Κηδεία και Πένθος: Από το αρχικό σοκ έως την αποδοχή

February 4, 2010 32 Comments »
ΚακόΚαθόλου ενδιαφέρονΕνδιαφέρονΠολύ ενδιαφέρονΕξαιρετικό (4.73 / 5)
Loading ... Loading ...
Κηδεία και Πένθος: Από το αρχικό σοκ έως την αποδοχή

Η ζωή είναι ένας κύκλος ο οποίος ξεκινάει από τη -έστω φυσική- ανυπαρξία και καταλήγει και πάλι πίσω σε αυτήν. Ή, για να το θέσω όπως το είπε και ο Καζαντζάκης στην εισαγωγή της “Ασκητικής” του, “ερχόμαστε από μια σκοτεινή άβυσσο και καταλήγουμε σε μια σκοτεινή άβυσσο, το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε ζωή”[1] . Από τα πιο σημαντικά γεγονότα σε αυτόν τον κύκλο της ζωής είναι η έναρξη και το τέλος της. Η γέννηση δημιουργεί προσδοκίες για το μέλλον, ελπίδες για κάτι καλύτερο, χαρά για την “μετάβαση” στην επόμενη γενιά. Από την άλλη, το τέλος της ζωής δημιουργεί μια γκάμα ανάμεικτων συναισθημάτων τα οποία μπορεί να εκτείνονται -εννοείται- από τη θλίψη για τον χαμό του δικού μας ανθρώπου και τον συμβολικό θάνατο των προσδοκιών μας γι’ αυτόν, έως την ελπίδα για μια καλύτερη -μετα θάνατον- ζωή… Όλα αυτά τα συναισθήματα διαγράφονται μέσα από τα διάφορα στάδια του πένθους, όπως τα περιέγραψε η πρωτοπόρος ψυχολόγος του πενθους Kubler-Ross. Θα δούμε αυτά τα στάδια αναλυτικά λίγο αργότερα.

Ο θάνατος και τη διαδικασία του πένθους σίγουρα δεν είναι ένα εύκολο θέμα προς ανάπτυξη, μιας και οι παράγοντες που επηρεάζουν αυτού του είδους τα βιώματα είναι πολλοί. Θα ξεκινήσουμε την ανάλυσή μας από το δύσκολο έργο της ανακοίνωσης του θανάτου προς τους συγγενείς και την ετοιμότητά τους να τον δεχτούν.

Οι συνθήκες του θανάτου παίζουν σημαντικό ρόλο στην ετοιμότητα των συγγενών και των φίλων του αποθανόντα να δεχτούν το μοιραίο γεγονός. Ο πιο “ήπιος” θάνατος, από άποψη αντιστάσεων στην αποδοχή του- είναι ο φυσιολογικός θάνατος. Ο θάνατος δηλαδή που προέρχεται από φυσιολογικά αίτια κυρίως λόγω γηρατειών (καρδιακή ανεπάρκεια, αναπνευστικά σύνδρομα κτλ). Η ηλικία του αποθανόντος είναι φυσικά εξίσου σημαντική με το αίτιο του θανάτου. Ο χαμός ενός νέου ανθρώπου είναι πάντοτε δυσκολότερος από τον χαμό ενός ηλικωμένου, μιας και στην περίπτωση του νέου τερματίζονται και όλες οι φιλοδοξίες και τα όνειρά μας γι’ αυτόν. Όλα όσα θέλαμε να ζήσουμε μαζι του και δεν προλάβαμε θα παραμείνουν ανεκπλήρωτες επιθυμίες. Το πένθος σε αυτή την περίπτωση αναμένεται να είναι δυσκολότερο και πιο μακροχρόνιο.

Μια περίπτωση δύσκολη μεν, αλλά “διευκολυντική” όσον αφορά το πένθος, είναι όταν ο θάνατος επέρχεται ως αποτέλεσμα ανίατης ασθένειας, κυρίως ο καρκίνος ή AIDS (κυρίως το πρώτο, μιας και οι οροθετικοί έχουν πολύ μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής που μπορεί να φτάσει τις δεκαετίες). Με τον όρο “διευκολυντική” εννοούμε πως η διαδικασία του πένθος ουσιαστικά ξεκινάει από την στιγμή της διάγνωσης της μη αναστρέψιμης κατάστασης. Από το πρώτο λεπτό οι συγγενείς και οι φίλοι αρχίζουν να αγγίζουν την ιδέα του θανάτου, παρά τον αμυντικό μηχανισμό της άρνησης που συνήθως αναπτύσεται. Καθώς περνάει ο καιρός και ο ίδιος ο ασθενής, -περνώντας συνήθως από μια μακροχρόνια, επίπονη και πολύ δύσκολη διαδικασία- αποδέχεται τελικά τον ίδιο τον θάνατό του, ο κοινωνικός του περίγυρος εξοικειώνεται σταδιακά. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως όταν επέλθει το μοιραίο γεγονός δεν θα αναπτυχθεί πένθος! Απλά, αναμένεται πως αυτό θα εξελιχθεί ομαλά. Μια παρόμοια περίπτωση είναι και αυτή που ο φυσικός θάνατος επέρχεται μετά από διαγνωσθέν εγκεφαλικό θάνατο. Και πάλι -αναλόγως του διαστήματος κατά το οποίο ο ασθενής παραμένει εγκεφαλικά νεκρός- ο περίγυρός του αρχίσει και αξοικειώνεται με την ιδέα του θανάτου. Όταν αυτός επέλθει, το αρχικό σοκ θα είναι μικρότερο, αλλά ο πόνος του χαμού φυσικά θα είναι πάντοτε ο ίδιος.

Τέλος, ο πιο δύσκολος θάνατος, υπό όρους αποδοχής του πένθους, είναι ο αιφνίδιος. Τη μια στιγμή κάποιος μπορεί να είναι καλά, και την επομένη να χαθεί ως αποτέλεσμα ξαφνικής αρρώστιας ή άλλης μη προδιαγνωσθέντας πάθησης, ατυχήματος κτλ. Τέτοιες περιπτώσεις είναι για παράδειγμα τα αεροπορικά ατυχήματα, οι ξαφνικές λοιμώξεις, τα εργατικά ατυχήματα ή τα ατυχήματα στο σπίτι. Και πάλι η ηλικία παίζει σημαντικό ρόλο, αλλά σε γενικές γραμμές ο αιφνίδιος θάνατος προκαλεί πιο δύσκολο πέθνος, μιας και η διαδικασία αυτή ξεκινάει εντελώς απρόσμενα.

Ελπίζω να έγινε κατανοητό πως όταν μιλάμε για “εύκολο” και “δύκολο” πένθος ή για “διευκολυντικές” περιπτώσεις, δεν προσπαθούμε να μειώσουμε το ψυχολογικό κόστος του θανάτου κανενός. Σίγουρα κάθε άτομο είναι ξεχωριστό και ο θάνατος του καθενός είναι ένα τραγικό γεγονός που άλλοι μπορεί να το περάσουν ευκολότερα και άλλοι δυσκολότερα, ή να μην το ξεπεράσουν καθόλου. Οι παραπάνω περιγραφές αναφέρονται αποκλειστικά και μόνο στην ευκολία με την οποία κάποιος αναμένεται να βαδίσει στην διαδικασία του πένθους, ανάλογα με τα γεγονότα που πλαισιώνουν έναν θάνατο.

Τα στάδια του πένθους

Το πένθος είναι μια προσωπική υπόθεση και σίγουρα ο καθένας το βιώνει με διαφορετικό τρόπο, σε διαφορετικά χρονικά πλαίσια και με διαφορετική ένταση. Εννοείται πως ανάλογα με την ποιότητας της σχέσης που έχουμε με τον θανόντα (κοντινός ή μακρινός συγγενής, φίλος, γνωστός κ.α.) αλλάζει και ο τρόπος βίωσης του πένθους. Παρόλα αυτά, έχει παρατηρηθεί ότι η διαδικασία του πένθους αποτελείται κυρίως από πέντε διαδοχικά στάδια, κάθε ένα από τα οποία μας εφοδιάζει με σημαντικά συναισθήματα και γνωστικά στοιχεία που είναι απαραίτητα για να εκδηλωθεί και να βιωθεί ομαλά το πένθος. Η πρώτη ψυχολόγος που ασχολήθηκε αποκλειστικά με το θέμα του θανάτου και του πένθους ήταν η Δρ. Kubler Ross[2] , η οποία κατά τη διάρκεια της καριέρας της ήρθε σε επαφή με πολλά άτομα που έπασχαν από τερματικές ασθένειες συνοδεύοντάς τα έως την τελευταία τους πνοή…

Η Δρ. Ross παρατήρησε πως τα άτομα αυτά παιρνούσαν από πέντε στάδια από τη στιγμή που τους ανακοιώνονταν η ασθένεια έως την αποδοχή της κατάστασής τους. Τα στάδια αυτά παρουσιάζονται επίσης και στους πενθούντες από τη στιγμή της ανακοίνωσης του θανάτου (ή της ασθένειας) έως την αποδοχή του. Επιγραμματικά, η θεωρία της Δρ. Ross αναφέρεται στα ακόλουθα στάδια: άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη, αποδοχή. Φυσικά δεν περνάνε όλοι επιτυχώς από όλα τα στάδια[3] . Μάλιστα μερικοί δεν φτάνουν ποτέ έως την αποδοχή, και μένουν σε προηγούμενα στάδια (κυρίως αυτό της κατάθλιψης και της άρνησης). Ο ρόλος του ψυχολόγου σε αυτές τις περιπτώσεις είναι να στηρίξει και να βοηθήσει το άτομο να βιώσει όλα τα συναισθήματα, να το συνοδέψει καθώς οδεύει προς αποδοχή της κατάστασης (είτε αυτή είναι ασθένεια, είτε θάνατος) ή ακόμη και να το κατευθύνει προς τα εκεί. Ας δούμε λίγο πιο αναλυτικά αυτά τα στάδια, για να κατανοήσουμε καλύτερα το τι σημαίνει το κάθε ένα από αυτά. Έχετε στο νου σας πως παρόλο που η αναφορά γίνεται στη βίωση του πένθους, αυτά τα στάδια έχουν εφαρμογή και στην ανακοίνωση μιας ανίατης ασθένειας σε εμάς ή σε κοντινά μας πρόσωπα.

1. Άρνηση (Denial)
Η πρώτη αντίδραση μετά το άκουσμα των τραγικών ειδήσεων του χαμού του δικού μας ανθρώπου είναι η άρνηση. Ο όρος άρνηση περιγράφει την γνωστική εκείνη κατάσταση κατά την οποία αναπτύσσεται μια είδους αντίσταση απέναντι στον γεγονός του θάνατου, απορρίποντάς το ως μη αληθές. Με πιο απλά λόγια, κάποιος που βρίσκεται σε αυτό το στάδιο απλά δεν θα μπορεί να πιστέψει ότι το κοντινό του πρόσωπο έχει πεθάνει. Για να καταλάβουμε την άρνηση αρκεί να σκεφτούμε την παρακάτω χαρακτηριστική στοιχομηθεία μεταξύ του γιατρού και ενός συγγενή που μαθαίνει τα τραγικά νέα: “Λυπάμαι, κάναμε ότι μπορούσαμε, αλλά δυστυχώς τα εσωτερικά τραύματα ήταν πολλά. Δυστυχώς τον χάσαμε”. “Είστε σίγουρος γιατρέ πως μιλάμε για τον Γιώργο μας; Δυο μέτρα παληκάρι είναι ο Γιώργος μας! Δεν μπορεί, κάποιο λάθος θα έγινε!”.

Φυσικά η άρνηση τις περισσότερες φορές δεν είναι ουσιαστική. Δηλαδή ο συγγενής δεν χάνει την επαφή με την πραγματικότητα, νομίζοντας ότι ο αποθανών είναι ζωντανός. Αντίθετα, επειδή ακριβώς έρχεται σε επαφή με την σκληρή πραγματικότητα, ενεργοποιείται αυτόματα αυτός ο μηχανισμός άμυνας, ο οποίος συνήθως (για το πένθος) κρατάει από λίγα δευτερόλεπτα έως λίγα λεπτά και σκοπό έχει να προστατεύσει το άτομο από την συναισθηματική καταράκωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις ισχυρού σοκ η άρνηση μπορεί να ειναι βαθιά και ουσιαστική και το άτομο να χάσει την επαφή με την πραγματικότητα για μεγαλύτερο διάστημα. Για παράδειγμα κάποιος μπορεί να συνεχίσει να είναι ήρεμος, καθησυχάζοντας τον εαυτό του επαναλαμβάνοντας φράσεις όπως “Δεν συμβαίνει αυτό. Ο Γιώργος φυσικά και είναι ζωντανός. Είναι ζωντανός. Είναι ζωντανός.” Εχουν υπάρξει και ακραίες περιπτώσεις στις οποίες ολόκληρες οικογένειες συνέχισαν να ζουν κανονικά τη ζωή τους ακόμη και μετά το άκουσμα του θανάτου του δικού τους ανθρώπου έως ότου δουν το νεκρό του σώμα για να πειστούν (π.χ. οικογένειες στρατιωτών σε διεθνείς αποστολές).

2. Θυμός (Aggresion)
Μετά το πρώτο σοκ, ο πόνος του θανάτου μετατρέπεται σε θυμό και επιθετικότητα, στρεφόμενη κατά δικαίων και αδίκων. Σε αυτή τη φάση ο πενθών προσπαθεί να βρει κάποια υπαιτιότητα πίσω από τον θάνατο, κάτι για να ρίξει το βάρος της ευθύνης. Άλλωστε ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι έτσι κατασκευασμένος ώστε να ψάχνει δεσμούς αίτιου-αιτιατού πίσω από τα φαινόμενα με τα οποία έρχεται αντιμέτωπος. Το στάδιο αυτό είναι ιδιαίτερα συναισθηματικά φορτισμένο και οι συναισθηματικές εκρήξεις είναι κάτι περισσότερο από αναμενόμενες. Ο θυμός όμως μπορεί να μην στρέφεται αποκλειστικά εναντίον κάποιου φυσικού ή νομικού προσώπου (π.χ. τον οδηγό που έκανε το ατύχημα, το κράτος για την ανεπαρκή συντήρηση του οδοστρώματος, αυτόν που φόρτισε συναισθηματικά τον αποθανώντα με αποτέλεσμα την αυτοκτονία κτλ). Κάποια αόρατη ανώτερη δύναμη μπορεί να γίνει δέκτης όλου αυτού του θυμού. Είναι γνωστή η αγανάκτηση του Δαρβίνου με τον Θεό που “του πήρε” την κορούλα του, η οποία τον οδήγησε στην αθεία (ή τον αγνωστικισμό όπως ισχυρίζονται κάποιοι άλλοι) και έδωσε ώθηση στην θεωρία του περί εξέλιξης του ανθρώπινου είδους.

3. Διαπραγμάτευση (Bergaining)
Το τρίτο στάδιο της θεωρίας της Δρ. Ross είναι ένα μεταβατικό στάδιο μεταξύ του πρώτου σοκ και της αποδοχής του θανάτου. Σε αυτή τη φάση το άτομο αρχίζει να συνειδητοποιεί τον θάνατο, ο οποίος αυτός καθαυτός γίνεται αντικείμενο γνωστικής επεξεργασίας. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε πως αυτό που διαχωρίζει αυτό το στάδιο από τα δύο προηγούμενα είναι πως η προσοχή του ατόμου στρέφεται στο γεγονός του θανάτου και όχι στα συναισθήματα που αυτός πυροδότησε. Κάποιος που διαπραγματεύεται την μη αντιστρεψιμότητα του θανάτου για πρώτη φορά αρχίζει να συνειδητοποιεί πως δεν υπάρχει κάτι που μπορεί να κάνει για να αλλάξει αυτή την κατάσταση και πως σε αυτή τη χρονική στιγμή δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να ψάχνει για το ποιος ευθύνεται. Αυτές οι δύσκολες στιγμές οδηγούν σταδιακά το άτομο στο προ-τελευταίο επίπεδο του πένθους, αυτό της κατάθλιψης.

4. Κατάθλιψη (Depression)
Έχοντας ξεσπάσει συναισθηματικά και αφού έχει συνηδειτοποιήσει την σκληρή πραγματικότητα η οποία δεν αλλάζει, ο πενθών νιώθει αδύναμος να επέμβει στο οτιδήποτε. Όπως και σε κάθε στιγμή κατά την οποία δεν έχουμε τον έλεγχο, έτσι και τώρα το αίσθημα του αβοήθητου αρχίζει να κάνει την εμφάνισή του. Η φάση της κατάθλιψης μπορεί να διαρκέσει από λίγες ώρες/ημέρες, έως και μερικούς μήνες. Πρόκειται φυσικά για μια ψυχοφθόρα διαδικασία η οποία όμως είναι ιδιαίτερα σημαντική στη βίωση του πένθους. Για όσο χρονικό διάστημα κρατάει αυτό το στάδιο το άτομο βρίσκει το χρόνο να πενθήσει για το θάνατο του κοντινού του ανθρώπου και για όλα όσα δεν θα μπορέσει να μοιραστεί πλέον μαζί του. Η μορφές που μπορεί να πάρει η κατάθλιψη είναι πολλές, αλλά η πιο συνηθισμένη είναι η κατατονία, η απόσυρση από τις κοινωνικές εκδηλώσεις και το κλείσιμο στον εσωτερικό κόσμο για όσο καιρό χρειαστεί.

5. Αποδοχή (Acceptance)
Όπως στο τέλος κάθε αρχαιοελληνικής τραγωδίας υπάρχει η λύτρωση, έτσι και η διαδικασία του πένθους -όταν κινηθεί σε φυσιολογικά επίπεδα- καταλήγει στην αποδοχή του θανάτου. Φυσικά το ότι αποδέχομαι ότι κάποιος έχει φύγει από την ζωή σε καμμία περίτπωση δεν σημαίνει ότι αυτόματα σβήνω κάθε συναίσθημα για τον θάνατό του ή ότι βάζω ένα μεγάλο Χ σε όλα όσα έχουμε ζήσει μαζί. Οι αναμνήσεις θα μείνουν για πάντα, όπως άλλωστε πρέπει. Απλά, σε αυτό το στάδιο ο θάνατός ως γεγονός έχει περάσει από επεξεργασία και έχει γίνει κτήμα μας. Μπορούμε να συνεχίσουμε να πενθούμε το αγαπημένο μας πρόσωπο, αλλά έχοντας αποδεχτεί τον θάνατό του και έχοντας ρίξει τα συναισθηματκά τείχη που μας εμπόδιζαν από το να βιώσουμε το γεγονός στην ολότητά του.

Κηδεία: ένα πολυφασματικό κοινωνικό φαινόμενο

Σε όλες τις κοινωνίες του κόσμου, από τις πιο “πρωτόγονες” έως τις πιο “ανεπτυγμένες”, ο θάνατος είναι ένα σημαντικό γεγονός στο οποίο καλείται να συμμετέχει ολόκληρο το κοινωνικό περιβάλλον της οικογένειας που έχασε τον άνθρωπό της. Ιδιαίτερα δε στις μη αστικές περιοχές, όπου οι σχέσεις μεταξύ των κατοίκων είναι πιο στενές εν συγκρίσει με αυτές των κατοίκων αστικών κέντρων, η κηδεία αποτελεί μια μεγάλη και ιδιαίτερης βαρύτητας είδηση. Όλοι σπεύδουν να σταθούν στο πλευρό της οικογένειας για συμπαράσταση, βοηθώντας έτσι στην συναισθηματική αποφόρτιση που είναι απαραίτητη. Από την μία πλευρά, σαφώς και η οικογένεια βιώνει το δικό της πένθος και κανείς δεν μπορεί να το βιώσει με τον ίδιο τρόπο, αλλά η κοινωνική υποστήριξη είναι μείζουσας σημασίας, καθώς και μόνο το γεγονός ότι δεν είσαι μόνος σε αυτόν τον δύσκολο αγώνα που έχεις να κάνεις λειτουργεί ως κάποιο ηθικό στήριγμα.

Ένας από τους πιο δημοφιλείς τρόπους κοινωνικής συμμετοχής στις κηδείες ανά το παγκόσμιο είναι τα μοιρολόγια. Τα μοιρολόγια φυσικά δεν αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο, καθώς συναντάται σε πάρα πολλές περιοχές του πλανήτη, κυρίως στις ανατολικές και αφρικανικές κουλτούρες. Οι δυτικές κοινωνίες δεν έχουν τόσο έντονα τα στοιχεία συμμετοχικής συναισθηματικής εκτόνωσης στις κηδείες, κάτι το οποίο αποτελεί επέκταση του ατομικιστικού στοιχείου που έχει κυριαρχήσει τους τελευταίους αιώνες. Το μοιρολόι, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί στα ελληνικά δεδομένα, παίζει έναν διττό ρόλο: αυτόν της συναισθηματικής εκτόνωσης, αλλά και αυτόν της πνευματικής εμβάθυνσης. Για την ακρίβεια, θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι ένας συνδετικός κρίκος μεταξύ του θρησκευτικού και του λαϊκού στοιχείου των κοινωνιών. Η ομάδα πενθεί το μέλος που χάθηκε, προσφέρει υποστήριξη στην οικογένεια, προετοιμάζει το έδαφος για την κηδεία και θέτει τα υπαρξιακά ερωτήματα που θα ακολουθήσουν.

Αυτού του είδους τα ερωτήματα έρχεται να απαντήσει η συνήθης παρουσία των εκπροσώπων των θρησκειων σε αυτού του είδους τα σημαντικά γεγονότα. Η ανάδειξη του θρησκευτικού στοιχείου μπορεί να αποδειχτεί ιδιαίτερα καταπραϋντική για την ομάδα των πενθούντων, καθώς η θρησκεία δίνει μια πρώτη απάντηση στα ερωτήματα περί υπαιτιότητας, αναγκαιότητας και νοήματος του θανάτου, ερωτήματα που πάντα είναι αλληλένδετα με αυτά περί του νοήματος της ζωής. Η συνειδητοποίηση του κύκλου της ζωής και η αλληλένδετη σχέση της με τον κύκλο του θανάτου είναι μια πρώτη σημαντική διαπίστωση που κάνουν οι πενθούντες, στην οποία η θρησκεία αναμένεται να βοηθήσει ιδιαίτερα. Φυσικά, όλα τα παραπάνω ισχύουν αποκλειστικά και μόνο για τις θρήσκες ομάδες, καθώς διαφορετικά οι ετοιμοπαράδοτες απαντήσεις των θρησκειών στα υπαρξιακά ερωτήματα μπορεί είτε -στην καλύτερη περίπτωση- να μην έχουν κανένα αποτέλεσμα, είτε -στην χειρότερη των περιπτώσεων- να πληγώσουν συναισθηματικά και ηθικά τους πενθούντες.

Αυτό το οποίο πρέπει να κρατήσουμε από το τεράστιο κεφάλαιο που λέγεται κοινωνική συμμετοχή είναι πως η έκφραση των συναισθημάτων είναι σημαντική, όπως επίσης και ο υποστηρικτικός ρόλος των φίλων και συγγενών των πενθούντων.

Όταν πέσει η αυλαία

Τέλος, δεν πρέπει να παραλείψουμε μια πολύ σημαντική παράμετρο του πένθους: τι γίνεται όταν τελειώσουν οι επίσημες τελετές ταφής; Μπορεί τη μια στιγμή ολόκληρο το χωριό να είναι μαζεμένο στο σπίτι του εκλιπόντα, αλλά την επόμενη οι συγγενεις μένουν μόνοι τους. Πόσο καλό και πόσο κακό μπορεί να τους κάνει αυτή η απομόνωση; Σίγουρα οι στιγμές μοναξιάς είναι απαραίτητες για να μπορέσει το άτομο να ορθοποδήσει και να φύγει από τον κύκλο του θρήνου. Αλλά σε καμμία περίπτωση δεν πρέπει να φτάσουμε στο άλλο άκρο, αυτό της κοινωνικής απομόνωσης των πενθούντων. Η υποστήριξη εκτός το ότι συνεχίζει να βοηθάει στην άμβλυνση του πόνου, εκλαμβάνεται και ως ένδειξη σεβασμού προς τον νεκρό.

Αυτό που πρέπει να προσέξουμε μετά από μια κηδεία είναι η πορεία του πένθους. Υπάρχουν περιπτώσεις χρόνιου πένθους, όπου το άτομο συνεχίζει να πενθεί με έναν σταθερό συναισθηματικό παλμό για μεγάλα διαστήματα. Εάν προσέξουμε πως το πένθος κρατάει για περισσότερο από 6 μήνες, καλό θα ήταν να συζητήσουμε με το άτομο για το γεγονός αυτό και -εάν είναι απαραίτητο- να δει και κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας που θα τον βοηθήσει να εκφράσει τον πόνο του και να τον κάνει κτήμα του, ξεπερνώντας τον. Στο άλλο άκρο βρίσκεται το λεγόμενο καθυστερημένο πένθος. Κάποιος με καθυστερημένο πένθος μπορεί αρχικά να δείχνει ήπιες συναισθηματικές αντιδράσεις απέναντι στον θάνατο του ανθρώπου του, αλλά αργότερα -συνήθως μετά από ένα διάστημα της τάξεως των 6 μηνών έως 2 χρόνων- λαμβάνει χώρα η αναμενόμενη συναισθηματική έκρηξη του πένθους. Οι δύο παραπάνω λόγοι καθιστούν σχεδόν απαραίτητη την κοινωνική υποστήριξη των πενθούντων.

Κλείνοντας, καλό είναι να τονίσουμε πως είναι χρήσιμο να έχουμε το νου μας στις ημερομηνίες αυξημένης “επικινδυνότητας”, όταν το άτομο δηλαδή είναι πιο ευάλωτο και πιο πιθανό να έχει συναισθηματικά ξεσπάσματα. Αυτές οι ημερομηνίες περιλαμβάνουν όλες τις επαιτίους, όπως είναι τα 40ημερα, τα 3μηνα, ο χρόνος, και γενικά η ημερομηνία του θανάτου. Αυτές τις ημέρες οι πενθούντες χρειάζονται ακόμη περισσότερο την υποστήριξη και την κατανόησή μας.

Ο θάνατος είναι μία από τις πιο δύσκολες πραγματικότητες που έχουμε να αντιμετωπίσουμε στην ζωή μας. Δυστυχώς είναι -σχεδόν- αναπόφευκτο πως κάποια στιγμή θα βρεθούμε στην δύσκολη θέση του να χάσουμε έναν δικό μας άνθρωπο. Είναι καλό εκείνες τις στιγμές που δεν θα μπορούμε να σκεφτούμε νηφάλια, να έχουμε γύρω μας άτομα που είναι σε θέση να το κάνουν για εμάς. Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως πως οι δύσκολες καταστάσεις μας κάνουν ακόμη δυνατότερους ως χαρακτήρες. Όλα τα δύσκολα έχουν διδάγματα που μπορούμε να πάρουμε, αρκεί να είμαστε ανοικτοί σε αυτά.

Εισαγωγική Εικόνα

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1.   Νίκος Καζαντζάκης. Ασκητική []
  2. Elizabeth Kubler-Ross (1997). On Death and Dying. New York: Scribner []
  3. Examiner.com: Kim Carolan (2009). Does everyone’s grief follow the Kubler-Ross model? []

Related Posts

Εάν θέλετε απάντηση σε κάποιο ερώτημά σας από τον διαχειριστή του blog ο καλύτερος τρόπος είναι να στείλετε ένα e-mail, μέσω της σελίδας επικοινωνίας. Δυστυχώς λόγω του όγκου των σχολίων δεν έχει πάντοτε το χρόνο να απαντάει προσωπικά στα σχόλιά που αφήνετε στο κάθε άρθρο.
  • Heather

    Hi,

    My name is Heather Jones and I am the assistant editor of Epsychologist.org. I am contacting you today in hopes of developing a relationship with your website; we have seen your site and think your content is great. Epsychologist.org offer a free informational resource to both the general and professional public on several issues.

    I hope you show some interest in building relationship, please contact me at heather.epsychologist.org@gmail.com.

  • μαριαλενα

    ειναι δυνατον ενα ατομο ,που εχει χασει ενα πολυ αγαπημενο του προσωπο ,να υποφερει απο καταθλιψη λογω του θανατου του αλλα να μην το σκεφτεται αμεσα? δηλαδη να δρα κυριως υποσυνειδητα?

    • http://sciblogs.net/about/dimitris Δημήτρης Αγοραστός

      Βεβαίως και είναι δυνατόν. Ιδιαίτερα εάν το άτομο δεν είχε συμπτώματα κατάθλιψης πριν το θάνατο του αγαπημένου του προσώπου και αμέσως μετά άλλαξε απότομα συμπεριφορά, καθώς κάτι τέτοιο καταδεικνύει ότι η αιτία της αλλαγής συμπεριφοράς εντοπίζεται σε εκείνο το χρονικό διάστημα…

  • alexia

    egw dn prokeitai na to apodextw pote. an k exei perasei enas mhnas dn exw katalavei ti exei ginei. to mono p 8elw einai na ton dw alla dn mporei na ginei auto gt? an einai na pe8anw gia na ton dw pali makari na pe8anw allwste dn mporw na zhsw xwris ton aderfo mou.

  • gianna

    καλησπερα σας λεγομαι γιαννα και θα ηθελα αν σας ειναι ευκολο να με συμβουλεψεται.ο πατερασ μου εφυγε απο αυτην την ζωη πριν ενα χρονο.ειχε καποιο τροχαιο και για τρεις μηνεσ ηταν τετραπληγικοσ με πληρησ τησ αισθησης του.στον εφιαλτη του ημασταν ολοι εκει δεν λειψαμε ουτε 5 λεπτα ειναι η μικροτερη στην οικογενεια εχω αλλεσ 2 αδερφεσ και ενα αδερφο.οι στιγμεσ που περασαμε ηταν απεριγραπτες ο αδερφοσ μου δεν ξεσπασε καθολου προσπαθουσε να μασ στηριξει και ακομα και στο τελευταιο αντιο προσπαθουσε να μασ κανει να ξεχαστουμε λιγο…δεν αντεχε να μασ βλεπει ετσι.τωρα ανησυχω πολλη για αυτον…ειναι χαμενοσ σκεφτικος διαβαζει μυθολογια για τον ποσειδωνα και νομιζει οτι μιλαει σε ανθρωπουσ που δεν βλεπει.γελαει μονοσ τουσ και κολανε τα ματια του συνεχεια.ενω συζηταμε γελαμε. μερικεσ φορεσ νομιζεισ οτι εχει χασει την λογικη του.εινια πολλη κλειστοσ χαρακτηρασ και δεν μιλαει ποτε για τον μπαμπα.τι να κανω να τον βοηθησω..φοβαμαι πολλη μην παθει κατι

    • http://sciblogs.net/members/admin/ Dimitris Agorastos

      Γιάννα, επέτρεψέ μου να σου απαντήσω μέσω e-mail.

  • http://educpsychology.blogspot.com Καλλιόπη

    Πολύ καλογραμμένο το άρθρο, αγαπητέ συνάδελφε. Να προσθέσω μερικά πολύ χρήσιμα βιβλία για τους αγγλομαθείς, που ξεφεύγουν από το κλασσικό (και για πολλούς ξεπερασμένο) μοντέλο της Kubler-Ross: Grief Counselling and Grief Therapy (Worden, J.W.) Counselling for Grief and Bereavement, (Humphrey, G.M & Zimpfer, D.G.)και το εξαιρετικό Motherless Daughters. Στα ελληνικά κυκλοφορεί πλέον και το υπέροχο “Αδειάζοντας το σπίτι των γονιών μου”, ένα πολύ “δυνατό” ανάγνωσμα που εμβαθύνει σε όλα τα συναισθήματα της απώλειας γονιού, κυρίως από ψυχαναλυτική σκοπιά.

  • http://psychologein.sciblogs.net/id/dimitris/ Dimitris Agorastos

    Σε ευχαριστώ πολύ Καλλιόπη. Να με συγχωρέσεις εάν δεν είμαι up to date στο θέμα του πένθους. Δυστυχώς δεν είναι ο τομέας ειδίκευσής μου. Ευχαριστώ για τις προτάσεις σου προς ανάγνωση :)

  • Pingback: Κηδεια και Πενθος: Απο το αρχικο σοκ εως την αποδοχη « ΑΦΗΓΗΣΗ ΖΩΗΣ

  • Π.

    Αγαπητέ Δημήτρη. Μήπως υπάρχουν χρονολογικά όρια στα πιο πάνω στάδια. Έχασα τον πατέρα μου πριν ένα μήνα. Ήταν σχετικά αιφνίδιος θάνατος αφού αρρώστησε ξαφνικά και σε μια βδομάδα έφυγε. Νομίζω πως έχω μπεί στη δεύτερη φάση του πένθους. Είμαι συνεχώς θυμωμένη με όλους. Νιώθω πως τα αδέρφια μου δεν πενθούν το ίδιο έντονα και θυμώνω, θυμώνω με το παραμικρό και νιώθω συνεχώς μια τεράστια ευθύνη να προσφέρω όσα μας πρόσφερε εκείνος για να μην επηρεαστεί η οικογένεια μου από το χαμό του. Είναι φυσιολογικά όλα αυτά; Το άρθρο σου είναι πάρα πολύ ωραίο καλογραμμένο και πολύ αληθινό. Τα συναισθήματα που περιγράφεις είναι ακριβώς αυτά απο τη στιγμή της ανακοίνωσης της ασθένειας μέχρι την κηδεία.  

  • http://psychologein.sciblogs.net/id/dimitris/ Dimitris Agorastos

    Αγαπητή Π.,

    Κάθε άτομο παιρνάει τα στάδια με το δικό του ρυθμό. Οπότε δεν μπορούμε να μιλάμε για πολύ καθορισμένα χρονικά όρια. Σίγουρα ένας μήνας δεν είναι αρκετός για να ξεπεράσει κανείς το χαμό του πατέρα του και σίγουρα ο θυμός που αισθάνεσαι είναι αναμενόμενος.

    Θα πρέπει νομίζω να συνειδητοποιήσεις πως δεν είσαι υποχρεωμένη να αναλάβεις τον ρόλο που είχε ο πατέρας σου. Δεν νομίζω πως ο ίδιος θα το ήθελε να σε βλέπει να αγχώνεσαι, να εκνευρίζεσαι και να πιέζεσαι “στο όνομά του”.

    Νομίζω πως είναι πολύ νωρίς ακόμη για να ξεπεράσεις τα πρώτα συναισθήματα της απώλειας. Είμαι σίγουρος πως σταδιακά θα βρεις την χαμένη σου ισορροπία και πάλι. Σε αυτές τις περιπτώσεις ισχύει πράγματι το ότι ο καλύτερος γιατρός είναι ο χρόνος. Προσπάθησε να μην απομονώνεσαι από τον κοινωνικό σου περίγυρο. Έχεις ανάγκη τους άλλους, όπως ακριβώς και οι άλλοι έχουν ανάγκη εσένα.

    Καλό σου κουράγιο 

  • Ελένη

    Καλησπέρα σας.Έχασα τη γιαγιά μου πριν από περίπου 50 μέρες .Ενώ νιωθω οτι κάτι τέτοιο είναι απολύτως φυσιολογικό και χαίρομαι που έφτασε σχεδόν τα 100 χρόνια, συνεχώς ξυπνάω μέσα στη νύχτα από φοβερούς εφιάλτες στους οποίους πρωταγωνιστεί εκείνη. Περνάνε μέρες που δεν το σκέφτομαι καθόλου αλλά υπάρχουν νύχτες που υποφέρω πραγματικά.Είναι κάτι τέτοιο στα πλαίσια του πένθους? 

  • Σπυριδουλα

    Εγω είμαι φίλη μιας οικογενειας οπου πριν απο 10 ημερες χασαμε “τον Δημητρης μας” απο τροχαιο, αυτη την στιγμή προσπαθώ να βοηθησω την γυναικα του και τα 3 παιδια του (4,5χρ.,2,5χρ.,και 10μηνων). Η γυναικα του αυτη την στιγμή ειναι στο σταδιο της αρνησης και του θυμου μαζί απο την μια αρνητε το γεγονος αλλα απο την αλλη νιωθει θυμό για τον θανόντα και ολο ρωτα “ΓΙΑΤΙ”.
    Φοβαμαι για τα παιδια γιατι ο μεγαλος βλεπει οραματα π.χ ερχεται ο μπαμπας, να τος εκει, η δευτερη ακομα δεν τον εχει αναζητηση ουτε μια φορα δεν εχει πει π.χ που ειναι ο μπαμπας ή την λεξη μπαμπας τουλαχιστον.
    Εγω πως μπορω να βοηθησω αυτην την κοπελα να της φερθω με το γαντι οτι λεει ναι ή να της πως ξεκαθαρα οτι ο φιλος μας εφυγε και ξεπερασετο (οχι βαναυσα βεβαια αλλα λιγο ποιο σκληρα απο το κανοικο)
    και επισης με τα παιδια!!!.

    * εχει παει σε ψυχολογους και παιδοψυχολογους αλλα αυτην την στιγμη ειναι αλλου για να κατανοηση αυτα που λενε

  • Διονυσης

    Κ.Δημητρη διαβασα ολλα αυτα που γραφετε και μου φενονται πολυ σημαντικα πριν λιγο καιρο εχασα τον 8ειο μου απο πολυ ασχημο λογο και μου εχει μεινη στο μιαλο εχς περασει απο το σταδιο που δεν το πιστευα και το σταδιο του 8υμου αλλα οχι απο το σταδιο τισ κατα8λιπσεισ αυτοσ ο 8ανατοσ ηταν ο πρωτοσ στην ζςη μου στα 19 μου εχει περασει ενασ μηνασ αλλα δν μπορο να 3εχασω εστω και 10 λεπτα ηταν το ατομο που αγαπουσα ποιο πολυ μετα την οικογενεια μου ηταν σαν αδερφοσ μου με στηριζε σε ολα δεν μπορο να καταλαβς γιατι το εκανε αυτο στον εαυτο του πολλεσ φορεσ με ποιανοι ενασ τρομοσ μια φοβια με τον 8ανατο φοβαμαι μου ερχονται σκεπσεισ στο μιαλο ακραιεσ γτ ζουμαι αφου καποτε 8α πε8ανουμαι και φοβαμαι ποιο σταδιο ειναι αυτο ?? 

    • http://psychologein.sciblogs.net/id/dimitris/ Dimitris Agorastos

      Γειά σου Διονύση,

      Καταρχήν συλλυπητήρια για τον άδικο χαμό του θείου σου. Εντελώς ξαφνικά έχασα και εγώ πρόσφατα τον θείο μου από καρκίνο και γνωρίζω τον πόνο σου καθώς ήμασταν και εμείς πολύ κοντά. Δεν έχει σημασία σε ποιο στάδιο είσαι. Ούτε υποχρεωτικά θα περάσεις απαραίτητα από όλα τα στάδια και με αυτή αυστηρά την σειρά. Σίγουρα ένας μήνας είναι πολύ μικρό χρονικό διάστημα για να κατανοήσεις αυτό που έγινε και τα να προσπαθήσεις να ερμηνεύσεις τους λόγους που οδήγησαν τον θείο σου σε αυτή την απόφαση. Η αυτοκτονία (υποθέτω ότι περί αυτού πρόκειται) είναι πάντα ένας πολύ δύσκολος τρόπος θανάτου που δημιουργεί πολλά ερωτηματικά και πόνο σε αυτούς που μένουν πίσω. Ο χρόνος γιατρεύει σε αυτή την περίπτωση. Προφανώς το κενό δεν θα αναπληρωθεί, ούτε θα ξεχάσεις τον θείο σου, αλλά με τον καιρό θα δεις ότι οι απαντήσεις θα έρθουν μόνες τους σιγά-σιγά.

      Οι φιλοσοφικές σκέψεις περί νοήματος της ζωής και του θανάτου είναι αναμενόμενες και μπορούν να γίνουν πολύτιμο υλικό προς σκέψη, το οποίο θα σε ωφελήσει μακροχρόνια. Προσπάθησε όμως να μην βυθίζεσαι μόνο σε αυτές τις σκέψεις. Χρειάζεσαι συμπαράσταση σε αυτόν τον αγώνα. Προσπάθησε να συζητήσεις με κάποιο άτομο του περιβάλλοντός σου που εμπιστεύεσαι και που νιώθεις ότι σε βοηθάει να συζητάς τέτοια θέματα.

      Και πάλι συλλυπητήρια

  • silvi

    anarwtiemai se pio stadio vrisketai ekeinos pou de 8elei na stamathsei na ponaei gia auton pou efyge

  • Ε

    Καλησπέρα.
    Στις 12 Νοεμβρίου χάσαμε το μπαμπά του αρραβωνιαστικού μου εντελώς ξαφνικά από ανακοπή καρδιάς. Δυστυχώς ο αρραβωνιαστικός μου πριν 12 χρόνια έχασε τη μητέρα του σε ηλικία 14αρων χρονών. Έχει έναν αδερφό 21 και έναν 2 από το δεύτερο γάμο του πατέρα του.
    Δείχνει πως είναι πολύ δυνατός και έχει αναλάβει τα πάντα εκείνος, όμως φοβάμαι το γεγονός ότι δεν ξεσπάει και κάποιες φορές δείχνει σαν να μην έχει γίνει τίποτα.
    Ισχυρίζεται πως έχει ξαναζήσει την οδύνη του θανάτου και πως θα προχωρήσει κάνοντας τη δική του οικογένεια, θέλει πολύ να κάνουμε άμεσα παιδί.
    Θα ήθελα να μου πείτε αν η συμπεριφορά του είναι ανησυχητική ή υπερβολικά ώριμη.
    Εγώ πως θα μπορούσα να τον βοηθήσω.
    Ειλικρινά είναι οδυνηρό για όλους μας,μιας και ήταν ένας πολύ αγαπητός άνθρωπος.

  • Ντόρα

    Το διαζύγιο, ιδιαίτερα μετά από πολλά χρόνια γάμου, είναι ένας “ζωντανός” θάνατος. Έχοντας διαβάσει προσεκτικά το άρθρο σας και “μετρώντας” τα δικά μου συναισθήματα την περίοδο που χώρισα, θεωρώ πως τα ίδια ακριβώς συναισθήματα, που περιγράφονται στο άρθρο σας για το θάνατο, βίωσα κι εγώ στο διαζύγιό μου από τον άντρα μου. Επίσης νομίζω πως τα ίδια ακριβώς συναισθήματα βιώνουμε σε κάθε απώλεια οποιασδήποτε σχέσης είτε αυτή προέρχεται από θάνατο είτε από χωρισμό.

    • http://psychologein.sciblogs.net/id/dimitris/ Dimitris Agorastos

      Ισχύει αυτό που λέτε. Ο ίδιος κύκλος μπορεί να εφαρμοστεί σε όλες τις απώλειες της ζωής μας.

  • eya

    γεια σας.πριν εναμιση χρονο εχασα τη μητερα μου,στα 59 της απο καρκινο παγκρεατος.παντα διαφωνουσα κ τσακωνομασταν πολλες φορες μαλιστα αγρια.βεβαια οταν κ εγω εγινα μανα καταλαβα πολλα πραγματα.αυτο δε σημαινει πως δε με αγαπουσε η κ εγω αλλα ειχε περιεργη συμπεριφορα που τελικα βλεπω πως ειχε δικιο.απλα ακομα νομιζω πως δεν εχει πεθανει κ θα τη δω εχοντας την ελπιδα πως ωσ τοτε θα εχει παρεα καλη με αυτους που ειχαμε χασει κ εγω τους θυμαμαι.ηθελα να ρωτησω αν αυτα που βλεπω ,διαφορεσ εικονες δηλαδη ασχημες,ειναι παιχνιδι του μυαλου μου που προσπαθει να το δεχτει,η αν ειμαι τρελη.βλεπω δηλαδη τη μητερα μου μεσα στο φερετρο  κ εικονες απο το πως λιωνει.συγνωμη για την περιγραφη.αλλα το συζηταμε με την αδερφη μου κ μου λεει κ αυτη το ιδιο.ευχαριστω
     

    • http://psychologein.sciblogs.net/id/dimitris/ Dimitris Agorastos

      Γειά σου Έυα.

      Το αίσθημα πως ο αγαπημένος μας άνθρωπος δεν έχει χαθεί αλλά ζει ακόμη ανάμεσά μας είναι πολύ συνηθισμένο, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για ένα άτομο με ισχυρή προσωπικότητα που άφηνε το στίγμα του στον περίγυρό του. Όταν λες ότι βλέπεις εικόνες τι εννοείς; Φαντάζομαι μιλάς για όνειρα. Τα όνειρα δεν είναι τίποτε περισσότερο από οπτικοποιημένους ελεύθερους συνειρμούς που κάνει το μυαλό μας. Εφόσον το θέμα του θανάτου της μητέρας σου σε απασχολεί ακόμη στην καθημερινότητά σου, δεν με εκπλήσουν τα όνειρά τα δικά σου και της αδερφής σου. Δεδομένου ότι μιλάμε για ένα μεγάλο διάστημα από την ημέρα που πέθανε η μητέρα σου, εάν βλέπεις συχνά αυτά τα όνειρα και αν κάνεις σκέψεις γύρω από τον θάνατο της μητέρας σου σε σημείο που να επηρεάζουν την καθημερινότητά σου, κάνοντας τη ζωή σου πιο δύσκολη, δεν θα ήταν κακή ιδέα να μιλήσεις με κάποιον ειδικό ο οποίος θα σε βοηθήσει να εξωτερικεύσεις τα συναισθήματά σου και να βάλεις τις σκέψεις σου γύρω από τη μητέρα σου σε μια σειρά.

  • μαρια

    Στις 26,11,11  εχασα τον πατερα μου απο ανακοπη καρδιας, ενω πολλες φορες νιωθω δυνατη και να το εχω προσπερασει ,, κατι γινετε και ολη η εικονα εκεινης την ημερας (απο την αναγγελεια οτι πεθανε, μεχρι και την ημερα της κηδειας και λιγες μερες μετα) περνανε 3ανα και 3ανα απο το μυαλο μου και δε με αφηνουν να ησυχασω,,,,με τον πατερα μου δεν ειχα καλες σχεσεις κι ισως γι αυτο νιωθω τοσο ασχημα,,,  ειχαμε βρει καποια κοινα σημεια τα τελευταια 2 χρονια…. δηλαδη ολα ειναι ματαια??? οτι και να κανουμε εκει καταληγουμε?

  • Pingback: ΣΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΦΟΡΟΥΣΑΝ ΜΑΥΡΑ.. « Kellyjannini's Blog

  • maria blackheart

    εγω εχασα τον παππου μου τον πατερα του πατερα μου απο οξεια λευχαιμια 85χρονων..ο παππους μου εμενε μονιμα στο χωριο..και τον φεραμε αθηνα να γινει καλα κ να κανει τις απαραιτητες εξετασεις και θεραπειες..δεν αντεξε και μας εφυγε σημερα..27/12/12..ηθελε να πεθανει στο χωριο ,εμεις οι συγγενεις πιστευαμε οτι θα κρατηθει στη ζωη μερικους μηνες,οχι ετσι ξαφνικα..εγω προσωπικα εχω περασει τα σταδια αρνησης και θυμου..αλλα μετα?τι γινεται μετα?πως θα μπορεσει η γιαγια μου να το ξεπερασει που ζουσανε μαζι χρονια?ευχαριστω ηθελα καπου να μιλησω…

  • vasilikh

    Καλησπερα..Εγω εχασα τον πατερα μου οταν ημουν 6 χρονων. Ξεσπαω μερικες φορες σε κλαματα και στενοχωριεμαι (τα τελευταια 3-4 χρονια κυριως), αν και τα εχω περασει αυτα τα 5 σταδια..Θελω να μου πειτε αν ειναι φυσιολογικο αυτο και αν θα μου συμβαινει γενικοτερα ή απλα γινεται επειδη περναω την δυσκολη φαση της εφηβιας. Επισης αν μπορειτε θα ηθελα να μου πειτε κατα ποσο επηρεαζει τον χαρακτηρα ενος παιδιου που χανει γονιο σε μια τετοια ηλικια. Ευχαριστω.

  • Loukiani26

    Καλησπέρα. εγώ έχασα τον μπαμπά μου στις 26/12/12, από ανακοπή καρδιάς. μέχρι τις 11.50 έπαιζε με την κόρη μου και στις 12.00 τον βρήκε η μητέρα μου πεθαμένο στην τουαλέτα. Είναι τραγικό.. είμαστε μαζί 42 χρόνια… δεν ειχα φύγει ποτέ από το σπίτι μας, μέναμε πάνω κάτω, μου είχε μεγάλη αδυναμία, του είχα και γω πολύ.είμαι και μοναχοπαίδι… δεν ξέρω πως ξεπερνιέται αυτό το συναίσθημα, αλλά αυτή την στιγμή ζω το χειρότερο διάστημα της ζωής μου και δεν πιστεύω ότι θα το ξεπεράσω ποτέ…

    • http://dagorastos.net/ Dimitris Agorastos

      Ο πόνος όταν χάνεις ένα τόσο κοντινό και αγαπημένο πρόσωπο είναι μεγάλος. Σίγουρα το κενό που αφήνει πίσω του ο πατέρας σου είναι μεγάλο και δεν θα καλυφθεί ποτέ. Θα χρειαστείς χρόνο για να αποδεχθείς τον χαμό του και να συνεχίσεις την ζωή σου. Μείνε δυνατή…

  • ΝΤΙΝΑ

    Γεια σας εγω εχασα τον πατερα μου πριν 5 μηνες εχασα την ζωη μου το στηριγμα μου επειδη ειχα αρκετη διαφορα ηλικιας με τον πατερα μου μεγαλωσα με τον φοβο πως καθε μερα τον χανω φανταζομουν τον θανατο του και εκλαιγα ενω ηταν στη ζωη ειχα απιστευτη αδυναμια στον πατερα μου και τελικα τον εχασα δεν ηταν αρρωστος ποτε ουτε καταλαβα απο τι τελικα πεθανε. Απλα αρχησε να μην εχει ορεξη για τιποτα σαν καταθλιψη και αρχισε να πινει απο εκει αρχισε η αντιστροφη μετρηση.Δεν πιστευα οτι τον χανω γιατι τον εβλεπα ορθιο και τελικα απο την ημερα που επεσε αντεξε ουτε 5 μηνες προσπαθησαμε τοσο πολυ να τον κρατησουμε στη ζωη που πιστευω τον κουρασαμε.Εφυγε με μια ανασα του κραταγα το χερι και του ζητησα συγνωμη για τα παντα δεν ξερω αν με ακουγε.Και απο εκει αρχισε το βασανο μου πως νιωθω μιση κουτση γιατι εχασα το στηριγμα μου στην αρχη παγωσα τωρα θυμωνω με την τοσο ψυχραιμη συμπεριφορα μου την ημερα του θανατου και τις κηδειας αργησαν να ερθουν εικονες στο μυαλο θυμωσα ακομα και με γιατρους με εμενα με τον πατερα μου με τον θεο κλαιω σε καθημερινη βαση και το πιο δυσκολο ειναι που δεν μπορω να ξεχασω τισ τελευταιες στιγμες με βασανιζουν τοσο που πιανω το κεφαλι μου προσπαθοντας να τις διωξω οταν ερχετε στον υπνο μου η στιγμη που εφυγε τρελαινομαι πεταγομαι και μου κοβεται η ανασα νιωθω οτι εχω φτασει αρκετες φορες κοντα στην τρελα δεν μπορω να ξεχασω αυτο δεν μπορω να ξεχασω κανω καθημερινο αγωνα με το μυαλο μου να το κρατω σε κατασταση παγωμενο γιατι δεν γινεται αλλιως τα παντα τα βλεπω μαυρα νιωθω τυψεις οτι δεν καναμε κατι καλα και πιστευω οτι τον απογοητευσαμε γιατι σιγουρα πιστεψε οτι θα τον σωσουμε αλλα δεν τα καταφεραμε και νιωθω οτι κανεις δεν καταλαβαινει τον πονο μου λενε οτι ολα σιγα σιγα τα ξεπερναμε εγω νιωθω οτι δεν θα υσηχασω ποτε δεν θελω να τον αφησω ποτε ασε μπου τωρα αρχησα να φοβαμαι και για την μανα μου που ποτε δεν μου ειχε περασει η ιδεα νιωθω οτι διαληθηκαμε σν οικογενεια εσπασε ο κρικος αν παθει και η μανα μου κατι χαθηκαμε σας ευχαριστω ΝΘΔ

  • anna91

    Καλημερα. Δεν εχω χασει εγω καποιον σαν τους περισσοτερους εδω..αλλα μια φιλη 22χρ.χτες ξαφνικα , ουτε ακριβως απο τι δε ξερουμε. Πειτε μου πως εγω με την παρεα μου μπορουμε να την βοηθησουμε. Να περασει γρηγορα ολα τα σταδια και αλλο χρειαζεται.Ευχαριστω

  • Βασω

    ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΕΧΤΕΣ ΕΓΙΝΕ ΕΝΑΣ ΧΡΟΝΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΕΦΥΓΕ Ο ΜΠΑΜΠΑΣ ΜΟΥ ΗΤΑΝ 51 ΧΡΟΝΏΝ. ΕΙΧΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΚΑΛΟΗΘΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΟΥ ΤΟ ΒΡΙΚΑΜΕ ΤΟΝ ΧΤΥΠΙΣΕ ΠΑΝΤΟΥ ΚΑΙ ΣΕ 2 ΜΗΝΕΣ ΜΕΣΑ ΕΣΒΗΣΕ. ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΤΑΔΙΟ ΤΟ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΤΕ ΤΟ ΠΕΡΑΣΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ ΠΟΥ ΤΗΣ ΚΗΔΕΙΑ ΑΠΛΑ ΔΕΝ ΗΘΕΛΑ ΝΑ ΑΠΟΔΕΧΤΩ ΟΤΙ ΗΤΑΝ Ο ΜΠΑΜΠΑΣ ΜΟΥ.ΟΣΟ ΓΙΑ ΤΑ ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΑΝ ΤΑ ΠΕΡΑΣΑ Η ΑΝ ΠΕΡΝΑΩ ΚΑΤΙ ΑΠΟ ΑΥΤΑ. ΑΛΛΑ ΤΟ ΜΟΝΟ ΣΙΓΟΥΡΟ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΕΧΩ ΕΓΙΝΕΙ ΠΙΟ ΚΛΕΙΣΤΗ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΟΥ ΚΑΙ ΦΟΒΑΜΑΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΘΑ ΤΟ ΑΠΟΔΕΧΤΩ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΑΥΤΟ.

  • Maria V.

    Καλησπέρα, έχασα τον μπαμπά μου στις 4 Ιανουαρίου 2012.Διαγνώστηκε ξαφνικά με καρκίνο και πέθανε μέσα σε 24 μέρες. Νομίζω ότι βρίσκομαι στο τέταρτο στάδιο, αυτό της κατάθλιψης! Κλαίω πολύ συχνά, σχεδόν κάθε μέρα, τον βλέπω στα όνειρά μου και πραγματικά βασανίζομαι. Νιώθω ότι μετά απο αυτή την άκρως τραυματική εμπειρία έχω αλλάξει ως άνθρωπος. Νιώθω ότι ποτέ ξανα δεν θα υπάρξω τόσο ξένοιαστη, ποτέ δεν θα ξαναγελάσω αυθόρμητα. Ακόμα και όταν κάτι με κάνει να γελάσω, η χαρά μου κόβεται στην μέση όταν συνειδητοποιώ ότι ο μπαμπάς μου δεν υπάρχει για να το μοιραστώ μαζί του. Αν έπρεπε να πω πώς νιώθω με 2 λέξεις αυτές θα ήταν “συναισθηματικά ακρωτηριασμένη”.

  • Stella Ch.

    Κ. Δημήτρη, πριν 20 μέρες χάσαμε τον ανυψιό μας (γιος του αδερφού του άντρα μου) 13 χρονών σε τροχαίο. Οδηγούσε ο μπαμπάς του και ο θάνατός του ήταν ακαριαίος ενώ εκείνος δεν έπαθε τίποτα. Η οικογένειά μας είναι αρκετά μεγάλη και πολύ δεμένη. Οι γονείς του παιδιού έχουν άλλο ένα παιδί 2 χρόνια μικρότερο από το αδικοχαμένο. Διάβασα με πολύ προσοχή το άρθρο σας και προσπαθώ να καταλάβω που βρισκόμαστε όλοι. Είναι τραγικό το συμβάν και σίγουρα δεν υπάρχουν λόγια παρηγοριάς στους γονείς και σε όλους τους κοντινούς συγγενείς. Εγώ ως θεία ήμουν η πιο “δυνατή” τις πρώτες 3 ημέρες μέχρι την κηδεία. Κανείς μας δεν το πιστεύει πως ο μικρός μας δεν υπάρχει στη ζωή. Πιστεύω πως δεν μπορεί να ξεπεραστεί και πως ένα μαύρο συννεφάκι θα μας ακολουθεί πάντα από δω και στο εξής. Όσες χαρές και να έρθουν στην οικογένειά μας πάντα θα σκεφτόμαστε πως ο μικρός λείπει. Προσωπικά εμένα με ανησυχεί το μέλλον που σίγουρα θα είναι δύσκολο. Πως μπορούμε να τον θυμόμαστε σαν μια ανάμνηση και να μην πονάμε τόσο κάθε φορά που μας έρχετε στο μυαλό? Και όσο αφορά τους γονείς του… είναι καλό να είμαστε από πάνω τους, να το συζητάμε ή απλά να ακούμε και να δεχόμαστε τα ξεσπασματά τους? Πως μπορούμε να βοηθήσουμε και όλα τα υπόλοιπα ξαδερφάκια του (11 τον αριθμό – ηλικίας από 3 χρονών έως 20 χρονών) που η επαφή τους ήταν καθημερινή? ΟΛΟΙ ΜΑΣ ΠΟΝΑΜΕ!