03 Δεκ 2014

Έκδοση Βιβλίου: Σύγχρονα θέματα κοινωνικής και κοινοτικής ψυχιατρικής

Η τρέχουσα κοινωνικο-οικονομική κρίση που πλήττει την Ευρώπη και ιδιαιτέρως τη χώρα μας, διαμόρφωσαν μία νέα οδυνηρή πραγματικότητα, στην οποία οι ανάγκες για φροντίδα ψυχικής υγείας παρουσιάζουν ραγδαία αύξηση. Νέες μορφές ψυχοπαθολογίας και κοινωνικής οδύνης καλούν την ψυχιατρική και ευρύτερα επιστημονική κοινότητα να επανεξετάσει το ερώτημα του «τι είναι φυσιολογικό» και τι είναι «παθολογικό»;

Απέναντι σε αυτή την πολυπλοκότητα των νέων αναγκών, η Κοινωνική και Κοινοτική Ψυχιατρική, ως «όχημα παροχής υπηρεσιών», διευρύνει τα πεδία των ερευνών της, και αναπτύσσει δυναμική σχέση με άλλα πεδία, όπως της Επιδημιολογίας, της Δημόσιας Υγείας, της Φιλοσοφίας, της κριτικής Κοινωνιολογίας, της Κοινωνικής Ανθρωπολογίας της Ψυχανάλυσης, της Ψυχοθεραπείας και της Παιδοψυχιατρικής.

Το βιβλίο, καρπός της γόνιμης συνεργασίας επαγγελματιών ψυχικής υγείας από διαφορετικά πεδία, πραγματεύεται βασικές θεωρητικές και ιστορικές έννοιες της Κοινωνικής και Κοινοτικής Ψυχιατρικής και παρουσιάζει τις σύγχρονες τάσεις και δεδομένα, αναδεικνύοντας καλές πρακτικές Κοινοτικής Ψυχιατρικής τόσο στην Ελλάδα όσο και στον Ευρωπαϊκό χώρο. Οι επαγγελματίες συναντώνται στη βάση του βιοψυχοκοινωνικού μοντέλου για την αντιμετώπιση της ψυχικής ασθένειας και συμβάλλουν στην κατανόηση εννοιών και πρακτικών στο πλαίσιο της Προαγωγής και αγωγής ψυχικής υγείας, της Ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, της Ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης. Παράλληλα, προτείνουν καινοτόμες θεωρίες και πρακτικές, αλλά και νέες προσεγγίσεις, όπως εκείνες του μοντέλου Recovery, του ACT, της κουλτούρας της ενδυνάμωσης, της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην ψυχική υγεία και της εταιρικής σχέσης με τους συλλόγους οικογενειών και ληπτών, προκειμένου να συγκροτηθεί και να εμπεδωθεί και στη χώρα μας ένα νέο παράδειγμα ψυχικής υγείας, στην κατεύθυνση μιας κριτικής ανθρωποκεντρικής ψυχιατρικής.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Στέλιος Στυλιανίδης είναι Καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής στο Τμήμα Ψυχολογίας και τ. Διευθυντής του Τομέα Κλινικής Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών της Αθήνας. Αφού ολοκλήρωσε τις προπτυχιακές σπουδές στην Ιατρική Αθηνών, τo 1985 έλαβε την ειδικότητα της Ψυχιατρικής στη Γαλλία (Paris XII), όπου και εργάστηκε στη συνέχεια στους τομείς της Κοινωνικής Ψυχιατρικής, της Ψυχανάλυσης και της Δημόσιας Υγείας.

Είναι ιδρυτής και Επιστημονικός Διευθυντής της ΜΚΟ Εταιρείας Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (ΕΠΑΨΥ). Συμμετείχε ενεργά στο κίνημα της Ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στην Ελλάδα και στην Ευρώπη και διατέλεσε Αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Εταιρείας για την Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση (WAPR). Ο Δρ Στυλιανίδης είναι ψυχαναλυτής, μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας και της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ένωσης (IPA). Υπήρξε Εθνικός Εκπρόσωπος για την Ψυχική Υγεία στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) κατά την περίοδο (2009-2011), Διοικητής του Παιδοψυχιατρικού Νοσοκομείου Νταού Πεντέλης (2001-2004) και Διευθυντής του Κέντρου Ψυχικής Υγείας στη Χαλκίδα(1989-1997).

Το κείμενο αποτελεί δελτίο τύπου των Εκδόσεων Τόπος.
Δεν αντικατοπτρίζει απαραίτητα και τις απόψεις του συντάκτη.

09 Μαΐ 2014

Παρουσίαση βιβλίου ποίησης ανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία

Το Δίκτυο Εθελοντών Κοινωνικής Αισθητικής (ΔΕΚΑ) και το Καλειδοσκόπιο διοργανώνουν την παρουσίαση του βιβλίου της Μαρίας Φαφαλιού «Το ρούχο της αθωότητας: ποίηση ανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία»

Η παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη, 14 Μαΐου 2014, στις 19:00 στον Πολυχώρο Άγκυρα (Σόλωνος 124 & Εμμ Μπενάκη, Αθήνα. Τηλ: 210 3837 667, 210 3837 540).

Στην εκδήλωση θα μιλήσουν ο Γιώργος Αστρινάκης (ψυχίατρος), ο Γιώργος Κακουλίδης (ποιητής), η Τίμη Πατζίκα (συντονίστρια του ΔΕΚΑ) και η Μαρία Φαφαλιού (συγγραφέας). Την εκδήλωση θα πλαισιώσουν ο Μάνος Δελαβίνιας (απαγγελία ποίησης) και ο Στάθης Κλείτσας (ποίηση με συνοδεία κιθάρας).

Θα προβληθούν έργα ζωγραφικής ανθρώπων με ψυχιατρική εμπειρία.

16 Ιούλ 2013

Χρειάζομαι Ψυχοθεραπεία;

Αυτή είναι μία ερώτηση που την απαντάς ο ίδιος και κανείς άλλος για εσένα, ειδικός ή μη. Είναι μία επιλογή που υπάρχει και είσαι ελεύθερος/η να την αξιοποιήσεις ή όχι. Οι άνθρωποι ζητούν βοήθεια από ειδικό όταν πλέον έχουν εξαντλήσει όλες τις δικές τους δυνάμεις, έχουν ζητήσει τις συμβουλές και την στήριξη των φίλων, έχουν δοκιμάσει κάθε διαθέσιμο τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων τους, ή έστω, αυτών που αντιλαμβάνονται οι ίδιοι ως προβλήματα. Πολλές φορές ζητούν βοήθεια από ψυχολόγο, αφού πρώτα έχουν επισκεφθεί και ψυχίατρο. Είναι η ύστατη προσπάθειά τους.

Σε αυτήν την αντιμετώπιση βέβαια, καθοριστικό ρόλο παίζει ο τρόπος που η ελληνική κοινωνία ακόμα βλέπει το επάγγελμα του ψυχολόγου, και την ψυχοθεραπεία. Δυστυχώς, ακόμα, αν και έχει αλλάξει πολύ τα τελευταία χρόνια, δεν είναι εξοικειωμένη με την ιδέα πως όπως πας σε έναν παθολόγο γιατρό όταν αρρωστήσεις, έτσι πας και σε ένα ψυχολόγο όταν δεν αισθάνεσαι καλά ή αντιμετωπίζεις δυσκολίες στην ζωή σου. Ακόμα δηλαδή, θεωρείται πως πρέπει κάποιος να έχει φτάσει σε πολύ «σοβαρή κατάσταση» για να απευθυνθεί σε ειδικό, ενώ κάτι τέτοιο δεν ισχύει.

Όταν η κατάσταση του ατόμου είναι πολύ σοβαρή, δηλαδή ο ίδιος δεν έχει πια τα ψυχικά αποθέματα να δουλέψει με τον εαυτό του, τότε η φαρμακευτική αγωγή ίσως είναι απαραίτητη και έτσι θα παραπεμφθεί σε ψυχίατρο. Αντιθέτως, από την ψυχοθεραπεία μπορούν να ωφεληθούν περισσότερο εκείνοι που δεν αντιμετωπίζουν σοβαρή ψυχοπαθολογία, και είναι ικανοί να παρατηρήσουν τον εαυτό τους. Οι πιο ψυχικά ανθεκτικοί και υγιείς συνήθως απευθύνονται σε ψυχολόγους.

Το αν κάποιος χρειάζεται ψυχοθεραπεία έχει να κάνει με το κατά πόσο το θέμα του δυσχεραίνει την ζωή του και την λειτουργικότητά του. Λειτουργικότητα ορίζουμε την ικανότητα του ατόμου να προσαρμόζεται σε νέες καταστάσεις ή αλλαγές, να δημιουργεί ικανοποιητικές σχέσεις αγάπης και εμπιστοσύνης, να εργάζεται παραγωγικά, να ευχαριστιέται την ζωή του. Αυτά όλα είναι υποκειμενικά και δεν τα ορίζει κάποιος κανόνας. Κάποιοι ζητούν βοήθεια όταν οι ψυχικές τους αντοχές έχουν καταρρεύσει και δεν βλέπουν διέξοδο, όταν προβλήματα υγείας ή ψυχοσωματικά συμπτώματα τους κρούουν τον κώδωνα και δεν μπορούν να κλείσουν τα αυτιά. Κάποιοι άλλοι, νιώθουν πως για κάποιον λόγο επαναλαμβάνουν λάθη και αδυνατούν να σπάσουν τον φαύλο κύκλο και έτσι ζητούν βοήθεια. Άλλοι έχοντας την ανάγκη να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους, κινητοποιούνται από την διαδικασία της ψυχοθεραπείας, χωρίς να βιώνουν σημαντική έκπτωση στην λειτουργικότητά τους.

Έτσι λοιπόν, δεν υπάρχει κάποιος που θα πει ότι χρειάζεσαι ή δεν χρειάζεσαι ψυχοθεραπεία, καθώς εσύ ο ίδιος είσαι μόνο που μπορείς να κρίνεις αν κάτι είναι πρόβλημα για ‘σένα, αν είσαι έτοιμος/η να το αντιμετωπίσεις, αν θες να αλλάξεις την σχέση σου με αυτό. Σημαντικός παράγοντας είναι και ο χρόνος, η στιγμή που ο καθένας θα νιώσει ότι έχει έρθει η ώρα να αναλάβει δράση. Και αυτό επίσης, είναι κάτι το οποίο κρίνεις ο ίδιος αφού εσύ είσαι αυτός που χρειάζεσαι το κίνητρο για να αντέξεις την διαδρομή προς την γνώση του εαυτού σου και την αλλαγή. Το να αντιμετωπίσεις την ζωή σου και τον εαυτό σου ευθέως χρειάζεται θάρρος και τόλμη. Χρειάζεται λοιπόν κάποιος ψυχοθεραπεία όταν προσπαθεί να αλλάξει και να βελτιώσει την ζωή του, και οι προσπάθειές του έχουν φτάσει σε ένα τέλμα, το οποίο δεν μπορεί να υπερβεί. Μαζί με τον θεραπευτή σου θα ανοίξετε νέους δρόμους που ίσως μέχρι τώρα δεν ήταν στην διάθεσή σου.

Η ψυχοθεραπεία είναι μία συναρπαστική διαδρομή σε πλευρές του εαυτού και της ζωής που μέχρι τώρα δεν είχαμε γνωρίσει. Πολλές φορές λειτουργεί ανακουφιστικά, άλλες αναστατώνει, άλλες πονάει και δυσκολεύει, αλλά πάνω από όλα σε ανταμείβει και σε δικαιώνει. Το να γνωρίζει κανείς τον εαυτό του και να αναλαμβάνει την ευθύνη της ζωής του είναι τα πολυτιμότερα αγαθά που η ζωή μπορεί να δωρίσει, απλά δεν τα παρέχει άνευ κόπου και πόνου. Όποιος εμπλέκεται σοβαρά στο ταξίδι της ψυχοθεραπείας γνωρίζει πολύ καλά πως είναι από τα σημαντικότερα της ζωής του.

Εισαγωγική Φωτογραφία

15 Ιούν 2013

Παρουσίαση Βιβλίου: Εναλλακτική Ψυχιατρική

Ομολογώ ότι το όνομα του Μπαζάλια το είχα μονάχα ακουστά, δίχως να γνωρίζω το ακριβές έργο του. Πρόκειται για μία από εκείνες τις ταπεινές φιγούρες της ιστορίας οι οποίες μπορεί να μην έχουν καταφέρει να γίνουν γνωστές στο ευρύ κοινό, αλλά που κατάφεραν να αλλάξουν ριζικά πολλά πράγματα στο επιστημονικό τους πεδίο. Ο Μπαζάλια σπούδασε ιατρική και ειδικεύτηκε στην ψυχιατρική. Ως φοιτητής ανέπτυξε έντονη πολιτική δραστηριότητα στον αντιφασιστικό χώρο, για την οποία φυλακίστηκε από τις φασιστικές δυνάμεις της Ιταλίας. Αργότερα έγινε καθηγητής Ψυχιατρικής και στη συνέχεια μεταπήδησε στην διεύθυνση του ψυχιατρείου στην Γκορίτσια, στο οποίο ξεκίνησε τον αγώνα του για μια ουσιαστική ψυχιατρική μεταρρύθμιση.

Πίστευε ακράδαντα ότι τα υπάρχοντα ψυχιατρεία, με τον τρόπο λειτουργίας τους, δεν αντιμετώπιζαν με έναν ουσιαστικό τρόπο την ψυχική ασθένεια γιατί απλούστατα έμεναν στο σύμπτωμα της διαταραγμένης συμπεριφοράς και σκέψης, αδιαφορώντας για τα βαθύτερα αίτια ανάπτυξης της ψυχοπαθολογίας, καθιστώντας μάλιστα πολλούς έγκλειστους «κρατούμενους» του συστήματος. Ο Μπαζάλια μίλησε ανοιχτά για την σχέση μεταξύ των κοινωνικών δομών και του κοινωνικού-οικονομικού συστήματος με την αντίληψη και αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών. Πίστευε ότι για να μπορέσει να σταθεί στα πόδια του ένας ψυχικά ασθενής αυτό το οποίο χρειάζεται πρωτίστως δεν είναι η ψυχιατρική αγωγή, αλλά να βρεθεί σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που τον αποδέχεται και δεν τον κρατά απομακρυσμένο, λες και πρόκειται για κάποιο μίασμα που πρέπει να μείνει μακριά από το υγιές κομμάτι της κοινωνίας.

Αποτέλεσε τη βασική κινητήριο δύναμη για ένα ιταλικό κίνημα ψυχιατρικής μεταρρύθμισης το οποίο κατάφερε να περάσει τον περίφημο «νόμο 180» ο οποίος θεσμοθετούσε και επίσημα την κατάργηση των ψυχιατρείων στην Ιταλία και την αντικατάστασή τους από ποικίλες ανοιχτές δομές ψυχικής υγείας εντός του κοινωνικού συνόλου, οι οποίες ως σκοπό έχουν την αντιμετώπιση τόσο των συμπτωμάτων της ψυχικής διαταραχής, όσο και την κοινωνική επανένταξη όσων αντιμετωπίζουν ψυχικές διαταραχές. Οι αρχές του «νόμου 180» ξεπέρασαν τα ιταλικά σύνορα και κατάφεραν να επηρεάσουν την ψυχιατρική μεταρρύθμιση παγκοσμίως, με πολλές χώρες να υιοθετούν μοντέλα ανάλογα αυτού που εφαρμόστηκε στην Ιταλία.

Στο βιβλίο «Εναλλακτική Ψυχιατρική» ο αναγνώστης θα βρει μια σειρά από ομιλίες που έκανε ο Μπαζάλια στην Βραζιλία το 1979, στις οποίες μιλάει στους συναδέλφους του για τις ιδέες του, την εμπειρία του με τον «νόμο 180», την σχέση μεταξύ κοινωνικής πολιτικής και ψυχιατρικής και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να εφαρμοστεί το ιταλικό μοντέλο σε μια ξένη χώρα. Οι ομιλίες του εστιάζουν κυρίως στο θεωρητικό κομμάτι, κάνοντας ελάχιστες αναφορές σε πρακτικές λύσεις στο πρόβλημα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Αυτό όμως, όπως επαναλαμβάνει συχνά ο Μπαζάλια, δεν γίνεται γιατί δεν υπάρχουν πρακτικές λύσεις σε τέτοια θέματα, αλλά γιατί η κάθε κοινωνία οφείλει να βρει τις δικές της λύσεις σε αυτό το πρόβλημα, καθώς η κάθε χώρα χρειάζεται το δικό της μοντέλο το οποίο θα πρέπει να είναι εναρμονισμένο με τις εκάστοτε κοινωνικές νόρμες. Δεν θα μπορούσε για παράδειγμα η Βραζιλία απλά να αντιγράψει το ιταλικό μοντέλο ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Αντίθετα, θα πρέπει μέσα από συζητήσεις και αγώνες να αναπτυχθεί ένα βραζιλιάνικο μοντέλο το οποίο να ταιριάζει στα κύρια προβλήματα του βραζιλιάνικου ψυχιατρικού χώρου.

Προσωπικά πιστεύω ότι κέρδισα δύο κυρίως πράγματα διαβάζοντας αυτό το βιβλίο: α)το βιβλίο αποτέλεσε το έναυσμα να μάθω περισσότερα για το έργο του Μπαζάλια και β)με βοήθησε να στοχαστώ πάνω στη σχέση μεταξύ ψυχιατρικής, πολιτικής και κοινωνικών δομών. Μετά το τέλος της ανάγνωσης, πιστεύω ότι ο καθένας θα αντιληφθεί πως δεν μπορούμε να μιλάμε για ψυχικές διαταραχές εάν πρώτα δεν αντιληφθούμε το πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι μέσα στο οποίο αναπτύσσονται αυτές. Όπως έχουμε επαναλάβει πολλές φορές μέσα από διάφορα άρθρα σε αυτό το ιστολόγιο η βιολογία είναι μονάχα ένας από τους παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την πορεία μια ψυχικής διαταραχής. Ο δεύτερος μεγάλος παράγοντας είναι το περιβάλλον του ατόμου, στα πλαίσια του οποίου εντάσσονται και οι κοινωνικές-οικονομικές συνθήκες στις οποίες ζει, οι απαιτήσεις που έχει το κοινωνικό σύνολο από αυτό το άτομο αλλά και ο τρόπος με τον οποίον το ίδιο το άτομο αντιλαμβάνεται την κοινωνία.

Εάν σας ενδιαφέρει το θέμα της κοινωνικής ψυχιατρικής και θέλετε να μάθετε για τους πρωτεργάτες εναλλακτικών ψυχιατρικών μεθόδων («Νέα Ψυχιατρική»), τότε σίγουρα αυτό το βιβλίο δεν πρέπει να λείπει από τη βιβλιοθήκη σας. Δεν είμαι σίγουρος βέβαια κατά πόσο το βιβλίο απευθύνεται σε άτομα που έχουν εντρυφήσει στο θέμα, αλλά σίγουρα είναι μια πρώτης τάξεως επιλογή για νέους αναγνώστες.