10 Σεπ 2013

Βίντεο: Το κλασικό πείραμα τυφλής υπακοής του Μίλγκραμ

Μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και το σοκ της ανόδου του ναζισμού και της πραγματοποίησης του Ολοκαυτώματος των Εβραίων, ένα ερώτημα άρχισε να γεννάται στην ερευνητική κοινότητα: πόσο αλήθεια κρύβει είναι η υπερασπιστική γραμμή των περισσότερων καταδικασθέντων ναζί ότι απλά εκτελούσαν διαταγές όταν εξόντωναν εκατομμύρια Εβραίων; Θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ένα νέο τρομακτικό γεγονός τύπου Ολοκαυτώματος από οποιαδήποτε ομάδα ή μήπως υπήρχαν ειδικές συνθήκες στην ναζιστική Γερμανία και τον τρόπο σκέψης του γερμανικού λαού που επέτρεψαν αυτή τη θηριωδία να λάβει χώρα;

Το καλοκαίρι του 1961 ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Yale Δρ. Μίλγκραμ πραγματοποίησε ένα απλό πείραμα για να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα. Τοποθέτησε έναν συμμετέχοντα σε ένα δωμάτιο ο οποίος είχε τον ρόλο του δασκάλου, ενώ στο διπλανό δωμάτιο είχε τοποθετήσει έναν βοηθό του που έπαιζε το ρόλο του μαθητή. Ο δάσκαλος δεν γνώριζε ότι ο μαθητής ήταν συνεργάτης του πειραματιστή και θεωρούσε ότι τοποθετήθηκαν τυχαία στους δύο ρόλους. Ο μαθητής δέθηκε σε μια καρέκλα παρουσία του δασκάλου και του τοποθετήθηκαν ηλεκτρόδια στα δάχτυλα. Στη συνέχεια ο δάσκαλος έλαβε τη θέση του στο διπλανό δωμάτιο.

Μπροστά στον δάσκαλο υπήρχε μια κονσόλα η οποία υποτίθεται ότι μπορούσε να κάνει ηλεκτροσόκ στον μαθητή. Το ηλεκτροσόκ μπορούσε να είναι πολύ μικρής έντασης έως και πολύ μεγάλης, ανάλογα με τα κουμπιά που θα πατούσε ο δάσκαλος. Οι οδηγίες που δόθηκαν στον δάσκαλο ήταν να διαβάζει μια λίστα με ζευγάρια λέξεων τα οποία έπρεπε να απομνημονεύσει ο μαθητής. Εάν ο μαθητής έκανε λάθος τότε ο δάσκαλος τον τιμωρούσε με ηλεκτροσόκ. Στα πρώτα λάθη το ηλεκτροσόκ ήταν πολύ μικρό, ενώ όσο περισσότερα λάθη έκανε ο μαθητής τόσο αυξανόταν και η ένταση του ρεύματος. Η κονσόλα του δασκάλου είχε διάφορες βαθμίδες έντασης ξεκινώντας από «ελαφρά ηλεκτροσόκ», προχωρώντας σε «μεσαίας έντασης ηλεκτροσόκ» και καταλήγοντας σε «σοβαρά ηλεκτροσόκ» και «θανάσιμα ηλεκτροσόκ». Φυσικά ο μαθητής δεν λάμβανε ποτέ τα ηλεκτροσόκ, αλλά αυτό δεν το γνώριζε ο δάσκαλος.

Αυτό που ήθελαν να δουν οι πειραματιστές ήταν ποιο ποσοστό των δασκάλων θα έφτανε στο σημείο να κάνει σοβαρά ηλεκτροσόκ στον συνάνθρωπό του, υπό την πίεση του πειραματιστή. Ενώ αρχικά οι πειραματιστές πίστευαν ότι μόλις 1 στους 20 ή 1 στους 10 θα έκανε κάτι τέτοιο, τελικά πάνω από τους μισούς συμμετέχοντες είτε έκαναν όλα τα ηλεκτροσόκ στον μαθητή, είτε σταμάτησαν λίγο πριν το τέλος, υπακούοντας στις συνεχείς παροτρύνσεις του πειραματιστή που ήταν δίπλα στον δάσκαλο.

Αν και αργότερα αυτού του είδους ο σχεδιασμός πειράματος θεωρήθηκε ανήθικος και επικίνδυνος καθώς θα μπορούσε να προκαλέσει ψυχικά προβλήματα στον δάσκαλο ο οποίος πίστευε ότι έκανε πράγματι ηλεκτροσόκ σε άνθρωπο, η αξία του πειράματος του Μίλγκραμ για την κοινωνική Ψυχολογία είναι ανεκτίμητη, καθώς όχι μόνο έδωσε μια καθαρή απάντηση στο ερώτημα του κατά πόσο ο καθένας από εμάς μπορεί να γίνει «βασανιστής» υπό τις κατάλληλες συνθήκες, αλλά έδωσε το έναυσμα για μια σειρά άλλων πειραμάτων και ερευνών πάνω στο θέμα της τυφλής υπακοής σε μια Αρχή.

Στο βίντεο που παραθέτουμε μπορείτε να δείτε το γνήσιο ντοκιμαντέρ του πειράματος, το οποίο σκηνοθέτησε ο ίδιος ο Μίλγκραμ. Η φωνή μάλιστα που κάνει την περιγραφή είναι δικιά του. Το βίντεο είναι στα αγγλικά και δυστυχώς δεν υπάρχουν υπότιτλοι.

[youtube id=»gV5BMRVrWOQ» width=»600″ height=»350″]

31 Ιαν 2013

Άτομα με αντικρουόμενες πολιτισμικές ταυτότητες τείνουν να αναπτύσουν ακραίες πολιτικές αντιλήψεις

Σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου του Kiel, τα άτομα τα οποία αναπτύσουν μια διπλή πολιτισμική ταυτότητα- συνήθως μετανάστες πρώτης γενιάς οι οποίοι μεγαλώνουν με την πολιτισμική ταυτότητα της οικογένειάς τους αλλά και της κοινωνίας στην οποία ζούν- έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να ακολουθήσουν ακραίες πολιτικές επιλογές και να είναι πιο ανεκτικοί απέναντι στη βία[1][2] .

Η εν λόγω έρευνα έγινε στη Γερμανία και οι συμμετέχοντες ήταν νεαροί μετανάστες πρώτης γενιάς από τις δύο μεγαλύτερες μειονότητες της χώρας: την τουρκική και την ρώσικη. Αρχικά οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο που σκοπό είχε να μετρήσει τον βαθμό της εσωτερικής σύγκρουσης που ένιωθαν για τις δύο πολιτισμικές τους ταυτότητες. Στη συνέχεια ρωτήθηκαν για το κατά πόσο συμφωνούν ή δικαιολογούν πιο ακραίες μορφές πολιτικής έκφρασης, όπως οι καταλήψεις δημόσιων χώρων, οι βανδαλισμοί και η συμμετοχή σε βίαιες διαδηλώσεις.

Αυτό το οποίο βρήκαν οι ερευνητές είναι πως όσο πιο έντονο ήταν το αίσθημα της εσωτερικής πολιτισμικής σύγκρουσης, τόσο πιο πιθανό ήταν τα άτομα να έβλεπαν θετικά ακραίες και βίαιες μορφές πολιτικής έκφρασης. Επιπλέον, στο ερωτηματολόγιο ρώτησαν επίσης για τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των ατόμων, αλλά δεν βρέθηκε κάποια σύνδεση μεταξύ θρησκευτικού συναισθήματος και υποστήριξης ή συμμετοχής σε βίαιες πολιτικές ενέργειες.

Παλαιότερες έρευνες στον χώρο είχαν δείξει πως οι μετανάστες πρώτης γενιάς τείνουν να συμμετέχουν σε ειρηνικές μορφές διαδήλωσης. Η νέα έρευνα έρχεται να συμπληρώσει την εικόνα, προσθέτοντας τον παράγοντα της εσωτερικής πολιτισμικής σύγκρουσης, η οποία φαίνεται πως είναι ένας αποφασιστικός παράγοντας πρόβλεψης της μελλοντικής πολιτικής συμπεριφοράς του ατόμου. Οι ερευνητές στο άρθρο τους υπογραμμίζουν το πόσο σημαντικό είναι οι μετανάστες να ενσωματόνονται όσο το δυνατόν γρηγορότερα και πιο ομαλά σε μια νέα κοινωνία, κάτι που είναι ευθύνη τόσο της Πολιτείας και του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου, όσο και της μεταναστευτικής κοινότητας.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. Simon, B., Reichert, F., & Grabow, O. (2013). When Dual Identity Becomes a Liability: Identity and Political Radicalism Among Migrants. Psychological science. doi:10.1177/0956797612450889 []
  2. Association for Psychological Science: Conflicting Cultural Identities May Foster Political Radicalism []
26 Σεπ 2012

Οι διαφορές των δύο φύλων

Γράφει η Κατερίνα Νίκου

Αναδημοσίευση από το GeneNutrition.gr

Οι επιστήμονες, οι κοινωνιολόγοι και οι ανθρωπολόγοι σήμερα γνωρίζουν ότι οι άνδρες και οι γυναίκες είναι διαφορετικοί μεταξύ τους. Δεν είναι οι μεν καλύτεροι και οι δε χειρότεροι είναι απλά διαφορετικοί. Σήμερα, η κοινωνία μας προσπαθεί να προβάλλει ότι άνδρες και γυναίκες έχουν ακριβώς τις ίδιες ικανότητες, δυνατότητες και δεξιότητες όμως η επιστήμη αποδεικνύει ότι τα δύο φύλα διαφέρουν μεταξύ τους. Πώς προέκυψαν όμως αυτές οι διαφορές;

Οι άνδρες και οι γυναίκες εξελίχθηκαν διαφορετικά εξαιτίας της αναγκαιότητας. Οι άνδρες ιστορικά έπρεπε να προστατεύσουν την οικογένεια και να κυνηγήσουν για να φέρουν τροφή και οι γυναίκες να αναθρέψουν τα παιδιά και να φροντίσουν την οικογένεια. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τόσο ο εγκέφαλός τους όσο και το σώμα τους να εξελιχθούν διαφορετικά. Έτσι λοιπόν, ο εγκέφαλος των ανδρών και των γυναικών ακολούθησαν διαφορετική πορεία εξέλιξης για εκατομμύρια χρόνια και σήμερα γνωρίζουμε ότι τα δύο φύλα επεξεργάζονται τις πληροφορίες με διαφορετικό τρόπο. Επιπλέον, άνδρες και γυναίκες σκέφτονται διαφορετικά, πιστεύουν διαφορετικά πράγματα και έχουν διαφορετικές αντιλήψεις, προτεραιότητες και συμπεριφορές.

Σε τι θα μας βοηθήσει όμως η κατανόηση των διαφορών μας; Η βαθιά κατανόηση των διαφορών μας θα μας βοηθήσει να αποφύγουμε την απογοήτευση που νιώθουμε όταν προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε και να καταλάβουμε το αντίθετο φύλο. Αυτό που κάνουμε οι περισσότεροι άνθρωποι είναι να θεωρούμε ότι το άλλο φύλο είναι σαν και εμάς, αισθάνεται όπως και εμείς και θέλει να ίδια πράγματα με εμάς. Έτσι, το πιο συχνό παράπονο των γυναικών είναι ότι οι άνδρες δεν τις ακούν, ενώ το αντίστοιχο παράπονο των ανδρών είναι ότι οι γυναίκες προσπαθούν να τους αλλάξουν. Ποιες είναι λοιπόν, αυτές οι διαφορές;

Αρχικά άνδρες και γυναίκες διαφέρουν ως προς τις αισθήσεις τους. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι γυναίκες όπως και τα περισσότερα θηλυκά θηλαστικά είναι πολύ πιο ευαίσθητες από τους άνδρες στα αισθητηριακά ερεθίσματα. Και αυτό γιατί οι γυναίκες ως φύλακες της σπηλιάς- οικογενειακής εστίες έπρεπε να αντιλαμβάνονται ακόμη και την πιο μικρή αλλαγή στη διάθεση και στην συμπεριφορά των άλλων. Είναι αυτό που ονομάζουμε «γυναικείο ένστικτο». Επίσης, οι γυναίκες έχει αποδεχτεί ότι έχουν μεγαλύτερο εύρος περιφερειακής όρασης βλέπουν δηλαδή τι συμβαίνει αριστερά, δεξιά του κεφαλιού και πάνω- κάτω από τη μύτη, ενώ οι άνδρες έχουν σηραγγώδη όραση μεγάλων αποστάσεων, βλέπουν δηλαδή καθαρά σε μεγάλη απόσταση. Ένα καθημερινό παράδειγμα που το αποδεικνύει είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια ενός άνδρα να βρει τη ζάχαρη στο ντουλάπι ενώ η γυναίκα τη βρίσκει σχεδόν αυτόματα αφού βλέπει καλύτερα περιφερειακά σε σχέση με τον άνδρα. Ανάλογα ευρήματα έχουν βρεθεί και για τις υπόλοιπες αισθήσεις. Έτσι, οι γυναίκες ακούν καλύτερα από τους άνδρες και ξεχωρίζουν καλύτερα τους οξείς ήχους, έχουν πιο ευαίσθητη αφή- το γυναικείο δέρμα είναι δέκα φορές πιο ευαίσθητο από των ανδρών- και τέλος η αίσθηση της γεύσης και της οσμής είναι καλύτερη από των ανδρών.

Πολύ βασικές διαφορές έχουν εντοπιστεί και στον εγκέφαλο. Έτσι, ο γυναικείος εγκέφαλος είναι λίγο πιο μικρός από των αδρών χωρίς όμως να υστερεί στην απόδοση. Μάλιστα, έρευνα έδειξε ότι παρόλο που οι άνδρες έχουν περίπου τέσσερα εκατομμύρια περισσότερα εγκεφαλικά κύτταρα, η γενική νοημοσύνη των γυναικών είναι κατά 3% ανώτερη από των ανδρών. Ο ανδρικός εγκέφαλος όσον αφορά στη λειτουργία του είναι εξειδικευμένος. Είναι διαμορφωμένος με τέτοιο τρόπο ώστε να συγκεντρώνεται σε μία συγκεκριμένη ασχολία κάθε φορά κάνοντας «ένα πράγμα την φορά». Οι γυναίκες από την άλλη, αδυνατούν να το κατανοήσουν αφού οι ίδιες μπορούν να κάνουν περισσότερα από ένα πράγματα κάθε φορά. Μπορούν έτσι να μιλούν, να διαβάζουν και να ακούνε ταυτόχρονα. Ο γυναικείος εγκέφαλος είναι διαμορφωμένος για πολλαπλές ασχολίες. Ο ανδρικός εγκέφαλος από την άλλη, έχει λιγότερες συνεκτικές ίνες μεταξύ δεξιού και αριστερού ημισφαιρίου και είναι περισσότερο κατατετμημένος.

Μία άλλη διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα αφορά στον λόγο. Οι γυναίκες έχουν μεγαλύτερη ευφράδεια λόγου και επιπλέον τους αρέσει να μιλάνε. Οι γυναίκες έχουν κέντρα λόγου και στα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια. Οι άνδρες από την άλλη συνήθως μιλάνε από μέσα τους γιατί δεν έχουν την εκφραστική ικανότητα των γυναικών να επικοινωνούν λεκτικά. Οι γυναίκες όταν μιλούν το κάνουν με έμμεσο τρόπο και ο λόγος τους είναι συγκινησιακός ενώ οι άνδρες με άμεσο τρόπο μπαίνοντας αμέσως στο θέμα και κυριολεκτικά.

Επίσης, οι άνδρες προτιμούν τη σιωπή ειδικά όταν θέλουν να λύσουν ένα πρόβλημα ή όταν είναι αγχωμένοι. Αυτή τη σιωπή συνήθως οι γυναίκες την παρερμηνεύουν και την εκλαμβάνουν ως έλλειψη ενδιαφέροντος. Οι διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα είναι σημαντικές και στην χωρική ικανότητα. Χωρική ικανότητα είναι να μπορεί κανείς να δει νοερά το σχήμα των πραγμάτων, τις διαστάσεις, τις αναλογίες, την κίνηση, τις συντεταγμένες και τη γεωγραφική τους θέση. Επίσης, είναι να μπορεί κανείς στρέψει νοερά ένα αντικείμενο στον χώρο, να βρει ένα δρόμο σε μια διαδρομή μετ΄ εμποδίων και να βλέπει τα πράγματα με τρισδιάστατη προοπτική. Σε αυτό τον τομέα έχει αποδειχτεί ότι υπερέχουν οι άνδρες. Το 90% των γυναικών έχουν περιορισμένη αυτή την ικανότητα.

Οι γυναίκες από την άλλη μπορούν να αντιληφθούν τέλεια τις δύο διαστάσεις όχι όμως και τη διάσταση του βάθους. Αυτή η διαφορά εξηγεί γιατί οι άνδρες είναι καλύτεροι στο παρκάρισμα σε σχέση με τις γυναίκες.

Οι άνδρες εκτιμούν τη δύναμη, την ικανότητα, την αποτελεσματικότητα και τα επιτεύγματα. Η εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους συνδέεται άμεσα με την αποτελεσματικότητα που έχουν σε ότι κάνουν. Ενδιαφέρονται περισσότερο για τις πράξεις και τα πράγματα και λιγότερο για τα συναισθήματα και τους ανθρώπους. Οι γυναίκες από την άλλη, εκτιμούν την αγάπη, την ομορφιά, τις ανθρώπινες σχέσεις και την επικοινωνία. Η εικόνα του εαυτού τους συνδέεται με τα συναισθήματα που νιώθουν και με την ποιότητα των σχέσεων τους. Η επικοινωνία είναι πρωταρχικής σημασίας και η προσφορά βοήθειας αυτονόητη και καθόλου προσβλητική.

Διαφορετικά διαχειρίζονται το άγχος άνδρες και γυναίκες. Οι άνδρες αποτραβιούνται και κλείνονται στον εαυτό τους ενώ οι γυναίκες πλημμυρίζουν από συναισθήματα τα οποία θέλουν με κάθε τρόπο να εκφράσουν. Έτσι, τα δύο φύλα χρειάζονται διαφορετικά πράγματα για να ηρεμήσουν. Διαφορετικό είναι και το χημικό μας κοκτέιλ. Τα οιστρογόνα τα οποία είναι θηλυκές ορμόνες παίζουν καθοριστικό ρόλο στις συμπεριφορές που σχετίζονται με την ανατροφή των παιδιών και με την φύλαξη της οικογενειακής εστίας χαρίζοντας ένα γενικό αίσθημα ευεξίας. Επιπλέον, τα οιστρογόνα αναστέλλουν την χωρική ικανότητα.

Η τεστοστερόνη από την άλλη, η οποία είναι η βασική ανδρική ορμόνη είναι επιθετική ορμόνη η οποία ωθούσε τους άνδρες να κυνηγήσουν και φέρουν την τροφή. Επιπλέον, κάνει γένια, φαλάκρα, βαθαίνει την φωνή και βελτιώνει την χωρική ικανότητα. Η αρνητική της πλευρά για τον σύγχρονο άνδρα είναι αν δεν βρει φυσιολογική διέξοδο να προκαλέσει επιθετικότητα και αντικοινωνική συμπεριφορά. Οι άνδρες τέλος, δουλεύουν σκληρά εξαιτίας της τεστοστερόνης. Όσο πιο υψηλά τα επίπεδα τόσο πιο αποδοτικοί είναι. Για παράδειγμα, έρευνα έδειξε ότι οι άνδρες που έχουν διακριθεί στον επαγγελματικό τους τομέα είχαν υψηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης όπως αθλητές, στελέχη επιχειρήσεων.

Κλείνοντας, τις διαφορές των φύλων μπορούμε να τις δούμε μεταφορικά. Οι άνδρες μοιάζουν με λάστιχο. Όταν το τραβάμε τεντώνεται μόνο μέχρι ένα σημείο και μετά επανέρχεται στην αρχική του θέση. Το ίδιο ισχύει και για τις φάσεις οικειότητας από τις οποίες περνά ένας άνδρας πλησίασμα, απομάκρυνση και ξανά πλησίασμα. Οι γυναίκες από την άλλη, μοιάζουν με κύμα. Όταν αισθάνονται ότι τις αγαπούν η αυτοπεποίθηση τους βρίσκεται στα ύψη μετά από λίγο όμως πέφτει με μια κίνηση που θυμίζει το κύμα. Οι συναισθηματικές ανάγκες των ανδρών και των γυναικών διαφέρουν. Οι γυναίκες χρειάζονται σεβασμό, φροντίδα, κατανόηση, αφοσίωση, επιβεβαίωση και σοβαρή αντιμετώπιση, ενώ οι άνδρες αποδοχή, ενθάρρυνση, επιδοκιμασία, εμπιστοσύνη, εκτίμηση, ευγνωμοσύνη και θαυμασμό. Κατανοώντας λοιπόν, όλες αυτές τις διαφορές άνδρες και γυναίκες θα μπορέσουν να πετύχουν μια αρμονική συνύπαρξη την οποία θα διακρίνει ο σεβασμός της διαφορετικότητας και όχι ο αγώνας για την πλήρη κατανόηση.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Η Κατερίνα Νίκου είναι απόφοιτος του τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Α.Π.Θ.).
Διαθέτει μεταπτυχιακή εξειδίκευση στη «Συμβουλευτική-  Ψυχολογία» από το πανεπιστήμιο του Sheffield.
Το τελευταίο διάστημα εργάζεται ιδιωτικά ως ψυχολόγος και παράλληλα είναι εξωτερική συνεργάτης στο κέντρο λογοθεραπείας «Αγωγή του Λόγου».

E-mail: nikoukaterina@gmail.com

13 Αυγ 2012

Ο εντοπισμός προκατάληψης στα ΜΜΕ

Η κάλυψη ενός γεγονότος από τα ΜΜΕ, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κάποιο ευαίσθητο θέμα (π.χ. «εθνικά» θέματα), είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα γεννήσει αντιδράσεις, όσο αντικειμενική και εάν είναι η κάλυψή του. Πολλές έρευνες στο παρελθόν έχουν δείξει πως όταν μέλη δύο αντιμαχόμενων ομάδων παρακολουθήσουν μια όσο το δυνατόν πιο αντικειμενική κάλυψη κάποιας σύγκρουσής τους, τείνουν να πιστεύουν πως η κάλυψη όχι μόνο δεν ήταν αντικειμενική, αλλά ήταν και προκατηλλημένη εναντίον τους.

Το φαινόμενο των εχθρικών ΜΜΕ (hostile media effect), όπως ονομάζεται στην επιστημονική κοινότητα, υπογραμμίζει την μη αντικειμενικό τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο γύρω μας. Τείνουμε να πιστεύουμε πως η αλήθεια βρίσκεται πιο κοντά στην δική μας οπτική γωνία και πως η ομάδα στην οποία ανήκουμε είναι πιο σπάνιο να κάνει λάθη, να βιαιοπραγήσει και γενικά να γίνει πηγή ανηθικότητας.

Πέραν του φαινομένου των εχθρικών ΜΜΕ, υπάρχουν τουλάχιστον δύο ακόμη σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την κρίση μας σχετικά με την αντικειμενικότητα των όσων βλέπουμε στις ειδήσεις ή διαβάζουμε στις εφημερίδες.

Αυτοκατηγοριοποίηση

Ένας πρώτος και πολύ σημαντικός παράγοντας είναι η αυτοκατηγοριοποίηση που κάνουμε. Με άλλα λόγια, έχουμε την τάση να κατηγοριοποιούμε τον εαυτό μας, όπως κατηγοριοποιούμε και τους γύρω μας. Για παράδειγμα, μπορεί να θεωρούμε τον εαυτό μας «Αριστερό» και τον γείτονα «Δεξιό». Βάζοντας αυτές τις ταμπέλες σε εμάς και στους άλλους, είναι σαν να βάζουμε παραμορφωτικά φίλτρα στον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουμε τις πληροφορίες, κάτι το οποίο επηρεάζει και την αντίληψή μας για την αντικειμενικότητα ενός άρθρου ή ενός ΜΜΕ.

Σε ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα που έγινε στις ΗΠΑ, οι πειραματιστές ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο για τα ΜΜΕ το οποίο μεταξύ άλλων ρωτούσε για την προκατάληψη των ΜΜΕ εναντίον των θέσεων των Δημοκρατικών[1] . Όλοι οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν το ίδιο ερωτηματολόγιο, αλλά ήταν χωρισμένοι σε 3 ομάδες. Το μόνο που άλλαζε σε κάθε ομάδα ήταν η εισαγωγική παράγραφος του ερωτηματολογίου, η οποία προϊδέαζε τον συμμετέχοντα ώστε να αυτοκατηγοριοποιηθεί. Στην πρώτη ομάδα η εισαγωγική παράγραφος ήταν ουδέτερη και έγραφε απλά πως σκοπός του ερωτηματολογίου είναι να καταγράψει τις απόψεις σας για τα ΜΜΕ. Στην δεύτερη ομάδα η εισαγωγική παράγραφος προϊδέαζε τον συμμετέχοντα ώστε να πάρει θέση στο δίπολο Δημοκράτες-Ρεπουμπλικάνοι, γράφοντας:

«Το δίπολο μεταξύ Δημοκρατικών-Ρεπουμπλικάνων έχει ενταθεί το τελευταίο χρονικό διάστημα. Σε αυτό το πλαίσιο, οι Δημοκράτες και οι Ρεπουμπλικάνοι βλέπουν πολύ διαφορετικά τις ειδήσεις που παρουσιάζονται στα ΜΜΕ. Σε αυτό το πλαίσιο θα θέλαμε να καταγράψουμε τις απόψεις σας για την κάλυψη των γεγονότων από τα ΜΜΕ»

Τέλος, στην τρίτη ομάδα η παράγραφος ενίσχυε το δίπολο Αμερική-Υπόλοιπος Κόσμος αναφέροντας:

«Το τελευταίο διάστημα ο αραβικός κόσμος έχει αποκτήσει το δικό του παγκόσμιο τηλεοπτικό δίκτυο, το οποίο παρουσιάζει τις ειδήσεις από τη σκοπιά των αραβικών χωρών. Σε αυτό το πλαίσιο θα θέλαμε να καταγράψουμε τις απόψεις σας για την κάλυψη των γεγονότων από τα ΜΜΕ»

Τα αποτελέσματα της έρευνας ήταν ξεκάθαρα (βλ. Εικόνα 1). Ο αυτοκατηγοριοποίηση επηρέασε τις απαντήσεις των συμμετεχόντων. Οι συμμετέχοντες της δεύτερης ομάδας που προϊδεάστηκαν πολιτικά (Ρεπουμπλικάνοι VS Δημοκράτες) πολώθηκαν σημαντικά, με αποτέλεσμα να πιστεύουν ότι τα ΜΜΕ ήταν προκατηλειμένα εναντίον τους. Ουσιαστικά δηλαδή, η έρευνα έφτασε στο συμπέρασμα πως το φαινόμενο των εχθρικών ΜΜΕ μπορεί να προκληθεί αλλάζοντας απλά το περιβάλλον στο οποίο παρουσιάζεται η είδηση.

Εικόνα 1

Η πηγή της είδησης

Ένας δεύτερος παράγοντας που επηρεάζει την αντίληψή μας για την αντικειμενικότητα μιας είδησης, όπως είναι φυσικό, είναι η πηγή της. Έχει σημαντική σημασία το εάν η είδηση που διαβάζουμε προέρχεται από μέσο προς το οποίο εμείς είμαστε θετικά ή αρνητικά διακείμενοι. Για τα δεδομένα της Ελλάδας, σκεφτείτε πως διαβάζετε μια είδηση για τα στατιστικά εγκληματικότητας των αλλοδαπών σε μια από τις ακόλουθες εφημερίδες/έντυπα: Ριζοσπάστης, Τα Νέα, Στόχος. Όπως είναι φυσικό, ανάλογα με την πολιτική σας τοποθέτηση, θα δώσετε διαφορετική βαρύτητα στις πληροφορίες που παρουσιάζει το εν λόγω ρεπορτάζ. Όπως έχουν δείξει σχετικές έρευνες, εάν σας έδιναν να διαβάσετε το ίδιο δημοσιογραφικό κείμενο και απλά άλλαζαν την πηγή, η αξιολόγησή σας για το άρθρο θα άλλαζε σημαντικά.

Οπότε, το τελικό συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουμε είναι πως η απάντηση στο ερώτημα εάν υπάρχει απόλυτη αντικειμενικότητα στα ΜΜΕ, είναι φυσικά πως όχι. Από την άλλη όμως δεν υπάρχει και απολύτως αντικειμενικός παρατηρητής. Και ιδιαίτερα αυτό το δεύτερο σημείο δεν πρέπει να το ξεχνάμε. Σε έναν κόσμο τόσο ρευστό και σχετικό, γεννάται η ανάγκη για αναζήτηση πυλώνων αλήθειας και σταθερότητας. Είναι σημαντικό όμως να μην επιτρέπουμε στην ανάγκη αυτή να διαστρεβλώνει τις αντιλήψεις μας, τουλάχιστον όχι σε σημαντικό βαθμό.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. Nieman Journalism Club, «How do you tell when the news is biased? It depends on how you see yourself» []