01 Μαρ

Η διασχιστική διαταραχή ταυτότητας

Ένας διστακτικός και φοβισμένος νεαρός κάθεται απέναντι από τον ανακριτή. Εκείνος, με την επιβλητικότητά και τη ρητορεία του, τού επιτίθεται ψυχολογικά προσπαθώντας να του αποσπάσει την αλήθεια, να τον κάνει να παραδεχτεί πως είναι αυτός ο δολοφόνος. Τρέμοντας και τραυλίζοντας ο νεαρός το αρνείται, και, ενώ ο ανακριτής συνεχίζει ακόμα πιο έντονα να τον πιέζει… ξεσπά. Ο φοβισμένος νεαρός μεταμορφώνεται σε έναν επιθετικό, ευέξαπτο και θρασύ άνθρωπο, που ορμά στον ανακριτή έτοιμος να τον σκοτώσει….

Ο κινηματογράφος έχει χρησιμοποιήσει πολλές φορές τη διαταραχή αυτή προκειμένου να στήσει ένα ενδιαφέρον σκηνικό, στο οποίο ο εγκληματίας και το θύμα συνυπάρχουν στο ίδιο σώμα (π.χ. Primal Fear).

Η διασχιστική διαταραχή της ταυτότητας (dissociative identity disorder (DID)) ανήκει στις διασχιστικές διαταραχές, οι οποίες έχουν γενικά να κάνουν με διαταραχές στις οποίες εντοπίζεται μια διάσπαση στις λειτουργίες όπως αυτές της μνήμης, της αντίληψης του περιβάλλοντος, της συνείδησης και της ταυτότητας. Διακρίνονται έτσι σε πέντε είδη: διασχιστική μνήμη, διασχιστική φυγή, διασχιστική διαταραχή ταυτότητας, διασχιστική αποπροσωποποίηση και διασχιστική διαταραχή μη προσδιοριζόμενη αλλιώς (δηλαδή που έχει τα χαρακτηριστικά της διασχιστικής διαταραχής αλλά δεν εμπίπτει απόλυτα σε μία από τις προηγούμενες κατηγορίες). Στο άρθρο αυτό θα ασχοληθούμε με τη διασχιστική διαταραχή της ταυτότητας.

Η διασχιστική διαταραχή της ταυτότητας, η οποία αποκαλούνταν διαταραχή πολλαπλών προσωπικοτήτων πριν από το 1994, αναφέρεται στην ύπαρξη μέσα στο άτομο διαφορετικών, συχνά αντιφατικών, προσωπικοτήτων, οι οποίες αναλαμβάνουν τον έλεγχο εναλλάξ και μπορεί να είναι ενήμερες ή όχι της ύπαρξης άλλων προσωπικοτήτων. Ο αριθμός των διαφορετικών προσωπικοτήτων, κάθε μία από τις οποίες χαρακτηρίζεται ως «alter», μπορεί να είναι από δύο έως και εκατοντάδες.

Ως προσωπικότητα εννοούμε τον σταθερό τρόπο και τύπο αντίληψης και τις σκέψεις και σχέσεις που έχουμε για το περιβάλλον και τον εαυτό μας, όπως αυτές εκδηλώνονται σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο. Η εναλλακτική προσωπικότητα του ατόμου που πάσχει από DID είναι συνήθως αντιφατική της άλλης. Έτσι, είναι συχνό την ντροπαλή και διστακτική προσωπικότητα να διαδέχεται μια απελευθερωμένη και τολμηρή. Η διαφοροποίηση των προσωπικοτήτων αυτών δεν περιορίζεται μόνο στη συμπεριφορά αλλά και στη μνήμη. Χαρακτηριστικό φαινόμενο της διαταραχής είναι τα κενά μνήμης του πάσχοντος, τα οποία συμβαίνουν όταν εναλλάσσεται η μία προσωπικότητα της άλλης. Έτσι, είναι πιθανό το ένα «alter» να αγνοεί γεγονότα που συνέβησαν σε ένα άλλο «alter».

Η διαταραχή αυτή είναι κοινώς αποδεκτό ότι συνδέεται με καταπιεσμένες αναμνήσεις παιδικής κακοποίησης, ιδίως δε σεξουαλικής. Αναφερόμενος στους πάσχοντες από DID, ο φιλόσοφος Daniel Dennett σημειώνει: «…υπάρχουν πλέον άφθονες αποδείξεις ότι δεν είναι μερικές ή εκατοντάδες, αλλά χιλιάδες οι διαγνωσμένες περιπτώσεις διαταραχής πολλαπλώς προσωπικοτήτων σήμερα, και ότι σχεδόν πάντα οφείλει την ύπαρξή της σε εκτεταμένη παιδική κακοποίηση, συνήθως σεξουαλική, και αηδιαστικής σφοδρότητας.» Επίσης, εμφανίζεται κατά μεγαλύτερο ποσοστό στις γυναίκες, και συνήθως υπάρχει οικογενειακό ιστορικό.

Η εμφάνιση των συμπτωμάτων της διαταραχής αυτής, που γίνεται εμφανής κυρίως στην εφηβεία, συμβαίνει απότομα, συνήθως όταν το άτομο βρεθεί σε αγχώδεις καταστάσεις, καταστάσεις ψυχοκοινωνικού στρες, οπότε και ανακύπτει ένας εναλλακτικός, πλαστός εαυτός, προτιμότερος να τις αντιμετωπίσει. Οι προσωπικότητες, όπως προείπαμε, μπορεί να μην αντιλαμβάνονται η μία την ύπαρξη της άλλης ή και να συγκρούονται, να πασχίζουν για τον έλεγχο, να προκαλούν ψευδαισθήσεις και να ακούγονται σαν «φωνές» που δίνουν εντολές.

Οι προσωπικότητες αυτές δίδουν διαφορετικά ονόματα στον εαυτό τους, μαζί με τα διαφορετικά χαρακτηριστικά (αντίληψη, συμπεριφορά, μνήμη), και μπορούν ακόμα να αναφέρουν διαφορετικό φύλο, καταγωγή ή ηλικία (η οποία είναι συνήθως μικρότερη της πραγματικής).

Αξίζει να σημειώσουμε την άποψη του ψυχολόγου Νίκου. Π. Σπανού, ο οποίος ισχυρίζεται ότι καταπιεσμένες αναμνήσεις παιδικής κακοποίησης και η διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας είναι «κοινωνικές δομές θεσμοθετημένες, εγκαθιδρυμένες, νομιμοποιημένες, και συντηρούνται μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης». Υποστηρίζει δηλαδή πως η διαταραχή, ως διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας, είναι προϊόν της συνεργασίας ιατρού και ασθενή, αποτέλεσμα της κοινωνικής αντίληψης ότι το άτομο πάσχει από διαφορετικές προσωπικότητες, οι οποίες τροφοδοτούνται από τον ιατρό που το αντιμετωπίζει ως τέτοιο και «εφευρίσκει» για το λόγο αυτό και τη θεραπεία. Αμφισβητεί την ύπαρξη ενός εαυτού, όπως τον θέλει η κοινωνία,  χωρίς όμως να απορρίπτει την ύπαρξη είτε της DID είτε του εαυτού.

Όσον αφορά τη θεραπεία της διαταραχής αυτής, δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη θεραπευτική μέθοδος. Χρησιμοποιείται η ύπνωση και η συνέντευξη αμυτάλης προκειμένου να προσεγγιστούν οι προσωπικότητες, ενώ το έργω της θεραπείας αναλαμβάνει η μακρόχρονη ψυχοθεραπεία (μπορεί, με εντατικές συνεδρίες να διαρκέσει από 3 έως και 6 χρόνια). Η φαρμακευτική αγωγή στοχεύει στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της διαταραχής (κατάθλιψη, άγχος) και για το λόγο αυτό χορηγούνται αντικαταθλιπτικά.

Πηγές / Περισσότερες Πληροφορίες

Εισαγωγική Φωτογραφία

Author: Αθανάσιος Πεφτίνας

Ο Αθανάσιος Πεφτίνας είναι φοιτητής της Νομικής, ενώ παράλληλα ασχολείται ενεργά με τη Φιλοσοφία, τη Φυσική και τη Ψυχολογία. Είναι συγγραφέας του βιβλίου Η Φιλοσοφική Ανάλυση.