13 Ιαν 2012

Η έλλειψη ύπνου συμβάλλει στην κατάθλιψη;

Ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα της κατάθλιψης είναι και οι διαταραχές στον κανονικό κύκλο του ύπνου (π.χ. αϋπνία, μείωση των ωρών ύπνου). Η κατάθλιψη έχει ως αποτέλεσμα την απορύθμιση των κανονικών ρυθμών ύπνου, οι οποίες στην συνέχεια χειροτερεύουν την υπάρχουσα κατάσταση.

Νέες έρευνες όμως υποδεικνύουν ότι η έλλειψη ύπνου δεν είναι πάντα απλά ένα σύμπτωμα της κατάθλιψης αλλά ίσως και η γενεσιουργός αιτία της[1]. Συγκεκριμένα, επιστήμονες του πανεπιστημίου του Gronigen μελέτησαν την συμπεριφορά και τις δομικές αλλαγές που προκαλούνται σε ποντίκια ως αποτέλεσμα διαταραγμένου ύπνου. Τα αποτελέσματα της έρευνας ήταν αποκαλυπτικά. Τα ποντίκια στα οποία επετράπη να κοιμούνται μόλις 4 ώρες την ημέρα άρχισαν να παρουσιάζουν δομικές και χημικές αλλαγές στον εγκέφαλο, παρόμοιες με αυτές που παρατηρούνται στους εγκεφάλους ενήλικων ανθρώπων που πάσχουν από κατάθλιψη.

Μία ημέρα έλλειψης ύπνου φυσικά δεν ήταν αρκετή για να εκδηλωθούν οι δομικές και λειτουργικές αλλαγές που παρατηρήθηκαν. Όσο αυξάνονταν όμως οι μέρες, οι αλλαγές γινόντουσαν όλο και πιο έντονες. Συγκεκριμένα, μετά από μια εβδομάδα έλλειψης ύπνου τα ποντίκια παρουσίασαν ανωμαλίες στην λειτουργία του συστήματος του υποθαλάμου, ενώ μετά από έναν μήνα ο όγκος του ιππόκαμπου μειώθηκε σημαντικά.

Ένα άλλο πολύ σημαντικό εύρημα της συγκεκριμένης έρευνας ήταν η μείωση της ευερεθιστότητας των ποντικιών στην σεροτονίνη, έναν νευροδιαβιβαστή ο οποίος εμπλέκεται στην εκδήλωση των συναισθημάτων. Όταν δόθηκε σεροτονίνη τόσο στα ποντίκια με έλλειψη ύπνου όσο και στα ποντίκια της ομάδας ελέγχου (τα οποία κοιμόντουσαν κανονικά), παρατηρήθηκε ότι τα ποντίκια με έλλειψη ύπνου παρουσίαζαν είχαν σημαντικά λιγότερες συμπεριφορές και σωματικές εκδηλώσεις που σχετίζονται με το βίωμα έντονων συναισθημάτων.

Τα καλά νέα είναι πως μετά από μια εβδομάδα κανονικού ύπνου ο εγκέφαλος των ποντικιών επέστρεψε σε κανονικά επίπεδα λειτουργίας, κάτι που υποδεικνύει πως μετά από μια περίοδο διαταραγμένου ύπνου, χρειαζόμαστε μια μεγάλη περίοδο κανονικού ύπνου για να λειτουργήσουμε κανονικά.

Γενικά, τα πιο πάνω αποτελέσματα υπογραμμίζουν δύο πράγματα. Πρώτον, την στενή σχέση και αλληλεπίδραση μεταξύ της έλλειψης ύπνου και των συμπτωμάτων της κατάθλιψης. Το ένα μπορεί να συμβάλλει στην εμφάνιση του άλλου. Δεύτερον, η έλλειψη ύπνου μπορεί να προκαλέσει σημαντικές δυσλειτουργίες στον εγκέφαλο και να επηρεάσει σημαντικά την συμπεριφορά μας. Ο καλύτερος τρόπος για να το αποφύγουμε αυτό είναι να προγραμματίζουμε την ημέρα μας με τέτοιο τρόπο ώστε το σώμα μας να απολαμβάνει της ώρες ύπνου που χρειάζεται για να ανακτήσει τις δυνάμεις του.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. Medscape News: «Too Little Sleep May Contribute to Depression« []
04 Νοέ 2010

Μικρά και Ενδιαφέροντα #19

  • Ο θυμός τελικά φαίνεται πως εκτός από αρνητικά συναισθήματα προκαλεί και θετικά. Τελευταίες έρευνες έδειξαν ότι η συσχέτιση ενός αντικειμένου με αισθήματα θυμού μας κάνει να θέλουμε ακόμη πιο πολύ το αντικείμενο αυτό. Έτσι ίσως λύνεται και το μυστήριο σχετικά με την καλύτερη σεξουαλική επαφή μετά από έναν καυγά με τον/την σύντροφό μας [Science Daily]
  • Πειράματα σε ποντίκια έδειξαν πως υπάρχει συσχέτιση μεταξύ των αναμμένων φώτων κατά τη διάρκεια της νύχτας και της παχυσαρκίας. Ο λόγος είναι δεν είναι άλλος από την διαταραχή στους κιρκαδιανούς ρυθμούς. Κάτι ανάλογο δεν αποκλείεται να ισχύει και για τους ανθρώπους. [MindBlog]
  • Για άλλη μια φορά, νέες έρευνες δείχνουν πως η σωματική άθληση βοηθάει όχι μόνο στην σωματική, αλλά και στην ψυχική μας υγεία. Όσοι αθλούνται -έστω και λίγο- έχουν λιγότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν συμπτώματα κατάθλιψης. Έχουμε ξαναμιλήσει για το θέμα, αλλά είναι καλό να το επαναλαμβάνουμε με κάθε ευκαιρία. [Medical News Today]

Ψυχο…ιστορικά

Auguste D.: Η πρώτη ασθενής που διαγνώσθηκε με τη νόσο του Alzheimer

Σαν σήμερα, στις 4 Νοεμβρίου 1906, ο Γερμανός ψυχίατρος Alois Alzheimer παρουσίασε τα ευρήματά του για μια νέα «ιδιαίτερη διαταραχή του εγκεφαλικού φλοιού» (sic), στο 37 Συνέδριο Ψυχιατρικής της Νοτιοδυτικής Γερμανίας στο Tübingen. Στην παρουσίασή του περιέγραψε τα συμπτώματα της Auguste Diter, της πρώτης ασθενούς που διαγνώσθηκε με αυτή την γνωστική εκφυλιστική διαταραχή που σήμερα ονομάζουμε απλά νόσο του Alzheimer. Ο Δρ. Alzheimer  εξέτασε την Auguste για πρώτη φορά το 1901 και παρατήρησε ότι η άννοιά της είχε πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά πέραν της απώλειας μνήμης (απώλεια προσανατολισμού, ακινησία, έλλειψη ταυτότητας κ.α.). Όταν η Auguste πέθανε τον Απρίλιο του 1908, ο Alzheimer ερεύνησε τον εγκέφαλό της, ο οποίος ήταν καλυμμένος από αμυλοειδείς πλάκες, ένα τυπικό χαρακτηριστικό της ασθένειας.

Φωτογραφία:

25 Ιούν 2007

Διαταραχές Ύπνου – Αϋπνία

Ορισμός: Οι διαταραχές ύπνου περιλαμβάνουν οποιαδήποτε δυσκολία σχετική με τον ύπνο. Πιο συγκεκριμένα δυσκολία στο να κοιμηθεί κάποιος, να κοιμάται σε ακατάλληλες ώρες, υπερυπνία, ή και μη φυσιολογικές συμπεριφορές κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Βασικές Κατηγορίες Διαταραχών Ύπνου

Οι διαταραχές του ύπνου, σύμφωνα με το DSM IV–TR, χωρίζονται σε 4 μεγάλους τομείς, ανάλογα με την αιτιολογία τους:

  • Κύριες διαταραχές ύπνου(δεν σχετίζονται με τις αιτιολογίες των υπόλοιπων 3 κατηγοριών)
    • Dysomnias: Χαρακτηρίζονται από ανωμαλίες στην χρονική διάρκεια, την ποιότητα, αλλά και την ώρα που ένα άτομο κοιμάται
    • Parasomnia: Χαρακτηρίζονται από ανώμαλες συμπεριφορές ή φυσιολογικής φύσεως γεγονότα που σχετίζονται με τον ύπνο, τα συγκεκριμένα στάδια του ύπνου και τις εναλλαγές ύπνου – ξύπνιου
  • Διαταραχές ύπνου σχετιζόμενες με ψυχοπαθολογία: Οι διαταραχές ύπνου έρχονται ως αποτέλεσμα της ψυχοπαθολογίας.
  • Διαταραχές ύπνου σχετιζόμενες με κλινικά προβλήματα: Οι διαταραχές ύπνου έρχονται ως αποτέλεσμα των διαταραχών στην υγεία του ατόμου, οι οποίες πιθανώς επηρεάζουν τον κύκλο ύπνου – ξύπνιου
  • Διαταραχές ύπνου σχετιζόμενες με χρήση ουσιών: Οι διαταραχές ύπνου ως αποτέλσμα χρήσης ουσιών (καφεΐνη, φάρμακα κτλ)

Υπάρχουν περισσότερες από 100 διαταραχές ύπνου τις οποίες μπορούμε να τις χωρίσουμε, ανάλογα με τη φύση τους, σε 4 βασικές κατηγορίες:

  • Δυσκολία στο να κοιμηθεί και να παραμείνει κοιμισμένος
  • Δυσκολία στο να παραμείνει ξύπνιος
  • Δυσκολία να ακολουθήσει ένα κανονικό πρόγραμμα ύπνου
  • Προβληματικές συμπεριφορές κατά τη διάρκεια του ύπνου

Αϋπνία

Το βασικό στοιχείο της «Κύριας Αϋπνίας» (Primary Insomnia) είναι τα παράπονα για δυσκολίες κάποιου να μπορέσει κοιμηθεί ή να παραμείνει κοιμισμένος ή μη αναζωογονητικό ύπνο για τουλάχιστον έναν μήνα, κάτι που δημιουργεί προβλήματα στην κοινωνική, επαγγελματική ή άλλη περιοχή της καθημερινότητας του ατόμου. Τα προβλήματα ύπνου δεν εμφανίζονται ταυτόχρονα με άλλη διαταραχή του ύπνου ή άλλη ψυχοπαθολογία και δεν αποτελούν άμεσο αποτέλεσμα της κατάχρησης ουσιών ή άλλου σωματικού προβλήματος υγείας.

Η αϋπνία είναι μία διαταραχή που ανήκει στην κατηγορία που το άτομο δυσκολεύεται να κοιμηθεί και περιλαμβάνει οποιονδήποτε συνδυασμό των πιο κάτω συμπεριφορών:

  • Δυσκολία στο να κοιμηθεί κανείς, να παραμείνει κοιμισμένος
  • Διακοπτόμενος ύπνος
  • Ξύπνημα στις πολύ πρωινές ώρες

Διαγνωστικά Κριτήρια DSM

  1. Παράπονα για δυσκολία του ατόμου να κοιμηθεί ή να παραμείνει κοιμισμένο ή για μη αναζωογονητικό ύπνο, για τουλάχιστον 1 μήνα
  2. Η διαταραχή του ύπνου προκαλεί προβλήματα στην κοινωνική, επαγγελματική ή άλλη περιοχή της καθημερινότητας του ατόμου
  3. Η διαταραχή δεν συμβαίνει ταυτόχρονα με τις διαταραχές της Ναρκοληψίας, των Διαταραχών ύπνου σχετιζόμενων με την Αναπνοή, της Διαταραχής των Κιρκαδιανών Ρυθμών, ή της Parasomnia
  4. Η διαταραχή δεν συμβαίνει ταυτόχρονα με κάποια άλλη ψυχοπαθολογική διαταραχή (Μείζον Καταθλιπτικό Επεισόδιο, Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή, κτλ)
  5. Η διαταραχή του ύπνου δεν είναι αποτέλεσμα χρήσης ουσιών.

Τα επεισόδια αϋπνίας μπορεί να είναι προσωρινά, βραχυπρόθεσμα (2-3 εβδομάδες) ή χρόνια. Η αϋπνία είναι η συχνότερη από τις διαταραχές ύπνου η οποία συμβαίνει περιστασιακά στο 35% του πληθυσμού και χρόνια στο 15% των ενηλίκων. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες παρουσιάζουν πιο συχνά αϋπνία από τους άνδρες και η συχνότητα αυξάνεται με την ηλικία. Ξεκινάει συνήθως στην ενηλικίωση ή στη μέση ηλικία, αν και αξίζει να σημειωθεί ότι μερικές έρευνες δείχνουν ότι κακές συμπεριφορές ύπνου παρουσιάζονται ήδη από την παιδική ηλικία. Σίγουρα η αϋπνία είναι ένα σημαντικό και ιδιαίτερα εκτεταμένο πρόβλημα.

Αιτίες πρόκλησης αϋπνίας
Ψυχολογικοί παράγοντες
Στρεσογόννες καταστάσεις, όπως μια εξέταση, δυσκολίες στις σχέσεις συχνά προκαλούν διαταραχές ύπνου. Ένας άλλος παράγοντας είναι η σύνδεση του υπνοδωματίου, του κρεβατιού και της ρουτίνας που ακολουθεί κάποιος πριν πάει για ύπνο, λόγω ύπαρξης ενός στρεσογόννου παράγοντα (όπως η εξέταση). Ακόμα και αν φύγει ο στρεσογόννος παράγοντας (η εξέταση) οι δυσκολίες στον ύπνο παραμένουν, καθώς έχει γίνει ήδη η σύνδεση. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος.

Ακόμα και σκέψεις οι οποίες δεν αφορούν τον ύπνο, όπως μελλοντικά σχέδια, «brainstorming», ή η αναπόληση των γεγονότων της ημέρας που πέρασε είναι παράγοντες οι οποίοι μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της αϋπνίας.

Ψυχοπαθολογία
Η αϋπνία συχνά σχετίζεται με κάποιο βαθμό ψυχοπαθολογίας, όπως η ύπαρξη δυσθυμίας, ή αγχωδών διαταραχών. Ακόμη οι έρευνες δεν έχουν δείξει ξεκάθαρα τη συσχέτιση μεταξύ της αϋπνίας και της ψυχοπαθολογίας.

Κακές συνθήκες ύπνου
Ο όρος αυτός αναφέρεται στις καθημερινές δραστηριότητες και συνθήκες που δεν βοηθούν την διατήρηση ενός καλού επιπέδου στον ύπνο. Παραδείγματα αποτελούν οι μικρής διάρκειας ύπνοι κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι υπερβολικές ώρες στο κρεβάτι, ακανόνιστο ωράριο ύπνου, παθητικότητα, χρήση ουσιών που δεν βοηθούν τον ύπνο, όπως καφεϊνη, σωματική άσκηση πριν τον ύπνο, ένα κακό περιβάλλον ύπνου (π.χ. κακό κρεβάτι, άβολο μαξιλάρι, κακές συνθήκες φωτισμού κτλ)

Ηλικία
Στους μεγαλύτερους ενήλικες παρουσιάζονται πιο συχνά προβλήματα με τον ύπνο, παρά στις μικρότερες ηλικίες (οι ηλικωμένοι καταναλώνουν πολλά υπνωτικά ,4 φορές περισσότερα από τους μεσήλικες). Δεν είναι ξεκάθαρο ακόμη εάν η γήρανση σχετίζεται με την παρουσίαση διαταραχών ύπνου ή εάν η αλλαγή των συνηθειών του ύπνου είναι φυσιολογική μέσα στα πλαίσια της τρίτης ηλικίας.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία