06 Σεπ 2015

Το σύνδρομο της «άδειας φωλιάς»

Για πολλές οικογένειες μια σημαντική στιγμή στη δάρκεια της εξέλιξης τους, που συνήθως γίνεται στη μέση ηλικία των γονέων, είναι η απομάκρυνση των παιδιών από το σπίτι, οι λόγοι είναι πολλοί σπουδές,γάμος,στρατός,εύρεση εργασίας ή απλά να ξεκινήσουν τη δική τους ζωή.Η αποχώρηση αυτή μπορεί να αποτελέσει μια συναισθηματικά έντονη αλλαγή, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό, ώστε να έχει χαρακτηριστεί “σύνδρομο της άδειας φωλιάς”. Στη φάση αυτή, μπορεί να αναδυθούν συναισθήματα θλίψης, ανησυχίας και μοναξιάς ή ακόμα και κατάθλιψη. Για τους περισσότερους γονείς, απαιτούνται μεγάλες αλλαγές τόσο σε πρακτικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο και προσπάθεια προσαρμογής στα νέα δεδομένα. Στην ουσία, οι μεσήλικες γονείς καλούνται να εγκαταλείψουν και να πενθήσουν ένα κομμάτι του ίδιου τους του ρόλου ως γονέων.

Οι γονείς καλούνται να πάψουν να είναι γονείς ενός μικρού παιδιού, να μετεξελιχθούν σταδιακά σε γονείς ενός ενήλικα. Πρόκειται για μια διαδικασία επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας του ρόλου του γονέα, την οποία ένας μεσήλικας μπορεί να είναι λιγότερο ή περισσότερο έτοιμος να εγκαταλείψει. Ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που το παιδί αποτελεί το μοναδικό κέντρο της συναισθηματικής ζωής ενός γονέα ή ενός ζευγαριού, δεν αποκλείεται η απομάκρυνση του παιδιού από το σπίτι να κινητοποιήσει αντιδράσεις κατάθλιψης ή σοβαρή διατάραξη της σχέσης του ζευγαριού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι γυναίκες που είχαν μείνει στο σπίτι για να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, διακόπτοντας την εργασία τους ή τις σπουδές τους, για τις οποίες η απώλεια μπορεί να είναι δυσβάσταχτη, καθώς κινδυνεύουν να μείνουν ξαφνικά “άνεργες”.

Ξαφνικά, τα παιδιά τους παύουν να τις έχουν τόσο πολλή ανάγκη, οι γυναίκες αυτές βρίσκονται ξαφνικά χωρίς απασχόληση. Ωστόσο, δεν πρόκειται μόνο για το πρακτικό ζήτημα του ελεύθερου χρόνου. Στην ουσία, ο γονέας καλείται να αναθεωρήσει την ταυτότητά του. Αυτό μπορεί να αποδειχτεί δύσκολο, ιδιαίτερα για μια γυναίκα που έχει περιορίσει τους ρόλους της σε αυτόν της μητέρας.Όταν παρέλθει το συναίσθημα του πένθους τότε πολλοί μεσήλικες γονείς διαπιστώνουν σύντομα τις θετικές διαστάσεις αυτής της αλλαγής και τις υποδέχονται με ικανοποίηση, ίσως και με ανακούφιση ή ενθουσιασμό. Οι γυναίκες που δεν είχαν εργαστεί εκτός σπιτιού μπορεί να σκεφτούν ότι τώρα έχουν την ευκαιρία να αναζητήσουν εργασία ή να σπουδάσουν. Επίσης, οι γονείς μπορεί να αισθανθούν απελευθερωμένοι από τις ευθύνες και τις απαιτήσεις της ανατροφής των παιδιών και να αξιοποιήσουν το διαθέσιμο χρόνο που έχουν πλέον για την εργασία τους ή για άλλες δραστηριότητες. Παράλληλα, οι σύζυγοι έχουν περισσότερο χρόνο ο ένας για τον άλλον και μπορεί να αναβιώσουν τη σχέση τους ως ζευγάρι.

Όσον αφορά δε τις σχέσεις γονέων-παιδιών, προκειμένου να διατηρηθούν με τρόπο αναπτυξιακά εποικοδομητικό, θα πρέπει να μετασχηματιστούν. Η αυτονόμηση των ενήλικων παιδιών δε συνιστά διάρρηξη της σχέσης γονέα-παιδιού, αλλά μοχλό αλλαγής προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης μιας νέας μορφής σχέσης: της σχέσης ενήλικα προς ενήλικα. Μάλιστα, η εμβάθυνση της νέας αυτής μορφής σχέσης μπορεί να είναι μια ιδιαίτερα εμπλουτιστική αναπτυξιακή εμπειρία και για τις δύο πλευρές.

Εισαγωγική Εικόνα

]]>

09 Ιούλ 2015

To φάσμα του αυτισμού

Ο αυτισμός ως λέξη προέρχεται από την ελληνική ρίζα “εαυτός” και είναι μια πάθηση που προβληματίζει τους επιστήμονες τα τελευταία εξήντα χρόνια. Τι είναι όμως αυτισμός;

Στην ελληνική πραγματικότητα ο αυτισμός και δύσκολα αναγνωρίζεται από το κοντινό -οικογενειακό περιβάλλον του παιδιού αλλά και γενικότερα το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δεν έχει επίγνωση της σοβαρότητας που δημιουργεί μια τέτοια πάθηση.

Οι περισσότεροι από μας θα έχουμε κάπου ακούσει έτσι γενικά για τον αυτισμό και είναι σίγουρο ότι έχουμε δει ή ακόμα συναναστραφεί κάποιο αυτιστικό άτομο. Είναι εκείνη η ήσυχη κυρία που κάθεται στο πάρκο και κουνιέται μπρος-πίσω; Είναι εκείνο το αγοράκι που συστηματικά κοροϊδεύει το παιδάκι με τα παραπανίσια κιλά και όταν αυτό του θυμώνει εκείνο συνεχίζει να το κοροϊδεύει; ή μήπως ο συνεργάτης μας στο γραφείο που ξέρει τρείς γλώσσες και είναι μέχρι “αηδίας” προσηλωμένος στη δουλειά;

Όταν μιλάμε για τον αυτισμό, αναφερόμαστε σε ένα “φάσμα” γιατί τόσο τα αίτια όσο και τα χαρακτηριστικά των ατόμων αυτών, ποικίλουν που είναι δύσκολο ένας μη ειδικός να διαχωρίσει και να ξεχωρίσει ένα άτομο με νοητική καθυστέρηση ή άλλες παρόμοιες ασθένειες από κάποιο αυτιστικό παιδί και αυτό γιατί το νοητικό επίπεδο των αυτιστικών παιδιών κυμαίνεται από τα ανώτερα επίπεδα έως τις βαρύτερες μορφές νοητικής στέρησης.

Τα κοινά χαρακτηριστικά των αυτιστικών ατόμων αν και λίγα είναι συγκεκριμένα:

  • Αντιστέκονται σε οποιαδήποτε αλλαγή
  • Δεν χρησιμοποιούν λέξεις αλλά κινήσεις
  • Γίνονται επιθετικοί με αποτέλεσμα να χτυπούν άλλους ή να τραυματιστούν οι ίδιοι
  • Δεν χρησιμοποιούν σχεδόν ποτέ βλεμματική επαφή
  • Συνδέονται πολύ με κάποια αντικείμενα ή κινήσεις και
  • Αντιδρούνε θετικά ή αρνητικά στους ήχους ,στις οσμές και στο στροβίλισμα.

Τα κυριότερα σύνδρομα που σχετίζονται με το αυτιστικό φάσμα είναι: Κanner, Rett, Asperger και ανήκουν στην κατηγορία των Διαδεδομένων Αναπτυξιακών Διαταραχών που διαρκούν ισόβια.

Σύνδρομο Kanner

O παιδοψυχίατρος L.Kanner ήταν ο πρώτος που ασχολήθηκε με τον αυτισμό. Πολλά παιδιά που έπασχαν από αυτισμό θεωρούνταν ότι έπασχαν από πρώιμη μορφή σχιζοφρένιας ή από νοητική καθυστέρηση. Αντίθετα ο Kanner παρατήρησε ότι η επίκτητη ανικανότητα τους να σχετιστούν με το κόσμο, η έλλειψη ανάπτυξης της γλώσσας, και η στερεότυπη συμπεριφορά ήταν αυτά που τους κρατούσαν σε απόσταση από το περιβάλλον. Αυτή την κατάστασή την ονόμασε “πρώιμο βρεφικό αυτισμό” γιατί τα συμπτώματα εμφανίζονται από τη βρεφική ηλικία.

Σύνδρομο Rett

To συγκεκριμένο σύνδρομο πήρε το όνομα του από το γιατρό Α.Rett το 1966, οφείλεται σε μετάλλαξη γονιδίων στο έμβρυο, συναντάται κυρίως στα κορίτσια και είναι σοβαρή νευρολογική διαταραχή που προκαλεί σωματική και νοητική αναπηρία. Κάποια από τα χαρακτηριστικά που μπορεί να παρατηρήσει κάποιος με τη πρώτη ματιά είναι:

  • Απραξία
  • Στερεότυπες κινήσεις των χεριών
  • Μη κανονική αναπνοή και διαταραχή στο μάσημα της τροφής.

Σύνδρομο Αsperger

Πήρε το όνομα του από τον γιατρό H.Asperger ο οποίος το κατατάσσει στο ψηλότερο σημείο της βαθμίδας του αυτιστικού φάσματος, διότι τα συμπτώματα του είναι πιο ελαφριάς μορφής.

Τα άτομα που πάσχουν από αυτό το σύνδρομο δυσκολεύονται να “διαβάσουν” τα μη λεκτικά σήματα δηλ. τις εκφράσεις του προσώπου των οικείων τους με αποτέλεσμα να μη μπορούν να συνάψουν και να κρατήσουν κοινωνικές σχέσεις, αφού δεν είναι σε θέση να καταλάβουν τις ανάγκες τους, παρόλα αυτά τα άτομα με Asperger είναι λειτουργικά και έχουν :

  • Υψηλό δείκτη νοημοσύνης
  • Αξιοπιστία και επιμονή (στο εργασιακό κομμάτι)
  • Καλή μνήμη για γεγονότα ,αριθμούς και ημερομηνίες
  • Πολύ καλή και ακριβής χρήση της γλώσσας
  • Ειλικρίνεια και δικαιοσύνη αφού δεν μπορούν να υποκριθούν
  • Κοινωνικοί απολαμβάνουν την επαφή με άλλα άτομα.

Στον αντίποδα οι λόγοι που προκαλούν τη μειωμένη επικοινωνία με του γύρω τους είναι:

  • Δεν αναγνωρίζουν και γι’ αυτό δεν εφαρμόζουν τους κοινωνικούς κανόνες
  • Δεν μπορούν να κατανοήσουν διάφορα σχήματα λόγου ή μεταφορικές εκφράσεις
  • Παρουσιάζουν εμμονή με τη ρουτίνα και γι’ αυτό δε μπορούν να δεχτούν και να προσαρμοστούν σε αλλαγές.

Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε ότι οι αλλαγές που έγιναν τα τελευταία χρόνια στη κοινωνία έφεραν στο προσκήνιο την αύξηση των ατόμων με Αsperger,και αυτό γιατί ενώ παλιότερα τα άτομα αυτά είχαν την αποδοχή ,τον σεβασμό αλλά και πολύ καλές επιδόσεις στο σχολείο ,σήμερα αυτό έχει αλλάξει αφού και το επίπεδο στα σχολεία έχει γίνει πιο απαιτητικό αλλά και οι μέθοδοι διδασκαλίας δεν δίνουν τόση έμφαση στην απομνημόνευση ,έτσι αυτά τα άτομα πλέον να δυσκολεύονται.

Κλείνοντας, θα ήταν καλό η ελληνική κοινωνία να αλλάξει την οπτική της και να σταματήσει να βάζει αβίαστα ετικέτες σε συμπεριφορές ατόμων και κυρίως παιδιών πίσω από αυτές μπορεί να κρύβονται σοβαρές παθήσεις. Θα ήταν λοιπόν πιο ωφέλιμο να μαθαίναμε ως γονείς, ως εκπαιδευτικοί ,ως κοντινό περιβάλλον να αναγνωρίζουμε τα “σημάδια” ώστε έγκαιρα να γίνει η κατάλληλη παρέμβαση προς όφελος πάντα του παιδιού.

Εισαγωγική Εικόνα

]]>

02 Φεβ 2015

Η μουσική ως μέσο ελέγχου του πόνου

Από τη φύση του ο άνθρωπος προσπαθεί να αποφύγει το αίσθημα του πόνου σωματικού και ψυχικού, η ανθεκτικότητα του κάθε ατόμου στον πόνο είναι σχετική και έχει να κάνει με πολλούς παράγοντες. Ο πόνος είναι ένα φαινόμενο που δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με βιολογικούς όρους. Το συναίσθημα αλλά και ο τρόπος που το κάθε άτομο αντιλαμβάνεται τα πράγματα φαίνεται να συμβάλλουν στον τρόπο με τον οποίο βιώνει τον πόνο.

Ειδικότερα, το άγχος, η ένταση, η αγωνία, ο φόβος και η αίσθηση απώλειας ελέγχου μπορεί να συνοδεύουν και να μεγεθύνουν κατά πολύ συναισθήματα πόνου και δυσφορίας που αισθάνεται ο ασθενής. Για παράδειγμα, μπορεί να οδηγήσουν σε αύξησης της μυϊκής έντασης, η οποία με τη σειρά της μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερη πίεση στις ήδη ευαίσθητες νευρικές απολήξεις. Το άγχος μπορεί επίσης να παρέμβει στον κανονικό, χαλαρό τρόπο αναπνοής και να προκαλέσει απώλειες ή ελλείμματα οξυγόνου στο μυϊκό ιστό, που με τη σειρά τους θα αυξήσουν τη δυσφορία. Επιπλέον, η αγωνία και ο φόβος μπορεί να κρατούν δεσμευμένη την προσοχή του ατόμου στο ερέθισμα του πόνου και έτσι να αυξάνουν την αντιλαμβανόμενη οξύτητα του πόνου.

Οι τεχνικές που χρησιμοποιούν τη δύναμη του ανθρώπινου νου για να μειώσουν την αντίληψη του πόνου ονομάζονται γνωστικές στρατηγικές ελέγχου του πόνου. Οι μέθοδοι αυτοί δεν έχουν σκοπό να αντικαταστήσουν την παραδοσιακή φαρμακευτική αγωγή, αν και σε κάποιες περιπτώσεις που η φαρμακευτική αγωγή αντενδείκνυται ή είναι επιθυμητή η μείωση της δοσολογίας. Είναι απαραίτητη η χρήση εναλλακτικών μεθόδων για να μειωθεί ο πόνος. Σύμφωνα με τη θεωρία της πύλης ελέγχου του πόνου, εάν η συνειδητή προσοχή   μας επικεντρωθεί σε ένα δυνατό θετικό ερέθισμα περισσότερο από ό,τι στο ερέθισμα του πόνου, τότε η αντίληψη του πόνου μπορεί να εξασθενήσει.

Υπάρχουν ποικίλοι τρόποι και τεχνικές που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε συνδυασμό με τη μουσική για τη μείωση της αντίληψης του πόνου. Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε ότι η μουσική μπορεί να λειτουργήσει ως ερέθισμα για ενεργητική εστίαση της προσοχής ή διάσπασή της. Η χρήση της μουσικής για τη μείωση της έντασης του αντιλαμβανόμενου πόνου, δηλαδή του πόνου, όπως γίνεται αντιληπτός από το άτομο, είναι βασισμένη στη θεωρία της πύλης ελέγχου του πόνου, που αναφέρθηκε παραπάνω. Σε αυτήν την περίπτωση, η μουσική αποτελεί το ερέθισμα εκείνο στο οποίο εστιάζεται ενεργητικά η προσοχή του ασθενούς ή, αλλιώς, το ερέθισμα που αποσπά την προσοχή του ασθενούς από τον πόνο.

Παράλληλα, η μουσική μπορεί να συμβάλλει στη μείωση του πόνου, μέσω της μυϊκής χαλάρωσης την οποία διευκολύνει. Η μεθοδολογία αυτή έχει εφαρμοστεί σε διάφορες καταστάσεις: στις θεραπείες χρόνιου πόνου, στην κύηση και τον τοκετό, στις οδοντιατρικές θεραπείες, στα παιδιατρικά τμήματα (όπου χρησιμοποιείται για τη μείωση του άγχους απέναντι σε ενέσεις ή άλλες παρόμοιες διαδικασίες), καθώς και στο χειρουργείο.

Μουσική και μυϊκή χαλάρωση

Η μουσική λειτουργεί ως ερέθισμα για κίνηση, αλλά και ως στοιχείο που δομεί και οργανώνει τη φυσική δραστηριότητα, ένα απλό παράδειγμα   είναι όταν περπατάμε το βάδισμα μας συντονίζεται στο ρυθμό της μουσικής που μπορεί να ακούμε εκείνη τη στιγμή, ακόμα και στο γυμναστήριο η μουσική παίζει ρόλο αφού συντονίζει την αναπνοή, την κίνηση αλλά και την καλύτερη απόδοση μας στις ασκήσεις.

Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, από τα παραπάνω πόσο σημαντική αλλά και απαραίτητη είναι η μουσική για την αποκατάσταση ορισμένων ασθενών. Σε αρκετές περιπτώσεις, η θεραπεία παθολογικών περιστατικών περιλαμβάνει μια περίοδο σωματικής θεραπείας και αποκατάστασης, που ακολουθείται από μια περίοδο επανένταξης. Για παράδειγμα, μετά από ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, κάποιοι άνθρωποι χρειάζεται να “ξαναμάθουν” να περπατούν ή να χρησιμοποιούν τα άκρα τους. Αυτό απαιτεί πολλές ώρες σκληρής άσκησης. Η μουσική μπορεί να αποτελέσει το ιδανικό περιβάλλον για την περίοδο αποκατάστασης και την περίοδο επανένταξης. Η μουσική μπορεί να μειώσει την εστίαση του ασθενή στις αρνητικές πλευρές της θεραπείας, όπως τον πόνο, τις δυσκολίες ,τη μονοτονία. Παράλληλα, ένα δυνατό και ρυθμικό beat παράγει μια σταθερή ακουστική ατάκα, η οποία βοηθά σημαντικά την κίνηση. Με άλλα λόγια, ο ασθενής χρησιμοποιεί το μουσικό ρυθμό ως σήμα για να κινεί ένα ή περισσότερα μέλη του σώματός του.

Στη μυϊκή λειτουργία, περιλαμβάνεται όχι μόνο η κινητικότητα των άκρων, αλλά επίσης και η κινητικότητα των εσωτερικών οργάνων, όπως οι πνεύμονες. Το παίξιμο πνευστών μουσικών οργάνων ή/και το τραγούδι βελτιώνουν τη δραστηριότητα των πνευμόνων, κυρίως μάλιστα όταν πρόκειται για ασθενή που βρίσκεται σε κατάκλιση. Τέτοιες δραστηριότητες μπορούν να βοηθήσουν στη διατήρηση ενός καλού επιπέδου αναπνευστικής λειτουργίας, σε ασθενείς που πάσχουν από χρόνιες ασθένειες, όπως για παράδειγμα το άσθμα.

Τέλος, όπως προαναφέρθηκε, η μουσική προάγει τη μυϊκή χαλάρωση, η οποία με τη σειρά της μειώνει τον πόνο. Έτσι, η μουσική χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με τεχνικές μυϊκής χαλάρωσης. Για παράδειγμα, μια αργή και σταθερή μουσική μπορεί να βοηθήσει τη ρύθμιση της βαθιάς αναπνοής. Επίσης, με τη μουσική, αναπολεί κανείς εικόνες που μπορεί να οδηγήσουν τη σκέψη σε ευχάριστα θέματα. Το μειονέκτημα είναι ότι οι τεχνικές χαλάρωσης χρειάζονται κάποιο χρονικό διάστημα εξάσκησης, έως ότου γίνουν αποτελεσματικές. Επομένως, ο ρόλος του μουσικοθεραπευτή δεν είναι μόνο να επιλέγει και να βάζει μουσική, αλλά και να εκπαιδεύσει σταδιακά τον ασθενή σε μεθόδους αποτελεσματικής μυϊκής χαλάρωσης. Η μουσική μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αντίδραση χαλάρωσης σε μια μεγάλη ποικιλία καταστάσεων: σε χρόνιες παθήσεις, σε προγράμματα αποκατάστασης μυϊκών προβλημάτων, στην εγκυμοσύνη και τον τοκετό, καθώς και σε ιατροχειρουργικές μονάδες, συμπεριλαμβανομένου του παιδιατρικού τμήματος.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Περισσότερες Πληροφορίες / Βιβλιογραφία

  • Behrens, G. A. (1988). An objective approach to the expression of feelings. Music Therapy Perspectives, 5, 16-22.
  • Edwards, L. C., Bayless, K. M. & Ramsey, M. E. (2009). Μουσική και κίνηση: Ένας τρόπος ζωής για το μικρό παιδί (6η εκδ). Θεσσαλονίκη: University Studio Press, 2010.
  • Gibbons, A. C. (1986). Music development in the elderly: what are the chances? Designs Clin Enhancement, 81, 24-25.
  • Hargreaves, D. (2001). Η αναπτυξιακή ψυχολογία της μουσικής. Αθήνα: Fagotto books, 2004.
  • Μακρής, Ι. & Μακρή Δ. (2003). Εισαγωγή στη Μουσικοθεραπεία. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη.
]]>

08 Οκτ 2014

Μουσική Ψυχοθεραπεία: η θεραπευτική δύναμη της μουσικής

Η μουσική είναι μια από τις βαθύτερες ψυχικές εκδηλώσεις του ανθρώπου, από την αρχαιότητα σε όλους τους πολιτισμούς ήταν μέσο έκφρασης, επικοινωνίας, διασκέδασης αλλά και θεραπείας. Μέσα από τη μουσική ξόρκιζαν του φόβους τους, έκαναν επίκληση των πνευμάτων και προσπαθούσαν να εξευμενίσουν τους θεούς. Οι άνθρωποι πίστευαν στη θεραπευτική της δύναμη τόσο στο σώμα και το πνεύμα όσο και στη ψυχή.

Όπως αναφέρει η Καρτασίδου (2004:6) ο μάγος-θεραπευτής στις πρώιμες αφρικανικές κοινωνίες έκανε χρήση κρουστών και ρυθμών σε μαγικές και θρησκευτικές τελετές, ενώ ο θεός Απόλλωνας ως θεός της Μουσικής και της Ιατρικής πίστευε ότι μέσα από αυτήν επέρχεται η αρμονία του σώματος και της ψυχής. Οι Έλληνες φιλόσοφοι αναφέρονταν στην ευεργετική χρήση της μουσικής, συγκεκριμένα ο Πυθαγόρας πίστευε ότι μόνο μέσα από τη χρήση της διαφυλάσσεται η αρμονία της ψυχής ενώ ο Εμπεδοκλής τόνιζε ότι η μουσική θεραπεύει τους σωματικούς και ψυχικούς πόνους(West, 1999:45), κατά τον Πλάτωνα δε, η θεραπεία της επιληψίας αλλά και της αϋπνίας γινόταν με την κατάλληλη χρήση της μουσικής (Polychroniadou 1998).

Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί η μεγάλη επιρροή που ασκούσαν κάποια όργανα όσον αφορά τη θεραπεία, πιο συγκεκριμένα ο ήχος του αυλού θεωρείτο οργιαστικός γι’ αυτό και ο Πυθαγόρας προέτρεπε στους μαθητές του, αν άκουγαν κάτι από αυλό να «καθαρίσουν» τη ψυχή τους με μουσική παιγμένη από λύρα. Εκτός όμως από την οργανική μουσική, θεραπευτικό μέσο ήταν και το τραγούδι και μάλιστα ο παιάνας όπως αναφέρει ο Όμηρος στην Ιλιάδα ,ο Παιάν εμφανίζεται ως ο γιατρός των θεών .Όμως και οι αρχαίοι Αιγύπτιοι , απέδιδαν στις μελωδίες θεϊκή προέλευση και θεραπευτική δύναμη για να κατευνάσουν τα ανθρώπινα συναισθήματα και να οδηγήσουν σε κάθαρση τη ψυχή, στην αρχαία Ρώμη ο γιατρός Κορνήλιος Κέλσος στη πραγματεία του Ιατρική υποστήριζε ότι η καλή μουσική επιμηκύνει τις δυνάμεις της ζωής, αλλά και στη Παλαιά Διαθήκη γίνεται αναφορά στη θεραπευτική χρήση της Μουσικής ,σύμφωνα με τον Σαμπουτίν (2005:16) όταν ο προφήτης Δαυίδ τραγουδά παίζοντας την άρπα του ηρεμεί τον βασιλιά Σαούλ από τα κακά πνεύματα που του προκαλούν κατάθλιψη.

Κατά την περίοδο της Αναγέννησης η μουσική συνδέθηκε με την μαγεία, με αποτέλεσμα να περιοριστεί η θεραπευτική της δύναμη, στην ουσία όμως ποτέ δε σταμάτησε να ισχύει, ενώ στον Διαφωτισμό οι νέες κοσμικές θεωρίες που εδραιωνόντουσαν και έρχονταν σε αντιπαράθεση με παλαιότερες παραγκώνισαν επίσης τη μουσικοθεραπεία η οποία δεν είχε επιστημονική τεκμηρίωση. Η μουσική ως θεραπευτικό μέσω εμφανίστηκε ξανά όταν χρησιμοποιήθηκε στους τραυματίες του Α και Β παγκοσμίου πολέμου. Τα αποτελέσματα ήταν θετικά, παρατηρήθηκε μείωση της συναισθηματικής φόρτισης ενώ σε κάποιες περιπτώσεις ταχύτερη επούλωση των τραυμάτων. Το 1946 ιδρύεται το πρώτο τμήμα μουσικοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο του Κάνσας όπου και στην ουσία μπήκαν οι βάσεις για την ανάπτυξη της Μουσικοθεραπείας ως επιστήμη, ενώ το 1950 ιδρύεται ο Διεθνής Οργανισμός για τη Μουσικοθεραπεία(Καρτασίδου,2004:67).

Σε πολλά πανεπιστήμια της Ευρώπης (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία) λειτουργούν τμήματα μουσικοθεραπείας που ερευνούν σύγχρονες μεθόδους με σκοπό την αποκατάσταση, στήριξη και παρέμβαση τόσο της σωματικής όσο και της ψυχικής υγείας. Στη Μουσικοθεραπεία όπως αναφέρει η Καρτεσιάδου μας ενδιαφέρει η διαδικασία και όχι το αποτέλεσμα της μουσικής, η μουσική είναι μέσο με το οποίο θα αναπτυχθεί η θεραπευτική σχέση ανάμεσα σε θεραπευόμενο και θεραπευτή. Στην Ιατρική η εφαρμογή της Μουσικοθεραπείας είναι πολλαπλή διότι επιδρά τόσο σε σωματικές λειτουργίες (αναπνοή, πίεση, παλμοί καρδιάς) όσο και στον αυτισμό, σε ψυχωτικές καταστάσεις αλλά ακόμα και σε άτομα που βρίσκονται σε κώμα. Άλλες ασθένειες που μπορεί να βοηθήσει η Μουσικοθεραπεία είναι το Αλτσχάιμερ, προβλήματα ακοής, μαθησιακά προβλήματα, Δυσλεξία, Σύνδρομο Down, Σεξουαλική κακοποίηση.    Πλήθος περιστατικών αναφέρουν τα θετικά αποτελέσματα της μουσικοθεραπείας και μας δείχνουν τη θεραπευτική δύναμη της μουσικής.

Κλείνοντας αξίζει να επισημάνουμε ότι στην Ελλάδα η Μουσικοθεραπεία εφαρμόζεται ως εναλλακτική θεραπευτική μέθοδο αλλά όχι ως οργανωμένο και αναγνωρισμένο επάγγελμα υγείας,η χώρα μας αν και προσπαθεί να ακολουθεί τα πρότυπα των προηγμένων χωρών χρειάζεται σωστή ενημέρωση για το τι είναι μουσικοθεραπεία ώστε να βρει τη σωστή θέση στη συνείδηση των ανθρώπων. Το 2008 προκηρύχτηκε η πρώτη θέση λέκτορα στη Μουσικοθεραπεία στην Ειδική Αγωγή στο τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ, από μόνο του ανοίγει το δρόμο και βάζει τις βάσεις για την αναγνωρίσει τόσο των σπουδών όσο και του επαγγέλματος στη χώρα μας. Όπως αναφέρεται σε συνέντευξη που έδωσε η λέκτορας στο τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ κ. Ντόρα Ψαλτοπούλου-Καμίνη, η ποσοτική έρευνα έδειξε ότι η Μουσικοθεραπεία συμβάλλει στη βελτίωση της ψυχοσωματικής κατάστασης του ανθρώπου ανεξάρτητα από την παθολογία του ή/και την συμμετοχή του σε άλλες θεραπείες, και ότι όσο πιο βαριά είναι η αρχική κατάσταση του ανθρώπου τόσο μεγαλύτερη φαίνεται να είναι η βελτίωση μέσα από τη Μουσικοθεραπεία.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Βιβλιογραφία / Περισσότερες πληροφορίες

  • Καρτασίδου. Λ. (2004). Μουσική εκπαίδευση στην ειδική παιδαγωγική. Θεραπευτικές προσεγγίσεις της μουσικής στην ευρύτερη τη σημασία σε άτομα με ειδικές ανάγκες. Αθήνα: Τυπωθήτω
  • Polychroniadou, P., R. (1998). Music therapy in Greece. International Perspectives. 13,241
  • Σαμπουτίν, Σ. (2005). Ιατρικές δυνάμεις της Μουσικής-Οι νότες θεραπεύουν και τη ψυχή και το σώμα.
  • West, ML. (1999). Αρχαία ελληνική μουσική. Αθήνα: Παπαδήμα
]]>

16 Ιούν 2014

Τα πρόσωπα της βίας

Όλοι μας έχουμε ακούσει τη φράση oτι «η βία γεννάει βία» και οι περισσότεροι συμφωνούν με αυτήν. Πού όμως οφείλεται, ποιοι είναι οι παράγοντες που τη δημιουργούν, τη συντηρούν και την ανακυκλώνουν;

Η επιθετικότητα είναι αποτέλεσμα του συνδυασμού εσωτερικών και εξωτερικών συνθηκών, μπορεί να εκφραστεί λεκτικά, ψυχολογικά και σωματικά. Τα άτομα που θεωρούνται ευάλωτα να δεχτούν την επιθετικότητα σε όλες τις μορφές είναι οι γυναίκες, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι.

Στο κομμάτι της οικογένειας πρέπει να αναφέρουμε ότι η επιθετικότητα παίρνει τη μορφή τόσο της σωματικής-σεξουαλικής όσο και της ψυχολογικής βίας η οποία δεν είναι λιγότερο καταστροφική παρόλο που δεν είναι εμφανής διότι δεν αφήνει εξωτερικά σημάδια. Περιλαμβάνει φωνές, λεκτική βία, εξύβριση, απομόνωση, εκφοβισμό, έλλειψη συναισθηματικής απαντητικότητας και αποκοπή από κοινωνικές επαφές.

Στην ελληνική κοινωνία η επιθετικότητα που λαμβάνει χώρα μέσα στην οικογένεια θεωρείται «οικογενειακή υπόθεση», που σπάνια γίνεται γνωστή στον ευρύτερο περίγυρο ,κι αυτό, γιατί η δομή της ελληνικής οικογένειας στηρίζεται στην αρχή «τα εν οίκω μη εν δήμω». Όσο για τις λεκτικές ή ψυχολογικές μορφές είμαστε ακόμα δυστυχώς στο επίπεδο να μη θεωρούνται καν επιθετική συμπεριφορά. Η επιθετικότητα στην οικογένεια αναγνωρίζεται πλέον ως ένα μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας με σημαντική ψυχολογική βάση.

Θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος ποιοι είναι οι λόγοι που οι άνθρωποι θέλουν να πληγώνουν τα πιο κοντινά τους άτομα;

Οι απαντήσεις μπορεί να είναι πολλές αλλά σίγουρα δεν είναι απλές. Ένας λόγος είναι το σύνδρομο κακοποίησης. Παράγοντες σχετικοί με την εγγύτητα, το στρές και την ισχύ σχετίζονται με τον κύκλο κακοποίησης σε ορισμένες οικογένειες. Σύμφωνα πάλι με την ψυχοβιολογία η βία και η επιθετικότητα είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση είναι έμφυτες και ενστικτώδεις. Ο Freud (1930) μίλησε για το ένστικτο του θανάτου την καταστροφική δύναμη δηλ. που χτίζεται μέσα μας και εκτονώνεται με τη βία κατά του άλλου ή κατά του εαυτού του.

Ο Lorenz (1966) υιοθέτησε την Δαρβινική θεωρία της εξέλιξης και της αρχής της επιβίωσης, υποστήριξε δηλ. πως το «fighting instinct» είναι εξελικτικό και απαραίτητο για την ανθρώπινη επιβίωση.Πρέπει να τονίσουμε ότι οι επιπτώσεις της επιθετικής συμπεριφοράς είναι τραυματικές τόσο για τη σωματική αλλά και για την πνευματική υγεία του θύματος.Συμφωνά με στατιστικές μια στις 4 γυναίκες θα βιώσουν κάποια μορφή κακοποίησης, στη πλειοψηφία τους τα θύματα κακοποιούνται από κάποιο γνωστό τους άτομο.

Στις Η.Π.Α μια γυναίκα κακοποιείται σωματικά κάθε 15΄΄ και σχεδόν το ¼ των ανθρωποκτονιών όπου ο δολοφόνος γνωρίζει το θύμα συμβαίνουν μεταξύ των συζύγων σύμφωνα με τον Shackelford(2001).Έμφαση όμως πρέπει να δοθεί στο γεγονός πως τις περισσότερες φορές επεισόδια επιθετικότητας και κακοποίησης παρακολουθούν ή ακόμα και δέχονται τα παιδιά. Κάτι τέτοιο είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικό καθώς αυξάνει το ενδεχόμενο παιδικής κακοποίησης.Σε αυτό το σημείο η μετάβαση στο σχολικό περιβάλλον δεν είναι τυχαία αφού τα τελευταία χρόνια δυστυχώς εμφανίζεται το φαινόμενο της ενδοσχολικής επιθετικότητας ή ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού.

Η ενδοσχολική βία είναι η απρόκλητη, συστηματική, επαναλαμβανόμενη επιθετικότητα με σκοπό την επιβολή καταδυνάστευση και τη πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου από μαθητές σε μαθητές μέσα και έξω απτό χώρο του σχολείου που είναι ο κατεξοχήν χώρος κοινωνικοποίησης των παιδιών.Έχει πολλαπλές επιπτώσεις τόσο στη ψυχική όσο και στη ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Στην εκδήλωση του φαινομένου συμβάλλει η αλληλεπίδραση ατομικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Ειδικότερα ρόλο παίζουν τα ατομικά χαρακτηριστικά των παιδιών και τα χαρακτηριστικά του οικογενειακού περιβάλλοντος.

Για παράδειγμα ο Bandura με τη θεωρία της κοινωνικής μάθησης υποστηρίζει πως οποιαδήποτε κοινωνική συμπεριφορά μαθαίνεται μέσω 1)Άμεσης εμπειρίας μέσω της οποίας το άτομο άμεσα ανταμείβεται για τη συμπεριφορά 2)Έμμεσης εμπειρίας όπου το άτομο μαθαίνει μέσα από υποκατάστατα.

Ο Παρασκευόπουλος (1985) αναφέρει μια σειρά πειραμάτων όπου έδειξε ότι το άτομο συμπεριφέρεται επιθετικά επειδή έχει μάθει ότι με αυτό τον τρόπο εξασφαλίζει κάποιο επιθυμητό αποτέλεσμα.Τα ευρήματα του Walters έχουν μεγάλη σημασία για την κοινωνικοποίηση του παιδιού Π.χ. ο πατέρας που ενθαρρύνει το παιδί του(αγόρι) να παλεύει μαζί του ή να ασχολείται συστηματικά με επιθετικά-ανταγωνιστικά παιχνίδια γιατί πιστεύει ότι έτσι διαπλάθει τον «αυριανό άντρα».

Η συμβολή των Μ.Μ.Ε στο τρόπο που προβάλουν τη βία έχουν σαν συνέπεια τη δημιουργία αντικοινωνικών συμπεριφορών. Αυτό αναδείχτηκε μέσα από μια σειρά πειραμάτων όπως αναφέρει ο Bandura παρατηρεί ότι το παιδί βλέποντας είτε στη πραγματικότητα (οικογένεια- πατέρα) είτε εικονική πραγματικότητα(τηλεόραση-σινεμά) ένα επιθετικό πρότυπο θα εκδηλώσει επιθετική συμπεριφορά ανεξάρτητα αν η συμπεριφορά αυτή θα αμειφθεί ή αν εκ των πραγμάτων είναι αναμενόμενη.

Σημαντικό επίσης είναι η ταύτιση του παιδιού με το γονέα του ίδιου φύλου. Ο Τσιαντής (1991) αναφέρει στο βιβλίο του «Ψυχική Υγεία Του Παιδιού και της Οικογένειας» την άποψη του Andy κατά την οποία το κύριο σημείο που διαχωρίζει τους παραπτωματίες από τα φυσιολογικά αγόρια είναι οι αδυναμίες και η ανεπάρκεια του πατρικού και όχι του μητρικού ρόλου.Εξηγεί ότι το παιδί που αντιλαμβάνεται αρνητικά τον πατέρα για μακρό χρονικό διάστημα μπορεί να είναι όχι μόνο επιθετικό κατά του πατέρα αλλά με τη πάροδο του χρόνου μπορεί να προβάλλει επιθετικότητα και πέρα από την οικογένεια, το σχολείο και τη κοινωνία γενικότερα. Κλείνοντας θα αναφερθούμε σε κάποια χαρακτηριστικά που αφορούν τόσο τα παιδιά θύματα όσο και τα παιδιά θύτες καθώς και τις πιο συνηθισμένες εκδηλώσεις βίας.

Οι πιο συνηθισμένεςεκδηλώσεις βίας είναι:

  • Χειρονομίες, σπρωξιές, ξυλοδαρμοί
  • Φραστικές επιθέσεις, βρισιές, προσβολές
  • Εκβιασμοί
  • Καταστροφή προσωπικών αντικειμένων
  • Κλοπές
  • Σεξουαλική παρενόχληση-κακοποίηση
  • Αποκλεισμός και απομόνωση

Τα χαρακτηριστικά των παιδιών που ενδέχεται να δεχτούν επίθεσηείναι:

  • Χαμηλή αυτοεκτίμηση
  • Ήσυχα, ευαίσθητα
  • Ανασφαλή κ αγχώδη

Τα χαρακτηριστικά των παιδιών αφού έχουν δεχτεί βία:

  • Παθητική αποδοχή της βίας
  • Φόβο για περαιτέρω βία ή τιμωρία από τους μεγάλους
  • Πανικό, κλάμα
  • Πεποίθηση ότι η παρέμβαση ενός ενήλικα δεν θα είναι αποτελεσματική.

Τα χαρακτηριστικά των παιδιών που ασκούν βία:

  • Έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, παρότι δείχνουν το αντίθετο
  • Είναι ενεργητικά, υπερδραστήρια και επιθετικά
  • Έχουν τάση για αντικοινωνική συμπεριφορά
  • Δεν έχουν τύψεις και ηθικούς ενδοιασμούς για τις πράξεις τους

Εισαγωγική Φωτογραφία

Βιβλιογραφία

  • Bandura., A. (1973). Aggression: A Social Learning Analysis.Englewood Cliffs, NJ:  Prentice-Hall

  • Moyer, K. E. (1976). The Psychology of Aggression. New York: Harper & Row.

  • Παρασκευόπουλος, Ν. (1985). Εξελικτική Ψυχολογία, τόμος ΙΙ. Αθήνα: Ιδιωτική έκδοση.

  • Richard J. Gelles, Violence in the family:A Review of Research in the seventies. Journal of Marriage and Family, Vol. 42, No. 4, Decade Review (Nov., 1980), pp. 873-885,National Council on Family Relations

  • Tolan, P., Gorman-Smith, D., & Henry, D. (2006). Family violence. In D. L. Schacter (Ed.), Annual review of psychology (vol 57). (pp. 557-583). Palo Alto, CA US: Annual Reviews.

  • Τσιαντής., Ι. (1991). Ψυχική υγεία του παιδιού και της οικογένειας. Τόμος Ι. Αθήνα: Καστανιώτης

]]>

30 Μαΐ 2014

Σώμα και Ψυχή: Όταν η ψυχή πονά το σώμα υποφέρει

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα το μεγαλύτερο λάθος στη θεραπεία των ασθενειών είναι οτι οι γιατροί χωρίζουν το σώμα από τη ψυχή με αποτέλεσμα να τους ξεφεύγουν πολλές αρρώστιες, δηλαδή δεν προσέχουν το σύνολο αλλά το μέρος που νοσεί. Όπου το σύνολο όμως είναι άρρωστο, είναι αδύνατο να έχουμε υγιές ένα μέρος.

Όπως αναφέρει ο J.Rattner στο βιβλίο του “Ψυχοσωματικές αρρώστιες” πάνω από τους μισούς ανθρώπους που επισκέπτονται το γιατρό για κάποια σωματική ασθένεια πάσχουν από ψυχική αρρώστια, χωρίς να το ξέρουν. Η αρρώστια στην οργανική της μορφή είναι έκφραση ψυχικών ανωμαλιών, είναι δηλαδή ψυχοσωματική αρρώστια, όταν το άτομο για οποιοδήποτε λόγο πιέζει σκέψεις, συναισθήματα, πόθους, τα “θέλω” του τότε αυτά σωματοποιούνται και βγαίνουν με τη μορφή κάποιας ασθένειας.

Ο πιο κατάλληλος απ’ όλους τους γιατρούς για να αναζητήσει τις βαθύτερες αιτίες της αρρώστιας είναι ο ψυχοθεραπευτής, ο οποίος διαθέτει εκείνες τις γνώσεις για να διεισδύσει βαθιά στη ψυχή του αρρώστου και θα δει τι είναι αυτό που του αρρωσταίνει το σώμα. Η αρρώστια δεν είναι τυχαία ούτε ανώνυμη σύμπτωση είναι μια δυνατότητα του αδύναμου ατόμου να αντιδράσει σε ότι τον καταπιέζει.

Όπως αναφέρει ο Ρύντιγκερ Ντάλκε στο βιβλίο του “Η ασθένεια ως γλώσσα της ψυχής” με την εμφάνιση της ασθένειας το άτομο αναδύει ένα μέρος του καταπιεσμένου του εγώ. Ό,τι δε τολμούσε το άτομο μέχρι τώρα να εκφράσει βγαίνει από τα βάθη της ψυχής του με τη μορφή της ασθένειας. Με την επιρροή της ψυχολογίας στην ιατρική αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε οτι η ασθένεια δεν είναι μόνο σωματική αλλά και ψυχική διαδικασία, έτσι εγκαταλείπεται ο μονόπλευρος προσανατολισμός της φυσικής ιατρικής ,που σίγουρα βοήθησε στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των ανθρώπων, όμως είχε μια περιορισμένη αντίληψη για την αρρώστια, να εστιάζει στο μέρος που νοσεί και όχι στο “όλον”.

Στη προεπιστημονική σκέψη ο μάγος μέσα από ειδικές τελετουργίες προσπαθούσε να διώξει τον ¨δαίμονα”. Η τεχνική του μάγου ήταν στην ουσία μια πρωτόγονη ψυχοθεραπεία ,που απευθυνόταν στη ψυχή για να θεραπεύσει το σώμα από τις αναπηρίες του, υπάρχει το συμπέρασμα οτι η ψυχή μπορεί να επιδράσει σε όλα. Η φιλοσοφία του Αριστοτέλη, η οποία κυριάρχησε σε όλο το Μεσαίωνα υποστηρίζει ότι η ψυχή είναι η πρώτη ενδεχέλεια ενός φυσικού σώματος, του οποίου αυτή είναι η κινητήρια δύναμη. Το μεγαλύτερο μέρος των σωματικών ασθενειών είναι απόρροια μιας υπαρξιακής κρίσης, σύμφωνα με τον Arthur Jores η έννοια “των ανθρώπινων ασθενειών” προβάλει καθαρά τις ψυχοσωματικές αδυναμίες και τονίζει τη σχέση ανάμεσα στην αρρώστια και την ανθρώπινή προβληματικότητα.

Πίσω από καρδιολογικά, αναπνευστικά, δερματολογικά προβλήματα αλλά και σοβαρές ασθένειες όπως ο καρκίνος, η φυματίωση, το έλκος του στομάχου, ο διαβήτης κρύβεται μια αδύναμη ψυχή που δε μπορεί να εκφραστεί και επιλέγει το δρόμο της αρρώστιας για να μπορέσει να το κάνει. Καλό θα ήταν να αναρωτηθούμε που μας “εξυπηρετεί” η εμφάνιση μιας ασθένειας, μήπως είναι ένα άλλοθι να ξεκουραστώ ή μήπως να αποφύγω κάτι ή κάποιον. Θα μπορούσε να είναι ένα καμουφλαρισμένο συναίσθημα ή η ανάγκη μου να με προσέξουν επιτέλους. Οι ψυχοθεραπευτές υποστηρίζουν οτι η έκφραση των συναισθημάτων μας βοηθά να αποβάλουμε αρνητικά συναισθήματα τα οποία είναι “τοξικά” όταν αυτά δεν εκφραστούν με αποτέλεσμα να εκδηλωθεί κάποια ασθένεια.

Στην Αμερική η ψυχοσωματική άνοιξε νέους δρόμους μέσα από το ερευνητικό έργο του φυσιολόγου W.B.Cannon,στο βιβλίο του “Η σοφία του σώματος” διατύπωσε το κανόνα οτι το σώμα προσπαθεί σε όλες τις περιπτώσεις να διατηρήσει την ισορροπία των λειτουργιών του. Αυτή η ισορροπία μπορεί να διαταραχθεί τόσο από τη φυσική όσο και από την ψυχική πλευρά. Όπως βλέπουμε γίνεται κατανοητό ότι η συνεχής ψυχική επιβάρυνση μπορεί να προκαλέσει σωματικές ασθένειες. Εκτός από τον Cannon έρευνες και άλλων επιστημόνων έφεραν μεγάλες αλλαγές στη ψυχοσωματική. Ο W.R.Hess με την εξήγηση των νευροφυτικών κύκλων λειτουργίας άνοιξε το δρόμο στη παρατήρηση ανάμεσα στο σώμα και τη ψυχή ο δε H.Selye με την έρευνα του για το Stress(δηλαδή είναι η κατάσταση του οργανισμού όταν βρεθεί κάτω από ορισμένες συνθήκες) που έγινε γνωστό ως “σύνδρομο της προσαρμογής”.

Η ιατρική, η φαρμακολογία, η έρευνα για την κληρονομικότητα ,η ενδοκρινολογία καθώς και η τεχνολογική πρόοδο στο τομέα της χειρουργικής έχουν βοηθήσει τον άνθρωπο να βελτιώσει τόσο τη ποιότητα όσο και τη διάρκεια της ζωής του , “όμως ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ένας ανατομικός και φυσιολογικός μηχανισμός, είναι ένα πλάσμα που διακατέχεται από αγάπη, μίσος ,ορμές και πάθη, τα οποία είναι ικανά να προξενήσουν βλάβες στη ψυχή αλλά και στο σώμα του (Weiss und Englich, Psychosomatic Medicine,1943).

Κλείνοντας οφείλουμε να πούμε οτι ο καθένας από μας κρατά στα χέρια την υγεία και τη ζωή του, σίγουρα παίζουν ρόλο οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, η διατροφή, η σωματική άσκηση και βέβαια η κληρονομικότητα όμως πάνω απ’ όλα σημασία έχει η ψυχή μας, αν νιώθουμε αποδεκτοί, απαλλαγμένοι από φοβίες και ενοχές, ελεύθεροι να ανοιχτούμε και να έρθουμε σε επαφή με το συναίσθημα μας ,τότε έχουμε πολλές πιθανότητες να μην έρθουμε σχεδόν ποτέ αντιμέτωποι με σοβαρές ασθένειες οι οποίες καθρεφτίζουν ψυχικά τραύματα, έλλειψη αυτοεκτίμησης, έλλειψη σκοπού ύπαρξης. Η ψυχή μας μιλά μέσα από το σώμα μας, μην αγνοείς τα μηνύματα που σου στέλνει ,άκουσε το σώμα σου και νιώσε τη ψυχή σου τότε μόνο θα αισθανθείς ισορροπημένος, γαλήνιος και έτοιμος να αντιμετωπίσεις τις προκλήσεις της ζωής, έτοιμος απλά να ζήσεις τη ζωή.

Εισαγωγική Εικόνα

Βιβλιογραφία

  • Cannon W.B.(1932). “The wisdom o the body” W.W.Norton & company.
  • Hess W.R.(1957). “The unctional organizatin o diencepholon” New York:Grune &Statton.
  • Jores A.(1959). “Der Mensch und seine Krankheit” Stuttgart.
  • Selye H.(1956). “The Stess o lie” New York,NY,US:McGrow-Hill.
  • Weiss und English (1958). “Psychosomatic Medicine” London
  • Rattner J.(1965). “Psychosomatische Medizin heute” by Werner Classen Verlag Zurich.
]]>