04 Μαΐ 2015

Τι είναι η Θετική Ψυχολογία;

Έχετε την τάση να βλέπετε το ποτήρι μισοάδειο ή μισογεμάτο; Πιθανόν να έχετε ακούσει αυτήν τη ερώτηση πολλές φορές…

Σε λιγότερο από μια δεκαετία, η Θετική Ψυχολογία έχει τραβήξει την προσοχή όχι μόνο της ακαδημαϊκής κοινότητας, αλλά και του ευρύ κοινού. Ο αντίκτυπος είναι τόσο μεγάλος που κάνοντας μια αναζήτηση στο google για τον όρο «θετική ψυχολογία» βρέθηκαν περισσότερα από 419,000 αποτελέσματα! Με τον όρο «Positive Psychology» περιγράφεται ένα κίνημα έρευνας και εφαρμογής στις Νευρο-επιστήμες και την Ψυχολογία, που μελετά αυτά που ορίζονται ως «Θετικά συναισθήματα». Μελετώνται, εξίσου, και οι δεξιότητες που αναπτύσσει ο άνθρωπος βιώνοντας αυτά τα συναισθήματα, αλλά και τα επιτεύγματα που προκύπτουν από αυτές τις δεξιότητες.

Σε αντίθεση με την παραδοσιακή ψυχολογία που εστιάζει στο αρνητικό και προβληματικό μέρος του ψυχικού κόσμου του ατόμου και στη θεραπεία του, η θετική ψυχολογία εστιάζεται στην προαγωγή της ευζωίας, της ευημερίας και της ικανοποίησης από τη ζωή, μέσα από την μελέτη του ρόλου των θετικών συναισθημάτων, χαρακτηριστικών, κινήτρων και ικανοτήτων των ανθρώπων. Βέβαια, αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο καθώς ήδη οι ανθρωπιστικές και υπαρξιακές προσεγγίσεις δίνουν έμφαση στα θετικά στοιχεία του ανθρώπου, όπως την δύναμη της θέλησης, την υπευθυνότητα, την αυτενέργεια, την αυτοπραγμάτωση και την ελευθερία των επιλογών. Το κίνημα της θετικής ψυχολογίας, λοιπόν, συνεχίζοντας και επεκτείνοντας την παράδοση των παραπάνω ψυχολογικών θεωριών, αναφέρεται στη σημαντικότητα των θετικών σκέψεων και συναισθημάτων και πως αυτά μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση του άγχους, στην γενική υγεία και την ευημερία.

Τι είναι, όμως, ακριβώς η θετική σκέψη;

Ίσως να μπείτε στον πειρασμό να υποθέσετε ότι ταυτίζεται με το να βλέπει κάποιος τον κόσμο μέσα από χρωματιστούς “ροζ” φακούς, αγνοώντας τις αρνητικές πτυχές της ζωής ή αρνούμενος να δει ολόκληρη την πραγματικότητα. Στην πραγματικότητα, όμως, θετική σκέψη σημαίνει ότι προσεγγίζουμε τις προκλήσεις της ζωής με μια θετική οπτική, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι αποφεύγουμε ή αγνοούμε τα άσχημα γεγονότα. Αντ’ αυτού περιλαμβάνει την αξιοποίηση των δυνητικά άσχημα καταστάσεων με το να προσπαθούμε να δούμε την καλύτερη πλευρά στους άλλους ενώ, παράλληλα, βλέπουμε τον εαυτό και τις ικανότητες μας μέσα από ένα θετικό πρίσμα.

Ένας, ακόμα, από τους στόχους της Θετικής Ψυχολογίας είναι να προωθήσει μια ευρύτερη αίσθηση της γνώσης και της συναίσθησης· να προχωράς, δηλαδή, πέρα από την καθημερινή φλυαρία του μυαλού με τις ατέλειωτες καθημερινές εργασίες και ανησυχίες που συχνά το απασχολούν, σε μια βαθύτερη αίσθηση της ίδιας σου της ύπαρξης και του αυτοσκοπού σου. Να μην αφήνεις, δηλαδή, τις αρνητικές καταστάσεις να σε εμποδίζουν από το να εξελίσσεις τον εαυτό σου.

Οι ερευνητές της Θετικής Ψυχολογίας, επιπλέον, μελετούν το ρόλο των θετικών συναισθημάτων, σκέψεων και γνώσεων στα πλαίσια της εκπαίδευσης, της μάθησης, της εργασιακής εξουθένωσης και της ψυχικής υγείας. Με αυτό τον τρόπο, το θεωρητικό υπόβαθρο των εννοιών της Θετικής Ψυχολογίας εφαρμόζεται, ακριβώς, στους τομείς που είναι υπεύθυνοι για το μεγαλύτερο μέρος της δημιουργίας και διαμόρφωσης του ανθρώπινου ψυχισμού.

Σύμφωνα με την Barbara Fredrickson, εκπρόσωπο της θετικής ψυχολογίας, το σημαντικότερο πλεονέκτημα της προσωπικής ανάπτυξης από το βίωμα θετικών συναισθημάτων είναι ότι το άτομο γεμίζει τους ψυχικούς του πόρους με ισχυρά νοητικά, κοινωνικά και συναισθηματικά εφόδια που διαρκούν στο χρόνο. Υποστηρίζει δε, ότι με τη στιγμιαία βίωση ενός θετικού συναισθήματος και τον εμπλουτισμό των πόρων μας, τροφοδοτούνται και άλλα θετικά συναισθήματα τα οποία – με τη σειρά τους – δίνουν τροφή σε ακόμα περισσότερα, σχηματίζοντας έτσι ένα είδος “ψυχικής έλικας” η οποία ξετυλίγεται συνεχώς. Το όφελος είναι ότι μαζί με αυτή ξετυλίγεται και η ψυχοσύνθεση μας επιτρέποντάς μας να βιώσουμε μία ψυχική ανάταση. Έτσι, ο καθένας οχυρώνει την υγεία απέναντι σε οποιαδήποτε διαταραχή και ωριμάζει με ιδανικό τρόπο.

Συμπερασματικά, η Θετική Ψυχολογία επανέφερε στο προσκήνιο τους δύο βασικούς στόχους της Ψυχολογίας· την προώθηση της ευημερίας και ευζωίας και την αξιοποίηση των κλίσεων του ατόμου, των ιδιαίτερων δυνατοτήτων και ταλέντων του και του δυναμικού του. Η ενασχόλησή της περιλαμβάνει τις θετικές διαστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης, όπως το νόημα της ζωής, την ψυχολογική ανθεκτικότητα, τα θετικά συναισθήματα και την συνεισφορά τους στη βελτίωση της ζωής του ατόμου. Εν ολίγοις, στοχεύει στην ποιοτική μακροζωία.

Κλείνοντας, αυτό που θα πρέπει να θυμόμαστε είναι πως η χαρά και ο πόνος συνυπάρχουν στη ζωή μας, όπως συνυπάρχει το θετικό μαζί με το αρνητικό και η φωτεινή μαζί με τη σκοτεινή πλευρά της ζωής. Με αυτό ως κανόνα, ακόμα και τα αρνητικά συναισθήματα μπορούν να αποτελέσουν κινητήρια δύναμη για την επιβίωση μας. Το πιο σημαντικό, ωστόσο, είναι ότι τα θετικά συναισθήματα συμβάλλουν στην εξέλιξη και την ταχύτερη απελευθέρωση μας από κάθε τι το αρνητικό. Σε κάθε μία από τις δύο περιπτώσεις, όμως, το ευτυχές γεγονός είναι ότι η επιστήμη στρέφει την προσοχή της στο πραγματικό κίνητρο του ανθρώπου… Το συναίσθημα!

Εισαγωγική Φωτογραφία

Βιβλιογραφία

  • Gable, S. & Haidt, J (2005). What (and Why) is Positive Psychology? Review of General Psychology, 9 (2), 103-110
  • Peterson, C. (2006). A Primer in Positive Psychology. New York Oxford University Press.
  • Peterson, C. (2008). What Is Positive Psychology, and What Is It Not? Psychology Today. Found online at http://www.psychologytoday.com/blog/the-good-life/200805/what-is-positive-psychology-and-what-is-it-not
  • Seligman, M. E. P. & Csikszenmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55, 5-14.
  • Συλλογικό, «Εισαγωγή στη Θετική Ψυχολογία», Τόπος (Μοτίβο Εκδοτική), Οκτώβριος 2011
29 Απρ 2015

Αυτοεκτίμηση και σχέση με τους γονείς: Είναι αλληλένδετα;

Όλοι, κλεισμένο σε ένα συρτάρι ή στρυμωγμένο σε κάποιο ράφι, έχουμε κάτι πολύτιμο για εμάς μα αδιάφορο για τους άλλους. Για κάποιους είναι ένα ρολόι, για άλλους ένα γράμμα, ένα κειμήλιο ή μια φωτογραφία και ούτε οι καλύτεροι εκτιμητές δεν μπορούν να κοστολογήσουν την αξία του ακριβέστερα από εμάς. Αυτό το απόκτημα – που με τη συνειρμική του δύναμη το κάνει τόσο ξεχωριστό και πολύτιμο – είναι που μας θυμίζει ότι το πραγματικά πολύτιμο εκτιμάται μέσα από το βίωμα και όχι μέσα από τη θεωρία· ακριβώς, όπως και ο εαυτός κάποιου! Το πόσο εκτιμούμε τον εαυτό μας, λοιπόν, γιατί να έχει να κάνει με το πόσο μας εκτιμούν οι άλλοι;

Η πρώτη ερώτηση, εδώ, οφείλει να είναι τι είναι η εκτίμηση στον εαυτό ή αυτο-εκτίμηση. Πολύ απλά, είναι ο καθρέφτης που κοιταζόμαστε και βλέπουμε πόσο αξιολογούμε τον εαυτό μας σχετικά με το πόσο θεωρούμε ότι αξίζουμε! Από αυτό τον καθρέφτη πηγάζουν τα πιστεύω που συνηγορούν ή καταδικάζουν ότι θα τα καταφέρουμε ή ότι είμαστε ικανοί και άξιοι. Μαζί με αυτά, ξεπηδούν και τα συναισθήματα της υπερηφάνειας, του θριάμβου, της απογοήτευσης ή της ντροπής. Πως, όμως, χτίζεται η αυτο-εκτίμησή μας;

Μα, φυσικά, μέσα από τα πρώτα χρόνια της ζωή μας! Στην ποιότητα των πρώτων σχέσεων που σχηματίζουμε, στις ακαδημαϊκές μας επιδόσεις και στις κοινωνικές μας εμπειρίες και αυτό γιατί η αποδοχή που βιώνουμε ανεβάζει την εσωτερική μας αξία. Για παράδειγμα η δύναμη που πηγάζει από τη φιλία… Οι υγιείς σχέσεις με τους φίλους μας μάς κάνουν να νιώθουμε ότι αξίζουμε. Είναι εκεί για εμάς, μας ακούνε, μας παρηγορούν, μας βοηθούν! Για να καταφέρουμε να φτάσουμε εκεί, όμως, πρέπει πρώτα να έχουμε νιώσει ανάλογα μέσα από τη σχέση που δημιουργήσαμε με τις πρώτες φιγούρες της ζωής μας… Τους γονείς μας. Για αυτό, θα μιλήσουμε για τον πρώτο δεσμό που αποκτούμε κατά τον ερχομό μας στον κόσμο, το δεσμό προσκόλλησης.

Ο δεσμός προσκόλλησης δεν είναι τίποτε άλλο από έναν βαθύ, διαρκή και ανθεκτικό, συναισθηματικό, δεσμό που ενώνει ένα πρόσωπο με ένα άλλο στο πέρασμα του χρόνου. Σκεφτείτε το δεσμό προσκόλλησης, λοιπόν, ως μία αόρατη κλωστή, ένα νήμα – αν θέλετε – μεταξύ ανθρωπίνων όντων. Στην παιδική ηλικία, λοιπόν – που όλα ξεκινούν για το δεσμό αυτό – τα παιδιά αναζητούν την εγγύτητα με τη φιγούρα που τον έχουν σχηματίσει (συνήθως οι γονείς) όταν νιώθουν αναστάτωση ή απειλή. Ο ενήλικας, είθισται να απαντά με ευαισθησία στην ανάγκη, αυτή, και με αυτή τη διαδικασία αναπτύσσεται η σχέση γονέα – παιδιού που επηρεάζει την μετέπειτα εξέλιξή του. Βλέπετε, η μητέρα ενός βρέφους παρέχει σε εκείνο κάτι πολύ πιο σημαντικό από τροφή ή νερό – που μπορεί να το παρέχει ο οποιοσδήποτε, στην τελική… Του παρέχει συναισθηματική ασφάλεια! Κάτι εξίσου απαραίτητο όχι μόνο για την βιολογική αλλά και για την κοινωνική μας επιβίωση.

Αυτός ο δεσμός, λοιπόν, αναπτύσσεται – σε τι άλλο; – σε στάδια! Έτσι, μέχρι τους 3 μήνες μας, είμαστε προγραμματισμένοι να προσκολληθούμε σε οποιονδήποτε άνθρωπο είναι κοντά μας. Έπειτα, αρχίζουμε να εκδηλώνουμε την προτίμησή μας σε κάποιον, συγκεκριμένα, αλλά δεχόμαστε φροντίδα και από τους υπόλοιπους ενώ μετά τους 7 μήνες, ζητάμε αποκλειστικά από εκείνον που προτιμήσαμε ασφάλεια, προστασία και ευδαιμονία ενώ – ταυτόχρονα – ξεκινούμε να φοβόμαστε τους αγνώστους και να στενοχωριόμαστε όταν αποχωριζόμαστε το αγαπημένο μας πρόσωπο. Το ωραίο, εδώ, είναι ότι ο δεσμός αυτός δεν σχηματίζεται με το πρόσωπο που – απλά – πέρασε τον περισσότερο χρόνο με το βρέφος αλλά με εκείνο που ανταποκρίθηκε ακριβέστερα στις ανάγκες του!

Σας θυμίζει κάτι μέχρι στιγμής; Κάπως έτσι δεν είναι και οι ενήλικες σχέσεις μας με τους ανθρώπους; Οι ρομαντικές μας σχέσεις, οι φιλικές ή οι επαγγελματικές; Με ποιον ερχόμαστε το περισσότερο κοντά; Ποιον αναζητούμε και με ποιον αισθανόμαστε καλύτερα; Μα, με αυτόν που νιώθουμε την ασφάλεια της μητέρας και το ζεστό της χάδι ή το ευήκοων αυτί της ώστε να επικοινωνήσουμε την ανάγκη μας! Και αφού οι δεσμοί που σχηματίζουμε χαλκεύουν – μεταξύ άλλων – την αυτό-εκτίμησή μας, πως πιστεύετε ότι θα ήταν αυτοί χωρίς έναν ασφαλή δεσμό προσκόλλησης; Με μία λέξη… Εύθραυστοι!

Η ασφαλής προσκόλληση στο δεσμό αυτό, λοιπόν, οδηγεί σε μεγαλύτερη αυτό-εκτίμηση αλλά πως; Πρώτα απ’ όλα με την χωρίς προυπόθεση αγάπη! Αυτό αναπτύσσει μία σταθερή έννοια σε εμάς ότι κάποιος μας νοιάζεται και μας σέβεται και έτσι, ακριβώς, έπειτα νιώθουμε οι ίδιοι σεβασμό για τον εαυτό μας. Αλλά τι είναι ασφαλής προσκόλληση, τέλος πάντων; Είναι το συναίσθημα που έχουμε όταν ξέρουμε πως όταν αντιμετωπίσουμε πρόβλημα και χρειαστεί να ανατρέξουμε στους γονείς μας εκείνοι θα είναι εκεί να απαλύνουν τον πόνο μας ή την αναστάτωση. Μεγαλώνοντας οι φιγούρες αυτές των γονιών εσωτερικεύονται μαζί με τις συμπεριφορές τους. Έτσι, κάθε φορά που μας αναστατώνει κάτι ανατρέχουμε στο εσωτερικό μας “ευρετήριο” και η παρηγορητική ή ενθαρρυντική συμπεριφορά τους είναι εκεί να μας καθησυχάσει και να μας παρουσιάσει πιο επαρκείς!

Ακόμα, οι αξίες των γονιών που μας φρόντισαν εσωτερικεύονται – επίσης – και μας υπερασπίζονται όταν βρισκόμαστε υπό αντίξοες συνθήκες. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι είμαστε οπλισμένοι με το θάρρος να τις αλλάξουμε, να τις προσαρμόσουμε ή να τις αποτάξουμε – εντελώς – κάνοντάς μας πιο ευπροσάρμοστους και ανοιχτούς σε νέες συνθήκες. Για να συνδεθούμε και με το αρχικό μας ερώτημα, τώρα,… Γιατί το πόσο εκτιμούμε τον εαυτό μας, έχει να κάνει με το πόσο μας εκτιμούν οι άλλοι; Αυτό απαντάται με τον ίδιο τρόπο που γινόμαστε και οι ίδιοι ευπροσάρμοστοι… Με το να είμαστε ανοιχτοί στην κριτική! Για την ακρίβεια, μπορούμε να δεχτούμε μη κολακευτικά σχόλια και να τα διαχειριστούμε καταλλήλως καθώς δεν προβάλουμε πάνω σε αυτούς τα πρόσωπα που ζητούσαμε την αποδοχή τους όταν ήμασταν μικροί· τους γονείς μας. Και αυτό, γιατί μας αποδέχτηκαν τότε και – πλέον – δεν νιώθουμε την ανάγκη να μας εκτιμήσει ο καθένας για να εκτιμήσουμε οι ίδιοι τον εαυτό μας.

Η εκτίμηση που έδειξαν στην ανάγκη του συναισθήματός μας, τότε, εσωτερικεύεται – ομοίως – και μας κάνει να μην ντρεπόμαστε για αυτό αλλά να εκτιμούμε τον εαυτό που το παρήγαγε – δηλαδή, τον εαυτό μας! Η εμπιστοσύνη που επέδειξαν στην κρίση μας και η υπομονή στα λάθη μας μας οπλίζει με το θάρρος να εκφράσουμε τη γνώμη μας· να μιλήσουμε, δηλαδή, με την εσωτερική μας φωνή. Τέλος, η αναγνώριση που μας έδωσαν μας βοηθάει στο πιο σημαντικό… Αναγνωρίζω τον άλλο σημαίνει τον βλέπω ως ξεχωριστή και ολοκληρωμένη οντότητα απέναντί μου. Έτσι, βλέπει και το αναπτυσσόμενο παιδί σιγά σιγά τον εαυτό του. Αναγνωρίζοντας μας για αυτό που είμαστε μας βοηθάει να το αποδεχτούμε… Να αποδεχτούμε τον εαυτό μας και να οπλιστούμε με το θάρρος της αξίας μας.

Για να το ενστερνιστούμε λίγο καλύτερα ας πούμε όλοι από μία φράση που έχει αρνητική χροιά για τον εαυτό μας. Για παράδειγμα “Είμαι μεγάλος πια…” Βλέπετε, αυτή δεν είναι ολόκληρη η φράση που μας στενοχωρεί παρά μόνο η μισή! Υπάρχει πάντα συνέχεια όπως “Είμαι μεγάλος πια για να με αγαπήσει κάποιος, για να βρω δουλειά, για να ξεκινήσω χορό κ.ο.κ.” Αυτό αντικατοπτρίζει όχι το ότι είμαι μεγάλος αλλά την ουσία του· την ερμηνεία που του έχουμε δώσει… Το ότι δεν νιώθω ικανός αρκετά για να ξεκινήσω το χόμπι μου ή να βρω δουλειά. Το ότι δεν εκτιμώ αρκετά τον εαυτό μου για να με εκτιμήσει κάποιος άλλος ή να με αγαπήσει.

Μέσα από όλα αυτά, λοιπόν, καταλαβαίνουμε πως τα πρώτα βιώματά μας ζωγραφίζουν την μετέπειτα αξιολόγηση του εαυτού μας στην ενήλικη ζωή μας ή της ανάγκες μας να μας αναγνωρίσουνε όλοι και να μας εκτιμήσουν. Ένας ασφαλής δεσμός προσκόλλησης χαλκεύει την αυτό-εκτίμησή μας και παγιώνει έννοιες όπως υπερηφάνεια, θρίαμβος, πίστη, εκτίμηση και αγάπη στον εαυτό. Αν παρόλα αυτά δεν νιώθουμε αρκετά ενδυναμωμένοι αρκεί να εντοπίσουμε τα πρώτα βιώματα που μας απογοήτευσαν και να τα βγάλουμε από μέσα μας κάνοντας εμάς τους ίδιους κυβερνήτες του εαυτού μας και όχι εκείνα.

Εισαγωγική Εικόνα

Ενδεικτική βιβλιογραφία

  • Branden, N. (2001). The Psychology if Self-Esteem, London: John Wiley & Sons
  • Coleman – Curtis, R. (1991). The Relational Self, New York: The Guilford Press
  • Fonagy, P. (2001). Attachment Theory and Psychoanalysis, New York: Other Press
  • Glick, R., A. & Meyers, D., I. (1993). Masochism: Current Psychoanalytic Perspectives, New York: Routledge
  • Holmes, J. (1993). John Bowlby & Attachment Theory, New York: Routledge
  • Horowitz, M. (2014). Identity and the New Psychoanalytic Explorations of Self-organization, New York: Routledge
05 Ιαν 2015

Η Αξία της Αυτοεκτίμησης

Στην ψυχολογία, ο όρος αυτοεκτίμηση χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη συνολική αίσθηση ενός ατόμου της προσωπικής του αξίας και συχνά θεωρείται ως ένα χαρακτηριστικό της προσωπικότητας, το οποίο τείνει να είναι σταθερό και διαρκή. Η αυτοεκτίμηση μπορεί να περιλαμβάνει μια ποικιλία των πεποιθήσεων για τον εαυτό, όπως η εκτίμηση της εξωτερικής εμφάνισης, των πεποιθήσεων, των συναισθημάτων και των συμπεριφορών του ατόμου. Πολύ λίγη αυτοεκτίμηση μπορεί να κάνει το άτομο να νιώσει νικημένο, να πέσει σε κατάθλιψη, να κάνει κακές επιλογές, να εμπλακεί σε καταστροφικές σχέσεις, ή να αδυνατεί να ζει μέχρι το πλήρες δυναμικό του.

Σύμφωνα με έναν ορισμό (Braden, 1969), υπάρχουν τρία βασικά συστατικά της αυτοεκτίμησης:

  • Η αυτοεκτίμηση είναι μία ουσιαστικήανθρώπινη ανάγκη, ζωτικής σημασίας για την επιβίωση και φυσιολογική, υγιή ανάπτυξη.
  • Η αυτοεκτίμηση προκύπτει αυτόματα με βάση τις πεποιθήσεις και τη συνείδηση του ατόμου.
  • Η αυτοεκτίμηση εμφανίζεται σε συνδυασμό με τις σκέψεις, τις συμπεριφορές, τα συναισθήματα και τις ενέργειες του ατόμου.

Η ανάγκη για αυτοεκτίμηση παίζει σημαντικό ρόλο στην ιεραρχία των αναγκών (πυραμίδα του Maslow) του ψυχολόγου A. Maslow, η οποία απεικονίζει την αυτοεκτίμηση ως ένα από τα βασικά ανθρώπινα κίνητρα. O Maslow πρότεινε ότι οι άνθρωποι χρειάζονται τόσο την εκτίμηση από τους άλλους ανθρώπους, όσο και τον εσωτερικό αυτο-σεβασμό. Και οι δύο αυτές ανάγκες θα πρέπει να πληρούνται, ώστε το άτομο να αναπτυχθεί και να επιτύχει την αυτοπραγμάτωση. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η αυτοεκτίμηση είναι μια έννοια διαφορετική από την αυτο-αποτελεσματικότητα, η οποία περιλαμβάνει την πίστη στις μελλοντικές ενέργειες, τις επιδόσεις ή τις ικανότητες.

Μεταξύ των παραγόντων που επηρεάζουν την αυτοεκτίμηση είναι γενετικοί παράγοντες που βοηθούν στη διαμόρφωση της συνολικής προσωπικότητας και που μπορούν να διαδραματίσουν έναν ρόλο. Συχνά όμως είναι οι εμπειρίες μας που αποτελούν τη βάση για τη συνολική αυτοεκτίμηση. Όσοι λαμβάνουν συστηματικά υπερβολικά κριτική ή αρνητικές εκτιμήσεις από τους φροντιστές, τα μέλη της οικογένειας και τους φίλους, για παράδειγμα, κατά πάσα πιθανότητα θα αντιμετωπίζουν προβλήματα με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Σύμφωνα με τον Bucay, η αυτοεκτίμηση διδάσκεται στα παιδιά με δύο μηχανισμούς: ο πρώτος είναι των γονιών μας με την προσοχή και τις φροντίδες, ο δεύτερος πιο ανεπαίσθητος αλλά εξίσου καθοριστικός, εξαρτάται από το ίδιο επίπεδο αυτοεκτίμησής που δείχνουν να έχουν οι ίδιοι οι γονείς. Αυτός ο δεύτερος μηχανισμός μπορείς να ονομαστεί «αυτοεκτίμηση μέσω μίμησης» και μεταδίδεται στο παιδί όταν αυτό αντιληφθεί πως οι ίδιοι οι γονείς του και η οικογένεια που έχουν δημιουργήσει διαθέτει αυτοεκτίμηση.

Αυτό που χρειάζεται είναι να δώσουμε εμείς την αποδοχή στον εαυτό μας, αντί να την ζητάμε από το περιβάλλον μας. Μια καλή και υγιή αυτοεκτίμηση έχει ως αποτέλεσμα να αισθανόμαστε καλά για αυτό που είμαστε, να αναγνωρίζουμε και εκτιμάμε τη δική μας αξία και να είμαστε υπερήφανοι για τις ικανότητες και τα επιτεύγματά μας. Έτσι, θα είμαστε σε θέση να αναγνωρίζουμε ότι ενώ έχουμε ελαττώματα, αυτά δεν έχουν παράλογα μεγάλο ρόλο στη ζωή μας ή την αυτο-εικόνα μας. Φυσικά, επίπεδα αυτοεκτίμησης σε ακραία υψηλά -όπως και χαμηλά- μπορεί να είναι επιζήμια. Το ιδανικό, λοιπόν, είναι να βρεθεί μια ισορροπία κάπου στη μέση, δηλαδή, μια ρεαλιστική, αλλά θετική άποψη του εαυτού μας.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Βιβλιογραφία / Περισσότερες Πληροφορίες

  • Branden, N. (1969). Τhe psychology of self-esteem. New York: Bantam.
  • Bucay, J. (2011). Να σου πω μια ιστορία. Αθήνα: Όπερα.
  • Bucay, J. (2013). Από την αυτοεκτίμηση στον εγωισμό. Αθήνα: Όπερα.
  • Maslow A.H. (1987). Motivation and Personality (3rd ed.). New York: Harper & Row.
04 Δεκ 2014

Τι είναι αυτοπραγμάτωση;

“Αυτό που ένας άνθρωπος μπορεί να είναι, πρέπει να είναι. Την ανάγκη αυτή την αποκαλούμε αυτοπραγμάτωση”

A.Maslow

Λίγο πριν το 1960 εμφανίσθηκε η σχολή της Ανθρωπιστικής Ψυχολογίας, που ονομάστηκε ως η «Τρίτη δύναμη», καθώς προσέφερε μια εναλλακτική φιλοσοφία και νέα τεχνικά μέσα σε σύγκριση με τις δυο προγενέστερες, τη ψυχανάλυση και τον συμπεριφορισμό. Αυτή η σχολή εστίασε στη συνείδηση, στη δύναμη της θέλησης και στην αποφασιστικότητα των ανθρώπων. O άνθρωπος είναι «φύσει καλός», διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη και αυτοπραγμάτωση γιατί είναι ένα ον κοινωνικό, λογικό και ρεαλιστικό και προσπαθεί να κατανοήσει τη συμπεριφορά από την άποψη του ίδιου του ατόμου που από τη στιγμή της γέννησης του αντιλαμβάνεται την εμπειρία του ως πραγματικότητα.

Μεταξύ των εκπροσώπων της προσέγγισης αυτής, ο Rogers αναγνωρίζει ως θεμελιώδη τάση του ανθρώπινου οργανισμού την έμφυτη τάση για πραγμάτωση. Το άτομο δεν αντιδρά παθητικά στο περιβάλλον, αλλά προχωράει με σκοπό και κινητήρια δύναμη να πραγματωθεί, να διατηρήσει και να επεκτείνει την εμπειρία του με σκοπό να μεταβεί από την εξάρτηση στην ανεξαρτησία, από τη σταθερότητα στην ακαμψία, σε μια διαδικασία αλλαγής και ελεύθερης έκφρασης. Επιπλέον, ο Maslow μίλησε για την αυτοπραγμάτωση και την έμφυτη τάση του ανθρώπου προς την υγεία και ιεράρχησε τις ανθρώπινες ανάγκες σχηματοποιώντας τες σε μια πυραμίδα, ξεκινώντας από τη βάση με τις πιο βασικές και βιολογικές ανάγκες και φτάνοντας στην κορυφή της με τις πιο «ανώτερες», όπως οι ανάγκες αυτοπραγμάτωσης. Όπως ο ίδιος αναφέρει, αυτοπραγμάτωση είναι η τάση του ατόμου να πραγματωθεί σε ό,τι δυνητικά μπορεί.

Πρότεινε, λοιπόν, μια θεώρηση της ανθρώπινης παρώθησης, η οποία διαχωρίζει τις βιολογικές ανάγκες όπως η πείνα, ο ύπνος και η δίψα από τις ψυχολογικές ανάγκες όπως η αυτοεκτίμηση, η τρυφερότητα και η αίσθηση του ανήκειν. Όπως, ως βιολογικός οργανισμός, κανείς δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς τροφή και νερό, ομοίως δεν μπορεί να αναπτυχθεί ως ψυχολογικός οργανισμός χωρίς την ικανοποίηση και άλλων αναγκών. Έτσι, οι ανάγκες αυτές είναι δυνατόν να τοποθετηθούν σε μια ιεραρχία από τις βασικές ψυχολογικές ανάγκες ως τις σημαντικές ψυχολογικές ανάγκες. Πάρα πολύ συχνά, όπως μας λέει ο Maslow, οι ψυχολόγοι ασχολήθηκαν με τις βιολογικές ανάγκες και διατύπωσαν απόψεις για την παρώθηση λέγοντας ότι οι άνθρωποι αντιδρούν μόνο στην ατέλεια και ζητούν μόνο τη μείωση της έντασης. Ενώ παραδέχεται ότι αυτό το είδος παρώθησης υπάρχει, ο Maslow μας καλεί να αναγνωρίσουμε μια παρώθηση που δεν βασίζεται στην ανεπάρκεια και που συχνά περιλαμβάνει την αύξηση της έντασης-παρώθηση που εκφράζεται μέσα από τη δημιουργικότητα των ανθρώπων και την πραγμάτωση του δυναμικού τους.

Πυραμίδα του Maslow

Από τις έρευνες και τις μελέτες του, πάνω σε υγιή άτομα τα οποία επιτυγχάνουν την αυτοεκπλήρωση και την αυτοπραγμάτωση, ο Maslow έβγαλε το συμπέρασμα ότι τα άτομα που φτάνουν στην αυτοπραγμάτωση έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

-αποδέχονται τον εαυτό τους και τους άλλους όπως είναι, είναι δυνατόν να τους απασχολεί ο εαυτός τους αλλά αναγνωρίζουν τις ανάγκες και τις επιθυμίες των άλλων, προσφέροντας παράλληλα τη βοήθεια τους.

-έχουν την ικανότητα να προσαρμόζονται στη μοναδικότητα των ανθρώπων και των καταστάσεων παρά να  έχουν μια μηχανική και στερεότυπη συμπεριφορά, είναι σε θέση να δημιουργήσουν στενές σχέσεις έστω και με λίγα ξεχωριστά άτομα.

-μπορούν να είναι αυθόρμητοι και δημιουργικοί και έχουν τη δυνατότητα να αντιστέκονται στη συμβατικότητα και να επιβάλλονται, ενώ παράλληλα ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της πραγματικότητας.

Κλείνοντας, ας σκεφτούμε ένα δέντρο που μεγαλώνει και βγάζει κλαδιά, ενώ παράλληλα εμπόδια μπροστά του, όπως κτήρια του κρύβουν τον ήλιο. Το δέντρο θα πάψει να αναπτύσσεται; όχι. Τα κλαδιά του δέντρου θα στραφούν και θα μεγαλώσουν προς το φως του ήλιου, έστω και από ένα μικρό άνοιγμα από το οποίο φαίνεται λίγο φως… Η αυτοπραγμάτωση είναι ένα ταξίδι βελτίωσης και ανάπτυξης των δυνατοτήτων και ικανοτήτων, που στηρίζεται σε βαθιά αυτογνωσία, την οποία οφείλει ο καθένας μας να φτάσει. Και όπως είπε πολύ ωραία ο Rogers: Ολοκληρωμένος άνθρωπος είναι ο άνθρωπος που μπορεί να είναι όλο και περισσότερο οι δυνατότητές του ”.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Βιβλιογραφία / Περισσότερες Πληροφορίες

  • Ιωσηφίδη, Π. & Ιωσηφίδης, Ι. (2001). Η Προσωποκεντρική προσέγγιση. Στο Π. Ασημάκης και συν. Σύγχρονες ψυχοθεραπείες: Από τη θεωρία στην εφαρμογή. Αθήνα: Ασημάκης.
  • Pervin L.A & John. O.P, (2001). Θεωρίες προσωπικότητας, έρευνα και εφαρμογές. Αθήνα: Τυπωθήτω-Γ. Δαρδανος.
  • Maslow, A. (1970). Motivation and personality (2nd ed.). New York: Harper & Row
  • McLeod, J. (2005). Εισαγωγή στη συμβουλευτική. Αθήνα: Μεταίχμιο