28 Απρ 2013

Το άγχος των εξετάσεων και η διαχείρισή του από την οικογένεια

Η οικογένεια και το σχολείο, από το δημοτικό ως το λύκειο, είναι χώροι όπου συντελείται η συναισθηματική ωρίμανση, καθώς και η κοινωνική και γνωστική εξέλιξη του μαθητή. Η σχολική εμπειρία αποτελεί κρίσιμο κομμάτι στη ζωή του έφηβου, και ειδικότερα η ακαδημαϊκή πλευρά της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Οι εξετάσεις αποτελούν μια ψυχοπιεστική κατάσταση για τους έφηβους. Η πίεση από τους γονείς και τους καθηγητές, ο ανταγωνισμός, το φορτωμένο πρόγραμμα, καθώς και το ίδιο το σύστημα των εξετάσεων είναι κάποιοι από τους παράγοντες που προκαλούν άγχος στους μαθητές.

Κάτω λοιπόν από αυτές τις συνθήκες και με βάση το πώς καθένας αντιλαμβάνεται και νοηματοδοτεί τις καταστάσεις, το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του εφήβου, ο οποίος προσπαθεί να ανταπεξέλθει στην απαιτητική πραγματικότητα που δημιουργούν οι πανελλήνιες εξετάσεις. Έτσι λοιπόν, το άγχος είναι λειτουργικό όταν κινητοποιεί και βοηθάει το άτομο να είναι δημιουργικό ενώ δυσλειτουργικό όταν δημιουργεί προβλήματα στη συναισθηματική του ηρεμία και μειώνει τις ικανότητές του.

Το άγχος εκφράζεται με συμπτώματα σωματικά (π.χ. ταχυκαρδία, δύσπνοια, πονοκέφαλος, ζαλάδες, άσχημο ύπνο), συναισθηματικά (π.χ. ευερεθιστότητα, θλίψη, υπερδιέγερση, αρνητική διάθεση, ευσυγκινησία), γνωστικά (π.χ. δυσκολίες μάθησης και συγκέντρωσης, μπλοκάρισμα μνήμης, αρνητικές σκέψεις) και συμπεριφορικά (π.χ. επιθετικότητα, παραίτηση από το διάβασμα, απουσίες από το σχολείο, κοινωνική απομόνωση, υπερβολική κατανάλωση τροφής ή το αντίθετο κ.λ.π). Στόχος δεν είναι η εξάλειψη του άγχους αλλά η διαχείρισή του ώστε να είναι για τους έφηβους ένα συναίσθημα δημιουργικό, που κινητοποιεί.

Οι γονείς, ως σημαντικοί άλλοι, αποτελούν πηγή στήριξης και ενίσχυσης αλλά και πηγή άγχους για τους εφήβους. Γι’ αυτό πρώτα απ’ όλα είναι σημαντικό οι γονείς να αναγνωρίσουν το δικό τους άγχος και να μην το προβάλλουν στο παιδί τους. Σε καμία περίπτωση δεν κάνουν το λάθος να συγκρίνουν το παιδί τους με κάποιον άλλον. Τέτοιου είδους συγκρίσεις οδηγούν με σιγουριά στο να υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στον εαυτό του, στις επιλογές του, στις ικανότητες του. Ενθαρρύνουν τον έφηβο να εκδηλώσει το ταλέντο του σε εξωσχολικές δραστηριότητες, να μη γίνει το σχολείο αποκλειστικός στόχος της ζωής του.

Οι περιορισμένες σχέσεις και η απουσία φιλίας αποτελούν σημαντικές πηγές άγχους για τους μαθητές. Είναι σημαντικό να μην επαινούν την επιτυχία αλλά την προσπάθεια. Να δείχνουν ικανοποίηση, κατανόηση και τρυφερότητα όχι μόνο όταν ο μαθητής έχει καλούς βαθμούς. Δε ζητούν από τον έφηβο καλύτερη επίδοση από εκείνη που μπορεί να πετύχει. Όταν οι προσδοκίες των γονιών είναι εξωπραγματικές, ο αντίκτυπος στην αύξηση του άγχους κατά την περίοδο των εξετάσεων είναι άμεσος. Οι γονείς δεν πρέπει να βλέπουν στον έφηβο ό, τι θα ήθελαν να είναι οι ίδιοι αλλά ό, τι πραγματικά είναι ο έφηβος.

Αποθαρρύνουν αρνητικά σχόλια που μπορεί να κάνει ο έφηβος για τον εαυτό του και για τα αποτελέσματα των εξετάσεων, και τον μαθαίνουν να μην είναι αυστηρός με τον εαυτό του και να αποδέχεται τα λάθη του και μια πιθανή αποτυχία. Η ενθάρρυνση να μιλούν και να εκφράζουν τα συναισθήματά τους είναι ένας ιδιαίτερα αποτελεσματικός τρόπος επικοινωνίας με του έφηβους. Θα πρέπει οι γονείς να μάθουν να ακούν το παιδί τους και να δεχτούν το άγχος που φέρνει από το σχολείο. Γενικότερα να συμμετέχουν στις σχολικές δραστηριότητες και να έχουν παρουσία στο σχολείο.

Ο καθηγητής ως προέκταση των γονέων είναι μια σημαντική μορφή και πρότυπο ταύτισης όταν έχει την ικανότητα να προσεγγίζει και να μην απορρίπτει τα παιδιά, να διατηρεί μια συναισθηματικότητα χωρίς υπερβολές. Χρειάζεται να μην αποβλέπει αποκλειστικά στην ανάπτυξη γνωστικών ικανοτήτων αλλά συγχρόνως στην κοινωνική και συναισθηματική προσαρμογή του μαθητή. Το σχολείο είναι σκόπιμο να εφοδιάζει με τους απαραίτητους προστατευτικούς παράγοντες οι οποίοι θα συμβάλουν στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του έφηβου.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως δεν υπάρχουν τέλειοι γονείς ούτε τέλεια παιδιά. Καλός γονέας είναι ο ευτυχισμένος γονέας, αυτός που πρώτα απ’ όλα καταφέρνει να νιώθει ευτυχισμένος σε προσωπικό επίπεδο. Ο Winnicott μίλησε για τον «αρκετά καλό» γονιό που θυμώνει, κάνει λάθη αλλά έχει το σθένος να τα αναγνωρίσει. Έχει μια γεμάτη προσωπική ζωή και δεν περιμένει το παιδί του να καλύψει οποιοδήποτε κενό μπορεί να έχει. Δημιουργεί μια υγιή σχέση με τα παιδιά επιτρέποντας την αυτονόμησή τους. Έτσι τα βοηθάει να ωριμάσουν συναισθηματικά, να αγαπήσουν τον εαυτό τους και να κάνουν και αυτά με τη σειρά τους υγιείς σχέσεις.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Author: Κατερίνα Παπαμανουσάκη

Κοινωνική Λειτουργός με μεταπτυχιακό στην ειδική αγωγή και ψυχοθεραπεύτρια με εκπαίδευση στην ομαδική ανάλυση.