04 Μαΐ

Κατάθλιψη: Τι είναι, πως αναγνωρίζεται και πως αντιμετωπίζεται

Η κατάθλιψη (major depression/μείζουσα κατάθλιψη) είναι μια κοινή ψυχική διαταραχή η οποία χαρακτηρίζεται -φυσικά- από μια περίοδο έντονων αρνητικών συναισθημάτων, έλλειψη ενδιαφέροντος, ανηδονία (=έλλειψη άντλησης ευχαρίστησης), αισθήματα ενοχής και χαμηλής αυτοπεποίθησης, διαταραχές του ύπνου και της κανονικής όρεξης, απώλεια ενέργειας αλλά και δυσκολία στην συγκέντρωση. Φυσικά δεν παρουσιάζουν όλα τα άτομα τα ίδια συμπτώματα, ενώ ακόμη και αν έχουν τα ίδια συμπτώματα, η έντασή τους διαφέρει. Η κατάθλιψη μπορεί από παροδική (μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο), να γίνει μια χρόνια κατάσταση, εμποδίζοντας την ομαλή ψυχική λειτουργία του ατόμου αλλά και -σε ακραίες περιπτώσεις- να οδηγήσει ακόμη και στην αυτοκτονία.

Με το post αυτό θα προσπαθήσουμε να κάνουμε μια σύντομη και περιεκτική παρουσίαση της συγκεκριμένης ψυχικής διαταραχής.

Διαγνωστικά Κριτήρια

Σύμφωνα με το DSM-IV-TR για να διαγνωσθεί κάποιος με μείζουσα κατάθλιψη πρέπει να έχει έντονη καταθλιπτική διάθεση, έλλειψη ενδιαφέροντος ή ανηδονία για μια περίοδο τουλάχιστον 2 εβδομάδων. Συγκεκριμένα, τα καταθλιπτικά χαρακτηρίζονται από εμφάνιση των περισσότερων από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

  • Καταθλιπτική διάθεση καθ ‘όλη τη διάρκεια της ημέρας, σε καθημερινή βάση
  • Έλλειψη ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης
  • Σημαντική απώλεια βάρους, ενώ το άτομο δεν βρίσκεται σε ειδική δίαιτα
  • Αϋπνία ή υπερυπνία
  • Ψυχοσωματική βραδύτητα
  • Σημαντική απώλεια ενέργειας
  • Δυσκολίες στην συγκέντρωση ή στο να πάρει αποφάσεις
  • Επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου (αυτοκτονικές τάσεις) ή απόπειρα αυτοκτονίας.

Στατιστικά κ Επιδημιολογία

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) περίπου 121 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πάσχουν από Κατάθλιψη (περίπου 20%), ενώ στις ΗΠΑ το 2%-5% έχει σοβαρά συμπτώματα κατάθλιψης. Την ίδια στιγμή τα ποσοστά στην Ελλάδα είναι περίπου στο 8%. Αυτή τη στιγμή η κατάθλιψη είναι στην λίστα με τις 10 πιο συχνές αιτίες θανάτου παγκοσμίως, ενώ ο WHO υπολογίζει πως ως το 2020 η κατάθλιψη θα είναι η δεύτερη πιο συχνή διαταραχή/ασθένεια μετά τις καρδιακές παθήσεις. Πολύ σημαντικό είναι το γεγονός πως η κατάθλιψη συναντάται 2 φορές πιο συχνά στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Επίσης, πολύ συχνά η κατάθλιψη συναντάται ταυτόχρονα (συνοσηρότητα) με άλλες ψυχικές διαταραχές, όπως Διαταραχές του Άγχους, Κατάχρηση Αλκοόλ και Διαταραχή Πανικού.

Σύμφωνα με τις -κυριολεκτικά- εκατοντάδες έρευνες των τελευταίων δεκαετιών υπολογίζεται πως η κατάθλιψη έχει γενετική επιβάρυνση σε ποσοστό περίπου 40%-50%. Προς το παρόν δεν έχει βρεθεί συγκεκριμένο γονίδιο που να είναι υπεύθυνο για την εμφάνιση κατάθλιψης, γι’ αυτό θεωρείται πως πολλά διαφορετικά γονίδια καθορίζουν αυτό το υψηλό ποσοστό γενετικής επιβάρυνσης. Το υπόλοιπο 50%-60% της επιβάρυνσης είναι διάφοροι ψυχοσωματικοί παράγοντες, όπως παιδικά τραύματα, ψυχολογικό/συναισθηματικό στρες, εμφάνιση σωματικών ασθενειών, ανωμαλίες στην ομαλή ανάπτυξη του εγκεφάλου κτλ. Φυσικά δεν υπάρχουν «καθαρές περιπτώσεις” όπου κάποιος μπορεί να καταδείξει 1 ή 2 συγκεκριμένους παράγοντες για την εμφάνιση της κατάθλιψης. Σε όλες τις περιπτώσεις μιλάμε για συνδυασμό παραγόντων διαφορετική φύσεως.

Θεραπεία

Ψυχοθεραπεία: Διάφορες μορφές ψυχοθεραπείας χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση της κατάθλιψης, συνήθως σε συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής η οποία καταπολεμά τις φυσιολογικής φύσεως δυσλειτουργίες, «ετοιμάζοντας το έδαφος” για την ψυχοθεραπεία.

Φαρμακοθεραπεία: Διάφορα σκευάσματα χρησιμοποιούνται για την κατάθλιψη, μιας και η κατάθλιψη αποτελεί ένα μεγάλο μερίδιο αγοράς για τις φαρμακευτικές εταιρίες. Τα περισσότερα από τα μοντέρνα χάπια είναι τρικυκλικά (tricyclic) αντικαταθλιπτικά και σκοπό έχουν τον έλεγχο της ποσότητας του νευροδιαβιβαστή σεροτονίνη, ο οποίος σχετίζεται άμεσα με τα καταθλιπτικά συμπτώματα. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις που ψεύτικη φαρμακοθεραπεία (Placebo), σε συνδυασμό με ψυχοθεραπεία, κατάφερε να καταπολεμήσει τα περισσότερα καταθλιπτικά συμπτώματα. Το ποσοστό ανταπόκρισης στην φαρμακοθεραπεία συνήθως οφείλεται στους παράγοντες που προκάλεσαν την κατάθλιψη. Ένας έλεγχος των περιβαλλοντικών παραγόντων μπορεί να φέρει πιο σημαντικά αποτελέσματα όταν αυτοί αποδεικνύονται η κύρια αιτία εμφάνισης της συναισθηματικής διαταραχής.

Σωματικές θεραπείες: Μία από τις αποτελεσματικές θεραπείες -με αρκετά υψηλά ποσοστά επιτυχίας- ειναι η ECT (electroconvulsive therapy) στην οποία το άτομο δέχεται μικρά ηλεκτροσόκ που σκοπό έχουν να ξαναφέρουν το βιολογικό σύστημα σε μια ισορροπία. Ενώ αυτή η θεραπεία χρησιμοποιείται εδώ και αρκετές δεκαετίες για την καταπολέμηση των πολύ σοβαρών περιπτώσεων κατάθλιψης, δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία που να αποδυκνείουν πως ακριβώς λειτουργεί. Επίσης χρησιμοποιείται και η θεραπεία με TMS (transmagnetic stimulation) όπου συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού ενεργοποιούνται και απενεργοποιούνται με σκοπό και πάλι να έρθει σε ισορροπία το βιολογικό σύστημα. Η θεραπεία με TMS τώρα κάνει τα πρώτα της βήματα και δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για το αν πράγματι λειτουργεί ή όχι. Τέλος, χρησιμοποιούνται και άλλες θεραπείες που βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο ακόμη, όπως η ενεργοποίηση εγκεφαλικών δομών (deep brain stimulation).

Υπολογίζεται ότι το 80% των καταθλιπτικών δείχνουν σημάδια βελτίωσης ή και πλήρους θεραπείας (50%) με τον συνδυασμό των παραπάνω μεθόδων. Φυσικά η ανάγκη για ανακάλυψη νέων θεραπειών είναι μεγάλη, ώστε να μπορέσει να καταπολεμηθεί αποτελεσματικότερα η πιο σοβαρή ψυχική ασθένεια των ημερών μας.

Περισσότερες πληροφορίες / Πηγές:

[photo: azchael]

09 Οκτ

Η τεχνολογία στην υπηρεσία της Ψυχολογίας

Η εποχή που διανύουμε είναι αδιαμφισβήτητα η εποχή της τεχνολογίας, καθώς πλέον έχει εισβάλλει για τα καλά σχεδόν σε κάθε πτυχή της ζωής μας. Παλαιότερα η τεχνολογία είχε αρχίσει να αναπτύσσεται μέσα σε εξειδικευμένους τομείς και ήταν προνόμιο σχεδόν μόνο των επιστημόνων. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει πλέον. Ο μέσος άνθρωπος -μιλώντας πάντα για τον «Δυτικό Κόσμο”- είναι εξοικειωμένος σε κάποιο βαθμό με διάφορα τεχνολογικά επιτεύγματα, με αποκορύφωμα φυσικά τον ηλεκτρονικό υπολογιστή.

Αυτή ακριβώς τη διείσδυση της τεχνολογίας καλείται να εκμεταλλευτεί στην παρούσα φάση η Ψυχολογία, σε μια προσπάθεια να έρθει πιο κοντά με τον μέσο πολίτη, να του δώσει πληροφορίες για την ψυχική του υγεία, αλλά και εν τέλει να τον βοηθήσει να λύσει τις διάφορα προβλήματα που αντιμετωπίζει.

Χάρη στο Big Bang της τεχνολογίας την τελευταία δεκαετία η πρόσβαση στο ίντερνετ έγινε πολύ πιο εύκολη και φυσικά πολύ πιο γρήγορη και ως αποτέλεσμα αυτού αυξήθηκαν οι χρήστες που αναζητούν πληροφορίες μέσω του διαδικτύου για όσα θέματα τους απασχολούν. Εφόσον υπήρξε η ανάλογη ζήτηση, άρχισε να αυξάνεται και η προσφορά από πλευράς των ειδικών.

Έτσι, σήμερα ο μέσος χρήστης του ίντερνετ μπορεί να βρει εκατοντάδες – αν όχι χιλιάδες – ιστοσελίδες για θέματα ψυχικής υγείας. Οι περισσότερες είναι φυσικά ενημερωτικού χαρακτήρα και στοχεύουν ίσως στον πιο σημαντικό τομέα της ψυχικής υγείας, την πρόληψη. Μερικά παραδείγματα τέτοιων συνδέσμων μπορείτε να βρείτε και στην δεξιά μπάρα του blog.

Φυσικά δεν είναι όλες οι σελίδες του διαδικτύου το ίδιο έγκυρες και αθώες. Ένας άπειρος χρήστης μπορεί να πέσει θύμα ορισμένων κακόβουλων που θέλουν να τον εξαπατήσουν προς οικονομικό όφελός τους (π.χ. προωθώντας διάφορα αμφιβόλου ποιότητας προϊόντα, όπως βιβλία, ειδικά βότανα ψυχικής ανάτασης, γραμμές τύπου «ο90” κτλ). Ευτυχώς όμως οι ιστοσελίδες αυτές είναι πολύ λιγότερες σε σχέση με το σύνολό των σελίδων που προωθούν την ψυχολογία με έναν υγιή τρόπο. Με μια πρόχειρη αναζήτηση στο Google θα δείτε ότι πολλοί επίσημοι οργανισμοί, επώνυμοι επιστήμονες αλλά και πανεπιστήμια έχουν ανοίξει τις δικές τους πύλες στο διαδίκτυο και προσπαθούν να προσφέρουν τις πολύτιμες υπηρεσίες τους.

Φυσικά όμως η ευκολία αναζήτησης πληροφοριών δεν είναι όλα όσα μπορεί να μας προσφέρει η τεχνολογία σήμερα. Πλέον έχουμε αρχίσει να περνάμε σιγα-σιγά στην θεραπεία μέσω των τεχνολογικών μέσων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η δημιουργία ενός προγράμματος αντιμετώπισης φοβιών, το οποίο βασίζεται σε μια από τις πιο γνωστές θεραπευτικές προσεγγίσεις: την γνωστικο-συμπεριφορική. Το πρόγραμμα αυτό άρχισε να δοκιμάζεται στην Μ. Βρετανία, με σκοπό να αποφορτιστεί το δίκτυο ψυχικής υγείας, μιας και πολλές φορές οι πολίτες είναι αναγκασμένοι να περιμένουν βδομάδες ή και μήνες πριν καταφέρουν να κλείσουν ραντεβού με κάποιον ψυχοθεραπευτή. Μέσα σε αυτό το διάστημα η ψυχική κατάσταση του ατόμου μπορεί να χειροτερέψει και έτσι τελικά η αντιμετώπιση της διαταραχής να γίνει δυσκολότερη.

Η λειτουργία του είναι απλή. Κάθε μια εβδομάδα (ή και πιο συχνά, ανάλογα με την περίπτωση), ο ασθενής περνάει μία ώρα μπροστά στον υπολογιστή του απαντώντας σε ερωτήσεις και κάνοντας κάποιες απλές ασκήσεις με την βοήθεια του προγράμματος. Έπειτα το πρόγραμμα, βλέποντας την πρόοδο που έκανε το άτομο σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα, του αναθέτει και διαφορετικές απλές νοητικές ασκήσεις που πρέπει να κάνει για το υπόλοιπο της εβδομάδας, μέχρι την επόμενη «συνεδρία”. Φυσικά στο ενδιάμεσο υπάρχει και κάποια τηλεφωνική επαφή από τον υπεύθυνο ψυχοθεραπευτή για να ελέγξει την πορεία της θεραπείας και αν χρειαστεί να επέμβει. Το σημαντικό της είδησης είναι πως προς το παρόν η θεραπεία μέσω του Η/Υ φαίνεται πως λειτουργεί για κάποιες ήπιες -ή και λίγο πιο σοβαρές- μορφές φοβιών.

Είναι πλέον ξεκάθαρο πως η τεχνολογία είναι μονόδρομος. Στο μέλλον είναι σίγουρο πως θα ξεφυτρώσουν πολλές νέες υπηρεσίες γύρω από τον τομέα της ψυχικής υγείας. Αυτό όμως σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει πως μπορούμε να υπεργενικεύσουμε και να πούμε πως όλες οι ψυχοθεραπείες μπορούν να γίνονται μέσω του υπολογιστή ή πως θα χαθεί η προσωπική επαφή ατόμου και ψυχοθεραπευτή. Σε αυτή την περίπτωση οδηγούμαστε στο άλλο άκρο, αυτό της κατάχρησης της τεχνολογίας. Κάθε βήμα πρέπει να γίνεται αργά, σταθερά και με το βλέμμα στραμμένο προς το μέλλον.

Πηγή σχετικής είδησης: Psychology in the News: «Need therapy? In Britain, patients turning to computers instead of the couch”

12 Σεπ

3 λανθασμένες εντυπώσεις για την Ψυχοθεραπεία

Η αλήθεια είναι ότι η επιστήμη της Ψυχολογίας τώρα αρχίζει σιγά-σιγά να κάνει τα πρώτα της βήματα στην Ελλάδα. Ο κόσμος λοιπόν σε μεγάλο βαθμό έχει άγνοια για τους βασικούς σκοπούς και τον ρόλο που μπορεί να παίξει η Ψυχολογία στην ζωή του. Αποτέλεσμα αυτού είναι όσοι ασχολούμαστε στον κλάδο της Ψυχολογίας συχνά να αντιμετωπίζουμε την καχυποψία και τον φόβο πολλών μπροστά στην επιστήμη αυτή. Σήμερα θα προσπαθήσω να ξεκαθαρίσω κάποια βασικά πράγματα γύρω από την Ψυχοθεραπεία, ελπίζοντας να ρίξω λίγο περισσότερο φως σε αυτό το άγνωστο, αλλά και ίσως τρομακτικό για πολλούς, κομμάτι της Ψυχολογίας.

Read More