21 Ιούλ 2014

Έντονα ερωτικά συναισθήματα και παρορμητικότητα πηγαίνουν χέρι-χέρι

Ο έρωτας, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια μιας νέας σχέσης, λέμε ότι μας «παίρνει το μυαλό». Πόσο αλήθεια είναι όμως αυτό; Πόσο διαφορετικά λειτουργεί ο εγκέφαλός μας όταν το έτερον ήμισυ μας «έχει πάρει το μυαλό»; Τι συνέπειες μπορεί να έχει αυτό στην συμπεριφορά μας και στη λήψη αποφάσεων; Έχοντας αυτά τα ερωτήματα στο νου, μια ομάδα ερευνητών του Πανεπιστημίου του Leiden αποφάσισε να δει εάν όσοι εμπλέκονται σε μια έντονη ερωτική σχέση έχουν διαφορετική επίδοση σε κάποια βασικά τεστ γνωστικών ικανοτήτων[1] .

Για τις ανάγκες τις έρευνας εξετάστηκαν νέοι φοιτητές οι οποίοι δήλωσαν ότι έχουν δημιουργήσει μια νέα ερωτική σχέση πρόσφατα. Στο πρώτο κομμάτι τις έρευνας οι συμμετέχοντες ολοκλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο το οποίο μετράει την ένταση των ερωτικών συναισθημάτων (PassionateLoveQuestionnaire)[2], ενώ στο δεύτερο κομμάτι της έρευνας ολοκλήρωσαν δύο γνωστικές δοκιμασίες που σκοπό είχαν να εξετάσουν την παρορμητικότητα του συμμετέχοντα: την ικανότητά του δηλαδή να αντισταθεί να φερθεί βεβιασμένα. Το τελικό ερώτημα που ήθελε να απαντήσει η εν λόγω έρευνα είναι εάν η απόδοση στις γνωστικές δοκιμασίες σχετίζεται θετικά ή αρνητικά με την ένταση των ερωτικών συναισθημάτων.

Οι γνωστικές δοκιμασίες

Stroop test

Η πρώτη δοκιμασία που ολοκλήρωσαν οι συμμετέχοντες είναι το λεγόμενο τεστ Stroop. Η λογική του συγκεκριμένου τεστ είναι σχετικά απλή. Ο συμμετέχοντας καλείται να απαντήσει σε μια σειρά από 3 υποδοκιμασίες. Στην πρώτη περίπτωση βλέπει λέξεις χρωμάτων στην οθόνη του («πράσινο», «μπλε») και καλείται να πατήσει ένα κουμπί με το δεξί χέρι ή το αριστερό ανάλογα με το ποιο χρώμα διάβασε (π.χ. το «μπλε» αντιστοιχεί στο αριστερό χέρι και το «πράσινο» στο δεξί). Στην δεύτερη υποδοκιμασία βλέπει χρωματισμένα τετραγωνάκια (μπλε ή πράσινα) και πάλι καλείται να απαντήσει με το δεξί ή το αριστερό χέρι ανάλογα με το χρώμα που βλέπει. Στην τρίτη και πιο ενδιαφέρουσα υποδοκιμασία ο συμμετέχοντας βλέπει λέξεις χρωμάτων («μπλε», «πράσινο») οι οποίες είναι γραμμένες με διαφορετικά χρώματα (μπλε και πρασινο) και καλείται να πατήσει ένα κουμπί με το αριστερό ή το δεξί του χέρι ανάλογα με το ποιο είναι το χρώμα με το οποίο είναι γραμμένο η λέξη που βλέπει μπροστά του.

Οι πειραματικές υποδοκιμασίες του τεστ Stroop

Οι πειραματικές υποδοκιμασίες του τεστ Stroop

Ουσιαστικά, στην τρίτη υποδοκιμασία ο πειραματικός σχεδιασμός δημιουργεί μια γνωστική σύγκρουση, καθώς ο εγκέφαλος διαβάζει τη λέξη (π.χ. «πράσινο») και ταυτόχρονα βλέπει και το χρώμα (π.χ. μπλε) ενώ καλείται να δώσει και μια απάντηση με το δεξί και αριστερό του χέρι. Όταν η λέξη και το χρώμα της ταιριάζουν (π.χ. βλέπει τη λεξη «μπλε» γραμμένη με μπλε χρώμα) δεν υπάρχει γνωστική σύγκρουση καθώς η απάντηση είναι προφανής: μπλε. Όταν όμως η λέξη και το χρώμα της δεν ταιριάζον (π.χ. βλέπει τη λέξη «μπλε» γραμμένη με πράσινο χρώμα) τότε δημιουργείται γνωστική σύγκρουση λόγω της παράλληλης επεξεργασίας του λόγου και του χρώματος, κάτι που φαίνεται κατά την αξιολόγηση των απαντήσεων καθώς στις περιπτώσεις γνωστικής σύγκρουσης οι συμμετέχοντας καθυστερούν περισσότερο να δώσουν τη σωστή απάντηση ή/και κάνουν περισσότερα λάθη.

Flanker test

Η δοκιμασία τύπου Flanker την οποία ολοκλήρωσαν οι συμμετέχοντες είναι της ίδιας λογικής με αυτή του τεστ Stroop. Το υποκείμενο του πειράματος βλέπει ένα κεντρικό ερέθισμα (συνήθως γράμμα ή ένα βελάκι) το οποίο αριστερά και δεξιά συνοδεύεται από άλλα ερεθίσματα. Σκοπός του συμμετέχοντα είναι να απαντήσει εάν το κεντρικό ερέθισμα είναι το ίδιο με αυτά που το περιστοιχίζουν ή όχι. Το πείραμα χωρίζεται σε τρεις πειραματικές υποδοκιμασίες. Στην πρώτη το κεντρικό ερέθισμα είναι το ίδιο με αυτά που το περιστοιχίζουν (π.χ. ένα βελάκι που κοιτάει αριστερά, το οποίο περιστοιχίζεται από άλλα βελάκια που κοιτούν αριστερά). Στην δεύτερη περίπτωση το κεντρικό ερέθισμα είναι διαφορετικό από αυτά που το περιστοιχίζουν, ενώ στην τρίτη απλά τα ερεθίσματα που περιστοιχίζουν το κεντρικό αντικαθίστανται με κενά κουτάκια.

Οι πειραματικές υποδοκιμασίες του τεστ Flanker

Οι πειραματικές υποδοκιμασίες του τεστ Flanker

Αυτό το οποίο μετράνε οι ερευνητές στα πειράματα τύπου Flanker είναι η ταχύτητα αντίδρασης των υποκειμένων όταν απαντούν εάν το κεντρικό ερέθισμα είναι το ίδιο με τα περιφερειακά ή όχι, καθώς επίσης και τον αριθμό των λανθασμένων απαντήσεων στις τρεις πειραματικές υποδοκιμασίες. Οι πιο παρορμητικοί συμμετέχοντες είναι αυτοί οι οποίοι δίνουν τις περισσότερες λανθασμένες απαντήσεις.

Έρωτας και παρορμητικότητα

Συγκρίνοντας τα αποτελέσματα των συμμετεχόντων στο ερωτηματολόγιο και στις δύο γνωστικές δοκιμασίες οι ερευνητές βρήκαν ότι όσο πιο παθιασμένα ερωτευμένοι ήταν οι συμμετέχοντες, τόσο χαμηλότερη βαθμολογία επιτύγχαναν στις γνωστικές δοκιμασίες. Βεβαίως, όπως συμβαίνει με όλες τις έρευνες που ελέγχουν συσχετίσεις μεταξύ δύο μεταβλητών (εν προκειμένων «επίπεδα έρωτα» και «παρορμητικότητα»), δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με ασφάλεια εάν ο ένας παράγοντας προκαλεί τον άλλο ή το αντίστροφο. Με απλά λόγια δεν ξέρουμε εάν όσο πιο ερωτευμένος είναι κάποιος τόσο πιο παρορμητικός γίνεται ή εάν όσο πιο παρορμητικός είναι κάποιος τόσο πιο έντονα τείνει να ερωτεύεται.

Όπως και να έχει, η έρευνα έδειξε ότι ο έρωτας πηγαίνει χέρι-χέρι με την παρορμητικότητα και τη μείωση της γνωστικής οξυδέρκειας, κάτι που μπορεί φυσικά να αποτυπώνεται και στην καθημερινότητα του ερωτευμένου: να είναι πιο ξεχασιάρης, να παίρνει περισσότερα ρίσκα ή να έχει δυσκολίες συγκέντρωσης.

Θα είχε ενδιαφέρον εάν η εν λόγω έρευνα συνεχιζόταν και σε βάθος χρόνου ώστε να δούμε πως εξελίσσεται η σχέση μεταξύ παρορμητικότητας και ερωτικού συναισθήματος σε βάθος χρόνου, καθώς ωριμάζει η ερωτική σχέση και αρχίζει να αποκτά και άλλα επιμέρους χαρακτηριστικά πέραν της έντονης ερωτικής επιθυμίας.

Φωτογραφίες

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. Van Steenbergen, H., Langeslag, S. J. E., Band, G. P. H., & Hommel, B. (2013). Reduced cognitive control in passionate lovers. Motivation and Emotion. doi:10.1007/s11031-013-9380-3 []
  2. ElaineHatfield: “PassionateLoveQuestionnaire” []
25 Ιούν 2014

Η κακοποίηση των παιδιών μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές εγκεφαλικές ανωμαλίες

Δυστυχώς, όπως ανά το παγκόσμιο έτσι και στη χώρα μας, πολλά παιδιά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον συστηματικής κακοποίησης ή σοβαρής παραμέλησης. Ως κακοποίηση νοείται κάθε πράξη ή κατάσταση που μπορεί να προκαλέσει ψυχολογικά και σωματικά προβλήματα στο παιδί ή να θέσει τη ζωή του σε κίνδυνο: σεξουαλική κακοποίηση, σωματική κακοποίηση, παραμέληση των βασικών του αναγκών κ.α. Οι επιπτώσεις μιας κακοποιητικής συμπεριφοράς ποικίλλουν ανάλογα με τη φύση της συμπεριφοράς, τη σοβαρότητά της κακοποίησης, το χρονικό διάστημα που έλαβε χώρα και φυσικά την ίδια την ψυχοσύνθεση του παιδιού.

Υπάρχουν πολλές έρευνες για τις επιπτώσεις της κακοποίησης οι οποίες καλύπτουν ένα μεγάλο φάσμα των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν στη ζωή τους τα παιδιά που έχουν υποστεί τέτοιου είδους συμπεριφορά. Οι ψυχολογικές επιπτώσεις της κακοποίησης, ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να περιλαμβάνουν: απομόνωση του παιδιού, χαμηλή αυτοπεποίθηση, ανάπτυξη φοβιών, ευερεθιστότητα, καθυστερημένη νοητική ανάπτυξή του, περιορισμένες κοινωνικές δεξιότητες, δυσκολίες στην κατανόηση του γραπτού ή/και προφορικού λόγου, το χρόνιο άγχος, την επιθετική συμπεριφορά, την μειωμένη συναισθηματική νοημοσύνη ή ακόμη και τις τάσεις αυτοκτονίας[1][2] [3] .

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι περίπου 1/5 κορίτσια και 1/7 αγόρια πέφτουν θύματα κάποιας μορφής σεξουαλικής κακοποίησης , ενώ 1/4 ενήλικες έχουν βιώσει σημαντική σωματική βία για κάποιο διάστημα της παιδικής τους ηλικίας. Λαμβάνοντας υπόψη δεδομένα όπως τα προαναφερθέντα, μπορούμε να κατανοήσουμε τη σοβαρότητα του προβλήματος της παιδικής κακοποίησης και τα πολλαπλά μέτωπα από τα οποία μπορούμε να προσεγγίσουμε το συγκεκριμένο θέμα.

Μια ομάδα στο FIDMAG Sisters Hospitallers Foundationfor Researchand Teaching που εδρεύει στην Ισπανία, αποφάσισε να μελετήσει τις συνέπειες της κακοποίησης στην εγκεφαλική ανάπτυξη των παιδιών και συγκεκριμένα τον αντίκτυπο που έχει η κακοποίηση στην ανάπτυξη των εξωτερικών στρωμάτων στον εγκεφαλικό φλοιό, την εξωτερική στρώση νευρώνων του εγκεφάλου[4][5] . Στην μελέτη τους οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τους τα δεδομένα 12 άλλων ερευνών οι οποίες περιείχαν μεταξύ άλλων ανατομικά δεδομένα για τον εγκέφαλο των συμμετεχόντων: 275 ενήλικες και 56 έφηβοι που υπέστησαν κακοποίηση και 306 ενήλικες και 56 έφηβοι που δεν είχαν τέτοιες εμπειρίες. Ανέλυσαν την ανατομία του εγκεφάλου αξιοποιώντας μια καινοτόμα τεχνική νευροαπεικόνισης, μέτρησαν την ποσότητα της μέλανας ουσίας σε όλους τους συμμετέχοντες και συνέκριναν τα κακοποιημένα με τα μη κακοποιημένα άτομα, προσπαθώντας να δουν εάν θα υπήρχαν διαφορές στην μέλανα ουσία.

Αυτό που βρήκαν οι ερευνητές ήταν πως τα κακοποιημένα άτομα είχαν μειωμένη μέλανα ουσία σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την συναισθηματική αντίληψη, τη μνήμη, τις γενικότερες γνωστικές λειτουργίες και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Αξίζει να σημειωθεί ότι η μέλανα ουσία είναι ουσιαστικά η ποσότητα των νευρώνων στα εξωτερικά στρώματα του εγκεφάλου. Μειωμένα επίπεδα μέλανας ουσίας σημαίνουν και μειωμένους νευρώνες στις συγκεκριμένες περιοχές, κάτι που μπορεί να επηρεάσει φυσικά και την συμπεριφορά και την προσωπικότητα του ατόμου, όπως και έχει παρατηρηθεί να συμβαίνει στις περιπτώσεις αυτές.

Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας ουσιαστικά έρχονται να ολοκληρώσουν την εικόνα που είχαμε για τις επιπτώσεις της κακοποίησης στην παιδική ηλικία και να δώσουν μια πιο λεπτομερή εξήγηση σε φυσιολογικό επίπεδο και συγκεκριμένα στο τι αναπτυξιακές ανωμαλίες παρουσιάζει ο εγκέφαλος των θυμάτων ακριβώς λόγω της κακοποίησης. Αφενός μεν αυτό είναι ένα επιπλέον καμπανάκι κινδύνου προς όλη την κοινωνία για να σκύψει πάνω από το θέμα αυτό, αφετέρου δε δίνει το έναυσμα για πρόωρη παρέμβαση στις περιπτώσεις που ένα παιδί καταφέρει να ξεφύγει από το κακοποιητικό περιβάλλον ώστε να προλάβουμε στο βαθμό του δυνατού τις εγκεφαλικές αναπτυξιακές ανωμαλίες που δημιουργούν επιπλέον συμπεριφορικά προβλήματα στα θύματα κακοποίησης.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. Child Welfare Information Gateway: «Long-Term Consequences of Child Abuse and Neglect» []
  2. Times: «How Child Abuse Primes the Brain for Future Mental Illness» []
  3. PsyPost: «Neurobiologists find chronic stress in early life causes anxiety, aggression in adulthood« []
  4. Lim, L., Radua, J., & Rubia, K. (2014). Gray Matter Abnormalities in Childhood Maltreatment: A Voxel-Wise Meta-Analysis. American Journal of Psychiatry. doi:10.1176/appi.ajp.2014.13101427 []
  5. MedNews: «Child abuse has serious consequences for brain development» []
04 Ιαν 2013

Σειρά Ντοκιμαντέρ: The Secret Life of the Brain

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες παραγωγές με θέμα τον ανθρώπινο εγκέφαλο είναι η σειρά ντοκιμαντέρ του PBS με τίτλο «The Secret Life of the Brain«. Πρόκειται ουσιαστικά για 5 μονόωρα επεισόδια ενός μεγάλου ντοκιμαντέρ το οποίο καλύπτει την ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου από τη στιγμή της σύλληψης και της γέννας έως και τα βαθιά γεράματα. Κάθε επεισόδιο εστιάζει σε μια διαφορετική περίοδο της ζωής μας (βρέφος, παιδική ηλικία, εφηβεία, ενηλικίωση, γηρατειά) και εξηγεί τις διάφορες διεργασίες που λαμβάνουν χώρα σε αυτό το μοναδικό εργαλείο επιβίωσης του ανθρώπου.

Η ανάπτυξη των πρώτων εγκεφαλικών κυττάρων, η πρώιμη γνωστική ανάπτυξη, η απόκτηση γλωσσικών ικανοτήτων, η επίδραση των ορμονών στην εφηβική συμπεριφορά, η λήψη αποφάσεων κατά την ενήλικη ζωή και ο σταδιακός θάνατος των εγκεφαλικών κυττάρων κατά τα γηρατειά είναι μόνο μερικά από τα θέματα τα οποία παρουσιάζονται σε αυτό το ντοκιμαντέρ. Εάν και η παραγωγή είναι άνω των 10 ετών, το σύνολο των πληροφοριών που παρουσιάζονται σε αυτή παραμένουν έγκυρες έως και σήμερα.

Εισαγωγική Φωτογραφία

30 Οκτ 2012

Κατάθλιψη και τρόποι αντιμετώπισης

Αναδημοσίευση από: GeneNutrition.gr

Η κατάθλιψη, όταν υφίσταται, επηρεάζει αρνητικά τις ζωές των ανθρώπων με ποικίλους τρόπους και πολλές φορές προκαλεί δυσλειτουργικότητα σε πολλές πτυχές της ζωής τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις συνήθως παρατηρείται έλλειψη κινήτρων, συναισθηματικές, συμπεριφορικές και βιολογικές διαταραχές, καθώς και προβλήματα στις γνωστικές λειτουργίες.

Σε συναισθηματικό επίπεδο, παρατηρείται μείωση της ικανότητας του ατόμου να βιώσει θετικά συναισθήματα, ενώ παράλληλα νοιώθει πολύ έντονα την παρουσία αρνητικών συναισθημάτων όπως άγχος, θυμό, ντροπή και ενοχές. Σε γνωστικό επίπεδο, το άτομο διακατέχεται από αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό του και το περιβάλλον του και μπορεί να παρουσιάσει κάποια προβλήματα στη συγκέντρωση, στην προσοχή, και στη μνήμη.

Σε σχέση με τη συμπεριφορά, η κατάθλιψη μπορεί να προκαλέσει μια τάση για εξάρτηση από τους άλλους ενώ συχνά το άτομο αποσύρεται από κοινωνικές καταστάσεις που παλαιοτέρα του έδιναν ευχαρίστηση. Τα πιο συνήθη βιολογικά προβλήματα αφορούν σε διαταραχές του ύπνου, της διατροφής καθώς και σε ορμονικές διαταραχές.

Τέλος, η έλλειψη κινήτρων αναφέρεται σε συμπτώματα απάθειας, απώλεια ενέργειας και ενδιαφέροντος για πράγματα που στο παρελθόν υπήρξαν σημαντικά για το άτομο. Είναι αναγκαίο να τονιστεί ότι η κατάθλιψη δεν εμφανίζεται σε όλες τις περιπτώσεις με τον ίδιο τρόπο και φυσικά διαφέρει στη συχνότητα, το βαθμό και τη διάρκεια των συμπτωμάτων σε κάθε άνθρωπο.

Παρόλο που η κατάθλιψη είναι ένα συνηθισμένο πρόβλημα της εποχής μας, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται έγκαιρα έτσι ώστε να μην αναπτυχθούν σοβαρότερα προβλήματα ως αποτέλεσμα της καταθλιπτικής διάθεσης. Υπάρχουν κάποιοι μέθοδοι αυτοβοήθειας οι οποίες συνιστώνται. Οι μέθοδοι αυτοί βασίζονται κυρίως στην αλλαγή των αρνητικών σκέψεων και της συμπεριφοράς, το οποίο με τη σειρά του θα επιφέρει θετική αλλαγή στη διάθεση.

Είναι σημαντικό να προσπαθήσει το άτομο να αναγνωρίσει τα πράγματα και τις καταστάσεις που του προκαλούν αίσθημα ευχαρίστησης, τα οποία θα συμπεριλαμβάνονται σε ένα καθημερινό πρόγραμμα που θα σχεδιάσει.

Τα άτομα με κατάθλιψη δε διαθέτουν συνήθως την ενέργεια για να δραστηριοποιηθούν, οπότε παραμένουν αδρανή. Το αίσθημα αδράνειας αυξάνει τα καταθλιπτικά συναισθήματα, εμποδίζοντας οποιαδήποτε μορφή δραστηριοποίησης και έτσι το άτομο μπαίνει σε ένα φαύλο κύκλο. Για να σπάσει αυτός ο κύκλος θα πρέπει να προγραμματίζει κάποιες δραστηριότητες οι οποίες να ταιριάζουν στον τρόπο ζωής του.

Επίσης, είναι σημαντικό να μάθει τρόπους να χαλαρώνει, ακόμα και αν το άγχος και η ένταση δεν αποτελούν τους παράγοντες που προκαλούν την κατάθλιψη του. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην τάση που έχουν τα άτομα με κατάθλιψη να ασκούν αυστηρή κριτική στον εαυτό τους. Σε αυτήν την περίπτωση, το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσουν αυτήν την τάση και να προσπαθήσουν να τη μειώσουν σταδιακά. Τέλος, ένας από τους παράγοντες που ενισχύει την καταθλιπτική διάθεση είναι η κοινωνική απομόνωση. Στην προσπάθεια αλλαγής αυτής της κατάστασης συνιστάται η εκμάθηση καινούριων κοινωνικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων.

Η κατάθλιψη πρέπει να αντιμετωπίζεται εγκαίρως. Αν το άτομο διαπιστώσει ότι έχει έντονη καταθλιπτική διάθεση, η οποία δεν βελτιώνεται με μεθόδους αυτοβοήθειας, τότε θα πρέπει να απευθυνθεί σε κάποιο ψυχολόγο ή σε ένα φορέα συμβουλευτικής και ψυχοθεραπείας.

Εισαγωγική Εικόνα