25 Μαρ 2014

Perceiving is Believing

[youtube id=»n46umYA_4dM» width=»600″ height=»350″]

Το Crash Course Psychology είναι ένα project που σκοπό έχει να παρουσιάσει τις βασικές θεωρίες και όρους ψυχολογίας με έναν απλό και κατανοητό τρόπο στο ευρύ κοινό. Σε ένα από τα πιο πρόσφατα βίντεο της σειράς υπό τον τίτλο «Perceiving is Believing» παρουσιάζονται οι βασικές αρχές της οπτικής αντίληψης και επεξεργασίας των οπτικών ερεθισμάτων από τον εγκέφαλο. Τι είναι η οπτική αντίληψη; Γίνεται να αντιλαμβανόμαστε δύο αντικείμενα ταυτόχρονα; Πως αντιλαμβανόμαστε το βάθος; Μπορείτε να βρείτε την απάντηση σε όλα αυτά και σε πολλά άλλα σχετικά ερωτήματα στο δεκάλεπτο βίντεο του Crash Course Psychology.

04 Δεκ 2013

Τα βιντεοπαιχνίδια αυξάνουν τον όγκο της φαιάς ουσίας κυρίως σε περιοχές που σχετίζονται με την μνήμη

Το τελευταίο διάστημα ακούμε όλο και πιο συχνά για τις κακές παρενέργειες χρήστης του υπολογιστή και του διαδικτύου: απομόνωση, εθισμός, μη φυσιολογική ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων στα παιδιά. Όπως όμως συμβαίνει με όλα τα πράγματα στη ζωή, μέσα σε κάθε αρνητικό υπάρχει και κάτι θετικό και το αντίστροφο. Εν προκειμένω, φαίνεται πως η ενασχόληση με ηλεκτρονικά παιχνίδια έχει εκτός από τις αρνητικές και κάποιες καλές επιπτώσεις στην ανάπτυξη του εγκεφάλου μας.

Κάποιες παλαιότερες έρευνες σε εφήβους έχουν δείξει ότι οι έφηβοι που παίζουν ηλεκτρονικά παιχνίδια έχουν αυξημένη ποσότητα φαιάς ουσίας στο κοιλιακό ραβδωτό σώμα, μια περιοχή που βρίσκεται στον «πυρήνα» του εγκεφάλου και μεταξύ άλλων λειτουργικών σχετίζεται και με την εθιστική συμπεριφορά. Με τον όρο φαιά ουσία οι νευροεπιστήμονες αναφέρονται στα μέρη εκείνα του εγκεφάλου όπου βρίσκονται από τα βασικά σώματα των νευρώνων. Εκτός από την φαιά ουσία υπάρχει και η λευκή ουσία του εγκεφάλου, η οποία αποτελείται κυρίως από τους άξονες των νευρώνων που μεταφέρουν τα ηλεκτροχημικά μηνύματα από τον ένα νευρώνα στον άλλο.

Σε μια πιο πρόσφατη μελέτη του Max Planck Institute[1] σε ενήλικες, οι ερευνητές θέλησαν να δουν αν η ενασχόληση με βιντεοπαιχνίδια μπορεί να σχετίζεται θετικά με αύξηση του όγκου της φαιάς ουσίας και σε άλλες περιοχές του εγκεφάλου. Για το σκοπό αυτό έγιναν μετρήσεις σε 62 συμμετέχοντες οι οποίοι ήταν για παίκτες ηλεκτρονικών παιχνιδιών σε βιντεοκονσόλες και ηλεκτρονικούς υπολογιστές, άλλοι για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και άλλοι για μικρότερο. Οι συμμετέχοντες δέχτηκαν να κάνουν μαγνητική τομογραφία ώστε να ποσοτικοποιηθεί ο ακριβής όγκος διάφορων περιοχών του εγκεφάλου και να γίνει η τελική συσχέτιση μεταξύ των ωρών βιντεοπαιχνιδιού και όγκου της φαιάς ουσίας. Εάν η υπόθεση των ερευνητών ήταν σωστή και πράγματι ο χρόνος ενασχόλησης με τα βιντεοπαιχνίδια αυξάνει τον όγκο συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών, θα αναμενόταν οι παίκτες που έπαιζαν περισσότερα βιντεοπαιχνίδια να έχουν και περισσότερη φαιά ουσία.

Κάνοντας την σύγκριση μεταξύ των παικτών οι ερευνητές πράγματι επιβεβαίωσαν ότι για όσο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα έπαιζε βιντεοπαιχνίδια κάποιος, τόσο αυξημένη ήταν η φαιά ουσία στις περιοχές πέριξ του ιππόκαμπου (μιας περιοχής που σχετίζεται με την μνήμη) και του οπτικού φλοιού (της περιοχής που είναι υπεύθυνη για την οπτική αντίληψη). Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τα ευρήματα της συγκεκριμένης μελέτης, οι παίκτες βιντεοπαιχνιδιών με την συνεχή τους ενασχόληση με αυτά εκπαιδεύουν τον εγκέφαλό τους, με ορατά αποτελέσματα στις μνημονικές και οπτικές περιοχές του εγκεφάλου τους. Η συγκεκριμένη ερευνητική ομάδα έχει κάνει και άλλες μελέτες πάνω στο θέμα των βιντεοπαιχνιδιών και έχει δημοσιεύσει παρόμοια ευρήματα που υποστηρίζουν τον θετικό αντίκτυπο που μπορεί να έχουν τα βιντεοπαιχνίδια στην ανάπτυξή μας[2] .

Τι σημαίνουν όμως αυτά τα ευρήματα; Τα βιντεοπαιχνίδια βοηθάνε ή όχι; Πόσο πρέπει να παίζουμε; Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα δεν είναι εύκολη και σίγουρα δεν μπορούν να δοθούν συγκεκριμένες απαντήσεις σχετικά με το πόσο πρέπει να παίζουμε βιντεοπαιχνίδια. Όπως κάθε άλλη ενασχόληση, τα βιντεοπαιχνίδια μπορούν να προκαλέσουν εθισμό εάν το άτομο περνάει τον περισσότερο χρόνο του αποκλειστικά και μόνο παίζοντας. Κάτι τέτοιο έχει φυσικά  πολλαπλές άσχημες συνέπειες για την ανάπτυξή του, ιδιαίτερα όταν αυτό είναι σε ευαίσθητη ηλικία. Η καλύτερη συμβουλή και σε αυτή την περίπτωση είναι πως πρέπει να ασχολούμαστε με βιντεοπαιχνίδια αρκετά ώστε να μας προσφέρουν την διασκέδαση που επιζητούμε αλλά όχι περισσότερο από το σημείο που το παιχνίδι θα μας προκαλέσει προβλήματα σε άλλους τομείς της ζωής μας, καθιστώντας μας μη λειτουργικούς στην καθημερινότητά μας (κοινωνικές επαφές, ερωτική ζωή, εργασία κτλ).

Εισαγωγική Φωτογραφία

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. Kühn, S., & Gallinat, J. (2013). Amount of lifetime video gaming is positively associated with entorhinal, hippocampal and occipital volume. Molecular Psychiatry. doi:10.1038/mp.2013.100 []
  2. Kühn, S., Gleich, T., Lorenz, R. C., Lindenberger, U., & Gallinat, J. (2013). Playing Super Mario induces structural brain plasticity: gray matter changes resulting from training with a commercial video game. Molecular psychiatry. doi:10.1038/mp.2013.169 []
04 Νοέ 2013

Το νευρικό σύστημα κάνει υπολογισμούς ήδη από το επίπεδο των νευρώνων

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ίσως το σημαντικότερο όργανό μας. Χάρη σε αυτόν συντονίζουμε τις αυτόματες και τις συνειδητές μας λειτουργίες, από τις πιο βασικές όπως είναι η αναπνοή έως και τις πιο σύνθετες όπως είναι η αναγνώριση προσώπων. Παρόλο που έχουν γίνει πάρα πολλά και σταθερά βήματα κατανόησης της λειτουργίας του εγκεφάλου, νέες έρευνες σχετικά με αυτή δεν παύουν να μας εκπλήσσουν. Αυτό έγινε και με την πρόσφατη ανακοίνωση των αποτελεσμάτων μιας έρευνας του UCL[1] , σύμφωνα με την οποία το νευρικό μας σύστημα είναι σε θέση να κάνει υπολογισμούς ήδη από το επίπεδο των νευρώνων.

Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι οι νευρώνες λειτουργούν ομαδικά ώστε να μπορέσουν να βγάλουν εις πέρας τους περίπλοκους υπολογισμούς αλλά και να πραγματοποιήσουν την παρατηρούμενη συμπεριφορά. Έτσι, έχουμε διάφορα νευρικά κέντρα στον εγκέφαλο τα οποία συνεργάζονται μεταξύ τους ανάλογα με το τι κάνουμε την κάθε φορά. Για παράδειγμα, όταν θέλουμε να πιάσουμε μία κινούμενη μπάλα, πρέπει να συνεργαστούν μια σειρά ομάδων που σχετίζονται με την οπτική αντίληψη, την αντίληψη της κίνησης, την πρόβλεψη της τροχιάς ενός κινούμενου αντικειμένου, τον συντονισμό των οπτικών κέντρων με τα κινητικά κέντρα, την έναρξη της κίνησης του χεριού και την πραγματοποίηση λεπτών κινήσεων με τα δάχτυλα ώστε να μπορέσουμε να συγκρατήσουμε τη μπάλα.

Σύμφωνα με την νέα έρευνα του UCL φαίνεται πως υπάρχει το νευρικό σύστημα αντιδρά διαφορετικά στα διάφορα είδη σήματος ήδη από το επίπεδο της επικοινωνίας μεταξύ δύο νευρώνων. Συγκεκριμένα, η έρευνα έγινε σε ποντίκια και σκοπός της ήταν να καταγράψει την αντίδραση των νευρώνων όταν τα ποντίκια εκθέτονταν σε μια σειρά διαφορετικών οπτικών ερεθισμάτων. Καταγράφοντας την λειτουργία των δενδριτών των νευρώνων, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι νευρώνες ερμηνεύουν τα ερεθίσματα με συγκεκριμένο τρόπο, ανάλογα με τις ιδιότητες τους (π.χ. εάν το ερέθισμα είχε κλήση, γωνίες, κινείτο κτλ). Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δενδρίτες είναι τα σημεία εκείνα των νευρώνων τα οποία δέχονται τις πληροφορίες από γειτονικούς νευρώνες και τις μεταφέρουν στο κυρίως σώμα του νευρώνα τους.

Το εύρημα αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό καθώς αμφισβητεί τα κλασσικά μοντέλα που ήθελαν τους νευρώνες να κάνουν ομαδικά υπολογισμούς για τις ιδιότητες των εκάστοτε ερεθισμάτων. Φαίνεται πως τουλάχιστον για τα οπτικά ερεθίσματα ο υπολογισμός γίνεται ήδη από το επίπεδο των νευρώνων, διαφοροποιώντας την αντίδρασή τους από αυτό το πρώιμο στάδιο συγκέντρωσης της πληροφορίας. Εάν και προς το παρόν δεν έχουν γίνει παρόμοιες έρευνες σε άλλα εγκεφαλικά κέντρα και σε διαφορετικά ζωικά είδη, οι ερευνητές θεωρούν πολύ πιθανό ότι και οι νευρώνες κάνουν υπολογισμούς και για άλλου τύπου ερεθίσματα πέραν των οπτικών αλλά και ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο.

Η πανίσχυρη υπολογιστική μηχανή που ονομάζουμε εγκέφαλος δεν παύει να μας εκπλήσσει με τις δυνατότητές του. Φαίνεται πως έχουμε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά μας για να κατανοήσουμε πλήρως πως μπορεί ένα τόσο μικρό όργανο να κάνει τόσα πολλά με τόσο περίπλοκους τρόπους.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. UCL Press release: «Smart neurons: single dendrites can perform computations» []
24 Οκτ 2012

National Geographic: Test Your Brain

Το National Geographic της Αυστραλίας ξεκίνησε την προβολή του «Test your Brain«, μια ενδιαφέρουσα σειρά ντοκιμαντέρ με θέμα την λειτουργία του εγκεφάλου. Στο πρώτο επεισόδιο της σειράς οι παραγωγοί παρουσιάζουν μια σειρά από διαδραστικά τρικ και πειράματα αντίληψης και προσοχής, στα περισσότερα από τα οποία μπορεί να συμμετέχει και ο τηλεθεατής από το σπίτι του. Μετά το τέλος κάθε πειράματος, ο εκάστοτε ερευνητής/παρουσιαστής δίνει περισσότερες πληροφορίες για τις συγκεκριμένες γνωστικές λειτουργίες που σχετίζονται με το πείραμα που προηγήθηκε.

Εάν σας ενδιαφέρει να πάρετε μια πρώτη και πολύ ευχάριστη γεύση για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί αλλά και ξεγελιέται το μοναδικό όργανο που λέγεται εγκέφαλος, θα συνιστούσα να παρακολουθήσετε το ντοκιμαντέρ.


Κλικ για ανακατεύθυνση