24 Νοέ 2014

Συνέντευξη του B.F. Skinner: Freud, Κίνητρα, Συναισθήματα, Αντίληψη, Συντελεστική Μάθηση

Μία εξαιρετικά σπάνια συνέντευξη του μεγάλου συμπεριφοριστή ψυχολόγου B.F. Skinner, στην οποία συνδέει τη θεωρία του συμπεριφορισμού με την φροϋδική θεωρία, σχολιάζοντας και τις δύο με τον δικό του τρόπο. Αναπτύσσει πολλά θέματα, όπως τα εσωτερικά και εξωτερικά κίνητρα στον άνθρωπο για να αλλάξει την συμπεριφορά του, την ανάπτυξη συναισθημάτων, την αντίληψη αλλά και τις μηχανές μάθησης που ο ίδιος εφηύρε για να διδάξει τα πειραματόζωα του βάσει των αρχών του συμπεριφορισμού.

Η συνέντευξη έλαβε χώρα το 1964 στο Κέιμπριτζ, όταν ο B.F. Skinner ήταν ήδη γνωστός στο χώρο του και είχε γίνει δέκτης πολλαπλών βραβείων.

10 Νοέ 2014

Επιθετικότητα: είναι έμφυτη ή αποκτάται λόγω συγκυριών;

Οι άνθρωποι είναι από τα λίγα είδη πάνω στη γη που συστηματικά σκοτώνουν μέλη του ίδιου είδους. Στην ανθρώπινη ιστορία συμβαίνουν πολυάριθμοι πόλεμοι, εγκλήματα και δολοφονίες. Γιατί όμως οι άνθρωποι είναι επιθετικοί;

Η επιθετικότητα έχει μελετηθεί ιδιαίτερα από τους ψυχολόγους και τους κοινωνιολόγους και έχουν δοθεί πολλοί και διάφοροι ορισμοί. Μεταξύ άλλων, οι Bandura, S. Klaus και B. Robert έχουν πει πως πρόκειται για συμπεριφορά που έχει ως αποτέλεσμα προσωπικές βλάβες ή καταστροφή περιουσίας, συμπεριφορά που έχει ως πρόθεση την πρόκληση βίας σε ένα άλλο ανθρώπινο ον, ή η εκούσια πρόκληση κάποιου είδους βλάβης στους άλλους.

Η ανθρώπινη συμπεριφορά όμως καθορίζεται από τη βιολογική μας κληρονομιά ή από το κοινωνικό μας περιβάλλον;

Οι Hogg, M.A., & Vaughan, G.M. (2010) αναφέρουν πως οι επιστήμονες αποδέχονται ότι η συμπεριφορά είναι αποτέλεσμα μιας αλληλεπίδρασης και των δύο. Έτσι, οι ερμηνείες χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τις βιολογικές και τις κοινωνικές ερμηνείες. Οι βιολογικές υποστηρίζουν ότι η επιθετική συμπεριφορά αποτελεί εγγενές μέρος της ανθρώπινης φύσης και ό,τι είμαστε προγραμματισμένοι από τη γέννηση μας να συμπεριφερόμαστε έτσι. Οι κοινωνικές και βιοκοινωνικές ερμηνείες δίνουν έμφαση σε ένα εγγενές στοιχείο, αλλά όχι στην ύπαρξη ενός πλήρως εκδηλωμένου ενστίκτου – και επειδή κάποιες ενσωματώνουν κάποιο βιολογικό στοιχείο αναφερόμαστε σε αυτές και ως βιοκοινωνικές.

Βιολογικές ερμηνείες

Η Ψυχοδυναμική θεωρία του Freud υποστήριξε ότι η ανθρώπινη επιθετικότητα  προκύπτει από ένα έμφυτο ένστικτο θανάτου, που αντιτίθεται σε ένα ένστικτο ζωής. Όπως η σεξουαλική ορμή, που προέρχεται από τον έρωτα, έτσι μια επιθετική ορμή που προέρχεται από το θάνατο αναπτύσσεται μέσα από βιολογικές εντάσεις και πρέπει να εκφραστεί.

Η Ηθολογική θεωρία με εκπρόσωπο τον Lorenz, όπως αναφέρουν οι Hogg, M.A., & Vaughan,  στο «Περί επιθετικότητας» το 1966, υπερασπίστηκε την ενστικτώδη βάση της επιθετικότητας και σε συγκρίσεις με τη συμπεριφορά των ζώων, επικαλέστηκε εξελικτικές αρχές για να υποστηρίξει ότι η επιθετικότητα έχει αξία ως προς την επιβίωση (δηλ. ο ισχυρότερος επιβιώνει). Αναφέρθηκε, επίσης στο λεγόμενο «fighting instinct», δηλαδή, ότι όπως και τα ζώα έτσι και οι άνθρωποι πρέπει να έχουν ένα κληρονομικό μαχητικό ένστικτο.

H εξελικτική κοινωνική ψυχολογία θεωρεί ότι η περίπλοκη κοινωνική συμπεριφορά είναι προσαρμοστική και βοηθά το άτομο, τους συγγενείς και το είδος στο σύνολο του να επιβιώσουν. Η θεωρία αυτή προερχόμενη από τη Δαρβινική θεωρία, υποστηρίζει ότι η επιθετικότητα είναι ωφέλιμη. Για τους ανθρώπους η επιθετική συμπεριφορά αιτιολογείται με την απόκτηση κοινωνικού και οικονομικού οφέλους, υπεράσπιση πόρων ή απόκτηση νέων.

Κοινωνικές & βιοκοινωνικές ερμηνείες

Ματαίωση & Επιθετικότητα – Ο ανθρωπολόγος J. Dollard υποστήριξε ότι η επιθετικότητα προκαλούνταν πάντοτε από κάποια μορφή απογοητευτικού γεγονότος ή κατάστασης. Η απογοήτευση οδηγούσε κατά κανόνα σε επιθετικότητα. (π.χ. απώλεια εργασίας).  Βέβαια είναι δύσκολο να προβλεφθεί το είδος της απογοητευτικής κατάστασης που μπορεί να οδηγήσει σε αυτήν την συμπεριφορά.

Μοντέλο διέγερσης-μεταβίβασης

Μια μεταγενέστερη προσέγγιση με εκπρόσωπο τον Zillmann όπου πρωταγωνιστούσε μια έννοια ορμών ήταν το μοντέλο διέγερσης – μεταβίβασης. Βάσει αυτού η έκφραση επιθετικότητας προκύπτει από μια συνάρτηση μαθημένων συμπεριφορών, διέγερσης ή ερεθισμού από κάποια άλλη πηγή ή όταν το άτομο ερμηνεύει την κατάσταση αυτή με τέτοιο τρόπο που να πρέπει να ανταποκριθεί επιθετικά.

Η επιθετικότητα ως προϊόν μάθησης

Η θεωρία της κοινωνικής μάθησης είναι η άποψη που υποστήριξε ο Bandura κατά τον οποίο η ανθρώπινη κοινωνική συμπεριφορά δεν είναι έμφυτη αλλά μαθαίνεται μέσα από κατάλληλα πρότυπα. Οι συμπεριφοριστικές προσεγγίσεις, όπως αυτή ,υποστηρίζουν πως η επιθετικότητα μαθαίνεται μέσα από ενισχύσεις (Bandura,1973). Σύμφωνα, λοιπόν, με τη θεωρία αυτή τα άτομα μαθαίνουν να είναι επιθετικά είτε επειδή με τη συμπεριφορά τους αυτή δέχονται κάποια ανταμοιβή (άμεση εμπειρία) (υιοθέτηση μιας συμπεριφοράς επειδή ανταμειφθήκαμε για αυτήν), είτε επειδή παρατηρούν και μιμούνται κάποιον άλλον να ανταμείβεται λόγω της επιθετικής του συμπεριφοράς (έμμεση εμπειρία) (υιοθέτηση μιας συμπεριφοράς κατόπιν παρατήρησης της ανταμοιβής ενός άλλου ατόμου γι αυτήν).

Η έννοια της μάθησης μέσω άμεσης εμπειρίας βασίζεται στις αρχές της συντελεστικής ενίσχυσης του Skinner, δηλαδή μια συμπεριφορά διατηρείται μέσα από ανταμοιβές και τιμωρίες). Π.χ. αν ένα παιδί κλέψει ένα στυλό κάτι και δεν παρέμβει κανείς, τότε ο το παιδί ενισχύεται από το γεγονός ότι τώρα έχει πάρει το στυλό.

Η έννοια της μάθησης μέσω έμμεσης εμπειρίας σχετίζεται με τη μίμηση και την προτυποποίηση. Ο Bandura πραγματοποίησε μια σειρά ερευνών με μικρά παιδιά που έβλεπαν έναν ενήλικα να βιαιοπραγεί σε μια κούκλα. Οι έρευνες έδειξαν ότι τα παιδιά μιμούνται με μεγάλη ευκολία την επιθετική συμπεριφορά κυρίως των ενηλίκων επειδή λειτουργούν ως πρότυπα.

Εν κατακλείδι, με βάση τα ερευνητικά δεδομένα, η επιθετικότητα φαίνεται πως είναι αποτέλεσμα του συνδυασμού τόσο εσωτερικών όσο και εξωτερικών συνθηκών. Οι Βιολογικές ερμηνείες έχουν τις ρίζες τους στη Δαρβινική θεωρία και περιλαμβάνουν απόψεις του Freud, στοιχεία της ηθολογικής θεωρίας και της εξελικτικής κοινωνικής ψυχολογίας. Δίνουν έμφαση σε γενετικά καθορισμένα υποδείγματα συμπεριφορά. Οι κοινωνικές ερμηνείες δίνουν έμφαση στο ρόλο των κοινωνικών επιρροών και των διαδικασιών μάθησης.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  • Bandura., A. (1973). Aggression: A Social Learning Analysis. Englewood Cliffs, NJ:  Prentice-Hall
  • Hogg., M. & Vaughan., G. (2010). Κοινωνική ψυχολογία. Αθήνα: Gutenberg – Γιώργος & Κώστας Δαρδανός
  • Moyer, K. E. (1976). The Psychology of Aggression. New York: Harper & Row.
  • Παρασκευόπουλος, Ν. (1985). Εξελικτική Ψυχολογία, τόμος ΙΙ. Αθήνα: Ιδιωτική έκδοση.
  • Pervin, L.A. & John, O. P. (2001). Θεωρίες προσωπικότητας, Αθήνα: Τυπωθήτω-Γ.Δαρδανος.
10 Αυγ 2012

Βίντεο: Η τελευταία δημόσια ομιλία του B.F. Skinner

Σαν σήμερα, στις 8 Αυγούστου 1990, ο Αμερικανικός Ψυχολογικός Σύνδεσμος έδωσε το πρώτο του βραβείο προσφοράς στην Ψυχολογίας στον B.F. Skinner, τον μεγάλο συμπεριφορικό επιστήμονα ο οποίος μίλησε πρώτος για έννοιες όπως η συντελεστική μάθηση. Στο βίντεο που ακολουθεί μπορείτε να δείτε την ομιλία του Skinner, η οποία έμελε να είναι και η τελευταία δημόσια εμφάνισή του, καθώς πέθανε από λευχαιμία 10 ημέρες αργότερα, στις 18 Αυγούστου 1990. Σε αυτή μιλάει προφανώς για την δουλειά του και τον τρόπο με τον οποίο κατέληξε στις θεωρίες που τον απασχόλησαν μια ολόκληρη ζωή.

08 Ιούν 2010

Μικρά και Ενδιαφέροντα #7

  • Τι επίδραση έχουν οι φανταστικοί ήρωες στην ψυχολογία μας; Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι τα όρια μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας μπορεί να είναι πιο δυσδιάκριτα από όσο νομίζουμε. Πράγματα που ξέρουμε ότι είναι ψεύτικα, μπορούν να έχουν μεγάλη επίδραση στον τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς μας [Mind Hacks]
  • To Prozac καθυστερεί τη γήρανση των νευρώνων του εγκεφάλου, επαναφέροντας και πάλι -σε ορισμένο βαθμό- την πλαστικότητά τους. Αυτό έχει βρεθεί πως ισχύει τουλάχιστον για περιοχές του ιπποκάμπου, μιας περιοχής που, μεταξύ άλλων, σχετίζεται και με τη μνήμη. [Mind Blog]
  • Αμερικανοί επιστήμονες προσπαθούν να εξουδετερώσουν καρκινικά κύτταρα που έχουν αναπτυχθεί στον εγκέφαλο κάποιων ασθενών μέσω τοποθέτησης βλαστικών κυττάρων στην επίμαχη περιοχή. Μετά τα επιτυχή πειράματα σε ποντίκια, η αρμόδια αμερικανική αρχή άναψε το πράσινο φως για τον έλεγχο της πειραματικής μεθόδου σε εθελοντές-ασθενείς με προσδόκιμο ζωής 3-6 μήνες. [New Scientist]
  • Μπορεί η μητρική μας γλώσσα να επηρεάζει και τον τρόπο σκέψης μας; Ορισμένοι γλωσσολόγοι και ψυχολόγοι υποστηρίζουν πως ναι. Διαφορετικές γλώσσες τείνουν να δημιουργούν διαφορετικές εννοιολογικές σχέσεις μεταξύ πραγμάτων, ατόμων και ιδεών. [New Scientist]

Ψυχο…ιστορικά

Σαν σήμερα, στις 8 Ιουνίου 1948, εκδόθηκε το βιβλίο Walden Two, ένα βιβλίο επιστημονικής φαντασίας γραμμένο από τον πατέρα του σύγχρονου συμπεριφορισμού B. F. Skinner. Το βιβλίο περιγράφει μια εναλλακτική κοινωνία ανθρώπων που στην προσπάθειά τους να κάνουν καλύτερη την κοινωνία τους χρησιμοποιούν επιστημονικές μεθόδους έρευνας ώστε να συγκρίνουν τις επιλογές που έχουν και να επιλέξουν αυτή που θα φέρει το καλύτερο αποτέλεσμα στην κοινωνία. Διαφορετικά, λέει ο Skinner, η κοινωνία είναι καταδικασμένη να καταστραφεί.

Στην φανταστική κοινωνία του Δρ. Skinner, το πολίτευμα δεν είναι δημοκρατικό, αλλά μάλλον αριστοκρατικό (την εξουσία την έχουν οι καλύτεροι), ενώ ταυτόχρονα ο συγγραφέας αποδοκιμάζει και τον ρόλο της εκπαίδευσης της δεκαετάις του 50. Το Walden Two είναι ένα βιβλίο που δημιούργησε ανάμεικτα συναισθήματα στο κοινό, και κατακρίθηκε ιδιαίτερα για το είδος της ουτοπίας που περιγράφει, στο οποίο οι άνθρωποι δεν είναι τίποτε άλλο από γρανάζια μιας κρατικής μηχανής που «οδεύει προς το καλύτερο».

Φωτογραφία