06 Ιαν

Καταγραφή της συνειδητότητας των ασθενών σε φυτική κατάσταση

Οι ασθενείς με σοβαρές εγκεφαλικές βλάβες που τους έχουν αναγκάσει να ζουν σε αυτό που η επιστημονική κοινότητα ονομάζει «φυτική κατάσταση»[1] (Vegetable state[2] ) αποτελούν μία από τις πιο δύσκολες κατηγορίες ασθενών από πολλές απόψεις. Όταν κάποιος ζει σε φυτική κατάσταση σημαίνει ότι το Κεντρικό Νευρικό Σύστημά του (επί της ουσίας ο εγκέφαλος) έχει υποστεί τόσο σοβαρή βλάβη από τραύμα, μόλυνση, δηλητηρίαση, εγκεφαλικό ή άλλη αιτία ώστε το άτομο πλέον δεν είναι σε θέση ούτε να κινηθεί, αλλά ούτε και να επικοινωνήσει με τον εξωτερικό του κόσμο. Ο ασθενής δεν μπορεί να αυτοσυντηρηθεί, αλλά ούτε και να εκφράσει τις σκέψεις του με τον οποιοδήποτε τρόπο. Αυτή η κατάσταση επιβαρύνει φυσικά τον οργανισμό από σωματικής απόψεως και αποτελεί και ψυχολογικό βάρος για τον ασθενή και τον περίγυρό του που έχει αναλάβει την φροντίδα του. Οι φροντιστές δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν εάν ο ασθενής έχει ακόμη αίσθηση των όσων γίνονται γύρω του ή εάν απλά επιβιώνει δίχως να έχει την παραμικρή αντίληψη, γεγονός που όπως είναι λογικό τους δημιουργεί ιδιαίτερο άγχος.

Όπως είναι φυσικό, η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα έχει δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις περιπτώσεις αυτές, προσπαθώντας να αναπτύξουν τεχνικές ικανές να εντοπίσουν εάν ένας ασθενής σε φυτική κατάσταση μπορεί να αντιληφθεί τι γίνεται γύρω του ή όχι. Ακόμη και εάν οι ασθενείς αυτοί δεν μπορούν να κουνηθούν ή να μιλήσουν, μπορεί να είναι σε θέση να σκεφτούν και να αξιοποιήσουν τη φαντασία τους. Έτσι λοιπόν, εάν κληθούν να λάβουν μέρος σε μια κλινική εξέταση όπου καλούνται απλά να σκεφτούν κάτι ή να φανταστούν τον εαυτό τους να κάνουν κάτι, θα έπρεπε να είμαστε σε θέση να δούμε την αντίστοιχη εγκεφαλική δραστηριότητα που βλέπουμε και σε υγιή  άτομα που κάνουν τις ίδιες πράξεις.

Έως τώρα έχουν αξιοποιηθεί τόσο η μαγνητική τομογραφία, όσο και το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα προς αυτό το σκοπό. Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν πάντα οι επιστήμονες είναι οι τεχνικοί περιορισμοί της εποχής τους. Έτσι, παρόλο που η μαγνητική τομογραφία και το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα αξιοποιούνται εδώ και πολλές δεκαετίες, έως και πρόσφατα ήταν πολύ δύσκολο να εντοπίσουν την εγκεφαλική δραστηριότητα ασθενών σε φυτική κατάσταση. Πλέον όμως, με την τεχνική βελτίωση των μηχανημάτων και την ανάπτυξη ακριβέστερων τεχνικών ανάλυσης, είμαστε σε θέση να εντοπίσουμε ακόμη πιο ισχνή εγκεφαλική δραστηριότητα.

Συγκρίνοντας τα επίπεδα εγκεφαλικής δραστηριότητας μεταξύ ασθενών και υγιών ατόμων, βλέπουμε ότι τα εγκεφαλικά κέντρα που δραστηροποιούνται και στις δύο περιπτώσεις είναι τα ίδια[3] . Για παράδειγμα, όταν καλούνται να φανταστούν ότι κάνουν αθλητικές δραστηριότητες, τόσο οι ασθενείς όσο και οι υγιείς συμμετέχοντες ενεργοποιούν το προμετωπιαίο λοβό τους, όπως ακριβώς αναμένεται. Στους ασθενείς όμως οι οποίοι είναι σε φυτική κατάσταση και ταυτόχρονα δεν έχουν επαφή με το περιβάλλον τους, δεν παρατηρείται εγκεφαλική ενεργοποίηση ανάλογη με αυτή των υγιών ατόμων. Έτσι λοιπόν, ανάλογα με την ευαισθησία της αξιοποιούμενης τεχνικής και τα επίπεδα εγκεφαλικής δραστηριότητας του ασθενή, είναι δυνατό να γίνει κατανοητό εάν αντιλαμβάνεται το περιβάλλον του ή όχι.

Αυτή η διαφοροποίηση έχει αξία όχι μόνο γιατί αποτελεί επιστημονικό επίτευγμα, αλλά πολύ περισσότερο γιατί μπορεί να δώσει μια πιο καθαρή απάντηση στο οικείο περιβάλλον του ασθενούς σχετικά με τα επίπεδα αντίληψής του, η οποία είναι χρήσιμη σε κάθε περίπτωση για την καλύτερη στήριξή του.

Εισαγωγική Εικόνα

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. Medlook.net: Το κώμα και οι ασθενείς σε φυτική κατάσταση []
  2. MSD Manual: Vegetative State and Minimally Conscious State []
  3. Chennu S, Finoia P, Kamau E, Allanson J, Williams GB, et al. Spectral Signatures of Reorganised Brain Networks in Disorders of Consciousness. PLOS Computational Biology, 2014; 10 (10): e1003887 DOI: 10.1371/journal.pcbi.1003887 []
14 Ιούλ

Μπορούν οι άνθρωποι να γίνουν πιο συμπονετικοί;

Η συμπόνια ή ενσυναίσθηση περιλαμβάνει την ικανότητα των ανθρώπων να αισθάνονται συμπάθεια για τους άλλους και να κατανοούν τον πόνο των άλλων ανθρώπων. Βέβαια, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η ενσυναίσθηση περιλαμβάνει κάτι περισσότερο από συμπάθεια. Η ενσυναίσθηση βοηθά τους ανθρώπους να αισθάνονται τι νιώθουν οι άλλοι, αλλά επίσης τους ωθεί να βοηθήσουν τους άλλους και να τους ανακουφίσουν τον πόνο τους.

Μέχρι πρόσφατα, οι επιστήμονες γνώριζαν πολύ λίγα για το αν η ενσυναίσθηση θα μπορούσε να καλλιεργηθεί ή να διδάξει. Σε μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Psychological Science (2013), οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όχι μόνο μπορούν οι ενήλικες να μάθουν να είναι πιο συμπονετικοί, αλλά ότι η μάθηση της θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε μια πιο αλτρουιστική συμπεριφορά και στην πραγματικότητα να οδηγήσει σε αλλαγές στον εγκέφαλο.

Οι ερευνητές προσπάθησαν να διδάξουν την ενσυναίσθηση σε μια μελέτη που έκαναν σε νέους ενήλικες με τη βοήθεια μιας αρχαίας βουδιστικής τεχνικής, η οποία προορίζεται να αυξήσει τα συναισθήματα για την φροντίδα ανθρώπων που βιώνουν πόνο. Ενώ διαλογίζονταν, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να φανταστούν πως κάποιος υποφέρει. Στη συνέχεια, διαπιστώθηκε πως επιθυμούσαν την ανακούφιση της ταλαιπωρίας του ατόμου. Ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να νιώσουν συμπόνια για διαφορετικούς τύπους ανθρώπων, αρχικά για κάποιον που θα μπορούσαν να αισθανθούν εύκολα συμπόνια, όπως ένα μέλος της οικογένειας ή έναν στενό φίλο και στη συνέχεια για έναν ξένο, καθώς και κάποιον που ερχόταν σε σύγκρουση με τα συναισθήματα του και την συμπόνια. Μια ομάδα από τους συμμετέχοντες είχε εκπαιδευτεί στην τεχνική γνωστή ως «γνωστική επανεξέταση», στην οποία οι άνθρωποι μαθαίνουν να επαναδιατυπώνουν τις σκέψεις τους, ώστε να αισθάνονται λιγότερο αρνητισμό. Οι ερευνητές θέλησαν να προσδιορίσουν εάν οι άνθρωποι μπορούν να μάθουν να αλλάξουν τις συνήθειές τους σε ένα σύντομο σχετικά χρονικό διάστημα, έτσι ώστε και οι δύο ομάδες των συμμετεχόντων να λάβουν εκπαίδευση στο διαδίκτυο για μια περίοδο 30 λεπτών κάθε μέρα για δύο εβδομάδες.

Οι ερευνητές ήθελαν να μάθουν αν η εκπαίδευση της ενσυναίσθησης θα βοηθήσει τους συμμετέχοντες να γίνουν πιο αλτρουιστικοί. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να παίξουν ένα παιχνίδι στο οποίο θα ξόδευαν δικά τους χρήματα για να βοηθήσουν κάποιον που έχει ανάγκη. Το παιχνίδι περιλάμβανε να παίζουν με δύο άλλους ανώνυμους ανθρώπους online, όπου ο ένας ήταν ο «δικτάτορας» και ο άλλος ήταν το «θύμα». Ο συμμετέχων παρακολουθούσε τον δικτάτορα να μοιράζεται ένα αθέμιτο χρηματικό ποσό με το θύμα και στη συνέχεια να αποφασίσει πόσα από τα δικά του χρήματα να μοιραστεί και να αναδιανέμει τα χρήματα μεταξύ του δικτάτορα και το θύματος.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι είχαν εκπαιδευτεί στην ενσυναίσθηση είχαν περισσότερες πιθανότητες να μοιραστούν τα χρήματα για να βοηθήσουν τον παίκτη που είχε αδικηθεί, ένα παράδειγμα της αλτρουιστικής συμπεριφοράς. Αυτοί οι παίκτες ήταν πιο πιθανό να υιοθετήσουν αλτρουιστική συμπεριφορά από εκείνους στην ομάδα ελέγχου, που είχαν εκπαιδευτεί στη γνωστική επανεξέταση.

Η εκπαίδευση της ενσυναίσθησης αλλάζει τον εγκέφαλο;

Βρεγματικός λοβός - Parietal CortexΟι ερευνητές ήθελαν να δουν τι είδους επιπτώσεις είχε αυτή η εκπαίδευση στον εγκέφαλο. Χρησιμοποιώντας λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), τόσο πριν όσο και μετά την εκπαίδευση, οι ερευνητές ήταν σε θέση να δουν πώς ο διαλογισμός επηρέασε την εγκεφαλική δραστηριότητα. Αυτό που παρατηρήθηκε ήταν ότι οι συμμετέχοντες που ήταν πιο αλτρουιστές μετά την εκπαίδευση είχαν μια αύξηση της δραστηριότητας του εγκεφάλου στο βρεγματικό λοβό (parietal cortex), μια περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με την ενσυναίσθηση και την κατανόηση για τους άλλους ανθρώπους. Άλλες περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με θετικά συναισθήματα και σημείωσαν επίσης αύξηση της δραστηριότητας.

Οι ερευνητές προτείνουν ότι όπως και πολλές άλλες ικανότητες, η ενσυναίσθηση είναι μια ικανότητα που μπορεί να βελτιωθεί με την εξάσκηση. Τα αποτελέσματα της μελέτης προσφέρουν συναρπαστικές δυνατότητες για να βοηθήσουν τους ανθρώπους να καλλιεργήσουν την ενσυναίσθηση, κάτι που αλλάζει τις ζωές πολλών. Οι υγιείς ενήλικες δεν είναι οι μόνοι που μπορούν να επωφεληθούν από την εν λόγω κατάρτιση. Διδάσκοντας την ενσυναίσθηση σε παιδιά και ενήλικες, μπορεί να μειώσει τον εκφοβισμό (bullying) και να βοηθήσει εκείνους που αντιμετωπίζουν τα κοινωνικά ζητήματα.

Γιατί είναι σημαντικό να ξέρουμε ότι η ενσυναίσθηση μπορεί να διδαχτεί ακόμη και σε ενήλικες; Επειδή η ενσυναίσθηση αποτελεί κεντρική συνιστώσα πολλών κοινωνικών συμπεριφορών, όπως τον αλτρουισμό και τον ηρωισμό. Πριν αναλάβουμε δράση να βοηθήσουμε κάποιο πρόσωπο, είναι σημαντικό ότι όχι μόνο κατανοούμε τη μοναδικότητα της κατάστασης, αλλά ότι νιώθουμε την τάση να ανακουφίσουμε τον άλλον από τον πόνο.

Ο Rogers, περιγράφοντας την ενσυναίσθηση, υποστήριξε ότι αποτελείται από τρία στοιχεία: ένα θυμικό (ευαισθησία), ένα γνωστικό (παρατήρηση και πνευματική διεργασία) και ένα επικοινωνιακό (αντίδραση-απάντηση). Επίσης, σύμφωνα με ερευνητές, η ενσυναίσθηση περιλαμβάνει τρία βασικά πράγματα. Πρώτον, οι άνθρωποι πρέπει να αισθάνονται ότι τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ένα άλλο πρόσωπο είναι σοβαρά. Επίσης, πρέπει να πιστεύουν ότι αυτά τα προβλήματα δεν είναι αυτοπροκληθέντα. Όταν οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η δυσάρεστη κατάσταση ενός ατόμου είναι «δική του φταίξιμο,» είναι λιγότερο πιθανό να συμπάσχουν και να βοηθήσουν. Τρίτον, οι άνθρωποι πρέπει να μπορούν να μπουν στη θέση του άλλου ατόμου που αντιμετωπίζει αυτά τα προβλήματα, χωρίς βέβαια να χαθούν μέσα σε αυτή.

Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί πως διάφοροι προσωπικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες ασκούν επίδραση στην ανάπτυξη και την έκφραση της συναίσθησης. Η οικογένεια και οι σχέσεις οι οποίες αναπτύσσονται στα μέλη της, κατέχει πρωτεύοντα ρόλο, όμως και τα προσόντα με τα οποία οπλίζει το άτομο η φύση και η κοινωνία, συμμετέχουν οπωσδήποτε στην ικανότητα για εμβίωση και έκφραση ενσυναίσθησης σε διάφορα επίπεδα. Μπορεί να φαίνεται δύσκολο, αλλά η έρευνα δείχνει ότι η ενσυναίσθηση είναι κάτι που μπορούμε να μάθουμε, να γίνουμε πιο συμπονετικοί αλλά και να αναλάβουμε δράση ώστε να βοηθήσουμε τους άλλους γύρω μας.

Φωτογραφίες

Βιβλιογραφία

17 Ιαν

Πώς οι «φάσεις» της χαράς και της θλίψης συμβάλλουν στη Διπολική Διαταραχή;

Η διπολική διαταραχή είναι μια διαταραχή της διάθεσης που χαρακτηρίζεται από απρόβλεπτες και δραματικές εναλλαγές μεταξύ της μανίας και της κατάθλιψης. Αυτά τα επεισόδια συμβαίνουν μεταξύ του διαστήματος της «φυσιολογικής διάθεσης», που ονομάζεται ευθυμία.

Προηγούμενη έρευνα έχει δείξει ότι το συναισθηματικό κύκλωμα εγκεφάλου είναι απορυθμισμένο σε άτομα που έχουν διαγνωστεί με διπολική διαταραχή. Θεωρείται ότι αυτές οι διαταραχές επηρεάζουν την ικανότητα του ατόμου να ελέγχει το συναίσθημα και συμβάλλουν στις διαταραχές διάθεσης.

Συνεχίζοντας, επιστήμονες από το Indiana University School of Medicine χρησιμοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) για να διερευνήσουν ποιες περιοχές του εγκεφάλου έδειξαν ανώμαλη ενεργοποίηση, ενώ ασθενείς σε διάφορα στάδια της διάθεσης της διπολικής διαταραχής προσπαθούσαν να ελέγξουν την απόκρισή τους σε συναισθηματικό και μη-συναισθηματικό υλικό[1] .

Αυτό τους επέτρεψε να αναλύσουν τα πρότυπα ενεργοποίησης του εγκεφάλου των ασθενών με βάση τη διάθεση (μανία, κατάθλιψη, ή νορμοθυμία) και το τύπο του ερεθίσματος (συναίσθημα έναντι χωρίς συναίσθημα και χαράς έναντι λύπης).

Οι ερευνητές βρήκαν ότι στους διπολικούς ασθενείς με κατάθλιψη ενεργοποιήθηκαν ασυνήθιστες περιοχές του εγκεφάλου όταν έπρεπε να παρακρατήσουν απαντήσεις σε λυπημένα πρόσωπα. Οι μανιακοί ασθενείς, από την άλλη πλευρά, είχαν ανώμαλη ενεργοποίηση ανεξάρτητα από το αν προσπαθούσαν να αρνηθούν να δώσουν απάντηση σε λυπημένα ή χαρούμενα πρόσωπα, ή σε μη-συναισθηματικό υλικό. Ακόμη και τα άτομα με ευθυμία έδειξαν ανώμαλη ενεργοποίηση των περιοχών του φλοιού του εγκεφάλου, ενώ παρακρατούσαν τις απαντήσεις τους σε συναισθηματικά πρόσωπα.

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι διαφορετικές δυσλειτουργίες του κυκλώματος μπορούν να συμβάλουν σε διάφορα χαρακτηριστικά της απορρύθμισης του συναισθήματος στη διπολική διαταραχή.

Ο καθηγητής και ανώτερος συντάκτης της μελέτης ο Dr. Amit Anand ανέφερε, «Αυτή η μελέτη παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις περιοχές του εγκεφάλου που μπορεί να είναι σημαντικές για τον έλεγχο της απόκρισης σε συναισθηματικό υλικό και στις λειτουργικές ανωμαλίες σε αυτές τις περιοχές σε διαταραχές της διάθεσης.»

«Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι ελαφρώς διαφορετικά κυκλώματα διαφοροποιούν τους συμπτωματικούς από τους μη συμπτωματικούς ασθενείς με διπολική διαταραχή, όταν καταστέλλουν τις αντιδράσεις χαράς ή λύπης», σχολίασε ο Dr. John Krystal, συντάκτης της Βιολογικής Ψυχιατρικής.

“Τα ευρήματα αυτά μπορεί να έχουν συνέπειες για τη βελτίωση του κυκλώματος του εγκεφάλου με θεραπείες για τη διπολική διαταραχή συμπεριλαμβανομένων τη νευροδιέγερση και την ψυχοθεραπεία.”

Εισαγωγική Φωτογραφία

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  1. Hummer, T. A., Hulvershorn, L. A., Karne, H. S., Gunn, A. D., Wang, Y., & Anand, A. (2013). Emotional Response Inhibition in Bipolar Disorder: A Functional Magnetic Resonance Imaging Study of Trait- and State-Related Abnormalities. Biological Psychiatry, 73 (2): 136 []
22 Δεκ

Πως οργανώνει ο εγκέφαλος τις πληροφορίες;

Επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Berkeley προσπάθησαν να απαντήσουν σε ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα που απασχολεί την επιστημονική κοινότητα των νευροεπιστημών: πως οργανώνει ο εγκέφαλος τις πληροφορίες που λαμβάνει από το περιβάλλον; Υπάρχει κάποια λογική στην αναπαράσταση νοητικά όμοιων πληροφοριών;

Ο τρόπος με τον οποίο αποφάσισαν να προσεγγίσουν το ερώτημα είναι με την αξιοποίηση της τελευταίας τεχνολογίας λειτουργικής απεικόνισης της λειτουργίας του εγκεφάλου: τον λειτουργικό μαγνητικό τομογράφο (fMRI). Δημιούργησαν ένα βίντεο το οποίο περιείχε εικόνες και λέξεις από διάφορα αντικείμενα όπως κτήρια, φυτά, ανθρώπους, μηχανές και φυσικά στοιχεία, το οποίο παρακολούθησαν πέντε συμμετέχοντες ενώ ο μαγνητικός τομογράφος κατέγραφε την εγκεφαλική τους δραστηριότητα. Στη συνέχεια προχώρησαν στην ανάλυση της εγκεφαλικής δραστηριότητας και κατάφεραν να δημιουργήσουν έναν εγκεφαλικό χάρτη, ο οποίος αναπαριστά το μέρος του εγκεφάλου το οποίο είναι υπεύθυνο για την αντίληψη κάθε πληροφορίας του βίντεο.

Αυτό το οποίο διαπίστωσε η επιστημονική ομάδα είναι ότι οι νοητικά όμοιες πληροφορίες αναπαρίστανται σε γειτονικές εγκεφαλικές περιοχές. Αν και η απάντηση ενδεχομένως μοιάζει δεδομένη για κάποιους, είναι η πρώτη φορά που μια έρευνα καταφέρνει να δημιουργήσει έναν τόσο λεπτομερή χάρτη νοητικών αναπαραστάσεων στον ανθρώπινο εγκέφαλο και ενδεχομένως ανοίγει νέους δρόμους σε πολλούς τομείς των νευροεπιστημών, με ποιον σημαντικό αυτόν της αξιοποίησης των ευρημάτων για την διευκόλυνση επικοινωνίας ατόμων που αντιμετωπίζουν το Σύνδρομο Αποκλεισμού (Locked-in Syndrome) ή κάποια παρόμοια κωματώδη κατάσταση.

Στο βίντεο που συνοδεύει το άρθρο βλέπουμε ένα μέλος της ομάδας, το οποίο εξηγεί τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη αλλά και τα τελικά ευρήματα της εν λόγω έρευνας. Όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να δει τον λεπτομερή, τρισδιάστατο νοητικό χάρτη με τα αποτελέσματα της έρευνας στην ιστοσελίδας της ομάδας του Berkeley.

Εισαγωγική Φωτογραφία

  • Τα αποτελέσματα της έρευνας, Daily Mail