21 Απρ 2017

Παρουσίαση βιβλίου: Μητρότητα, η δύναμη στην αδυναμία

Η μητρότητα είναι μια έννοια γεμάτη αγάπη και γεμάτη νοήματα. Όταν γεννιέται ένα παιδί, γεννιέται και μια μητέρα. Συνηθίζουμε να στρέφουμε όλο το ενδιαφέρον στα παιδιά, στις ανάγκες και τις δυσκολίες τους, ζούμε πλέον σε μια κοινωνία παιδοκεντρική, μια βιομηχανία ολόκληρη έχει ανθίσει σε σχέση με τα παιδιά. Έτσι όμως παραβλέπεται κάτι πολύ σημαντικό. Η αλληλεπίδραση του παιδιού με τους γονείς του είναι αυτή που θα ορίσει τελικά το πόσο ευτυχισμένο, πόσο πλήρες θα είναι ένα παιδί. Για να φροντίζεται ένα παιδί, πρέπει να φροντίζεται η μητέρα. Η μητέρα είναι το νερό που ποτίζει το μικρό σπόρο που θα γίνει άνθρωπος. Η μητέρα χρειάζεται και για τον εαυτό της τη δύναμη και τη χαρά που θέλει να εμφυτεύσει στο παιδί της.

Στο παρόν βιβλίο, μια νέα μητέρα μοιράζεται προβληματισμούς. Για τη μητρότητα, για τον τόσο σημαντικό ρόλο του πατέρα, για τις δυσκολίες της εποχής, για το εκπαιδευτικό σύστημα που για χρόνια σακάτευε τη δημιουργικότητα και τη συνεργασία και έβγαζε ανθρώπους ανταγωνιστικούς και μοναχικούς. Για την αυτονομία παιδιών και ενηλίκων που όλο και παρεμποδίζεται είτε από παράγοντες οικογενειακούς είτε από συνθήκες οικονομικές. Η νέα αυτή μητέρα επέλεξε να μιλήσει για όλα αυτά με μια μητέρα έμπειρη, με παιδιά ενήλικα, όμως διαφορετικά από τους τόσους ενήλικους που γνωρίζει. Η συνομιλήτρια μητέρα της, από την οποία ζητά καθοδήγηση, συμβουλές και μαθήματα ζωής, είναι μητέρα δύο παιδιών με αυτισμό.

Η μητρότητα πέραν της ευτυχίας, της ολοκλήρωσης μπορεί να φέρει πολλές δυσκολίες. Μπορεί να γίνει ένας αγώνας. Μπορεί σε αυτήν να κινδυνεύσεις να χάσεις τον εαυτό σου ή το χειρότερο, το θάρρος σου. Στη διάρκεια της συνομιλίας αυτής η έμπειρη μητέρα των δύο παιδιών με αναπηρία ανακαλεί στιγμές από την οικογενειακή της πορεία. Μιλάει ανοιχτά για τη διαφορετικότητα, για τις τρομερές δυσκολίες του αυτισμού, για τα συναισθήματά της, για τη δύναμη που βρήκε μέσα στην αδυναμία τη δική της, των παιδιών της, του συστήματος. Η πλούσια εμπειρία της, η τόσο επώδυνη κάποιες φορές πορεία μητρότητας τής έμαθε πολλά, ήταν ένα ταξίδι πάνω από όλα στην αυτογνωσία. Για να φροντίσει τα παιδιά της, έπρεπε να φροντίσει τον εαυτό της.

Οι δυο γυναίκες είναι ψυχολόγοι. Η οπτική της ψυχολογίας έχει εμποτίσει όλες τις απόψεις τους και σε μεγάλο βαθμό έχει καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουν τον κόσμο. Όμως επιλέγουν να μιλήσουν σαν άτομα. Σαν μητέρες, σαν γυναίκες, σαν πολίτες. Οι ιδέες τους είναι απόλυτα προσωπικές και δεν έχουν καμία πρόθεση να δηλώσουν φορείς απόλυτων αληθειών. Μόνο να εκφράσουν τον εαυτό τους.

Η συνομιλία αυτή ήταν ένα ταξίδι που έφερε χαρά, ένα ταξίδι λυτρωτικό. Δυο άνθρωποι που συνομιλούν αλληλοσυμπληρώνονται. Όταν υπάρχει ειλικρίνεια, σεβασμός, όταν ο σκοπός δεν είναι να επιβάλλεις τη γνώμη σου παρά μόνο να εκφράσεις και να ακούσεις, ο διάλογος είναι γόνιμος. Σε ανταμείβει και πάνω από όλα σε μαθαίνει. Και μια μητέρα σήμερα, σε αυτές τις τόσο δύσκολες, τόσο περίπλοκες, τόσο χαοτικές συνθήκες είναι καλό να προχωρά μαθαίνοντας. Για να νικά τη μοναξιά, πρέπει να αλληλεπιδρά με άλλους, να παίρνει και να δίνει. Για να έχει ένα χαρούμενο παιδί, είναι καλό να εξελίσσει τον εαυτό της, να τον ποτίζει με την ίδια αγάπη, την ίδια φροντίδα που έχει μέσα της για αυτό. Κι αν οι οικονομικές και οι κοινωνικές συνθήκες όλο και μας στερούν σήμερα, είναι στο χέρι μας να μην στερούμε τη χαρά από τα παιδιά μας. Ας προσπαθήσουμε να τα κάνουμε ικανά να επιβιώσουν.

Αποσπάσματα από το βιβλίο

(…) Μπορούμε όλοι μας, γυναίκες και άντρες, να αξιοποιήσουμε την παραδοσιακή ευκολία των γυναικών στην επικοινωνία μέσα από την αναγνώριση των συναισθημάτων μας και την κατάθεση των βιωμάτων μας, χωρίς αντιπαραθέσεις και μομφές προς τον σύντροφό μας, με σεβασμό στη διαφορετική αντίληψη, με τη διάθεση να μετακινηθούμε και οι δύο από τις αρχικές μας θέσεις για να προχωρήσουμε μπροστά. Οι συγγραφείς του παρόντος βιβλίου μας προσφέρουν ακριβώς αυτό: ένα πολύτιμο παράδειγμα επικοινωνίας που επιχειρεί να δίνει απαντήσεις στις προκλήσεις του σήμερα, που βοηθάει όλους μας, τους συγγραφείς και τους αναγνώστες, να ανοίγουμε τους ορίζοντες της σκέψης μας, να ανανεώνουμε τις αντιλήψεις μας και, κυρίως, να εκπαιδευόμαστε σε μια νέα ποιότητα συνεργασίας και διαλόγου. (σ. 11) (Από τον πρόλογο του Κ. Γκοτζαμάνη)

Κατερίνα

(…) Tα παιδιά μας δεν είναι ιδιοκτησία μας. Δεν είναι αντικείμενά μας, ούτε δημιουργήματά μας. Τα παιδιά παίρνουν πολλά από εμάς, αλλά κάθε άνθρωπος δεν είναι ποτέ απλώς το σύνολο του πατέρα και της μητέρας του. Είναι πάντοτε κάτι περισσότερο. Και αυτό πρέπει να το σεβόμαστε και να το ενισχύουμε. Γιατί, αλλιώς, εμείς θα επιθυμούμε άβουλες μικρογραφίες μας κι εκείνα θα ζήσουν ζωές δυστυχισμένες και γεμάτες απωθημένα. (σ. 41)

(…) Και επειδή μιλάμε ως μητέρες, πιστεύω πως πρέπει να αποδεχόμαστε τον άντρα που συντέλεσε στη δημιουργία του παιδιού μας ως κομμάτι του παιδιού μας. (σελ.37)

(…) Η απαίτησή μας να είναι το παιδί μας ένα παιδί τέλειο, ένα παιδί άριστο μπορεί να είναι το ψαλίδι που θα κόψει τα φτερά του. Κι αυτή η απαίτηση ίσως σημαίνει ότι εμείς δεν έχουμε τα δικά μας φτερά. Ότι χάσαμε την ικανότητα να σκεφτόμαστε δημιουργικά. (σ. 44)

(…) Η σύγχρονη μητέρα νομίζω ότι νιώθει πως είναι συνεχώς υπό εξέταση. Πως πρέπει να παρουσιάζει στην κοινωνία ένα παιδί άψογο, γιατί, αν το παιδί της δεν είναι άψογο, το πιο πιθανό είναι ότι θα κατηγορηθεί εκείνη. Και τι πιο ισοπεδωτικό για μια γυναίκα από την αποτυχία στο πλέον ιερό καθήκον, στο πλέον σημαντικό, στον μητρικό της ρόλο;  Αυτή λοιπόν η ενοχή, όταν κάτι δεν πηγαίνει καλά, είναι πιστεύω που μπορεί να καθηλώσει μια μητέρα, να την κάνει να παραμελήσει τους άλλους ρόλους της, τον ρόλο της συντρόφου, της εργαζόμενης, της φίλης. Να την κάνει να νιώθει πως, αν το παιδί της δεν είναι απόλυτα καλά, εκείνη δεν δικαιούται να χαίρεται. Κι όμως, τα παιδιά χαίρονται τόσο πολύ όταν χαίρονται οι γονείς τους. Και τι καλύτερο για έναν άνθρωπο που είναι υπό διαμόρφωση από έναν γονιό που απολαμβάνει τη ζωή, που ξέρει να ικανοποιείται και να χαίρεται; Υπάρχει καλύτερο μάθημα από αυτό;  (σ.77)

Γεωργία

(…) Χαίρομαι να βλέπω νέους γονείς να μεγαλώνουν τα παιδιά τους από κοινού. Αυτό δείχνει μια μετακίνηση της νέας γενιάς προς τα εμπρός, προς τη συνεργασία και την ανάληψη της ευθύνης και από τους δύο. Γιατί και η πατρότητα είναι ευθύνη.  (σ. 40)

(…) Στη συνέχεια ήρθε ο θυμός. Γιατί σε μένα; Δεν θα ξεχάσω την απάντηση ενός πνευματικού ανθρώπου, που είχε έρθει από τη Γαλλία και παρέδιδε ένα σεμινάριο το οποίο παρακολουθούσα και εγώ. Στο διάλειμμα πήγα και τον βρήκα προσωπικά και του μίλησα για τον αυτισμό των γιων μου. Με κοιτούσε γαλήνιος. Όταν τον ρώτησα γιατί εγώ έπρεπε να βιώσω αυτή την εμπειρία, με πολύ ήρεμη φωνή μου έδωσε την εξής απάντηση: «Υπάρχει ένα δέντρο. Τα φύλλα του πέφτουν από τη μια πλευρά και δύο φύλλα έπεσαν από την άλλη. Μου ζητάς να σου εξηγήσω γιατί αυτά τα δύο φύλλα έπεσαν από την άλλη πλευρά». Καθώς μου μιλούσε, με κοίταζε κατευθείαν στα μάτια. Αυτό ήταν κομβικό σημείο για μένα. Κατάλαβα τι ήθελε να μου πει και από τότε δεν ξόδεψα άλλη ενέργεια αναζητώντας την αιτία. (σ. 50)

(…) Πράγματι, οι γονείς είναι πρότυπα για τα παιδιά τους. Τα παιδιά είτε θα μιμηθούν στοιχεία του ενός ή του άλλου ή και των δύο γονέων, είτε θα υιοθετήσουν συμπεριφορές αντίθετες από των γονιών τους. Το πιο σημαντικό για μένα είναι να ενθαρρύνονται τα παιδιά από τους γονείς, ώστε να έρχονται σ’ επαφή με τον πραγματικό τους εαυτό. Μόνο τότε θα είναι ευτυχισμένα και θα ξεδιπλώσουν όλο το δυναμικό τους. (σ. 87)

(…) Όταν οι άνθρωποι εγκλωβίζονται μόνο στον γονεϊκό ρόλο, συνήθως δεν είναι βοηθητικοί για τα παιδιά τους. Ο Καρλ Γιουνγκ είχε πει πως το μεγαλύτερο βάρος για ένα παιδί είναι η ζωή που δεν έζησαν οι γονείς του. (σ. 108)

(…) Μέσα στο αναπηρικό κίνημα έμαθα «να παίρνω δίνοντας». Βίωσα τη μετουσίωση του πόνου μου σε βοήθεια και πληροφόρηση προς άλλους συνανθρώπους μας που είχαν ανάγκη. (σ. 129)

Λίγα λόγια για τις συγγραφείς

Η Γεωργία Τσούμπα γεννήθηκε στη Σαλμώνη Ηλείας. Σπούδασε στα ΤΕΙ Αθήνας Μηχανολόγος Μηχανικός Τ.Ε. και εργάστηκε για 18 χρόνια στον ΟΤΕ. Παράλληλα σπούδασε ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών και εκπαιδεύτηκε στη συμβουλευτική. Είναι τακτικό μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων. Συμμετέχει στο γονεϊκό αναπηρικό κίνημα και είναι μέλος του Ενιαίου Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων ΑΜΕΑ Αττικής και Νήσων και της Ελληνικής Εταιρείας Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων.

Έχει οργανώσει εθελοντικά ομάδες, εργαστήρια και σεμινάρια για γονείς – κάποια εκ των οποίων για γονείς ατόμων με ειδικές ανάγκες. Έχει δώσει διαλέξεις στο Δημοτικό Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Δήμου Περιστερίου. Είναι μητέρα ενήλικων δίδυμων αγοριών με αυτισμό.

Η Κατερίνα Τζωρτζακάκη κατάγεται από το Τυμπάκι Ηρακλείου και τους Φούρνους Ερμιονίδας. Γεννήθηκε το 1982 και μεγάλωσε στον Πειραιά. Σπούδασε ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Εκπαιδεύτηκε στη συμβουλευτική και στην ψυχοθεραπεία. Έχει εργαστεί εθελοντικά σε διάφορους φορείς.

Επαγγελματικά ασχολείται με τον υποτιτλισμό.

Τα πεζογραφήματά της Ο χορός στη σκακιέρα, Παράλληλα σύμπαντα και Χαμένες παραστάσεις έχουν εκδοθεί από τις Εκδόσεις Βασιλείου. Στη σελίδα της katerina-tzortzakaki.gr δημοσιεύει διηγήματα και ποιήματά της. Έχει οργανώσει και συντονίσει δημιουργικά εργαστήρια για παιδιά.

Links

 

13 Νοέ 2016

Η κατάθλιψη στην παιδική ηλικία

Έχετε παρατηρήσει ότι το παιδί σας είναι συνεχώς σκεφτικό, θλιμμένο και χωρίς ιδιαίτερη όρεξη για να κάνει πράγματα που πιο παλιά το ευχαριστούσαν; Η ερώτηση αυτή βασανίζει αρκετούς γονείς στη σύγχρονη εποχή που ζούμε. Δυστυχώς, η κατάθλιψη στη παιδική ηλικία έχει πάψει να θεωρείται σπάνια την τελευταία δεκαετία. Το 2014 στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής καταγράφηκαν 2.8 εκατομμύρια έφηβοι ηλικίας 12-17 ετών οι οποίοι είχαν τουλάχιστον ένα καταθλιπτικό επεισόδιο τον τελευταίο χρόνο. Στην Κύπρο ακόμη δεν έχει καθοριστεί το ποσοστό παιδικής κατάθλιψης το οποίο εκτιμάται σε χαμηλά αλλά ευμετάβλητα επίπεδα.

Τι είναι η κατάθλιψη και πως εκδηλώνεται στα παιδιά;

Σύμφωνα με το διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές διαταραχές, το παιδί βιώνει μια καταθλιπτική διάθεση στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σε καθημερινή βάση. Συχνά το παιδί αναφέρεται στα αρνητικά συναισθήματα που νιώθει. Παράλληλα, το παιδί αρνείται να συμμετάσχει σε ενδιαφέροντα ή δραστηριότητες που στο παρελθόν του άρεσαν. Αλλαγές εμφανίζονται επίσης στο σωματικό βάρος και στην όρεξη για φαγητό, τα οποία μπορεί να μειωθούν ή να αυξηθούν δραματικά. Η αϋπνία ή η υπερυπνία εμφανίζονται καθημερινά στο παιδί χωρίς ιδιαίτερο λόγο ενώ μπορεί να παρατηρηθεί έντονη κινητικότητα ή το αντίθετο. Συνήθως τα παιδιά με κατάθλιψη νιώθουν κουρασμένα, ανάξια και ενοχικά, είναι αναποφάσιστα και δεν μπορούν να συγκεντρωθούν εύκολα. Οι σκέψεις θανάτου και αυτοκτονίας μπορεί να εκφραστούν περισσότερο από κάποιο  έφηβο που βιώνει ένα καταθλιπτικό επεισόδιο. Είναι σημαντικό για τους γονείς να προσέξουν και να βεβαιωθούν ότι η κατάσταση αυτή δεν προέρχεται από την παρενέργεια κάποιου φαρμάκου ή μιας γενετικής σωματικής κατάστασης όπως ο υποθυρεοειδισμός. Τα πιο πάνω συμπτώματα θα πρέπει να υπάρχουν για τουλάχιστον 3 χρόνια για τα παιδιά και 2 χρόνια για τους έφηβους, για να μπορεί να δοθεί η διάγνωση της κατάθλιψης.

Σχέσεις γονέων και παιδιών

Σύμφωνα με ένα σπουδαίο ερευνητή ονόματι, John Bowlby,  «η αγάπη της μητέρας για το νήπιο και το παιδί είναι σημαντικός παράγοντας για τη ψυχική του υγεία όσο είναι οι βιταμίνες και οι πρωτεΐνες για τη σωματική του υγεία.» Εντούτοις, και η μορφή του πατέρα θεωρείται άκρως ουσιαστική για την ανάπτυξη υγιών συναισθηματικών δεσμών με το παιδί. Οι σχέσεις αγάπης και τρυφερότητας ανάμεσα στους γονείς και στο παιδί, επηρεάζουν άμεσα την διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού και αποτελούν ένα βασικό μοχλό της θετικής ψυχικής ανάπτυξης του. Διάφορα ευρήματα από επιστημονικές έρευνες καταδεικνύουν ότι τα άτομα με κατάθλιψη είχαν εισπράξει χαμηλού επιπέδου πατρική ενασχόληση και μητρική υπερπροστασία κατά τα παιδικά τους χρόνια. Έχει παρατηρηθεί ότι τα παιδιά με διαταραχή κατάθλιψης έχουν φτωχές διαπροσωπικές σχέσεις με τους γονείς τους, τα αδέρφια τους και τον κοινωνικό τους περίγυρο. Όπως λέμε συχνά στο κλάδο της εκπαιδευτικής ψυχολογίας η ψυχική ευεξία των παιδιών εξαρτάται από τη ψυχική ευεξία των γονέων. Για αυτό το λόγο θα πρέπει όλοι οι γονείς να κινητοποιηθούν όσο αφορά αρχικά την προσωπική τους ψυχική κατάσταση και κατ’ επέκταση την ψυχική ισορροπία των παιδιών τους.

Πως μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την διαταραχή κατάθλιψης στα παιδιά;

Όπως πολύ σοφά έχει ειπωθεί σε βάθος χρόνου, η ανίχνευση και η γνώση μιας κατάστασης είναι το πρώτο και βασικό βήμα για την αντιμετώπιση της. Για αυτό το λόγο, οι γονείς θα πρέπει να είναι σε θέση να παρατηρήσουν την συμπεριφορά του παιδιού τους και να ανιχνεύσουν πιθανά συμπτώματα της διαταραχής. Και η παραμικρή υποψία θα πρέπει να τους θέσει σε κινητοποίηση για να συμβουλευθούν ένα ειδικό ψυχικής υγείας. Ωστόσο, συνήθως παρέχεται ένα κράμα θεραπευτικών παρεμβάσεων για να βοηθηθεί το παιδί. Οι θεραπευτικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:

  • Ψυχοθεραπεία: Ατομική ψυχοθεραπεία με το παιδί για να αναγνωρίσει τα αισθήματα θλίψης που το διακατέχουν και για να ενισχυθεί η αυτοπεποίθηση του, η αυτοεκτίμηση και η εμπιστοσύνη του προς τον εαυτό του.
  • Οικογενειακή ψυχοθεραπεία κατά τη διάρκεια της οποίας αποθαρρύνεται η απόρριψη και οι συγκρούσεις και ενισχύονται η συμπάθεια, η στοργή και η ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ των μελών μιας οικογένειας με παιδί με κατάθλιψη.
  • Ψυχοφαρμακευτική αγωγή η οποία χορηγείται μόνο σε σοβαρές περιπτώσεις κατάθλιψης και πάντοτε σε συνδυασμό με ψυχοθεραπεία.

Χρήσιμες συμβουλές για τους γονείς

  • Προσπαθήστε να μπείτε στη θέση του παιδιού σας για να κατανοήσετε το πώς νιώθει.
  • Ακούστε το και ενθαρρύνετε το να εκφράσει τα συναισθήματα του χωρίς ενοχές.
  • Αποδεχτείτε τον τρόπο σκέψης τους και δείξτε του την αποδοχή και την αγάπη σας.
  • Ενημερωθείτε για την παιδική κατάθλιψη και αποταθείτε σε ένα ειδικό ψυχικής υγείας εάν πιστεύετε ότι δεν είναι μόνο μια σύντομη κακοδιαθεσία του παιδιού.
  • Συζητήστε το θέμα με το σχολείο και τον εκπαιδευτικό του παιδιού ώστε να το βοηθήσει κατά τη διάρκεια της σχολικής μέρας.
  • Μην το πιέζετε να κάνει πράγματα που δεν θέλει αλλά αντιθέτως προσπαθήστε να του δημιουργήσετε ενθουσιασμό ή έστω περιέργεια για να εμπλακεί σε μια δραστηριότητα.
  • Σε θέματα κανόνων ή υποχρεώσεων θα ήταν χρήσιμο να διατηρήσετε τις προσδοκίες σας και να το βοηθήσετε να συμμορφωθεί όπως: « Ξέρω πως δεν έχεις όρεξη, αλλά χρειάζεται να κάνεις τα μαθήματα σου.»
  • Σε περίπτωση που το παιδί θέσει το θέμα του θανάτου ή της αυτοκτονίας, καλό θα ήταν να απευθυνθείτε άμεσα σε  κάποιο ειδικό ψυχικής υγείας.

Εισαγωγική Φωτογραφία

13 Οκτ 2016

Πώς να αλλάξετε την ποιότητα της ζωής με το παιδί σας

Τα παιδιά χρειάζονται ένα θετικό και διασκεδαστικό σπιτικό, με γονείς που έχουν τον έλεγχο των συναισθημάτων τους και που είναι ικανοί να ξεπεράσουν τα προβλήματα της ζωής. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να διδάξετε στα παιδιά σας πώς να αναπτύξουν διάφορες ικανότητες χρήσιμες για τη ζωή τους, είναι η δημιουργία μιας δυνατής σχέσης μαζί τους. Έτσι μαθαίνουν μέσα από τη μίμηση και τα παραδείγματα που τους δίνετε εσείς. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να μπορέσετε να έχετε μια δυνατή και σταθερή σχέση με το παιδί σας :

  • Διασκεδάστε μαζί. Είναι πολύ σημαντικό να βρείτε δραστηριότητες τις οποίες απολαμβάνετε και οι δύο μαζί. Οι δραστηριότητες αυτές θα πρέπει είναι αλληλεπιδραστικές, δηλαδή, να κάνετε διάφορα πράγματα μαζί με το παιδί σας. Οι άνθρωποι που διασκεδάζουν μαζί, απολαμβάνουν την παρέα μεταξύ τους και θέλουν να περνούν περισσότερο χρόνο μαζί.  Με αυτό τον τρόπο τόσο το παιδί όσο και εσείς, θα μάθετε να συνεργάζεστε, να κατανοείτε τις ομοιότητες σας και να δέχεστε τις διαφορές σας και έτσι σέβεστε ο ένας τον άλλο. Μπορείτε επίσης να κερδίσετε περισσότερη εκτίμηση προς τις δυνατότητες του παιδιού σας, κάτι που θα αναπτύξει την αυτοεκτίμηση του. Μέσω των κοινών δραστηριοτήτων μπορείτε να διδάξετε στο παιδί σας τις επικοινωνιακές δεξιότητες, τις κοινωνικές ικανότητες, την υπευθυνότητα, τις αξίες, την επιμονή, την αυτοπειθαρχία και την αυτοπεποίθηση. Αλλά θυμηθείτε ότι όλα αυτά μπορείτε να τα διδάξετε στο παιδί σας μέσω της εμπειρίας και των παραδειγμάτων και όχι με βαρετές και ανούσιες διαλέξεις.
  • Αφήστε το παιδί σας να παίξει ελεύθερα. Το παιχνίδι είναι κάτι ουσιαστικό για την γνωστική, κοινωνική και φυσική ανάπτυξη των παιδιών καθώς και για την υγιή ανάπτυξη του εγκεφάλου. Οι ικανότητες που διδάσκονται κατά τη διάρκεια του αλληλεπιδραστικού παιχνιδιού είναι η δημιουργικότητα, η κριτική σκέψη, οι χωρικές ικανότητες και η κοινωνική αλληλεπίδραση όπως το να μοιράζεται κανείς τα πράγματα του και η συνεργασία. Στη σημερινή εποχή έχει μειωθεί κατά πολύ ο χρόνος του ελεύθερου παιχνιδιού στα παιδιά ενώ παράλληλα έχει αυξηθεί ο χρόνος στις παθητικές δραστηριότητες όπως η παρακολούθηση τηλεόρασης και οι ηλεκτρονική ενασχόληση. Βεβαιωθείτε ότι τα παιδιά σας έχουν αρκετό ελεύθερο χρόνο για να παίξουν χωρίς να τα καθοδηγείτε, με υλικά και παιχνίδια που προάγουν την ανάπτυξη τους. Αποφύγετε να υπερφορτώνετε τα παιδιά σας με ένα σωρό από δραστηριότητες μειώνοντας έτσι τον ελεύθερο χρόνο τους για παιχνίδι. Αποθαρρύνετε την υπερβολική χρήση παθητικών δραστηριοτήτων όπως ο ηλεκτρονικός υπολογιστής ή η παρακολούθηση τηλεόρασης αλλά ενθαρρύνετε το παιχνίδι με απλά υλικά που ενισχύουν την φαντασία και τη δημιουργικότητα. Παράλληλα, ενθαρρύνετε τις φυσικές δραστηριότητες παιχνιδιού.
  • Μειώστε το χρόνο «οθόνης» και αυξήστε τις ικανότητες διαβάσματος. Ο εκτεταμένος χρόνος μπροστά σε μια οθόνη υπολογιστή ή τηλεόρασης επιφέρει μειωμένες ικανότητες διαβάσματος και άρα αυτό επηρεάζει την σχολική επιτυχία των παιδιών. Τα βασικά στοιχεία για να γίνει ένα παιδί καλός μαθητής μπορούν να ενισχυθούν από μικρή ηλικία πριν καν ακόμη ξεκινήσει το παιδί την σχολική του σταδιοδρομία. Οι γονείς ως πρώτοι δάσκαλοι στη ζωή του παιδιού, μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους να μάθει τις δεξιότητες που θα τον κάνουν καλό μαθητή αργότερα στο σχολείο. Θα πρέπει να είστε υπομονετικοί και να μην πιέζετε υπερβολικά το παιδί. Κάντε το διάβασμα να μοιάζει με διασκέδαση. Συζητήστε συχνά με το παιδί σας χρησιμοποιώντας σωστά τη γλώσσα για να αναπτύξει έτσι δυνατές γλωσσικές ικανότητες. Εξιστορήστε του ιστορίες, περιγράψτε διάφορες εικόνες, παίξτε γλωσσικά παιχνίδια. Πηγαίνετε μια βόλτα στη τοπική βιβλιοθήκη και βοηθήστε το παιδί σας να αγαπήσει τα βιβλία και το διάβασμα.
  • Κάντε δουλειές του σπιτιού μαζί με το παιδί σας. Αφήστε το παιδί σας να σας βοηθήσει με τις δουλειές του σπιτιού. Ακόμα και ένα μικρό παιδί μπορεί να σκουπίσει το πάτωμα, να συγυρίσει τα παιχνίδια του και να στρώσει το τραπέζι για φαγητό. Με αυτό τον τρόπο του δίνετε την αίσθηση ότι συνεισφέρει στο σπίτι και το βοηθά να γίνει πιο υπεύθυνο και με περισσότερη αυτοπεποίθηση. Εξηγήστε στο παιδί βήμα προς βήμα πως θα κάνετε μια δουλειά στο σπίτι και αναθέστε του να είναι ο βοηθός σας (θα εξυψώσετε απίστευτα την αυτό-αξία του).
  • Πείτε του με κάθε τρόπο ότι το αγαπάτε. Αφήστε μικρά σημειώματα γράφοντας πάνω «Σ ’αγαπώ» μέσα στο σπίτι και σε χώρους που μπορεί να τα βρει το παιδί. Δώστε στο παιδί σας απλόχερα αγκαλιές και φιλιά. Αφήστε το να σας ακούσει όταν λέτε σε κάποιον άλλο πόσο αγαπάτε το παιδί σας. Αυτό μπορεί να είναι ακόμη πιο δυνατό από το να του το πείτε κατά πρόσωπο. Δημιουργήστε ένα άλμπουμ με φωτογραφίες, έτσι ώστε το παιδί να βλέπει και να νιώθει ότι είναι ένα αγαπημένο μέλος της οικογένειας.
  • Καθιερώστε μια καθημερινή ρουτίνα. Τα παιδιά χρειάζονται ένα σπίτι με δομές και κανόνες για να μπορέσουν να αναπτυχθούν σωστά. Οι κανόνες στην οικογένεια θα πρέπει να είναι σαφείς και ξεκάθαροι. Μην βάζετε μια τεράστια λίστα με κανόνες στα παιδιά σας αλλά εστιάστε στα βασικά που θέλετε να διδάξετε στα παιδιά σας. Παράλληλα μια καθημερινή ρουτίνα στο σπίτι είναι πολύ σημαντική. Το παιδί σας θα πρέπει να μάθει να πηγαίνει για ύπνο σε καθορισμένη ώρα καθημερινά χωρίς εξαιρέσεις και αυθαιρεσίες, να σηκώνεται το πρωί χωρίς δυσκολία, να πηγαίνει για μπάνιο όταν του το ζητάτε και να κάνει τα μαθήματα του σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο καθημερινά.
  • Το γεύμα ως οικογενειακή υπόθεση. Οι μέχρι σήμερα έρευνες κατέδειξαν ότι τα γεύματα με τη συμμετοχή όλων των μελών  της οικογένειας, σχετίζονται με την βελτιωμένη γλωσσική ανάπτυξη και την εμφάνιση λιγότερων προβλημάτων συμπεριφοράς στα μικρότερα παιδιά, αυξημένη σχολική επιτυχία στα μεγαλύτερα παιδιά, μειωμένο κίνδυνο για παχυσαρκία σε όλα τα παιδιά καθώς και μειωμένο ρίσκο για κατάχρηση ουσιών, κατάθλιψη, αυτοκτονικές τάσεις και διαταραχές διατροφής στους έφηβους. Τα γεύματα μαζί με όλα τα μέλη της οικογένειας ενισχύουν την επικοινωνία μεταξύ των μελών, αυξάνουν την γονεϊκή παρουσία στη ζωή των παιδιών και την κατανάλωση υγιεινών γευμάτων. Προσπαθήστε να έχετε τουλάχιστον 5 γεύματα με όλα τα μέλη της οικογένειας σας κάθε εβδομάδα, κατά τη διάρκεια των οποίων η τηλεόραση και το ραδιόφωνο  θα είναι κλειστά και μην απαντάτε σε μηνύματα ή τηλεφωνήματα. Συζητήστε για χαλαρά και θετικά θέματα κατά τη διάρκεια των γευμάτων σας, διδάξετε καλούς τρόπους στα παιδιά σας όταν κάθονται στο τραπέζι και προτιμήστε το χώρο του σπιτιού σας παρά να βγείτε έξω για φαγητό.
  • Οικογενειακές παραδόσεις και τελετουργίες. Οι οικογενειακές παραδόσεις βοηθούν στο να οριστεί η μοναδικότητα της κάθε οικογένειας και το πόσο ξεχωριστή είναι. Παραδείγματα από τέτοιες παραδόσεις είναι ένας ξεχωριστός τρόπος που γιορτάζει μια οικογένεια μια αργία, όπως το να πάνε για πικνίκ.

Όλες αυτές οι δράσεις σε συνδυασμό θα μπορούσαν να επιφέρουν τεράστιες αλλαγές στο τρόπο ζωής εσάς και των παιδιών σας. Δοκιμάστε τις. Δεν έχετε να χάσετε τίποτα, παρά μόνο να κερδίσετε την εκτίμηση και την αγάπη των παιδιών σας. Και μην ξεχνάτε πως εσείς είστε ο καθρέφτης των παιδιών σας.

Εισαγωγική Εικόνα

19 Ιαν 2016

Τα παιδιά που ζουν στα όρια της φτώχειας παρουσιάζουν λειτουργικές διαφορές στον εγκέφαλο και έχουν αυξημένες πιθανότητες κατάθλιψης

Οι έντονες οικονομικές δυσκολίες είναι ένας παράγοντας που προκαλεί πολλαπλά προβλήματα σε μια οικογένεια και το επίπεδο ζωής της. Οι οικογένειες που έχουν σημαντικά μειωμένο εισόδημα αναγκάζονται να πάρουν πολλές σκληρές αποφάσεις. Μπορεί να χρειαστεί να ζήσουν σε κάποια άλλη περιοχή/πόλη, να μειώσουν τις δαπάνες για αγαθά και υπηρεσίες, να αλλάξουν διατροφικές συνήθειες ή ακόμη και να χωρίσουν ώστε να μπορεί ο ένας γονιός να συντηρεί την οικογένεια με μια εργασία που κάνει σε άλλη χώρα ή πόλη μακριά από τους δικούς του.

Όλες αυτές οι αλλαγές είναι τρομακτικές για έναν ενήλικα, πόσο μάλλον για τα παιδιά, ιδιαίτερα όταν αυτά είναι μικρά στην ηλικία.

Ένα σημαντικό ερώτημα που προκύπτει από την έρευνα που έχει γίνει για τις επιπτώσεις της κακής οικονομικής κατάστασης στην οικογένεια και τα μέλη της είναι κατά πόσο επηρεάζεται και η βιολογική ανάπτυξη των παιδιών. Γνωρίζουμε ότι η φτώχεια σχετίζεται με μειωμένη ανάπτυξη λόγω χειρότερης διατροφής αλλά και με πιο συχνή εμφάνιση προβλημάτων υγείας λόγω κακών συνθηκών διαβίωσης, ανεπαρκή φαρμακευτική κάλυψη κτλ. Τι γίνεται όμως με τον εγκέφαλο; Επηρεάζεται η υγιής ανάπτυξή του από τις κακές οικονομικές συνθήκες στις οποίες καλείται να μεγαλώσει ένα παιδί; Μια έρευνα του Πανεπιστημίου του Saint Louis προσπάθησε να απαντήσει σε αυτό ακριβώς το ερώτημα.

Πήραν ως δείγμα 105 παιδιά ηλικίας 3-5 ετών τα οποία ζούσαν σε οικογένειες με χαμηλό εισόδημα στα όρια του επιπέδου της φτώχειας. Μετά από μερικά χρόνια (στην ηλικία 7-12 ετών) τα ίδια παιδιά εξετάστηκαν μέσω μαγνητικού τομογράφου (fMRI) ώστε να μπορέσουν να έχουν μια σαφή εικόνα της δομής και του τρόπου λειτουργίας του εγκεφάλου τους. Τα αποτελέσματα της τομογραφίας συγκρίθηκαν με αυτά παιδιών αντίστοιχης ηλικίας, αλλά προερχόμενα από οικογένειες μέτριου ή υψηλού οικονομικού επιπέδου.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα παιδιά φτωχών οικογενειών είχαν λιγότερες συνδέσεις μεταξύ του ιππόκαμπου και του μετωπιαίου λοβού, καθώς επίσης και μεταξύ της δεξιάς αμυγδαλής και των εγκεφαλικών δομών που σχετίζονται με τη γλώσσα. Οι περιοχές αυτές σχετίζονται με την εμφάνιση και τον έλεγχο των συναισθημάτων, την μνήμη αλλά και τον έλεγχο κατά τη διάρκεια στρεσογόνων καταστάσεων. Αυτές οι λειτουργικές διαφορές καθρεπτίζονταν και στη συμπεριφορά των παιδιών, καθώς τα παιδιά φτωχών οικογενειών με τις μειωμένες εγκεφαλικές συνδέσεις παρουσίαζαν αυξημένες πιθανότητες ανάπτυξης έντονων καταθλιπτικών συμπτωμάτων ήδη από την ηλικία των 10 ετών[1] . Η εμφάνιση καταθλιπτικών συμπτωμάτων σημαίνει ότι το άτομο δεν μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά τα συναισθήματά του και να αντιμετωπίσει αγχογόνες καταστάσεις. Είναι λογικό λοιπόν τα παιδιά που έχουν λειτουργικές ανωμαλίες στις εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με την διαχείριση συναισθημάτων να παρουσιάζουν και αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης.

Φυσικά δεν είναι τα χρήματα τα οποία δημιουργούν τις εγκεφαλικές διαφορές, αλλά το πρώιμο περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί. Ένα περιβάλλον με μειωμένα ερεθίσματα, κακές οικογενειακές σχέσεις, κακή διατροφή και άγχος είναι επόμενο πως επηρεάζει την υγιή ανάπτυξη του παιδιού σε πολλούς τομείς, ανάμεσά τους και στην ανάπτυξη του εγκεφάλου. Φυσικά δεν είναι όλα τα φτωχά παιδιά καταδικασμένα να αναπτύξουν κατάθλιψη ή να γίνουν ανίκανα να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους. Μια οικογένεια φτωχή, αλλά με ιδιαίτερα υποστηρικτικούς γονείς, ανοιχτή επικοινωνία και με αυξημένα επίπεδα ενσυναίσθησης θα μπορέσει να μεγαλώσει συναισθηματικά υγιή παιδιά.

Εισαγωγική Εικόνα

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. Medical News Today: Childhood poverty linked to brain changes related to depression []