13 Αυγ 2018

Βίντεο: Ποιοι ψυχολογικοί και βιολογικοί μηχανισμοί διευκολύνουν τη διάδοση ψευδών ειδήσεων;

Η διάδοση ψευδών ειδήσεων αλλά η εξαπάτηση κυρίως μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι ομολογουμένως ένα εξαιρετικά σημαντικό πρόβλημα στην εποχή της επικοινωνίας στην οποία ζούμε.

Read More

25 Φεβ 2015

Pamela Mayer στο TED: Πως να εντοπίσετε έναν ψεύτη

Μια πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία στο TED με θέμα τη φύση του ψέματος και τις γενικές αρχές εντοπισμού ενός ψεύτη. Η ομιλία γίνεται από μία σοβαρή -κατά την γνώμη μου- σκοπιά, αναφέροντας πολλές αρχές όπως τις ιδιαιτερότητες στη χρήση γλώσσας, τη γλώσσα του σώματος και τα συμπεριφορικά μοτίβα ενός ψεύτη, αλλά δίχως να φτάνει σε υπεραπλουστεύσεις που σκοπό έχουν να σας κάνουν να αισθάνεστε σαν μια μηχανή ανίχνευσης ψεύδους. Άλλωστε, όπως αναφέρεται και στο βίντεο, δεν είναι όλα τα ψέματα κακά και πολλά είναι και χρήσιμα για την καθημερινότητά μας.

07 Μαΐ 2013

Όταν τα παιδιά λένε ψέματα!

«Ο σκύλος έφαγε την εργασία μου.» » Εκείνος/η το ξεκίνησε.» «Είμαι άρρωστος/η σήμερα.» «Δεν είναι εδώ.» Τα παιδιά λένε τέτοια ψέματα συχνά, είτε για να αποφύγουν την τιμωρία είτε να αποκρούσουν την αμηχανία που νιώθουν, ή ακόμη και για να προστατέψουν κάποιον. Ακόμα κι αν τα παιδιά λένε ψέματα για τους ίδιους λόγους που οι ενήλικες λένε, τείνουμε να καταδικάζουμε πιο συχνά τα παιδιά ως ανήθικα.

Τα παιδιά λένε ψέματα για διαφορετικούς λόγους αναλόγως την ηλικία. Τα πολύ μικρά παιδιά δεν μπορούν ακόμη να είναι σε θέση πάντοτε να διακρίνουν τη φαντασία από την πραγματικότητα. Τα παιδιά σε μικρή ηλικία μπορεί να πουν ψέματα επειδή χωρίς πρόθεση έχουν ξεχάσει να κάνουν κάτι. Γύρω από την ηλικία των 5 ή 6 ετώ τα παιδιά αρχίζουν να αναπτύσσουν μια πιο συνεπής κατανόηση της διαφοράς ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα και είναι λιγότερο πιθανό να επιμείνουν ότι οι φαντασιώσεις τους είναι αληθινές. Γύρω από αυτή την ηλικία, το παιδί αρχίζει να αναπτύσσει μια συνείδηση και καταλαβαίνει ότι ορισμένες συμπεριφορές μπορεί να απογοητεύσουν τους γονείς του/της και να νιώσει ενοχές που συνδέονται με το παράπτωμα. Τα παιδιά σε αυτή την ηλικία, επίσης λένε ψέματα ή υπερβάλλουν εκτενώς, προκειμένου να τραβήξουν την προσοχή των γονιών τους.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

  • Διδάξτε στο παιδί σας μέσα από παιχνίδια ρόλων, την αξία του να λέει την ΑΛΗΘΕΙΑ.  Αυτό θα πάρει χρόνο, επομένως έχετε υπομονή.
  • Μην αποδέχεστε δικαιολογίες για τα ψέματα, τα ψέματα δεν είναι ΑΠΟΔΕΚΤΑ.
  • Τα παιδιά πρέπει να καταλάβουν τις ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ όταν λένε ψέματα και όποτε είναι δυνατόν, θα πρέπει να ζητήσουν ΣΥΓΓΝΩΜΗ για αυτό.
  • Δεν έχει σημασία το ψέμα, τα παιδιά ΠΡΕΠΕΙ να γνωρίζουν ότι τα ψέματα δεν είναι ποτέ αποδεκτά και τέτοια συμπεριφορά δεν θα είναι ανεκτή.
  • Τα παιδιά θέλουν συχνά να κρατήσουν τους γονείς ή το δάσκαλό τους ευχαριστημένους και για αυτό μπορεί να πουν ψέματα. Πρέπει να γνωρίζουν ότι ΕΣΕΙΣ εκτιμάτε την αλήθεια πολύ περισσότερο από μια ανάρμοστη συμπεριφορά.
  • Τα παιδιά πρέπει να είναι ΜΕΡΟΣ της λύσης και των συνεπειών. Ρωτήστε τους τι είναι έτοιμοι να δώσουν ή να κάνουν για να είναι ειλικρινείς.
  • Υπενθυμίστε στο παιδί ότι είστε αναστατωμένοι με ό,τι εκείνο έκανε. Αφήστε τον / την να γνωρίζει ότι είστε ΑΠΟΓΟΗΤΕΥΜΕΝΟΙ.
  • ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τις γρήγορες παράλογες αποφάσεις.
  • ΜΗΝ επιβαρύνετε το παιδί σας με πάρα πολλούς κανόνες και μεγάλες προσδοκίες. Όσοι περισσότεροι κανόνες υπάρχουν, τόσο πιο πιθανό τα παιδιά να τους παραβλέψουν, ώστε να αποφύγουν την τιμωρία.
  • Προσπαθήστε να ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΤΕ το λόγο για τον οποίο το παιδί σας λέει ψέματα. Αυτό το παιδί προσπαθεί να κρύψει μέσω ψεμάτων κάτι που μπορεί να είναι πολύ πιο σημαντικό από ό, τι το ίδιο το ψέμα.
  • Μην ΚΑΤΗΓΟΡΕΙΤΕ, π.χ. “Αναρωτιέμαι πώς αυτό χύθηκε το γάλα – Εύχομαι κάποιος να το καθαρίσει.”. Είναι πιο πιθανό να πάρετε μια ειλικρινής απάντηση αν πείτε «Σάρα, εσύ έχυσες το γάλα;»

Ποτέ μην ξεχνάτε ότι τα παιδιά σας πρέπει να γνωρίζουν ότι ενδιαφέρεστε γι ‘αυτά και ότι μπορούν να συμβάλουν με θετικό τρόπο. Αφιερώστε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα για να κατακτηθεί η αλήθεια και η ειλικρίνεια, μείνετε συνεπείς, υπομονετικοί και να κατανοήσετε ότι η αλλαγή θα πάρει χρόνο.

Συμβουλές για την ενθάρρυνση της ειλικρίνειας

Όταν τα παιδιά μεγαλώνουν και είναι αρκετά ώριμα για να κατανοήσουν τη διαφορά μεταξύ του τι είναι αλήθεια και τι όχι, είναι καλό να ενθαρρυνθούν να λένε την αλήθεια. Εάν το παιδί σας σας λέει κάτι που είναι φανταστικό, απλά δεχτείτε το. Η προσποίηση και η φαντασία είναι σημαντικά για την ανάπτυξη του παιδιού σας. Για παράδειγμα, το παιδί σας μπορεί να σας πει ότι αυτή είναι σούπερ-ήρωας. Θα μπορούσατε να απαντήσετε με την ερώτηση σας σχετικά με τις υπερ-δυνάμεις του/της.

Οι υπερβολικές ιστορίες που δείχνουν καυχησιολογία μπορεί να είναι ο τρόπος του παιδιού να πάρει τον θαυμασμό ή το σεβασμό από τους άλλους. Εάν αυτό συμβαίνει συχνά, ίσως να θέλετε να χρειάζεται να επαινείτε περισσότερο το παιδί σας, ώστε να ενισχυεθεί η αυτοεκτίμησή του/της.

Βεβαιωθείτε ότι έχετε σαφείς κανόνες σχετικά με το ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή στο σπίτι σας. Τα παιδιά είναι πιο πιθανό να συμπεριφέρονται μέσα σε αποδεκτά όρια, αν επιβάλλονται σαφείς κανόνες.

Όταν το παιδί σας λέει την αλήθεια, επαινείστε το για να συνεχίσει να είναι ειλικρινές. Πείτε, πχ. «Είμαι πραγματικά ευτυχής που μου είπες την αλήθεια. Μου αρέσει όταν είσαι ειλικρινής”.

Εάν το παιδί σας σάς παραπλανά σκόπιμα, να ξέρει ότι αυτό που κάνει δεν είναι αποδεκτό. Εξηγήστε γιατί αυτό δεν είναι καλό και ότι μπορεί να μην είστε σε θέση να το εμπιστευτείτε στο μέλλον. Στη συνέχεια, χρησιμοποιήστε τις κατάλληλες συνέπειες για τη συμπεριφορά που οδήγησε στο ψέμα. Για παράδειγμα, αν το παιδί σας ζωγράφισε στον τοίχο, να το πάρετε  μαζί για να σας βοηθήσει να το καθαρίσετε.

Εάν το παιδί σας συνεχίζει να επιμένει στο να λέει ψέματα σκοπίμως, ίσως να πρέπει να ενισχύσετε την ιδέα ότι αυτό δεν είναι αποδεκτό με τη χρήση κατάλληλης στρατηγικής πειθαρχίας. Αν εξηγήσετε στο παιδί σας τη συνέπεια, μπορεί να το βοηθήσετε να βγείτε από τη συνήθεια.

Ρίξτε μια ματιά στο τι προκάλεσε την συμπεριφορά πίσω από το ψέμα. Εάν το παιδί σας είπε ψέματα για να τραβήξει τη προσοχή σας, εξετάστε πιο θετικούς τρόπους που θα μπορούσαν να τραβήξουν τη προσοχή σας. Αν είπε ψέματα για να πάρει κάτι που ήθελε – για παράδειγμα, καραμέλες από τη γιαγιά – εξετάστε ένα σύστημα ανταμοιβών. Μπορείτε, επίσης να χρειαστεί να εξετάσετε το περιβάλλον για να το βοηθήσετε να αποφύγει καταστάσεις στις οποίες δεν νιώθει καλά.

Προσπαθήστε να αποφύγετε να λέτε το παιδί σας «είσαι ψεύτης/ψεύτρα». Τέτοια επισήμανση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοεκτίμησή του. Είναι πιο χρήσιμο να επισημαίνετε και να μιλήσετε σχετικά με τις ενέργειες και τις συμπεριφορές του παιδιού σας.

Ένας τρόπος για να αποθαρρύνετε τα παιδιά σας από τα ψέματα είναι να κάνετε ένα αστείο, ή να φουσκώσετε την αναληθή δήλωση. Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να εξηγήσει ένα σπασμένο παιχνίδι με το ρητό, «Ένας άντρας ήρθε και το έσπασε». Θα μπορούσατε να πείτε κάτι ανόητο όπως, “Γιατί δεν τον καλεσες σε δείπνο;” Συνεχίστε το αστείο λίγο περισσότερο έως ότου το παιδί «ομολογήσει». Με αυτό τον τρόπο, θα αποκαλύψει το ψέμα χωρίς οποιαδήποτε ανάγκη για πειθαρχία ή σύγκρουση.

Περισσότερες συμβουλές

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, τα ψέματα μπορεί να γίνουν συνήθεια. Αν αυτό συμβαίνει συχνά, μιλήστε της/του για το πως ψέμα του/της σας κάνει να νιώθετε, πώς αυτό επηρεάζει τη σχέση σας μαζί του/της, και θα μπορούσε να σταματήσει να τον/την εμπιστεύεστε.

Μερικές φορές τα παιδιά λένε ψέματα για να κρατήσουν ένα μυστικό ή να προστατεύσουν κάποιον/α. Για παράδειγμα, ένα παιδί που έχει κακοποιηθεί από έναν ενήλικα συχνά θα ψεύδεται για να προστατεύσει τον ενήλικα ή επειδή νιώθει ντροπή. Συχνά, υπάρχει ο φόβος ότι το παιδί θα τιμωρηθεί αν πει την αλήθεια. Αν υποψιάζεστε ότι το παιδί σας λέει ψέματα σχετικά με ένα σοβαρό θέμα:

  • Δώστε του/της μεγάλη διαβεβαίωση ότι θα είναι ασφαλές αν πει την αλήθεια.
  • Κάνετε το καλύτερο δυνατόν για να τον/την πείσετε ότι μπορείτε να κάνετε τα πράγματα καλύτερα.
  • Ίσως χρειαστεί να πάρετε επαγγελματική βοήθεια σε αυτή την περίπτωση. Ο γιατρός σας ή ο σχολικός σύμβουλος μπορεί να σας δώσει χρήσιμες συμβουλές.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

  • Coles, R. (1998). The Moral Intelligence of Children: How to Raise a Moral Child. Middlesex: Penguin Books.
  • Ekman, P. (1989). Why Kids Lie: How Parents Can Encourage Truthfulness. USA: Penguin Books.
  • Samenow, S. E. (2001). Before It’s Too Late: Why Some Kids Get Into Trouble–and What Parents Can Do About It. New York: Three Rivers Press.

Προτεινόμενες ιστοσελίδες

10 Απρ 2012

Ψυχοϊστορικά – 10 Απριλίου 1958: Ο Πάπας εναντιώνεται στη χρήση ανιχνευτών ψεύδους

Σαν σήμερα, στις 10 Απριλίου 1958 έγινε η συνεδρίαση του Διεθνούς Συνδέσμου Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας. Το γεγονός ελαβε χώρα στην Ρώμη και μεταξύ των ομιλητών ήταν και ο τότε Πάπας, Πίος ο 12ος. Στην ομιλία του ο Πάπας εγκωμίασε τις σύγχρονες πρακτικές της ψυχολογίας και την βοήθεια που προσφέρουν οι ψυχολόγοι στην ερμηνεία, την πρόβλεψη και τον έλεγχο της ανθρώπινης συμπεριφοράς, αλλά καταδίκασε με άμεσο τρόπο την χρήση ανιχνευτών ψεύδους και «ορών της αλήθειας», καθώς θεώρησε ότι οι συγκεκριμένες τεχνικές παραβιάζουν τον εσωτερικό, ιδιωτικό κόσμο του ατόμου ενάντια στη θέλησή του. Για την ιστορία πάντως πρέπει να υπωθεί πως παρόλο που η χρήση ανιχνευτών ψεύδους συνεχίζεται έως και σήμερα (ιδιαίτερα στις ΗΠΑ) υπάρχουν έντονες ενστάσεις για την αντικειμενικότητα και την εγκυρότητά τους.