21 Απρ

Τα τρία κοστούμια των σχέσεων

Στην αρχή της ερωτικής μας ζωής, οι άνθρωποι, φέρουμε την περιουσία της ψυχής μας απείραχτη· ανέγγιχτη από οποιονδήποτε άλλο παρά ημών, έτοιμη να επενδυθεί σε εκείνον που θα επιλέξουμε. Η λέξη επένδυση, εδώ, κρύβει μεγαλύτερη σημασία από όσο φανερώνει η πρώτη ανάγνωσή της καθώς – με μία ασυνείδητη κυριολεξία – αφορά το ντύσιμο του εκλεκτού μας με το συναισθηματικό μας ενδυματολόγιο, το οποίο, όμως, είναι στις δικές μας διαστάσεις… Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν προσπαθήσουμε να το εφαρμόσουμε στον άλλο και πώς επηρεάζει την “αναπνοή” του κάτι το οποίο ενδεχομένως τον στενεύει;

Για αρχή, καλό είναι να δούμε τι περιέχει το “ενδυματολόγιο” αυτό, που κουβαλάμε, και πόσο αποπνιχτικά καθιστά τα πράγματα για εμάς τους ίδιους. Μέσα σε αυτό, λοιπόν, εδρεύουν τρία κοστούμια…  Το πρώτο ονομάζεται εξιδανίκευση και είναι το πιο καλοσιδερωμένο απ’ όλα… Με μία απαράβατη επιμέλεια, τόσο καθαρό που μας αντικατοπτρίζει αλαβάστρινους και απερίγραπτα όμορφους. Αυτή είναι και η ανάγκη μας όταν το φοράμε στο άλλο… Να καθρεφτιστούμε επάνω του ιδανικοί και να νιώσουμε όπως θα θέλαμε να είχαμε νιώσει στην παιδική μας ηλικία. Αγαπημένοι, δηλαδή, από ένα ιδανικό πλάσμα.

Σύντομα, όμως, διαπιστώνουμε πως το κοστούμι αυτό μας εμποδίζει από το να νιώσουμε το δέρμα που στεγάζεται κάτω του και – ως εκ τούτου – να έχουμε μία βαθιά επαφή με τον σύντροφό μας. Βλέπετε, το κοστούμι αυτό, στην εσωτερική του τσέπη, έχει αυτό που ονομάζουμε έρωτα και αυτό δημιουργεί μία άηχη υπόσχεση… Έτσι, δημιουργούμε σταδιακά, επάνω του, μικρές αμυχές καθώς η λαχτάρα μας πλέον αφορά το άδραγμα της έννοιας τούτης, στην ελπίδα μας να τη βιώσουμε στον μέγιστο βαθμό. Χρειάζεται, όμως, μεγάλη προσοχή στο πως θα απογδύσουμε τον άλλο καθώς τότε, το ψύχος της πραγματικότητας, θα μας επιβάλει να βγάλουμε από την ντουλάπα μας, και να του φορέσουμε το δεύτερο κοστούμι…

Το δεύτερο κοστούμι ονομάζεται μεταβίβαση και είναι ραμμένο από ένα υλικό που θυμίζει το βέλκρο. Εκείνη την κολλώδη επιφάνεια που συγκρατεί οτιδήποτε έρθει σε επαφή μαζί της· οτιδήποτε την αγγίξει. Έτσι, οποιαδήποτε συμπεριφορά του συντρόφου μας, που μας θυμίζει συμπεριφορές που είχαμε υφισταθεί στην αρχή της ζωής μας, μπολιάζεται και με τα ανάλογα συναισθήματα… Το κοστούμι αυτό παγιδεύει το θυμό μας, τη θλίψη, ή την αμφιθυμία μας επάνω στο πρόσωπο που το φορά με αποτέλεσμα να θάβεται κάτω από αυτό και να ξεχνάμε πολλές φορές σε ποιον απευθυνόμαστε. Η ένταση των συναισθημάτων μας, σαν επιδέξιος γλύπτης, το σμιλεύει στη μορφή των πρωτόλειων φιγούρων της ζωής μας που μας πλήγωσαν ή μας πόνεσαν. Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος που φοράμε στον άλλο το κοστούμι αυτό, αυτή είναι η ανάγκη μας… Να αποβάλλουμε τον συσσωρευμένο θυμό και να επικρατήσουμε στις φιγούρες εκείνες που κάποτε υπήρξαμε πολύ αδύναμοι να αντιδράσουμε.

Το τρίτο κοστούμι ονομάζεται προβολή και μοιάζει να έχει δεκάδες τσέπες ραμμένες επάνω του. Σε κάθε μία από αυτές τοποθετούμε επιθυμίες, ιδιότητες ή και συναισθήματα, τα οποία αφαιρούμε από επάνω μας, καθώς μας είναι επίπονο να παραδεχτούμε ότι είναι δικά μας. Έτσι, τα αποδίδουμε στον άλλο και τον κρίνουμε που τα φέρει, καθώς μας είναι πιο εύκολο να λιδορήσουμε κάποιον άλλο παρά τον εαυτό μας… Εκείνα, βέβαια, προσθέτουν βάρος στο κοστούμι κάνοντας τον να φαντάζει απειλητικός, με τον όγκο του, με αποτέλεσμα να καταλήξουμε να τον αντιμαχόμαστε. Να τον απωθούμε και να προσπαθούμε να τον καθηλώσουμε προσθέτοντας όλο και περισσότερα από τα μεμπτά του χαρακτήρα μας.

Συνοψίζοντας, αυτό που πραγματικά φανερώνει το συναισθηματικό μας ενδυματολόγιο είναι η ανάγκη μας να αφομοιώσουμε τον άλλο· να τον σταθμίσουμε στα βιώματα μας, να τον κάνουμε αντιληπτό μέσα από την πορεία της δικής μας εμπειρίας αντί να δώσουμε την ευκαιρία στον εαυτό μας να βιώσει τη διαφορετικότητά του ανεπεξέργαστη. Ο, σαφώς, μονομερής τρόπος που μάθαμε να αποδεχόμαστε τον άλλο – η ομοιότητα – έγινε προστάτης μας από την απειλή της ανομοιογένειας, καθώς θεωρούμε πως οι άνθρωποι που σχετίζονται χαρακτηρίζονται από την ομοιοτυπία ενός μίγματος δύο υλικών. Η αλήθεια είναι, όμως, πως περισσότερο χαρμάνι από χοντροκομμένα κομμάτια θυμίζει, του οποίου η γεύση κρύβει τόσο την “μυρωδιά” του καθενός όσο και την επίγευση των δύο…

Μπορεί, λοιπόν, το κοστούμι της εξιδανίκευσης να φαντάζει όμορφο και πολλά υποσχόμενο… Μπορεί το κοστούμι της μεταβίβασης να φαντάζει εκτονωτικό… Μπορεί εκείνο της προβολής να μοιάζει απελευθερωτικό… Είναι, όμως, η γύμνια που απαιτείται από δύο σώματα και όχι η ένδυση, για να άγουν το ηλεκτρικό φορτίο και να χτυπήσει τους συναισθηματικούς κάλυκες της ψυχής, βάζοντας σε λειτουργία το μηχανισμό της αγάπης…

Εισαγωγική Φωτογραφία

05 Ιαν

Η Αξία της Αυτοεκτίμησης

Στην ψυχολογία, ο όρος αυτοεκτίμηση χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη συνολική αίσθηση ενός ατόμου της προσωπικής του αξίας και συχνά θεωρείται ως ένα χαρακτηριστικό της προσωπικότητας, το οποίο τείνει να είναι σταθερό και διαρκή. Η αυτοεκτίμηση μπορεί να περιλαμβάνει μια ποικιλία των πεποιθήσεων για τον εαυτό, όπως η εκτίμηση της εξωτερικής εμφάνισης, των πεποιθήσεων, των συναισθημάτων και των συμπεριφορών του ατόμου. Πολύ λίγη αυτοεκτίμηση μπορεί να κάνει το άτομο να νιώσει νικημένο, να πέσει σε κατάθλιψη, να κάνει κακές επιλογές, να εμπλακεί σε καταστροφικές σχέσεις, ή να αδυνατεί να ζει μέχρι το πλήρες δυναμικό του.

Σύμφωνα με έναν ορισμό (Braden, 1969), υπάρχουν τρία βασικά συστατικά της αυτοεκτίμησης:

  • Η αυτοεκτίμηση είναι μία ουσιαστικήανθρώπινη ανάγκη, ζωτικής σημασίας για την επιβίωση και φυσιολογική, υγιή ανάπτυξη.
  • Η αυτοεκτίμηση προκύπτει αυτόματα με βάση τις πεποιθήσεις και τη συνείδηση του ατόμου.
  • Η αυτοεκτίμηση εμφανίζεται σε συνδυασμό με τις σκέψεις, τις συμπεριφορές, τα συναισθήματα και τις ενέργειες του ατόμου.

Η ανάγκη για αυτοεκτίμηση παίζει σημαντικό ρόλο στην ιεραρχία των αναγκών (πυραμίδα του Maslow) του ψυχολόγου A. Maslow, η οποία απεικονίζει την αυτοεκτίμηση ως ένα από τα βασικά ανθρώπινα κίνητρα. O Maslow πρότεινε ότι οι άνθρωποι χρειάζονται τόσο την εκτίμηση από τους άλλους ανθρώπους, όσο και τον εσωτερικό αυτο-σεβασμό. Και οι δύο αυτές ανάγκες θα πρέπει να πληρούνται, ώστε το άτομο να αναπτυχθεί και να επιτύχει την αυτοπραγμάτωση. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η αυτοεκτίμηση είναι μια έννοια διαφορετική από την αυτο-αποτελεσματικότητα, η οποία περιλαμβάνει την πίστη στις μελλοντικές ενέργειες, τις επιδόσεις ή τις ικανότητες.

Μεταξύ των παραγόντων που επηρεάζουν την αυτοεκτίμηση είναι γενετικοί παράγοντες που βοηθούν στη διαμόρφωση της συνολικής προσωπικότητας και που μπορούν να διαδραματίσουν έναν ρόλο. Συχνά όμως είναι οι εμπειρίες μας που αποτελούν τη βάση για τη συνολική αυτοεκτίμηση. Όσοι λαμβάνουν συστηματικά υπερβολικά κριτική ή αρνητικές εκτιμήσεις από τους φροντιστές, τα μέλη της οικογένειας και τους φίλους, για παράδειγμα, κατά πάσα πιθανότητα θα αντιμετωπίζουν προβλήματα με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Σύμφωνα με τον Bucay, η αυτοεκτίμηση διδάσκεται στα παιδιά με δύο μηχανισμούς: ο πρώτος είναι των γονιών μας με την προσοχή και τις φροντίδες, ο δεύτερος πιο ανεπαίσθητος αλλά εξίσου καθοριστικός, εξαρτάται από το ίδιο επίπεδο αυτοεκτίμησής που δείχνουν να έχουν οι ίδιοι οι γονείς. Αυτός ο δεύτερος μηχανισμός μπορείς να ονομαστεί «αυτοεκτίμηση μέσω μίμησης» και μεταδίδεται στο παιδί όταν αυτό αντιληφθεί πως οι ίδιοι οι γονείς του και η οικογένεια που έχουν δημιουργήσει διαθέτει αυτοεκτίμηση.

Αυτό που χρειάζεται είναι να δώσουμε εμείς την αποδοχή στον εαυτό μας, αντί να την ζητάμε από το περιβάλλον μας. Μια καλή και υγιή αυτοεκτίμηση έχει ως αποτέλεσμα να αισθανόμαστε καλά για αυτό που είμαστε, να αναγνωρίζουμε και εκτιμάμε τη δική μας αξία και να είμαστε υπερήφανοι για τις ικανότητες και τα επιτεύγματά μας. Έτσι, θα είμαστε σε θέση να αναγνωρίζουμε ότι ενώ έχουμε ελαττώματα, αυτά δεν έχουν παράλογα μεγάλο ρόλο στη ζωή μας ή την αυτο-εικόνα μας. Φυσικά, επίπεδα αυτοεκτίμησης σε ακραία υψηλά -όπως και χαμηλά- μπορεί να είναι επιζήμια. Το ιδανικό, λοιπόν, είναι να βρεθεί μια ισορροπία κάπου στη μέση, δηλαδή, μια ρεαλιστική, αλλά θετική άποψη του εαυτού μας.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Βιβλιογραφία / Περισσότερες Πληροφορίες

  • Branden, N. (1969). Τhe psychology of self-esteem. New York: Bantam.
  • Bucay, J. (2011). Να σου πω μια ιστορία. Αθήνα: Όπερα.
  • Bucay, J. (2013). Από την αυτοεκτίμηση στον εγωισμό. Αθήνα: Όπερα.
  • Maslow A.H. (1987). Motivation and Personality (3rd ed.). New York: Harper & Row.
17 Σεπ

Αυτοεκτίμηση: Πορεία προς την αποκάλυψη του αυθεντικού εαυτού

Αυτοεκτίμηση είναι η ικανότητα να δίνεις αξία στον εαυτό σου και να τον μεταχειρίζεσαι με αξιοπρέπεια, αγάπη και αλήθεια. Ειλικρίνεια, ακεραιότητα, υπευθυνότητα, συμπόνια, αγάπη και ικανότητα πηγάζουν χωρίς δυσκολία από ανθρώπους με υψηλή αυτοεκτίμηση. Αισθάνονται πως τους λογαριάζουν, πως ο κόσμος είναι καλύτερος επειδή βρίσκονται μέσα σ’ αυτόν. Πιστεύουν στις ικανότητές τους, επιτρέπουν στον εαυτό τους να ζητήσει βοήθεια από τους άλλους. Βλέπουν τον εαυτό τους τρυφερά, με εμπιστοσύνη και ελπίδα και έχουν τη δυνατότητα να αναγνωρίσουν και να σεβαστούν τη διαφορετικότητα και την αξία των άλλων.

Χαμηλή αυτοεκτίμηση σημαίνει ότι ο ίδιος ο άνθρωπος έχει χαμηλή επίγνωση της αξίας του και του δυναμικού του. Οι άνθρωποι που αισθάνονται ότι δεν αξίζουν είναι σκληροί και περιφρονούν τον εαυτό τους με αποτέλεσμα να κατακερματίζεται η ενέργειά τους και να γίνονται θύματα νικημένα απ τη ζωή. Είναι σίγουροι ότι θα τους ξεγελάσουν, θα τους παραγκωνίσουν και θα τους υποτιμήσουν. Η εικόνα του κόσμου που έχουν κατασκευάσει, είναι εχθρική και απειλητική. Σε κάθε σκοτεινή γωνία παραμονεύει ο κίνδυνος, όλοι και όλα τους κοιτάζουν ύποπτα και θέλουν το κακό τους. Καθώς υποθέτουν το χειρότερο, συνήθως το προκαλούν και το παθαίνουν παγιώνοντας αυτή την εικόνα. Για να προστατευθούν από αυτόν τον ύπουλο κόσμο χτίζουν τεράστιους ψυχολογικούς τοίχους και βουλιάζουν μ ένα τρομακτικό συναίσθημα μοναξιάς και απομόνωσης. Γίνονται απαθείς και αδιάφοροι για τον εαυτό τους και τους άλλους και τέλος, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να αμυνθούν, αρνούνται ότι τους τοίχους τους έχτισαν οι ίδιοι. Ο φόβος είναι φυσικό επακόλουθο της δυσπιστίας και της απομόνωσης. Εμποδίζει το ρίσκο νέων λύσεων στα προβλήματα και σπρώχνει σε τρόπους συμπεριφοράς καταδικασμένους σε αποτυχία.

Αισθήματα αξίας για τον εαυτό μπορούν να ανθίσουν μόνο μέσα σε οικογένειες και πλαίσια με ατμόσφαιρα διαπαιδαγώγησης όπου αναγνωρίζονται οι ατομικές διαφορές, εκφράζονται ανοιχτά τα συναισθήματα, τα λάθη χρησιμοποιούνται για να μάθεις, οι κανόνες είναι ελαστικοί και η επικοινωνία ανοιχτή. Αντίθετα, άνθρωποι που μεγαλώνουν σε οικογένειες και πλαίσια που χαρακτηρίζονται από άκαμπτους κανόνες, ανταγωνισμό, παραμορφωμένη επικοινωνία, κατακρίνονται για τις ατομικές διαφορές τους, τιμωρούνται για τα λάθη τους και δεν αποκτούν καμία εμπειρία υπευθυνότητας, αισθάνονται ανάξια και διατηρούν μεγάλο μέρος του δυναμικού τους σε αδράνεια. Έχουν μάθει να μην αναγνωρίζουν την αξία τους.

Ευτυχώς ο κάθε άνθρωπος που έμαθε να μην εκτιμάει τον εαυτό του και να μην αναγνωρίζει την αξία του έχει την ευκαιρία να ξεμάθει σε οποιαδήποτε στιγμή της ζωής του και να μάθει κάτι καινούριο και αποκαλυπτικό για τον εαυτό του. Αν πιστέψει ότι η αλλαγή είναι εφικτή και δεσμευτεί σ αυτή την απόφαση του για αλλαγή θα έχει κάνει το πιο σημαντικό βήμα. Αν αποδεχτεί ότι ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικό ον, τόσο ίδιος αλλά και τόσο διαφορετικός από τους άλλους, μπορεί να σταματήσει την καταστροφική και επώδυνη σύγκρουση με τους γύρω του, να σταματήσει να δικάζει και να τιμωρεί τον εαυτό του.

Για να αναπτύξει αυτοσεβασμό χρειάζεται, χρόνο, υπομονή και κουράγιο να δέχεται να διακινδυνεύει. Έτσι θα αποκτήσει τη δυνατότητα να απελευθερώσει μεγάλους και ανεκμετάλλευτους πόρους αναπτύσσοντας την αξία του εαυτού του. Όσο περισσότερο εκτιμάει τον εαυτό του τόσο πιο λίγα θα απαιτεί απ τους άλλους, όσο λιγότερο απαιτεί, τόσο περισσότερο θα εμπιστεύεται. Θα σταματήσει να παρατηρεί και να συγκρίνει ακινητοποιημένος, θα αξιοποιήσει το πλήρες δυναμικό του, θα δει τον εαυτό του τρυφερά, με εμπιστοσύνη και ελπίδα και θα καταφέρει να προχωρήσει στο δικό του προσωπικό δρόμο διαφοροποίησης και εξέλιξης.

Εισαγωγική Φωτογραφία