07 Μαΐ 2013

Όταν τα παιδιά λένε ψέματα!

«Ο σκύλος έφαγε την εργασία μου.» » Εκείνος/η το ξεκίνησε.» «Είμαι άρρωστος/η σήμερα.» «Δεν είναι εδώ.» Τα παιδιά λένε τέτοια ψέματα συχνά, είτε για να αποφύγουν την τιμωρία είτε να αποκρούσουν την αμηχανία που νιώθουν, ή ακόμη και για να προστατέψουν κάποιον. Ακόμα κι αν τα παιδιά λένε ψέματα για τους ίδιους λόγους που οι ενήλικες λένε, τείνουμε να καταδικάζουμε πιο συχνά τα παιδιά ως ανήθικα.

Τα παιδιά λένε ψέματα για διαφορετικούς λόγους αναλόγως την ηλικία. Τα πολύ μικρά παιδιά δεν μπορούν ακόμη να είναι σε θέση πάντοτε να διακρίνουν τη φαντασία από την πραγματικότητα. Τα παιδιά σε μικρή ηλικία μπορεί να πουν ψέματα επειδή χωρίς πρόθεση έχουν ξεχάσει να κάνουν κάτι. Γύρω από την ηλικία των 5 ή 6 ετώ τα παιδιά αρχίζουν να αναπτύσσουν μια πιο συνεπής κατανόηση της διαφοράς ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα και είναι λιγότερο πιθανό να επιμείνουν ότι οι φαντασιώσεις τους είναι αληθινές. Γύρω από αυτή την ηλικία, το παιδί αρχίζει να αναπτύσσει μια συνείδηση και καταλαβαίνει ότι ορισμένες συμπεριφορές μπορεί να απογοητεύσουν τους γονείς του/της και να νιώσει ενοχές που συνδέονται με το παράπτωμα. Τα παιδιά σε αυτή την ηλικία, επίσης λένε ψέματα ή υπερβάλλουν εκτενώς, προκειμένου να τραβήξουν την προσοχή των γονιών τους.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

  • Διδάξτε στο παιδί σας μέσα από παιχνίδια ρόλων, την αξία του να λέει την ΑΛΗΘΕΙΑ.  Αυτό θα πάρει χρόνο, επομένως έχετε υπομονή.
  • Μην αποδέχεστε δικαιολογίες για τα ψέματα, τα ψέματα δεν είναι ΑΠΟΔΕΚΤΑ.
  • Τα παιδιά πρέπει να καταλάβουν τις ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ όταν λένε ψέματα και όποτε είναι δυνατόν, θα πρέπει να ζητήσουν ΣΥΓΓΝΩΜΗ για αυτό.
  • Δεν έχει σημασία το ψέμα, τα παιδιά ΠΡΕΠΕΙ να γνωρίζουν ότι τα ψέματα δεν είναι ποτέ αποδεκτά και τέτοια συμπεριφορά δεν θα είναι ανεκτή.
  • Τα παιδιά θέλουν συχνά να κρατήσουν τους γονείς ή το δάσκαλό τους ευχαριστημένους και για αυτό μπορεί να πουν ψέματα. Πρέπει να γνωρίζουν ότι ΕΣΕΙΣ εκτιμάτε την αλήθεια πολύ περισσότερο από μια ανάρμοστη συμπεριφορά.
  • Τα παιδιά πρέπει να είναι ΜΕΡΟΣ της λύσης και των συνεπειών. Ρωτήστε τους τι είναι έτοιμοι να δώσουν ή να κάνουν για να είναι ειλικρινείς.
  • Υπενθυμίστε στο παιδί ότι είστε αναστατωμένοι με ό,τι εκείνο έκανε. Αφήστε τον / την να γνωρίζει ότι είστε ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΜΕΝΟΙ.
  • ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τις γρήγορες παράλογες αποφάσεις.
  • ΜΗΝ επιβαρύνετε το παιδί σας με πάρα πολλούς κανόνες και μεγάλες προσδοκίες. Όσοι περισσότεροι κανόνες υπάρχουν, τόσο πιο πιθανό τα παιδιά να τους παραβλέψουν, ώστε να αποφύγουν την τιμωρία.
  • Προσπαθήστε να ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΤΕ το λόγο για τον οποίο το παιδί σας λέει ψέματα. Αυτό το παιδί προσπαθεί να κρύψει μέσω ψεμάτων κάτι που μπορεί να είναι πολύ πιο σημαντικό από ό, τι το ίδιο το ψέμα.
  • Μην ΚΑΤΗΓΟΡΕΙΤΕ, π.χ. “Αναρωτιέμαι πώς αυτό χύθηκε το γάλα – Εύχομαι κάποιος να το καθαρίσει.”. Είναι πιο πιθανό να πάρετε μια ειλικρινής απάντηση αν πείτε «Σάρα, εσύ έχυσες το γάλα;»

Ποτέ μην ξεχνάτε ότι τα παιδιά σας πρέπει να γνωρίζουν ότι ενδιαφέρεστε γι ‘αυτά και ότι μπορούν να συμβάλουν με θετικό τρόπο. Αφιερώστε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα για να κατακτηθεί η αλήθεια και η ειλικρίνεια, μείνετε συνεπείς, υπομονετικοί και να κατανοήσετε ότι η αλλαγή θα πάρει χρόνο.

Συμβουλές για την ενθάρρυνση της ειλικρίνειας

Όταν τα παιδιά μεγαλώνουν και είναι αρκετά ώριμα για να κατανοήσουν τη διαφορά μεταξύ του τι είναι αλήθεια και τι όχι, είναι καλό να ενθαρρυνθούν να λένε την αλήθεια. Εάν το παιδί σας σας λέει κάτι που είναι φανταστικό, απλά δεχτείτε το. Η προσποίηση και η φαντασία είναι σημαντικά για την ανάπτυξη του παιδιού σας. Για παράδειγμα, το παιδί σας μπορεί να σας πει ότι αυτή είναι σούπερ-ήρωας. Θα μπορούσατε να απαντήσετε με την ερώτηση σας σχετικά με τις υπερ-δυνάμεις του/της.

Οι υπερβολικές ιστορίες που δείχνουν καυχησιολογία μπορεί να είναι ο τρόπος του παιδιού να πάρει τον θαυμασμό ή το σεβασμό από τους άλλους. Εάν αυτό συμβαίνει συχνά, ίσως να θέλετε να χρειάζεται να επαινείτε περισσότερο το παιδί σας, ώστε να ενισχυεθεί η αυτοεκτίμησή του/της.

Βεβαιωθείτε ότι έχετε σαφείς κανόνες σχετικά με το ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή στο σπίτι σας. Τα παιδιά είναι πιο πιθανό να συμπεριφέρονται μέσα σε αποδεκτά όρια, αν επιβάλλονται σαφείς κανόνες.

Όταν το παιδί σας λέει την αλήθεια, επαινείστε το για να συνεχίσει να είναι ειλικρινές. Πείτε, πχ. «Είμαι πραγματικά ευτυχής που μου είπες την αλήθεια. Μου αρέσει όταν είσαι ειλικρινής”.

Εάν το παιδί σας σάς παραπλανά σκόπιμα, να ξέρει ότι αυτό που κάνει δεν είναι αποδεκτό. Εξηγήστε γιατί αυτό δεν είναι καλό και ότι μπορεί να μην είστε σε θέση να το εμπιστευτείτε στο μέλλον. Στη συνέχεια, χρησιμοποιήστε τις κατάλληλες συνέπειες για τη συμπεριφορά που οδήγησε στο ψέμα. Για παράδειγμα, αν το παιδί σας ζωγράφισε στον τοίχο, να το πάρετε  μαζί για να σας βοηθήσει να το καθαρίσετε.

Εάν το παιδί σας συνεχίζει να επιμένει στο να λέει ψέματα σκοπίμως, ίσως να πρέπει να ενισχύσετε την ιδέα ότι αυτό δεν είναι αποδεκτό με τη χρήση κατάλληλης στρατηγικής πειθαρχίας. Αν εξηγήσετε στο παιδί σας τη συνέπεια, μπορεί να το βοηθήσετε να βγείτε από τη συνήθεια.

Ρίξτε μια ματιά στο τι προκάλεσε την συμπεριφορά πίσω από το ψέμα. Εάν το παιδί σας είπε ψέματα για να τραβήξει τη προσοχή σας, εξετάστε πιο θετικούς τρόπους που θα μπορούσαν να τραβήξουν τη προσοχή σας. Αν είπε ψέματα για να πάρει κάτι που ήθελε – για παράδειγμα, καραμέλες από τη γιαγιά – εξετάστε ένα σύστημα ανταμοιβών. Μπορείτε, επίσης να χρειαστεί να εξετάσετε το περιβάλλον για να το βοηθήσετε να αποφύγει καταστάσεις στις οποίες δεν νιώθει καλά.

Προσπαθήστε να αποφύγετε να λέτε το παιδί σας «είσαι ψεύτης/ψεύτρα». Τέτοια επισήμανση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοεκτίμησή του. Είναι πιο χρήσιμο να επισημαίνετε και να μιλήσετε σχετικά με τις ενέργειες και τις συμπεριφορές του παιδιού σας.

Ένας τρόπος για να αποθαρρύνετε τα παιδιά σας από τα ψέματα είναι να κάνετε ένα αστείο, ή να φουσκώσετε την αναληθή δήλωση. Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να εξηγήσει ένα σπασμένο παιχνίδι με το ρητό, «Ένας άντρας ήρθε και το έσπασε». Θα μπορούσατε να πείτε κάτι ανόητο όπως, “Γιατί δεν τον καλεσες σε δείπνο;” Συνεχίστε το αστείο λίγο περισσότερο έως ότου το παιδί «ομολογήσει». Με αυτό τον τρόπο, θα αποκαλύψει το ψέμα χωρίς οποιαδήποτε ανάγκη για πειθαρχία ή σύγκρουση.

Περισσότερες συμβουλές

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, τα ψέματα μπορεί να γίνουν συνήθεια. Αν αυτό συμβαίνει συχνά, μιλήστε της/του για το πως ψέμα του/της σας κάνει να νιώθετε, πώς αυτό επηρεάζει τη σχέση σας μαζί του/της, και θα μπορούσε να σταματήσει να τον/την εμπιστεύεστε.

Μερικές φορές τα παιδιά λένε ψέματα για να κρατήσουν ένα μυστικό ή να προστατεύσουν κάποιον/α. Για παράδειγμα, ένα παιδί που έχει κακοποιηθεί από έναν ενήλικα συχνά θα ψεύδεται για να προστατεύσει τον ενήλικα ή επειδή νιώθει ντροπή. Συχνά, υπάρχει ο φόβος ότι το παιδί θα τιμωρηθεί αν πει την αλήθεια. Αν υποψιάζεστε ότι το παιδί σας λέει ψέματα σχετικά με ένα σοβαρό θέμα:

  • Δώστε του/της μεγάλη διαβεβαίωση ότι θα είναι ασφαλές αν πει την αλήθεια.
  • Κάνετε το καλύτερο δυνατόν για να τον/την πείσετε ότι μπορείτε να κάνετε τα πράγματα καλύτερα.
  • Ίσως χρειαστεί να πάρετε επαγγελματική βοήθεια σε αυτή την περίπτωση. Ο γιατρός σας ή ο σχολικός σύμβουλος μπορεί να σας δώσει χρήσιμες συμβουλές.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

  • Coles, R. (1998). The Moral Intelligence of Children: How to Raise a Moral Child. Middlesex: Penguin Books.
  • Ekman, P. (1989). Why Kids Lie: How Parents Can Encourage Truthfulness. USA: Penguin Books.
  • Samenow, S. E. (2001). Before It’s Too Late: Why Some Kids Get Into Trouble–and What Parents Can Do About It. New York: Three Rivers Press.

Προτεινόμενες ιστοσελίδες

14 Ιαν 2013

Ντοκιμαντέρ «ALONE»: Τα αποτελέσματα της πλήρους απομόνωσης

Τι συμβαίνει όταν κάποιος αναγκαστεί να ζήσει σε ένα περιβάλλον πλήρους απομόνωσης, με ελάχιστα ερεθίσματα; Πως επηρεάζει ένα τέτοιο περιβάλλον την συμπεριφορά, τη σκέψη και τις αποφάσεις του;

Η απομόνωση έχει χρησιμοποιηθεί πάρα πολλές φορές στο παρελθόν, χρησιμοποιείται σήμερα και -δυστυχώς- θα χρησιμοποιείται και στο μέλλον ως εργαλείο τιμωρίας αλλά και πολιτικής και φυσικής εξόντωσης ατόμων. Λόγω της ακραίας φύσης της, η συγκεκριμένη πρακτική έχει μελετηθεί ελάχιστα από την επιστημονική κοινότητα.

Το ντοκιμαντέρ του BBC «Alone», δείχνει ένα πείραμα σε εξέλιξη, στο οποίο έξι εθελοντές ζουν σε ένα τέτοιο περιβάλλον υπό τη στενή παρακολούθησή τους από μια ομάδα πειραματιστών, με σκοπό να εξάγουν χρήσιμα συμπεράσματα γι’ αυτή την ακραία τιμωρία και τις επιπτώσεις της κυρίως στην ψυχική υγεία των εγκλείστων.

30 Αυγ 2009

Φυλακές: Σωφρονιστικά Ιδρύματα ή Πανεπιστήμια Εγκληματιών;

46442359_cf7bc5c5d2Οι φυλακές έχουν ως επίσημο σκοπό τους τον σωφρονισμό των κρατουμένων με τους κοινωνικούς κανόνες και τους ισχύοντες νόμους, ώστε, μετά το πέρας της ποινής τους, να μπορέσουν να επιστρέψουν και πάλι στον κοινωνικό ιστό ως υγιή μέλη τους. Βεβαίως το τι συνιστούν οι “κοινωνικοί κανόνες” και κατά πόσο επιβάλλεται η συμμόρφωσή μας προς αυτούς παραμένει ένα ανοιχτό θέμα συζήτησης. Επειδή όμως δεν θα ήθελα να επεκταθούμε σε μια τέτοιου είδους ανάλυση, χάριν συζήτησης ας θεωρήσουμε ως δεδομένο πως το κύριο αίτημά μας προς τα σωφρονιστικά ιδρύματα είναι οι κρατούμενοι να έχουν αποβάλλει τουλάχιστον τον βίαιο χαρακτήρα τους και να μην αποτελούν απειλή πρωτίστως για την σωματική υγεία των συμπολιτών τους.

Κατά πόσο όμως το σωφρονιστικό σύστημα καταφέρνει να επιτύχει αυτόν τον σκοπό; Πως μπορεί η ψυχολογία να βοηθήσει στον καλύτερο σωφρονισμό των κρατουμένων και επομένως στην ευημερία της κοινωνίας που θα τους δεχτεί και πάλι στους κόλπους της ; Αυτά τα ερωτήματα δεν είναι επίκαιρα μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο, μιας και η αντίληψη πως οι φυλακές ως έχουν δεν είναι τίποτε άλλο πέρα από το καλύτερο “πανεπιστήμιο των εγκληματιών” είναι σχεδόν οικουμενική.

O Δρ. Dvoskin του Πανεπιστημίου της Αριζόνας ασχολήθηκε εκτεταμένα με το θέμα αυτό στο βιβλίο της επιστημονικής του ομάδας υπό τον τίτλο “Applying Social Science to Reduce Violent Offending” (“Εφαρμόζοντας την Κοινωνική Επιστήμη για τη Μείωση των Βίαιων Εγκλημάτων”) και παρουσίασε συνοπτικά τις απόψεις του στο τελευταίο συνέδριο του Αμερικανικού Ψυχολογικού Συνδέσμου (APA)[1][2] . Οι συγγραφείς του βιβλίου υποστηρίζουν πως η ψυχολογία και η κοινωνιολογία μπορούν να βοηθήσουν στην δόμηση ενός ορθότερου, λογικότερου και αποτελεσματικότερου σωφρονιστικού συστήματος το οποίο θα είναι σε θέση να εκπληρώσει τους στόχους του πιο γρήγορα και πιο άμεσα μιας και, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Δρ. Dvoskin, το υπάρχων περιβάλλον της φυλακής όχι μόνο δεν παρεμποδίζει την ανάπτυξη βίαιων συμπεριφορών αλλά, αντίθετα, βοηθά στην ανάπτυξή τους. Οι κρατούμενοι συνηθίζουν την βία στο περιβάλλον τους και μαθαίνουν να βιαιοπραγούν παρακολουθώντας τους πιο ισχυρούς συγκρατούμενούς τους ενώ λαμβάνει δράση ένας πολύ κλασσικός μηχανισμός κοινωνικής μάθησης, αυτός της μίμησης προτύπου.

Εφόσον όμως η βίαιη συμπεριφορά μπορεί να διδαχθεί, το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και με την κοινωνικά αποδεκτή. Γιατί όμως δεν βλέπουμε να συμβαίνει κάτι τέτοιο στις φυλακές; Πρώτος και κυριότερος λόγος είναι φυσικά η έλλειψη τέτοιου είδους προτύπων εντός του ιδρύματος. Ελάχιστοι είναι οι κρατούμενοι που έχουν πρόσβαση σε ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα ψυχολογικής υποστήριξης και αποκατάστασης στο οποίο να είναι σε θεση να δεχτούν εκείνα τα ερεθίσματα που μπορεί να λειτουργήσουν ως οδηγοί συμπεριφοράς. Ένας δεύτερος λόγος όμως έχει να κάνει και με τα μέσα σωφρονισμού που χρησιμοποιούνται στις φυλακές. Στο σύνολό τους τα συστήματα και οι κανόνες των φυλακών είναι δομημένοι με τέτοιον τρόπο ώστε η χρήση ποινών έναντι μιας ανεπιθύμητης συμπεριφοράς είναι πιο συχνή από τη χρήση αμοιβών έναντι μιας επιθυμητής. Αυτοί οι δύο βασικοί μηχανισμοί συμπεριφορικής μάθησης -η χρήση ποινών και αμοιβών- έχουν ένα κοινό στοιχείο: για να είναι πετυχημένοι πρέπει να χρησιμοποιούνται συστηματικά, άμεσα και σε κλιμακωτό βαθμό. Με άλλα λόγια η αμοιβή ή η ποινή πρέπει να είναι συνεχείς και ανάλογες της συμπεριφοράς (δηλαδή ούτε υπερβολικά αυστηρή τιμωρία για ένα ασήμαντο παράπτωμα, αλλά ούτε και μια μεγάλη αμοιβή για μια μικρή, καλή πράξη) και να κάνουν την εμφάνισή τους αμέσως μετά την πράξη του κρατούμενου για την οποία αμείβεται ή τιμωρείται, διαφορετικά χάνεται το χρονικό πλαίσιο στο οποίο μπορεί να λάβει θέση η συμπεριφορική μάθηση.

Δυστυχώς όμως η πραγματικότητα στις φυλακές συνήθως διαφέρει πολύ από το ιδανικό. Οι κρατούμενοι δέχονται σχεδόν αποκλειστικά και μόνο τιμωρίες και οι περισσότεροι μάλιστα πιο αυστηρές από όσο τους αρμόζει, μιας και η λογική του σωφρονιστικού συστήματος αγγίζει την λογική του «όλου η τίποτα», σύμφωνα με την οποία υπάρχει μια είδους τιμωρία η οποία είτε εφαρμόζεται καθολικά και ανεξάρτητα της σοβαρότητας και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του παραπτώματος, είτε όχι. Έπειτα, τα προγράμματα θεραπείας και ψυχολογικής υποστήριξης είναι σχεδόν ανύπαρκτα στις ελληνικές -και όχι μόνο- φυλακές. Αποτέλεσμα αυτού είναι να μην καταπολεμούνται τα βαθύτερα αίτια που προκάλεσαν την εγκληματική συμπεριφορά και έτσι να επέλθει ο σωφρονισμός, αλλά να ανακυκλώνεται μια επιφανειακή και τιμωρητικού τύπου αντίληψη για την ποινή που αρμόζει στον κάθε κρατούμενο. Ένα παράδειγμα είναι η έλλειψη ψυχολογικής στήριξης των ναρκομανών, των αλκοολικών ή των παθολογικά τζογαδόρων. Τα άτομα αυτά παρανόμησαν πρώτα και κύρια εξαιτίας του εθισμού τους, πράγμα που σημαίνει πως αν καταφέρουμε να τον εξαλείψουμε τότε οι πιθανότητες σωφρονισμού του κρατούμενου και μη επανάληψης της παράνομης ή εγκληματικής πράξης πολλαπλασιάζονται.

Η έλλειψη τέτοιου είδους δομών δεν είναι το μόνο πρόβλημα του σωφρονιστικού συστήματος. Το σύστημα πάσχει και από την έλλειψη στοχευμένων τρόπων απασχόλησης των κρατουμένων. Είναι λογικό πως ο εγκλεισμός σε ένα στείρο περιβάλλον το οποίο δεν σου δίνει την δυνατότητα να δημιουργήσεις και να αμοιφθείς για τον κόπο σου να μην σου δίνει κάποια κίνητρα για να προσπαθήσεις για κάτι καλύτερο. Σε αυτό το σημείο θα μπορούσαμε να πούμε πως η εργοθεραπεία πρέπει να πέσει στο τραπέζι των προτάσεων μιας πιθανής αναδιαμόρφωσης του υπάρχοντος σωφρονιστικού συστήματος. Το χαμηλό κοινωνικό επίπεδο αλλά και η ελλιπής μόρφωση είναι συχνά δύο από τους πιο σημαντικούς -πρωτογενείς ή δευτερογενείς- παράγοντες που σχετίζονται με την αύξηση της εγκληματικότητας. Η εργοθεραπεία πέραν από την ψυχολογικού τύπου υποστήριξη που προσφέρει στον κρατούμενο μπορεί να τον βοηθήσει να εμπλουτίσει και τις γνώσεις του, κάτι το οποίο θα είχε σίγουρα κάποια θετική επίδραση στην ζωή του στο μέλλον του μετά φυλακής.

Σίγουρα οι κρατούμενοι είναι στις φυλακές για κάποιον λόγο, άλλοι σοβαρό και άλλοι λιγότερο σοβαρό. Αυτό το οποίο όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε είναι πως ο πρωταρχικός στόχος της φυλακής δεν είναι η τιμωρία αλλά ο σωφρονισμός. Οι κρατούμενοι πρέπει να βγουν από το ίδρυμα κράτησης καλύτεροι και όχι χειρότεροι. Η καταπάτηση ενός νόμου δεν πρέπει να ταυτίζεται με τον αιώνιο στιγματισμό του κρατούμενου και με την παρεμπόδιση της κοινωνικής τους ανάπτυξης. Θα πρέπει να καταλάβουμε πως κάτι τέτοιο φέρει καταστροφικές συνέπειες όχι μόνο για τον κρατούμενο, αλλά και για το κοινωνικό σύνολο στο οποίο θα επανενταχθεί αργά η γρήγορα αυτός ο άνθρωπος. Στο πρόσωπο του εκάστοτε κρατούμενου δεν πρέπει να βλέπουμε έναν εχθρό, αλλά τον ίδιο μας τον εαυτό, μιας και το πρόσωπο των φυλακών είναι απλά ένα αντικαθρέφτισμα της κοινωνίας μας.

Εισαγωγική Φωτογραφία:

Prison Cell, by Still Burning

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. Pam Willenz: «Harsh Punishment Backfires», Medical News Today []
  2. Using Social Science to Prevent Violent Crime,» Joel A. Dvoskin, PhD, University of Arizona College of Medicine Session: 3256, Aug. 8, Metro Toronto Convention Centre. []