25 Οκτ 2015

Ζωή με Καρκίνο. Τα μέλη του οικείου περιβάλλοντος

«Ο πατέρας μου διαγνώστηκε πριν δέκα μέρες με καρκίνο στο πάγκρεας. Δεν του το έχουμε πει φυσικά, θα ήθελα να μου πείτε τι μπορώ να κάνω για να τον βοηθήσω»

«Η μητέρα μου είχε νοσήσει παλιότερα με καρκίνο του μαστού, είχε κάνει διπλή μαστεκτομή και ακολούθησε πρόγραμμα χημειοθεραπειών. Νομίζαμε ότι όλα είχαν τελειώσει..Σήμερα, μετά από εννιά μήνες οι γιατροί βρίσκουν μετάσταση…. Την πρώτη φορά το αντιμετώπισε πολύ δυναμικά, ήταν πολύ συνεργάσιμη, αυτή τη φορά όμως τη βλέπω ότι έχει «πέσει» ψυχολογικά, έχει κλειστεί στον εαυτό της και βγάζει νεύρα. Προσπαθώ να τη συνεφέρω, να της πω να μην τα παρατάει…ότι πρέπει να φανεί δυνατή για να το ξεπεράσει..αλλά εκείνη σαν να μας απομακρύνει..προχτές, ενώ ήταν η μέρα που συνήθως τρώμε όλοι μαζί οικογενειακώς, έμεινε σπίτι με τον πατέρα μου- που και αυτός δεν ξέρει πώς να το διαχειριστεί και έχει πέσει σε κατάθλιψη μου φαίνεται..Της λέω «έλα ρε μαμά, θα χαρούν να σε δουν και τα παιδιά», όχι , ήταν ανένδοτη..ανησυχώ πολύ, γιατί ξέρω ότι η κακή ψυχολογία στον καρκίνο χειροτερεύει τα πράγματα..»

«ο σύζυγός μου πριν λίγες μέρες διαγνώστηκε με καρκίνο στον πνεύμονα τρίτου σταδίου, οι γιατροί δίνουν τρεις με έξι μήνες ζωής, πώς θα του το πω;»

«….ο γιατρός της μας πρότεινε να γίνει εγχείριση άμεσα..θέλαμε όμως να πάρουμε μια δεύτερη γνώμη και βρέθηκε ένας γνωστός μας που μας πρότεινε έναν πάρα πολύ καλό ογκολόγο, για να μην τα πολυλογώ, αυτός μας είπε ότι και με την εγχείριση δεν θα υπάρχει βεβαιότητα ότι θα καθαρίσει ή ότι δεν θα ξαναγίνει μετάσταση και προτείνει να γίνουν κύκλοι χημειοθεραπειών προς το παρόν..εντωμεταξύ, δεν της έχουμε πει για τη μετάσταση, αλλά ότι όλα αυτά γίνονται συμπληρωματικά με την προηγούμενη θεραπεία..δεν ξέρουμε τι να κάνουμε, τι να αποφασίσουμε, προχτές μαλώσαμε με την αδελφή μου γιατί αυτή έχει άλλη γνώμη και επιμένει να πάμε και σε μια τρίτη γιατρό δική της να τη δει κι αυτή..και να πρέπει να κάνεις τον καραγκιόζη να μην την φοβίσεις παραπάνω..δεν αντέχω άλλο, πώς θα τη βοηθήσω;»

Είναι σύνηθες στον καρκίνο, ότι τα μέλη του οικείου περιβάλλοντος επίσης νοσούν- ταυτόχρονα με αυτόν που πραγματικά νοσεί, νοσούν από μια διαφορετική θέση. Είναι χαρακτηριστικός ο πληθυντικός που χρησιμοποιείται στην έκφραση: «διαγνωστήκαμε το Φεβρουάριο, κάναμε την εγχείριση, πήραμε τις εξετάσεις, έχουμε ακόμα έναν κύκλο χημειοθεραπείας» κτλ.

Ο αγώνας που ξεκινά μετά τη διάγνωση του καρκίνου γι αυτόν που νοσεί, δεν ξεκινά μόνο γι αυτόν, αλλά και για τους κοντινούς του συγγενείς. Όπως κι αυτός, αν και από άλλη θέση, έχουν να αντιμετωπίσουν τόσο τις πρακτικές διαδικασίες του καρκίνου όσο και τις ψυχολογικές. Έχουν να περάσουν την ίδια περιπέτεια από άλλο ρόλο. Να περάσουν από τα ίδια στάδια και τις ίδιες δοκιμασίες: να «συσχετιστούν» με αυτά, να βρουν τρόπο να ανταπεξέλθουν, να τα διαχειριστούν.

Πρακτικά, δημιουργούνται μια σειρά καινούριων καταστάσεων στις οποίες θα πρέπει να ανταποκριθούν- για τις οποίες δεν έχουν προηγούμενη εμπειρία, αλλά πηγαίνουν «ψάχνοντας», ενώ καλούνται να πάρουν σημαντικές αποφάσεις (π.χ. ποιον γιατρό να εμπιστευτώ, ποια θεραπεία να επιλέξω κτλ).

Οι ισορροπίες διαταράσσονται, οι δυναμικές αλλάζουν…τα δεδομένα δεν ισχύουν πια όπως ήταν πριν στην οικογένεια. Τα πράγματα έρχονται «άνω-κάτω». Βγαίνουν στην επιφάνεια αδυναμίες του παρελθόντος: πράγματα στις σχέσεις που είχαν κουκουλωθεί ή είχαν μείνει μετέωρα. Ανέκφραστα. Αδιεκδίκητα.

Η υπέρτατη συσχέτιση σε ψυχολογικό και υπαρξιακό επίπεδο που επισυμβαίνει συνειδητά ή ασυνείδητα σε όλους, είναι η συσχέτιση με τον θάνατο. Είτε νοσείς, είτε είσαι του οικείου περιβάλλοντος, είτε πρόκειται για σοβαρό περιστατικό είτε για καρκίνο που νικιέται, θα χρειαστεί να βρεις τρόπο να αντέξεις τη συσχέτιση με το θάνατο. Η οποία είναι συχνά επίπονη, σε ψυχολογικό επίπεδο γιατί σε κάνει να αντικρίσεις τη ζωή σου κατάματα και να την αξιολογήσεις. Σε υπαρξιακό επίπεδο, γιατί καλείσαι σαν άνθρωπος να βρεις ένα νόημα για τη ζωή. Ο θάνατος λοιπόν, υπάρχει μόνο για όσους είναι ζωντανοί και η «παρέα» μαζί του αν το θες ίσως έχει να σου δώσει πολλά..

Η δεύτερη μεγάλη συσχέτιση, είναι η συσχέτιση με τα δύσκολα συναισθήματα: του φόβου, του πόνου, της θλίψης. Παραθέτω εδώ νομίζω ό,τι πιο κατατοπιστικό μπορεί να λεχθεί σχετικά:

«Οι άνθρωποι φοβούνται τους εαυτούς τους, την πραγματικότητά τους, μα πάνω απ’ όλα, τα αισθήματά τους. Οι άνθρωποι μιλούν συνεχώς για το πόσο σπουδαία είναι η αγάπη, αλλά όλα αυτά είναι αηδίες, διότι η αγάπη πονά και το συναίσθημα αυτό είναι ενοχλητικό. Οι άνθρωποι έχουν διδαχθεί ότι ο πόνος είναι κάτι το κακό και επικίνδυνο. Πώς μπορούν να συνδιαλαγούν με την αγάπη όταν φοβούνται να πονέσουν! Ο πόνος έχει αποστολή να μας αφυπνίζει. Οι άνθρωποι προσπαθούν να αποφύγουν τον πόνο, αλλά σφάλλουν. Ο πόνος είναι κάτι που πρέπει να μάθουμε να κουβαλάμε πάνω μας, όπως ένα τρανζίστορ. Αποκτάς συνείδηση της δύναμής σου, μέσω της εμπειρίας του πόνου. Το μόνο ουσιαστικό πράγμα, είναι με ποιον τρόπο τον δεχόμαστε και αυτό είναι το μόνο που μετράει. Ο πόνος δεν είναι παρά ένα συναίσθημα. Τα συναισθήματά σου είναι τμήμα σου, η πραγματικότητά σου. Αν αρχίσεις να ντρέπεσαι γι αυτά και δεν μπορείς να τα ανεχθείς, επιτρέπεις στην κοινωνία να καταστρέψει την εσωτερική σου πραγματικότητα. Πρέπει να εγείρεις το ανάστημά σου, μαχόμενος για το δικαίωμα να αισθάνεσαι στο έπακρο, τους δικούς σου πόνους».

J.Morrison 

Έτσι, ο άνθρωπός μας που νοσεί, γίνεται ο καθρέφτης μας του πόνου, του φόβου και όλων των ακόλουθων δυσάρεστων συναισθημάτων.

Και, συχνά, ο άνθρωπος μας που νοσεί, γίνεται δική μας υπόθεση. Νομίζουμε ότι, αν κάνουμε τα καλύτερα γι αυτόν, θα γίνει καλά. Ότι, αν είμαστε οι καλύτεροι μαζί του, θα τα καταφέρει. Με άλλα λόγια, ζούμε και φερόμαστε με τρόπο σαν να νομίζουμε ότι μπορούμε να τον σώσουμε, ότι περνάει από το χέρι μας.

Όμως, η σκληρή αλήθεια είναι, ότι δεν περνάει από το χέρι μας να τον σώσουμε! Θέλουμε να κάνουμε τα πάντα γι αυτόν, όμως το «τα πάντα», εκ των πραγμάτων, δεν μπορεί να περιέχει τη θεραπεία του. Όσο κι αν διακαώς θέλουμε να γίνει καλά, αυτός μπορεί να μη γίνεται. Και δεν εξαρτάται από εμάς. Με άλλα λόγια είμαστε αναγκασμένοι να το βλέπουμε να γίνεται, και να παραδεχόμαστε ότι δεν μπορούμε να σώσουμε τον άνθρωπό μας. Από τις δοκιμασίες, τον πόνο, τη θλίψη, τη συσχέτιση με τη ζωή και το θάνατο..

Η τάση μας για υπερπροστασία και η αγάπη μας για τον άλλο συχνά μπορεί να οδηγήσει στο αντίθετο αποτέλεσμα: να επιφορτίσουμε συναισθηματικά τον άνθρωπό μας και να τον απομακρύνουμε. Καθώς τα μάτια και η ψυχή μας δεν μπορεί να αντέξει τον πόνο του (και τον πόνο μας), γινόμαστε κάπως σαν τυφλοί: τον αρνούμαστε. Έχουμε την παράδοξη απαίτηση να είμαστε καλά: να μην κλαίμε, να μην λυγίζουμε, να μην «μας παίρνει από κάτω». Θέλουμε να το κάνουμε να περάσει. Γιατί, δεν το αντέχουμε. Δεν το αντέχουμε να το νιώσουμε. Την απόγνωση στον άνθρωπό μας. Τον πόνο του. Τη μάχη του. Απαγορεύουμε στον εαυτό μας να κλάψει μπροστά του, λες και δεν είμαστε άνθρωποι, λες και δεν πονάμε, λες και δεν το ξέρει ο άνθρωπός μας ότι πονάμε. Δηλαδή, τι ζητάμε; Ζητάμε, από το πιο ανθρώπινο και φυσιολογικό που θα μπορούσε να συμβεί—ο άλλος να θλίβεται και να φοβάται με τον καρκίνο- το πιο παράδοξο, να κάνουμε σαν να μην τρέχει τίποτα, ή σαν να μην έχουν αλλάξει τα πράγματα.

Μάλιστα η εμπειρία δείχνει ότι συχνά αυτοί που νοσούν, ίσως επειδή δεν μπορούν να υπεκφύγουν, ίσως γιατί λειτουργεί το ένστικτο επιβίωσης, ίσως γιατί η δική τους συσχέτιση με το θάνατο είναι πιο ακαριαία και άμεση, βρίσκουν μια εσωτερική δύναμη και ψυχραιμία ή εμπάσει περιπτώσει λένε «μπήκα στο χορό και θα χορέψω», δηλαδή αποδέχονται πιο γρήγορα αυτό που τους συμβαίνει ή γίνονται αποφασιστικοί στο ότι θα το αντιμετωπίσουν όπως και να γίνει. Έτσι συχνά, καταλήγουν οι ίδιοι να είναι αυτοί που θα πρέπει να δώσουν κουράγιο και να παρηγορούν τους δικούς τους!

Βασική συμβουλευτική. Για μέλη του οικείου περιβάλλοντος, ατόμων που νοσούν από καρκίνο.

Όταν ο καρκίνος μας χτυπάει την πόρτα, η ζωή μας βάζει σε μια περιπέτεια. Αφού ξεπεράσεις το πρώτο σοκ, χρειάζεται να επιστρατεύσεις όση ψυχραιμία έχεις και να αποδεχτείς ότι ναι, μπαίνεις σε μια περιπέτεια, χρονοβόρα. Ότι ο ρυθμός της καθημερινότητας θα διαταραχθεί, ότι τα δεδομένα—όπως ήταν «στημένη» η ζωή σου μέχρι τώρα, θα διαταραχθεί. Τα πράγματα δεν θα είναι όπως πριν, ούτε για τη δική σου ζωή, ούτε για της υπόλοιπης οικογένειας, τουλάχιστον για ένα αρκετά μεγάλο διάστημα. Προετοιμάσου να μπεις σε αυτήν την περιπέτεια με δύναμη και αποδοχή, χωρίς να το αρνείσαι και επιτρέποντας στον εαυτό σου, να μην ξέρει τι να κάνει ενίοτε, επιτρέποντας στον εαυτό σου τα συναισθήματα που θα βιώνεις, όποια και αν είναι αυτά.

Πώς θα τον βοηθήσω; Τι να κάνω ;

Δεν υπάρχει συνταγή, στο τι να κάνεις.

Ίσως, αυτό που ήδη κάνεις, είναι το καλύτερο που μπορείς για τη δεδομένη στιγμή. Πρόκειται για μια νέα κατάσταση και για σένα τον ίδιο! Το ότι βρίσκεσαι εκεί μαζί του και συμμετέχεις σε όλο αυτό, είναι ήδη αρκετό. Να τον κάνεις καλά όμως, δεν εξαρτάται από σένα. Θα χρειαστεί να παραιτηθείς από την τάση να «σώσεις» τον άνθρωπό σου. Το υπερβολικό άγχος και η υπέρμετρη αγωνία, μπορούν μόνο να τον επιβαρύνουν.

Αρχικά ίσως περάσεις από μια κατάσταση σοκ και άρνησης. ‘Ισως μια τέτοια ψυχική άμυνα είναι αναπόφευκτη, μιας και ταυτόχρονα με το σοκ θα πρέπει να βρεις δύναμη και ψυχραιμία ώστε να διαχειριστείς τα ποικίλα πρακτικά- επιτακτικά θέματα που προκύπτουν.

Όμως ναι, μπορείς να συμβάλλεις στο να τον στηρίξεις, πρακτικά και ψυχολογικά.

Κάνε μια ανοιχτή συζήτηση με τον άνθρωπό σου και ρώτα τον: τι χρειάζεται από σένα ; Αυτό που εσύ θεωρείς δεδομένο ότι χρειάζεται δεν είναι απαραίτητα αυτό που αυτός επιθυμεί. Χρειάζεται να μαθαίνεις να τον ακούς και να αποδέχεσαι τις επιλογές του (πχ. τον τρόπο που ο ίδιος αντιμετωπίζει την κατάσταση), ακόμα και αν δε συμφωνείς με αυτές.

Θα χρειαστεί και εσύ να βάζεις το όριό σου κάθε φορά, στο πόσο αντέχεις, και να μένεις σε επαφή με τον εαυτό σου, να μην ξεχνάς ότι χρειάζεται να φροντίζεις και εσένα τον ίδιο σε όλη αυτή τη διαδικασία. Αν έχεις «πέσεις με τα μούτρα», αργά ή γρήγορα θα κουραστείς ο ίδιος. Το να ταυτιστείς με τον άνθρωπό σου δε βοηθά.

Θα είναι χρήσιμο να αναζητήσεις ο ίδιος στήριξη, καθοδήγηση και ψυχοθεραπεία με έναν ειδικό. Η διαδικασία αυτή θα σε βοηθήσει να ανταπεξέλθεις καλύτερα στις απαιτητικές καταστάσεις με τις οποίες έρχεσαι αντιμέτωπος και να διαχειριστείς ευκολότερα τα δυσάρεστα συναισθήματα που βιώνεις. Όσο περισσότερο δουλεύεις ψυχολογικά με τον ίδιο σου τον εαυτό, τόσο καλύτερα μπορείς να συμβάλλεις στην στήριξη αυτού που νοσεί.

Ενημέρωση σε σχέση με τον καρκίνο γενικά, και ειδικά για την περίπτωση που αντιμετωπίζεις

Καταρχήν, θα βοηθήσει να λάβεις επαρκή και έγκυρη ενημέρωση σε σχέση με τον καρκίνο στις μέρες μας. Πολλές περιπτώσεις καρκίνου σήμερα αντιμετωπίζονται επιτυχώς! Αναζήτησε έγκυρα site στο internet, και λάβε κάποια βασική ενημέρωση.

Εύρεση γιατρού που εμπιστεύεσαι και σε κάνει να νιώθεις «καλά»

Ύψιστης σημασίας είναι το να συνεργαστείτε με κάποιον γιατρό που να εμπιστεύεστε και να αισθάνεστε καλά μαζί του. Αυτός που νοσεί, είναι ο καταλληλότερος να επιλέξει το γιατρό που του «ταιριάζει» καλύτερα. Δηλαδή, να τον εμπιστεύεται, να νιώθει άνετα να του κάνει ό,τι ερωτήσεις θέλει, να μπορεί να τον συμβουλεύεται ανά πάσα στιγμή σε αυτά που προκύπτουν.

«Πώς θα του το πω;»

Στο ερώτημα «πώς θα του το πω», η απάντηση κατ αρχήν είναι ότι δεν είναι δική σου ευθύνη να κάνεις κάτι τέτοιο. Δεν είσαι εσύ υπεύθυνος να ανακοινώσεις τη διάγνωση. Μάλιστα, βάσει του νόμου, υπεύθυνος εξ’ ολοκλήρου για την ενημέρωση αυτού που νοσεί, είναι ο θεράπον ιατρός. Κι αυτό, γιατί εκείνος μόνο γνωρίζει την ειδική περίπτωση αυτού που νοσεί και είναι επιστημονικά καταρτισμένος για να γνωρίζει γι αυτό. Ο καρκίνος στις μέρες μας τείνει να είναι εξατομικευμένη περίπτωση, και κάθε οργανισμός ανταποκρίνεται διαφορετικά στις θεραπείες. Ο γιατρός μπορεί να μιλήσει με επιστημονικό λόγο και ύφος, εξατομικευμένα, χωρίς να εμπλέκεται συναισθηματικά φέρνοντας τον πανικό.

Αν και λέμε ότι ο γιατρός είναι βάσει του νόμου υπεύθυνος να ενημερώνει τον ασθενή, στην πράξη η σχετική ενημέρωση τουλάχιστον στην Ελλάδα, φαίνεται ότι συχνά επιφορτίζει τα μέλη της οικογένειας. Επίσης, ειδικά στις μη αναστρέψιμες περιπτώσεις, το δίλημμα γίνεται ηθικό. Γιατί, ναι λέμε: «κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να γνωρίζει την αλήθεια για την υγεία του», αλλά κατά πόσον παίρνεις την ευθύνη να πεις στον άλλον, τι και πώς; Και κατά πόσον ο άλλος θέλει να το ακούσει; Και ποια είναι η αλήθεια; Αν λοιπόν σε αυτήν την περίπτωση αναρωτιέστε το «πώς θα του το πω;» ή το «να του το πώ;», πάλι δεν υπάρχει μια δεδομένη απάντηση, αλλά η απάντηση είναι η εξής: θα του λέτε όση αλήθεια θέλει κάθε φορά να ακούσει. Ο ίδιος θα σας καθοδηγεί σε αυτό, στο πόσο θα θέλει να μάθει.

Κάθε άνθρωπος έχει το δικό του μοναδικό τρόπο να αντιλαμβάνεται και να διαχειρίζεται τα πράγματα. Κάποιος θέλει να γνωρίζει την κάθε λεπτομέρεια, κάποιος το «αφήνει» στους δικούς του εξ ολοκλήρου. Συνήθως, κάποιος ρωτά κάθε φορά μέχρι εκεί που θέλει να μαθαίνει. Η εμπειρία πάντως δείχνει, ότι ενδόμυχα ο ασθενής γνωρίζει την αλήθεια για την υγεία του, απλώς κάθε φορά είναι έτοιμος να την αποδέχεται σε δόσεις. Το ίδιο και χρονικά: κάποιες στιγμές την αποδέχεται και κάποιες την αρνείται κοκ. Αυτός ίσως είναι ο μόνος τρόπος να αντέξει κανείς αυτήν τη σκληρή αναμέτρηση. Πριν βιαστείς να ρωτήσεις «να του το πω; Θα το αντέξει;», ρώτα καλύτερα τον ίδιο σου τον εαυτό «μπορώ να το πιστέψω; Το αντέχω;». Όταν ο ασθενής έχει κάνει τη συμφιλίωσή του με τη ζωή και το θάνατο, το μέλος του οικείου περιβάλλοντος ακόμα το αρνείται..

Ο κάθε ασθενής βρίσκει το δικό του τρόπο να αντιμετωπίσει και να διαχειριστεί την κατάσταση. Κάθε τρόπος θα πρέπει να είναι σεβαστός. Κάθε επιλογή του θα πρέπει να γίνεται σεβαστή. Μπορείς να τον συνοδεύσεις στην επιλογή του; Και αν ναι, μέχρι πόσο; Πριν προτρέξεις να αναλάβεις τον άλλο, ανέλαβε να διαχειριστείς το δικό σου πόνο και φόβο. Γιατί, κανείς δε σε θέλει να παίζεις τον καραγκιόζη. Μείνε ανθρώπινος.

Ψυχοθεραπεία και καρκίνος

Η ψυχοθεραπεία σαν έννοια είναι πολλάκις παρεξηγημένη στην Ελλάδα. Ακόμα και οι γιατροί δεν κατέχουν βασικές γνώσεις σχετικά με τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας και τη δουλειά του ψυχολόγου, σε σχέση με τον ψυχίατρο και τον ψυχοθεραπευτή. Για όσους ενδιαφέρεστε για μια πρώτη ενημέρωση σε αυτό το πεδίο, σας παραπέμπω σε ένα παλιότερο άρθρο μου «Τι είναι η ψυχοθεραπεία;» στον εξής σύνδεσμο: http://www.danaichor.blogspot.gr/#!http://danaichor.blogspot.com/2012/01/blog-post_5651.html

Η παρηγορητική φροντίδα και υποστηρικτική ενθάρρυνση σε ασθενείς με καρκίνο, γίνονται συχνά από ψυχολόγους στις ομάδες γιατρών στα νοσοκομεία. Αυτή η διαδικασία, της παρηγορητικής φροντίδας, δεν είναι ψυχοθεραπεία.

«Ο γιατρός μας είπε ότι θα πρέπει να δει ψυχολόγο, γιατί θα πρέπει να έχει καλή ψυχολογία», ακούω συχνά. Κι απορώ. Δηλαδή, ο ψυχολόγος είναι ένας άνθρωπος που θα σε κάνει ξάφνου να έχεις «καλή ψυχολογία» και να «ανέβεις ψυχολογικά». Μακάρι, να ήταν έτσι φίλοι μου, μακάρι να είχαμε το μαγικό ραβδί!

Επιμένω όμως. Δεν είσαι ένας καημένος ασθενής. Μην παραιτηθείς, μη γίνεις θύμα! Μην εγκλωβίζεσαι στις διαγνώσεις και τους τίτλους. Εξακολουθείς να είσαι ένας έξυπνος και ευαίσθητος άνθρωπος. Μείνε ανοιχτός στην πιθανότητα θεραπείας σου! Έχεις δικαίωμα και λόγο στη ζωή και την αξιοπρέπειά σου!!

Η ψυχοθεραπεία είναι μια διαδικασία που θα σε βάλει να αντικρίσεις τον εαυτό σου κατάματα, να σε δεις πιο καθαρά, στο ποιος είσαι και πού πας, να επιτρέψεις τα συναισθήματά σου, να συμπεριλάβεις το ποιος είσαι, να σε αναλάβεις, να γίνεις πιο ελεύθερος, να γίνεις πιο εσύ.

Στην περίπτωση του καρκίνου, μπορεί να σε βοηθήσει να αναγνωρίσεις το νόημα της ασθένειας στη ζωή σου, το τι ήθελε ο καρκίνος να σου πει. Έτσι θα μάθεις πώς να πάρεις τον καρκίνο μαζί σου και να ζήσεις με αυτόν τιμώντας τη ζωή-ίσως πιο πολύ από ποτέ. Από όποια θέση κι αν εμπλέκεσαι με τον καρκίνο.

Ίσως αρχίζετε να ψιλιάζεστε, ότι η διαδικασία αυτή είναι πολύ προσωπική για τον καθένα, και η στιγμή της απόφασης για θεραπεία είναι μια κορυφαία αποφασιστική στιγμή επίσης πολύ προσωπική για τον καθένα. Που μόνο ο καθένας μπορεί να πάρει για τον εαυτό του, όταν θα είναι έτοιμος, όταν θα το αναζητήσει το μέσα του. Δεν μπορείτε να πείσετε κάποιον «να δει ψυχολόγο», επειδή στην ουσία δεν αντέχετε να τον βλέπετε να πονάει, γιατί νομίζετε ότι ο ψυχολόγος θα τον κάνει ως δια μαγείας να πάψει να πονάει. (Μπορείτε βέβαια, να αναρωτηθείτε αν εσείς οι ίδιοι το χρειάζεστε. Γιατί άραγε να βάζετε αυτήν την προτεραιότητα και τον εαυτό σας τόσο χαμηλά σε αυτά που πρέπει να γίνουν..).

Στην πραγματικότητα, ένας ασθενής στην Ελλάδα που ουδέποτε στη ζωή του δεν γνώρισε τι είναι η ψυχοθεραπεία, δεν θα αναγνωρίσει ξαφνικά την ανάγκη να κάνει κάτι τέτοιο, ή να το βάλει σε προτεραιότητα την ώρα που πονάει, ή όταν πρόκειται σε λίγες μέρες να εγχειριστεί, ή βρίσκεται στις παρενέργειες των χημειοθεραπειών. Αυτό είναι το στάδιο της πρακτικής αντιμετώπισης των πραγμάτων. Συνήθως, κάποιος που νόσησε μπαίνει στη διαδικασία της ψυχοθεραπείας σε ένα δεύτερο χρόνο, όταν πια η φουρτούνα έχει κάπως καταλαγιάσει και τότε είναι που αρχίζει να επεξεργάζεται μέσα του το τι συνέβη και να το συνειδητοποιεί και να προσπαθεί να το σηματοδοτήσει.

Οπότε, ενημερώστε τον άνθρωπό σας, προτείνετε, αλλά μέχρι εκεί.

Ο καθένας χρειάζεται να αναλαμβάνει τον εαυτό του.

Επίλογος

Μιλάω με μια κυρία στο 1069, πριν λίγες μέρες διαγνώστηκε με καρκίνο στο λάρυγγα, εγχειρήσιμος αρχικού σταδίου, γιατροί αισιόδοξοι. Δυναμικός τύπος, άμεσος, σταράτος:

«Κοίτα, όλα αυτά μου φαίνονται βουνό, εγώ είχα πει αν ποτέ αρρωστήσω καλύτερα να φύγω μπαμ κι έξω, τώρα αυτά όλα που μου λεν οι γιατροί, τα μπες βγες στα νοσοκομεία, τρέχα από εδώ κι από εκεί για τις εξετάσεις, αυτά δεν είναι για μένα»

Μιλάμε λίγη ώρα, της μεταφέρω όπως μπορώ τα παραπάνω, τα σκέφτεται, αρχίζει και το διαπραγματεύεται μέσα της ενώ μια σπίθα ελπίδας αρχίζει να αχνοφέγγει:

« Δηλαδή τι , θα πρέπει να μάθω να ζω με το θάνατο;», γελώντας.

«Ε, ναι, τι νομίζετε ότι κάνουμε εμείς τόσο καιρό;» Της μιλώ ανάλαφρα και ευδιάθετα. «Μαζευόμαστε στη ομάδα ψυχοδράματος, μιλάμε γι αυτά, τα γελάμε, τα κλαίμε, τα βλέπουμε από εδώ κι από εκεί και μαθαίνουμε, μαθαίνουμε να σχετιζόμαστε με αυτά. Όπως μας βγαίνει κάθε φορά. Είμαστε πολύ καλά εκεί μαζί ξέρετε, αγαπάμε τη ζωή!

«Λιθούχε, μέσα από το σκοτάδι έφτασες την ελπίδα σου και τώρα έχεις ό,τι επιθυμείς. Χρησιμοποίησε καλά τον καιρό σου!» Tolkien, The return of the King

Αφιερωμένο στην Ξανθίππη, και τα υπέροχα μέλη της ομάδας ψυχοδράματος στο Μείνε Δυνατός. Σας ευχαριστώ!

Εισαγωγική Εικόνα

]]>

19 Νοέ 2014

Έχω καρκίνο

Το να συλλαβίσεις αυτές τις δύο λέξεις, είναι ένας γολγοθάς. Η λέξη καρκίνος, είναι μια δύσκολη λέξη, όχι μόνο για όσους νοσούν, αλλά και –ίσως και περισσότερο- για κάθε άνθρωπο. Συνειρμικά, καρκίνος ίσον τρόμος, ίσον θάνατος.

Έχω καρκίνο, σημαίνει ότι η ζωή ποτέ πια δεν θα είναι η ίδια. Έχω καρκίνο σημαίνει pause-παύση, μια παύση στην οποία σε εξαναγκάζει η ζωή, ένα σοκ, ένα πάγωμα: τώρα θα πρέπει να τα πάρεις όλα πάλι από την αρχή, τη ζωή που ζούσες μέχρι τώρα και τη ζωή που θες να ζήσεις.

Κι όμως, η ασθένεια-τρόμος χτυπάει την πόρτα καθημερινά σε χιλιάδες ανθρώπους. «Κάπου κάποιο λάθος πρέπει να έχει γίνει», μου λέει ο Χ., που νόσησε πρόσφατα από καρκίνο των όρχεων. «Πάω στο νοσοκομείο για τις εξετάσεις που έχω να κάνω, και βλέπω μια τεράστια ουρά. Ρωτάω το γιατρό: όλοι αυτοί για τον καρκίνο βρίσκονται εδώ; Μου γνέφει καταφατικά: «έχει καταντήσει κάτι σαν γρίπη»… «Δεν μπορεί γιατρέ, κάπου κάποιο λάθος πρέπει να έχει γίνει! ».

Και τότε κάθε άνθρωπος αναμετριέται. Καλείται να γνωρίσει όλη τη δύναμη μέσα του. Και καλείται να νιώσει τη ζωή που θα είναι το κίνητρο του για ζωή. Μεγάλο μάθημα. Όλα αυτά ακροβατώντας ανάμεσα σε εξετάσεις, εγχειρίσεις, θεραπείες, γιατρούς, γνώμες, προγνωστικά, πανικόβλητους συγγενείς, λυπημένους φίλους.

Η εμπειρία του καρκίνου, είναι μια αναμέτρηση με το θάνατο ή πιο σωστά με την έννοια του θανάτου. Στην άλλη όψη του ίδιου νομίσματος που γράφει θάνατος, βρίσκεται η έννοια της ζωής. Έτσι, η αναμέτρηση με το θάνατο, είναι ταυτόχρονα η αναμέτρηση με τη ζωή. Το παράδοξο της ανακάλυψης της φύσης του θανάτου είναι η ανακάλυψη της φύσης της ζωής. Και η φύση του θανάτου και της ζωής είναι υποκειμενικές, ξεχωριστές για κάθε άνθρωπο, που ενεργά τις δημιουργεί, τις παράγει σύμφωνα με την ιδιοσυγκρασία του και το κοινωνικοπολιτισμικό του υπόβαθρο.

 Αυτή η υπαρξιακή αναζήτηση στην οποία μας επιβάλλει η ασθένεια, είναι επίπονη. Καθώς αναγκαζόμαστε να χωρέσουμε το θάνατο μέσα μας, κάποια στιγμή διαπιστώνουμε ότι έχει συμβεί και κάτι άλλο που δεν το περιμέναμε, έχουμε αποκτήσει ένα άνοιγμα προς τη ζωή, έχουμε μπει σε μια νέα συνειδησιακή κατάσταση θέασης του κόσμου που δίνει αξία στη ζωή, που μπορεί να αντιληφθεί να νιώσει τη ζωή περισσότερο.

 Αυτό που επιτυγχάνεται, είναι το να ζω με μια συνειδησιακή κατάσταση με περισσότερη αποδοχή και συμφιλίωση. Στην αρχή, η έννοια του θανάτου θα με ρουφήξει.

Αν και το μόνο σίγουρο από τη στιγμή που γεννιόμαστε είναι ότι θα πεθάνουμε, δεν θέλουμε να το παραδεχτούμε. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι όλη μας η ζωή είναι μια μεγάλη αγωνιώδης προσπάθεια για να το ξεχάσουμε. Ο θάνατος είναι κάτι ασύλληπτο, και μας τρομάζει γιατί μας θυμίζει πόσο απατηλό είναι αυτό που ονομάζουμε πραγματικότητα, μας θυμίζει την αδυναμία μας, ή το γεγονός ότι δεν ξέρουμε τελικά τι είμαστε.

Το να ζω με την ιδέα του θανάτου, είναι τελικά η κατάσταση όπου παραδέχομαι ότι δεν ξέρω τίποτα, ότι είμαι μέρος ενός σύμπαντος που δεν μπορώ να κατανοήσω. Το να ζω με την ιδέα του θανάτου είναι τελικά η κατάσταση όπου παραδέχομαι ότι δεν είμαι ασφαλής, αλλά ανασφαλής. Δεν είμαι δυνατός, αλλά ευάλωτος. Δεν είμαι συγκεκριμένος, αλλά ασύλληπτος. Τα πράγματα δεν είναι «ένα και ένα κάνουν δύο», αλλά σχετικά μέσα σε μια χαοτική κατάσταση (που περιλαμβάνει και το «ένα και ένα κάνουν δύο»). Αντιλαμβάνομαι ότι τα πράγματα είναι σχετικά και χαοτικά και εγώ είμαι μέρος αυτού του χάους.

Καθώς συνειδητοποιώ, αποδέχομαι και συμφιλιώνομαι με όλα αυτά, η ζωή βιώνεται από μια νέα θέση. Όπως το νιώθω τουλάχιστον εγώ, είναι μια θέση πιο χαλαρή, πιο παιχνιδιάρικη. Είναι μια θέση όπου είμαι συνδεδεμένη περισσότερο με την ολότητα της ύπαρξης, που τα περιλαμβάνει όλα, ζωή και θάνατο. Αυτό παραδόξως με κάνει πιο ανάλαφρη.

Ξαναγυρνώ στους καρκινοπαθείς. Τώρα ο καρκίνος είναι μια ετικέτα, μία νόσος. Αυτός που νοσεί μπορεί να πει, «είμαι άρρωστος». Πολλοί διαπιστώνουν, ότι από εδώ και πέρα «θα είμαι άρρωστος για μια ζωή». Είμαι ασθενής. Το «είμαι ασθενής» με βάζει σε αυτήν την ενασχόληση με το θάνατο, συνειδητά ή ασυνείδητα. Η χροιά και αίσθηση του θανάτου με έχουν πια στιγματίσει. «Πέφτω». Ρουφιέμαι. Τα πάντα χρωματίζονται από την ασθένεια. Κάθε τι βιώνεται υπό το πρίσμα της ασθένειας, αυτού του βάρους, αυτής της θλίψης. Δεν ξενοιάζω πια ούτε λεπτό. Καθώς περνά ο καιρός αυτή η στάση γίνεται συνήθεια. Η στάση «είμαι ασθενής». Ζω υπό τον φόβο. Οι αποφάσεις και επιλογές μου έχουν τη βάση τους στο φόβο. Η χαρά, έχει από κάτω της τη θλίψη. Η ομορφιά βιώνεται υπό τη θλίψη. Η στάση «είμαι ασθενής» σιγά σιγά με κερδίζει και γεμίζει ένα-ένα όλα τα κύτταρά μου. Υπάρχει ένα μόνιμο βάρος, ένα μόνιμο άγχος, ένας μόνιμος φόβος.

Και τότε μπορεί να διαπιστώσω, ότι η ασθένεια με έχει ρουφήξει τόσο πολύ που αδυνατώ να χαρώ. Ή να επιτρέψω μέσα μου την εμπειρία της χαράς, της ομορφιάς, της δημιουργικότητας. Σαν να λέμε, ότι έχω συνδεδεθεί τόσο με το κομμάτι μου του θανάτου, που πια ξέχασα τον άλλο πόλο μου, αυτόν της ζωής. Ξέχασα ότι αν και είμαι ασθενής, είμαι όμως ακόμα ζωντανός!

Αυτό το κείμενο είναι αφιερωμένο, σε όσους έχουν κάνει όλες αυτές τις διαδρομές και βρίσκονται τώρα στο κρίσιμο σημείο που καλούνται να αποφασίσουν και να επιλέξουν τι θα κάνουν από εδώ και στο εξής με τα δεδομένα ως έχουν. Αυτούς που βρίσκονται στην τελική αναμέτρηση.

Και σε αυτήν την αναμέτρηση σας προσκαλώ να επιλέξετε το «είμαι ασθενής» να μη γίνεται πια στάση ζωής. Σας προσκαλώ, αντί να δώσετε το βάρος σας, την ενέργειά σας στο «είμαι ασθενής», να δώσετε την ενέργειά σας στο «είμαι ζωντανός». Το «είμαι ασθενής» ίσως δεν θα φύγει ποτέ από τη συνείδηση, όσο όμως δίνετε την ενέργειά σας στο είμαι ζωντανός, το «είμαι ασθενής» θα μεταμορφώνεται σε κινητήριο δύναμη, θετική δύναμη.

Είμαι ζωντανός!

Τι θα πει για σένα να δώσεις την ενέργειά σου στο «είμαι ζωντανός»;

Είναι μια απαιτητική ερώτηση, που σίγουρα φέρει μεγαλύτερη ευθύνη από τη στάση «είμαι ασθενής». Στο πρώτο χρειάζεται να ενεργοποιηθώ και να γίνω δημιουργικός, στο δεύτερο μπορώ απλά να παραιτούμαι . Μπορεί καθώς αναλογίζομαι «τι με κάνει να νιώθω ζωντανός;», να τρομοκρατούμαι γιατί συχνά αντιλαμβάνομαι ότι και πριν νοσήσω δεν ζούσα υπό τη στάση ζωής «είμαι ζωντανός». Μπορεί να ανακαλύψω μια σειρά επιλογές που είχα κάνει που με περιόριζαν, με «αρρώσταιναν», με έθλιβαν.

Αυτό όμως δεν είναι τετελεσμένο: και αυτή είναι τελειωτική αναμέτρηση με τον καρκίνο. Πώς θα κερδίσω από τον καρκίνο τη ζωή. Πώς θα τον αφήσω στις στάχτες του. Πώς θα κάνω νέες επιλογές, επιλογές ζωής.

Η πρόκληση του να ζω από τη στάση «είμαι ζωντανός», είναι η πιο μεγάλη πρόκληση, όχι μόνο για όσους νοσούν, αλλά και για όσους δεν νοσούν. Κανείς δεν έχει μάθει να ζει με αυτή τη στάση ζωής, τουλάχιστον να την επιλέγει συνειδητά. Νιώθω ότι το γεγονός ότι δεν μας έχουν μάθει να ζούμε με αυτή τη στάση ζωής, πηγάζει από κάτι βαθύτερο (από όπου επηρεάζονται και τα κοινωνικά-πολιτιστικά πρότυπα και αξίες που δίνουν την αρχική κατεύθυνση προς τη ζωή κονσέρβα: καθήκον και κυνήγι επιτυχίας). Το μεγαλείο της ζωής είναι τόσο τρομακτικό όσο και αυτό του θανάτου. Γιατί εν τέλει είναι και αυτό σχετικό και χαοτικό και ασύλληπτο.

Συνεπώς είμαστε όλοι μαθητές, ασκούμενοι. Αυτό σημαίνει ότι πιθανότατα δεν θα κατακτήσουμε ίσως ποτέ τη στάση ζωής «είμαι ζωντανός» στην ολότητά της. Ως μαθητές όμως, μπορούμε να συνεχίσουμε να μαθαίνουμε την τέχνη αυτή και να την εφαρμόζουμε όλο και περισσότερο.

Γι αυτό λοιπόν λέω σε σας όσους νοσείτε, ότι αν εγώ έχω να σας πω ένα πράγμα, εσείς έχετε να μου πείτε πολλά περισσότερα. Έχω να μάθω πολλά από εσάς. Να έρθεις να μου πεις το μήνυμά σου. Να έρθεις να μαθαίνουμε όλοι μαζί. Να ανακαλύψουμε τι θα πει η ζωή και πώς μπορούμε να αφηνόμαστε σε αυτήν.

Αρχίζω να κατακτάω λοιπόν το εξής: να σου λέω «έχεις καρκίνο» και να μη φοβάμαι. Να μη σε λυπάμαι. Έχεις καρκίνο. Ωραία. Πάμε τώρα να δούμε τι έχουμε να αντιμετωπίσουμε και τι έχουμε να μάθουμε.

Σε όλους εσάς που φτάσατε στο σημείο να μπορείτε να σταθείτε και απλώς να πείτε καθάρια, χωρίς να περιμένετε τίποτα: «Έχω καρκίνο».

Εισαγωγική Εικόνα

]]>

29 Σεπ 2014

Εξαρτήσεις και Δημιουργικότητα

Ο εθισμός δεν χορταίνει από αυτό που δεν θέλεις πια

Ας παρατηρήσουμε για λίγο τη ζωή μας και θα ανακαλύψουμε πλήθος εθισμών, τελετουργιών, συνηθειών, καταναγκασμών. Που εξυπηρετεί μια δομημένη προβλέψιμη καθημερινότητα; Σαν η ίδια η καθημερινότητα να απαιτεί να γίνουμε εθισμένα-εξαρτημένα άτομα, για να «τη βγάλουμε». Τα πάντα είναι προγραμματισμένα. Και εμείς προγραμματίζουμε τον εαυτό μας για να ανταπεξέλθει στο πρόγραμμα. Μου έρχεται στο μυαλό η έννοια του νευρωτικού ανθρώπου του Freud. H βάση του νευρωτικού ανθρώπου, είναι το άγχος (και κατόπιν η γνωστή Κυρία Ενοχή). Είμαστε «στην πρίζα».

Ναι, θέλεις να ζήσεις και για να ζήσεις χρειάζεσαι λεφτά. Για να έχεις λεφτά, πρέπει να δουλέψεις. Και πού χάνεται το παιχνίδι και φτάνουμε στο σημείο να ζούμε για να δουλεύουμε και όχι να δουλεύουμε για να ζούμε; Και πώς ξεχάσαμε τι θα πει να ζούμε..!

Θυμάμαι μια φίλη που ως «μάρτυρας» έβγαζε 14ωρα σε μια δουλειά που απεχθανόταν και «την αρρώσταινε» (δουλεύοντας συχνά και συχνά και Σαββατοκύριακα). Χρειαζόταν 2 ώρες να πάει και να έρθει, σπαταλώντας βενζίνη, έτρωγε εκεί πρωινό και μεσημεριανό από τα delivery της γειτονιάς, χρησιμοποιούσε το κινητό της για επικοινωνίες της δουλειάς και επέστρεφε στο σπίτι κατάκοπη με τα νεύρα σμπαράλια, μόνο και μόνο για να φάει με το άγχος και τη σιχαμάρα για την επόμενη μέρα. Τώρα πείτε μου, αν αυτό είναι η ζωή που εννοούσε ο οποιοσδήποτε Θεός όταν μας έδωσε το δώρο! Αυτό λοιπόν που μου έκανε εντύπωση ήταν ότι, μιας και σπατάλαγε πάνω από το μισό μισθό της στη βενζίνη, το φαί και το κινητό, και ενώ ήταν όχι απλά δυσαρεστημένη αλλά «σκασμένη» από τη δουλειά της, συνέχιζε να δουλεύει εκεί.

Κατόπιν, χρειάζεται κάπου να ξεσπάσεις, και εκεί καλά κρατούν οι εθισμοί. Η συγκεκριμένη είχε εθισμό στο φαγητό. Η γευστική απόλαυση έδινε την παρηγοριά, το «αλάτι» της ζωής, την ηδονή και ταυτόχρονα έδινε τροφή στη νευρωτική κατάσταση με νέο κύμα ενοχών, αυτοκαταστροφής, αυτουποτίμησης, στρες. Και μετά δουλειά για να μη τα σκεφτόμαστε. Και παράπονο. Θλίψη.

Εθισμοί από το Άλφα ως το Ωμέγα

Προτείνω εδώ, να δούμε τους εθισμούς με μια ευρύτερη έννοια.

Με μια πρώτη πλοήγηση στο διαδίκτυο, θα δείτε ότι μπορεί να είμαστε εθισμένοι από το Αλφα-γράμμα της αλφαβήτου ως το Ωμέγα, σε

  • Ουσίες
  • Αντικείμενα
  • Συμπεριφορές
  • Συναισθήματα

Αναφέρω κάποια από αυτά:

Μπορούμε να είμαστε εθισμένοι σε Φάρμακα (ασπιρίνες, αντικαταθλιπτικά,αγχολυτικά κλπ). Φαί. Γυμναστική-άσκηση. Τζόγος. Ψώνια shopping. Σεξουαλικές δραστηριότητες. «Βιντεοπαιχνίδια». Internet. Δουλειά. Πορνογραφία .Λεφτά .Τηλεόραση. Κλοπή (κλεπτομανία). Δύναμη-εξουσία. Ψέματα. Φήμη-δόξα. Αδρεναλίνη. Θεός και θρησκεία. Πολιτική.Τελειότητα. Ανθρώπους και σχέσεις. Στην αγάπη. Μπορούμε να είμαστε εθισμένοι ακόμα και με τον ίδιο μας τον εαυτό!

Ο,τιδήποτε γίνεται σε υπερβολικό βαθμό και καταναγκαστικά, μπορεί να ειδωθεί ως εθισμός.

Όταν λέμε καταναγκαστικά, δεν εννοούμε ότι δεν παίρνουμε απόλαυση από το αντικείμενο του εθισμού ή την εθιστική συμπεριφορά τη στιγμή που συμβαίνει. Εννοούμε ότι υπάρχει μια έντονη παρόρμηση για αυτά και κατόπιν μπορεί να μετανιώνουμε και να αισθανόμαστε ενοχές-που αυξάνουν το στρες.

Επίσης, ότι αν στερηθούμε το αντικείμενο του εθισμού εντελώς, δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε κανονικά, να συνεχίζουμε τις ζωές μας χωρίς τον εθισμό. Η «δόση» μας είναι απαραίτητη. Πρόκειται για ουσίες, αντικείμενα, συμπεριφορές ή συναισθήματα που γίνονται μέρος της καθημερινότητας και απαραίτητα για να συνεχίζουμε. Για παράδειγμα, αν σου πουν «δεν θα ξαναπιείς καφέ ποτέ», εσύ δεν μπορείς να το αντέξεις ή να το διανοηθείς.

Οι εθισμοί, προκαλούν φυσιολογική-σωματική και ψυχική ανάγκη σε αυτόν που υποφέρει. Είναι μια εξάρτηση σε κάτι είτε χημική, είτε διανοητική, είτε συναισθηματική. Σχετίζονται νευρολογικά με συστήματα επιβράβευσης και κινήτρων.

Άλλες έννοιες που σχετίζονται με τους εθισμούς, είναι η εμμονή, ο καταναγκασμός, ο παρορμητισμός, η ανακούφιση. Συχνά «επακόλουθα» τον εθισμών είναι το άγχος και η κατάθλιψη.

Οι εθισμένοι άνθρωποι, μπορεί να δομούν τη ζωή τους με τέτοιο τρόπο ώστε να συμπεριλαμβάνει τον εθισμό ή την εθιστική συμπεριφορά, πράγμα που προσφέρει ευχαρίστηση-τουλάχιστον παροδική, με αποτέλεσμα συχνά να αποκλείουν τον εαυτό τους από το πλήρες δυναμικό τους για χαρά, ευτυχία. Ίσως κάποια στιγμή ο εθισμένος άνθρωπος να συνειδητοποιήσει ότι η ζωή του πέρασε με εκείνον να έχει αποκλείσει πολλές άλλες ευκαιρίες απόλαυσης, για χάρη αυτής του εθισμού. Στην πραγματικότητα, οι εθισμοί τείνουν να περιορίζουν την ατομικότητα των ανθρώπων ωθώντας τους σε συγκεκριμένες συμπεριφορές και προς την απομόνωση.

Τώρα θα μου πείτε, αν όλα- ουσίες, συμπεριφορές, συναισθήματα- μπορούν να είναι εθισμοί, τότε τι κάνουμε;

Στο DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disordes), μπορείτε να βρείτε την επιστημονική περιγραφή του τι θεωρείται εθισμός και τα κριτήρια διάγνωσης. Στο παρόν άρθρο, με αφορμή την έννοια του εθισμού, θέλω να μας βάλω να σκεφτούμε λίγο ευρύτερα για το πώς τον συμπεριλαμβάνουμε στη ζωή μας, ακόμα και αν δεν είμαστε εθισμένοι με την κλινική έννοια, δηλαδή να κάνουμε παραλληλισμούς και συσχετίσεις.

Γιατί δομούμε τη ζωή μας στις εξαρτήσεις;

Από την άποψη της ψυχολογίας, μπορούμε να πούμε ότι ο εθισμός είναι μια ανάγκη συναισθηματικής ικανοποίησης: μιας αίσθησης ασφάλειας, ή της αίσθησης παρηγοριάς-αγάπης, ή ακόμα και μιας αίσθησης «ελέγχου» πάνω στη ζωή.

Ενώ αρχικά η εθιστική πράξη συνοδεύεται από συναισθήματα απόλαυσης, χαράς, ανακούφισης, από ένα σημείο και μετά γίνεται αναγκαία για τα συναισθήματα αυτά. Ακόμα όμως και η απόλαυση, είναι συχνά μόνο επιφανειακό του γιατί μας χρειάζεται ο εθισμός. Διάφορες αιτίες, περιστατικά της ζωής μας, γεγονότα, τραυματικές εμπειρίες μπορεί να βρίσκονται κάτω από έναν εθισμό και να τον πυροδοτούν.

Από κοινωνιολογικής πλευράς, οι εθισμοί μπορεί να προκύπτουν και ως αποτέλεσμα του νευρωτικού τρόπου ζωής των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών- ως απάντηση-άμυνα στο στρες, ή ως συμμόρφωση με κοινωνικά πρότυπα και αξίες ή νοοτροπίες ζωής.

Από μια υπαρξιακή-φιλοσοφική σκοπιά θα λέγαμε ότι οι εθισμοί, δηλαδή η ανάγκη μας για εξάρτηση, μπορεί να περιλαμβάνει το φόβο του θανάτου, ή της αδυναμίας μας να πιστέψουμε και να αναλάβουμε την ελευθερία μας, της αίσθησης κενού-ματαιότητας (ψάχνουμε κάτι για να νιώσουμε έκσταση).

Από μια «πνευματική» σκοπιά, η εξάρτηση προκύπτει όταν έχουμε χάσει την επαφή με το κέντρο – την αυθεντική μας εσωτερική πηγή ή την ψυχή μας. Αυτό που ψάχνουμε με τους εθισμούς είναι στην πραγματικότητα η αγνή χαρά παρά η επιφανειακή ικανοποίηση των αισθήσεων ή η αποφυγή των συναισθημάτων. Οι εθισμοί είναι μια ατυχής προσπάθεια να ικανοποιηθεί η λαχτάρα μας για πνευματική τροφή-ολοκλήρωση, η λαχτάρα για πνευματικότητα ή επαφή με το υπερβατικό.

Ίσως παράγοντες όλων των παραπάνω συνδυάζονται και συνυπάρχουν ταυτόχρονα που μας ωθούν στο να γινόμαστε εξαρτησιακές προσωπικότητες (addictive personalities).

Αποδεσμεύοντας τις εξαρτήσεις

Τώρα, ο σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να μας πάρει από κάτω διαβάζοντας όλα αυτά. Έχει σημασία να μπορέσεις να παρατηρήσεις τους εθισμούς σου, χωρίς να κρίνεις ή να κατακρίνεις τον εαυτό σου.

Το επόμενο βήμα της παρατήρησης και συνειδητοποίησης, είναι να αρχίσεις να σπας έναν-έναν τους εθισμούς, τουλάχιστον αυτούς που μπορείς.

Το κλειδί βρίσκεται στο να αντικαταστήσεις τον εθισμό με μια νέα προοπτική και νοοτροπία έξω και πάνω από την παγίδα μέσα στην οποία ασυνείδητα σκλάβωσες τον εαυτό σου μέσω της εξάρτησης.

Προς αυτή την κατεύθυνση, διαθέτουμε ένα καταπληκτικό εφόδιο, που είναι η δημιουργικότητα!

Η δημιουργικότητα συνδέεται με τη φαντασία, την ευελιξία, την καινοτομία/πρωτοτυπία, τον αυθορμητισμό, τη διαίσθηση και την ικανότητα να μη φοβάσαι την αποτυχία ή το να κάνεις λάθος, αλλά να τα αντιλαμβάνεσαι ως αναπόσπαστο στάδιο μάθησης.

Μπορούμε λοιπόν να γίνουμε δημιουργικοί στον εθισμό, όχι με το να πούμε όχι στον εθισμό πολεμώντας τον, αλλά με το να πούμε ναι σε νέα πράγματα, καταστάσεις που θα παράγουν νέα συναισθήματα και θα διευρύνουν την αντίληψή μας και τις νοοτροπίες μας.

Όταν δούμε τι άλλο υπάρχει πέρα από τον εθισμό και μας αρέσει, τότε ίσως δεν έχουμε πια ανάγκη τον εθισμό. Όταν γεμίσουμε με νέα ενδιαφέροντα πράγματα και συναισθήματα, τότε ίσως η ένταση και η εξάρτηση του εθισμού να μπει στο παρασκήνιο. Ίσως δημιουργηθούν νέα πράγματα, νέες ασχολίες, νέοι άνθρωποι, νέα συναισθήματα που να μη συνάδουν πια με τον εθισμό. Ο εθισμός έτσι θα αποδυναμωθεί από μόνος του.

Για να δούμε όμως τι υπάρχει πέρα από τον εθισμό, πρέπει να πούμε ναι και να τολμήσουμε σε πράγματα που πριν δεν θα επιλέγαμε, ή θέλαμε να επιλέξουμε αλλά φοβόμασταν, πρέπει να σπάσουμε τη ρουτίνα, τη συνήθεια, να γίνουμε ανορθόδοξοι για τα δεδομένα μας:

Πότε ήταν η τελευταία φορά που έκανες κάτι για πρώτη φορά;

Πες περισσότερα ναι εκεί που θα έλεγες όχι. Αντέστρεψε τα δεδομένα. Φέρε τον εαυτό σου προ εκπλήξεως. Η καινοτομία σε μια προγραμματισμένη και προβλέψιμη ζωή, ανοίγει το εύρος της αντίληψης και συνείδησης και έτσι μπορείς να απαλλαγείς από τα στερεότυπα με έναν έμμεσο τρόπο.

Η διαδικασία της ψυχοθεραπείας μπορεί επίσης να σε βοηθήσει να ανακαλύψεις τη φύση των εθισμών σου και να ανοίξεις σε νέες συμπεριφορές και λειτουργίες. Να δεις τα πράγματα από άλλη προοπτική. Να τολμήσεις να δοκιμάσεις νέες δράσεις που βασίζονται σε νέες νοοτροπίες και αυθεντικούς στόχους για τη ζωή σου. Η ίδια η απόφασή σου να ξεκινήσεις ψυχοθεραπεία είναι από μόνη της μια καινοτομία: φτάνοντας στο γραφείο ενός ψυχοθεραπευτή, σημαίνει ότι ήδη έχεις κάνει πολλή δουλειά μέσα σου και σηματοδοτεί την αποφασιστικότητά σου να φύγεις από κάτι παλιό προς τα νέα πράγματα που επιθυμείς να είσαι.

Εισαγωγική Φωτογραφία

 Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

  •  A.C.Moss,K.R.Dyer (2010). Psychology of Addictive Behaviour.Palgrave MCMillan
  • C.Nakken (2006). To προφίλ του εθισμού. Εκδ.Ισόρροπο
  • D.Chopra (1998). Overcoming addiction: the spiritual solution.Three Rivers Press,N.York.
  • Shadock J.S., Sadock V.A. (2001). Kaplan ‘s & Shadock ’s Εγχειρίδιο Κλινικής Ψυχιατρικής. Επιστημονικές εκδόσεις ΠΑΡΙΣΙΑΝΟΥ Α.Ε., Αθήνα.
]]>

27 Αυγ 2014

Κερδισμένος ή χαμένος; Αναλαμβάνοντας τη δράση προς αυτό που θέλεις να είσαι

Σεπτέμβρης: συχνά σηματοδοτεί τα νέα ξεκινήματα στις ζωές μας. Φαίνεται ότι το διάλειμμα του καλοκαιριού είναι μια ευκαιρία να πάρουμε απόσταση από την καθημερινότητα, να χαλαρώσουμε, να ξενοιάσουμε. Και εντωμεταξύ γίνεται άλλοτε συνειδητά, άλλοτε ασυνείδητα, ένα είδος «αυτό-ανασκόπησης ζωής»: που είμαι; Πού βρίσκομαι; Είμαι καλά με αυτό που είμαι και το σημείο που βρίσκομαι; Είμαι ικανοποιημένος με τη ζωή μου; Τι θέλω να αφήσω πίσω και τι θέλω διεκδικήσω; Προς τα πού θέλω να πάω; Τι να αλλάξω ή τι να προσθέσω;

Όλα τα παραπάνω ερωτήματα μπορούν να συνοψιστούν σε ένα: είμαι ευτυχισμένος;

Επιστρέφοντας στο σπίτι

Θυμάμαι τον εαυτό μου στο παρελθόν, όταν κατά την επιστροφή μου από τις διακοπές- συνήθως στο πλοίο του γυρισμού- ένιωθα συχνά μια δυσφορία, μια βαριά διάθεση, μια αόριστη ανησυχία, μια θλίψη ενώ ταυτόχρονα κρουόταν ο κώδωνας του κινδύνου και μια φωνή φώναζε από μέσα μου «δεν θες να γυρίσεις, γιατί γυρνάς, θέλεις κι άλλο, θέλεις κι άλλο!».

Ήταν από τις φορές που όταν ξανα-αντίκριζα τον Πειραιά, ένιωθα ουσιαστικά το λεγόμενο «ψυχοπλάκωμα» και έλεγα «είναι δυνατόν να ζεις σε αυτήν τη βρωμοπόλη;;;».

Ώσπου, αποφάσισα να κατανοήσω και να μου πω το εξής: αν νιώθεις έτσι που γυρνάς, σημαίνει ότι δεν είσαι ευτυχισμένη εκεί που γυρνάς. Ότι δεν είσαι ικανοποιημένη από τη ζωή σου εκεί.

Σίγουρα δεν ήταν αυτό που είχα θελήσει για μένα, να δουλεύω έναν ολόκληρο χρόνο, περιμένοντας να χαρώ τις δεκαπέντε μέρες των διακοπών. Οι διακοπές που «δραπετεύεις». Γιατί να θέλω να «δραπετεύσω»; Μήπως ήμουν φυλακισμένη;

Κάποια στιγμή λοιπόν ορκίστηκα, ότι αυτό δεν θα ξαναγίνει. Ότι θα φτιάξω τη ζωή μου- την αληθινή, αυτή της καθημερινότητας- με τέτοιο τρόπο, ώστε όταν γυρνάω σε αυτήν, να νιώθω καλά. Ή αλλιώς, να ζω έτσι, ώστε να μη θέλω να ξεφύγω από μένα ή τη ζωή μου, αλλά να ζω. Καθημερινά.

Πήρα την αποφάση, να σταματήσω να είμαι «χαμένη» και να γίνω «κερδισμένη».

Θέλεις να είσαι κερδισμένος ή χαμένος;

Θα έχετε πιθανώς ακούσει ή διαβάσει όσους λένε ότι «την πραγματικότητά σου την φτιάχνεις εσύ». Ή, «ό,τι παίρνεις, είναι αυτό που ζήτησες». Ή , όπως λέει και η λαϊκή παροιμία «ό,τι έσπειρες, θα θερίσεις».

Πόσο δύσκολο είναι αλήθεια να το παραδεχτούμε αυτό..

Ειδικά με το βομβαρδισμό της «κρίσης» και τον πόλεμο που μας κάνουν. Γιατί μια άλλη παροιμία λέει «θέλω να αγιάσω και δεν με αφήνουν».

Δεν θα πω ότι τα πράγματα είναι ευχάριστα. Και τη στιγμή που το λέω αυτό, ακούω μια φωνή μέσα μου που μου λέει: «Δανάη μιλάς σαν «χαμένη» ! Μια χαρά τον πέτυχαν το σκοπό τους, να σε κάνουν να νομίζεις και να αισθάνεσαι ότι τα πράγματα είναι δυσάρεστα».

Και τότε λέω: τα πράγματα δεν είναι ευχάριστα, αλλά τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι πολύ περισσότερο ευχάριστα, αν το αποφάσιζα.

Τι εννοούμε όμως όταν λέμε «κερδισμένος» και «χαμένος»;

Κερδισμένοι

Οι κερδισμένοι, είναι οι άνθρωποι που αναλαμβάνουν την ευθύνη της ζωής τους και που μπορούν να τη ζήσουν πλήρως και με αυθεντικότητα.

Όπως αναφέρουν οιDr. Muriel James & Dr. Dorothy Jongeward στο υπέροχο βιβλίο τους «Γεννήθηκες για να κερδίζεις»: «οι κερδισμένοι κάνουν με επιτυχία το βήμα από την απόλυτη αδυναμία στην ανεξαρτησία και μετά στην αλληλοεξάρτηση. Η αυτονομία δεν τους φοβίζει, και βρίσκουν τρόπους να τη διατηρούν. Οι κερδισμένοι χάνουν μερικές φορές έδαφος ή και αποτυγχάνουν. Κι ωστόσο παρά τις ατυχίες τους μπορούν να διατηρούν μια βασική αυτοπεποίθηση».

Οι κερδισμένοι δεν είναι αναγκασμένοι να κρύβονται πίσω από μάσκες. Είναι αυθόρμητοι και ο εαυτός τους. Μπορούν να θαυμάζουν και να σέβονται τους άλλους ανθρώπους, ωστόσο ποτέ δεν αφήνονται να τους καθορίζουν, να τους ταπεινώνουν, να τους υποδουλώνουν ή να τους φοβίζουν οι άλλοι.

Οι κερδισμένοι μπορούν να ζουν στο εδώ και τώρα. Γνωρίζουν το παρελθόν τους, συνειδητοποιούν και ζουν το παρόν και κοιτάζουν προς το μέλλον. Γνωρίζουν τα συναισθήματα και τα όριά τους και δεν τα φοβούνται. Μπορούν να δίνουν και να παίρνουν στοργή. Έχουν πάθος για τη ζωή, χαίρονται τη δουλειά, το παιχνίδι, το φαγητό, την παρέα, το σεξ και τη φύση.

 Οι χαμένοι

Οι χαμένοι, είναι οι άνθρωποι που – για διάφορους λόγους- απέτυχαν να δομήσουν έναν αυθεντικό εαυτό και τη βασική αίσθηση εμπιστοσύνης στη ζωή. Έτσι, σκέφτονται, αισθάνονται και δρουν παρακινούμενοι από μια θέση ανασφάλειας, φόβου και άγχους. Φορούν «προσωπεία» και αδυνατούν να είναι αυθόρμητοι και αληθινοί με τον εαυτό τους και τους άλλους. Φοβούνται να δοκιμάζουν νέα πράγματα και προσπαθούν να διατηρούν το statusquoτους. Καταπιέζουν και κρύβουν τα συναισθήματά τους.

Οι χαμένοι αποφεύγουν την ευθύνη της ίδιας της ζωής τους και τη μεταβιβάζουν στους άλλους. Ένα συνηθισμένο παιχνίδι του χαμένου είναι να κατηγορεί τους άλλους για τα «κακά που τον βρήκαν». Σπάνια ζει στο παρόν. Αντίθετα, καταστρέφει το παρόν συγκεντρώνοντας τη ματιά του στις περασμένες αναμνήσεις και τις μελλοντικές επιδιώξεις.

Ο χαμένος που ζει στο παρελθόν, συχνά θρηνεί στον τόνο του «Αν είχα…»

Αν είχα παντρευτεί κάποιον άλλο..Αν είχα καλή δουλειά…Αν είχα τελειώσει το σχολείο..Αν ήμουν όμορφος..Αν είχα καλύτερους γονείς..Αν είχα γεννηθεί πλούσιος….

Οι χαμένοι που ζουν στο μέλλον αντίθετα, ονειρεύονται κάποιο θαύμα που θα τους επιτρέψει να «ζήσουν ευτυχισμένοι», σαν περιμένοντας μια μαγική σωτηρία. Πόσο θαυμάσια θα είναι η ζωή «Όταν..»

Όταν έρθει ο πρίγκιπας ή η ιδανική γυναίκα…Όταν μεγαλώσουν τα παιδιά…Όταν βρω τη δουλειά που μου αρέσει…Όταν τελειώσω τις σπουδές μου… Όταν πάρει σύνταξη το αφεντικό…Έχω περισσότερα λεφτά…»

Άλλοι πάλι ζουν κάτω από το φόβο μιας μελλοντικής καταστροφής:

«Τι θα γίνει αν χάσω τη δουλειά μου..Τι θα γίνει αν αρρωστήσω…Τι θα γίνει αν κάνω κάποιο λάθος…Τι θα γίνει αν δεν τους αρέσω…Τι θα γίνει αν δεν τα καταφέρω..»

Οι άνθρωποι που ζουν στην αυτολύπηση, ή υπό το πρίσμα του άγχους και του φόβου, έχουν μειωμένη αντίληψη των πραγματικών καταστάσεων τις οποίες και βλέπουν από μια πρισματική παραμόρφωση. Συχνά είναι ανίκανοι να δουν μόνοι τους, να ακούσουν μόνοι τους, να αισθανθούν, να γευτούν, να αγγίξουν ή να σκεφτούν μόνοι τους.

Οι χαμένοι δε χρησιμοποιούν όπως πρέπει το μυαλό τους, αλλά το παρασύρουν προς την εκλογίκευση και τη διανοητικοποίηση. Όταν κάνει εκλογίκευση, ο χαμένος προσπαθεί να βρει δικαιολογίες για να στηρίξει τις πράξεις του. Όταν διανοητικοποιεί, προσπαθεί να μπερδέψει τους άλλους με την πολυλογία. Κατά συνέπεια ένα μεγάλο μέρος από το δυναμικό του παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση, απραγματοποίητο και άγνωστο.

Μια θεωρία και…στρώσιμο για δουλειά!

Πολλοί λίγοι άνθρωποι είναι εκατό τις εκατό χαμένοι ή εκατό τις εκατό κερδισμένοι. Είναι θέμα ποσοστού. Καθένας μπορεί να μάθει πώς να αποδυναμώσει τον «χαμένο» μέσα του και πώς να αναπτύξει την ικανότητά του να είναι κερδισμένος. Κατά τον Dr. Max Clayton, δύο είναι οι βασικοί λειτουργικοί ρόλοι που σε πάνε μπροστά στη ζωή: oένας θα μπορούσε να περιγραφεί ως «ο εραστής της ζωής» και ο άλλος ως «ο δημιουργικός οργανωτής».

Ο «εραστής της ζωής», περιλαμβάνει ρόλους (ή συμπεριφορές, νοοτροπίες, συναισθήματα και δράσεις), που μαρτυρούν μια κατάσταση ύπαρξης με ζωτικότητα: αίσθημα επάρκειας για τον εαυτό και ταυτόχρονα ενεργό εμπλοκή με τους συνανθρώπους μου, την κοινωνία, τον κόσμο. Όσο πιο κοντά βρίσκεσαι στο ρόλο αυτό, τόσο περισσότερο τείνεις να βιώνεις τη ζωή ως δώρο: μπορείς να είσαι ευγνώμον, να είσαι «ανοιχτός», δημιουργικός, να διατηρείς μια φρεσκάδα όπως τα παιδιά. Μπορείς να απολαμβάνεις. Είσαι συνδεδεμένος με τον εαυτό σου και το περιβάλλον. Και συνήθως έχεις ένα όραμα για τη ζωή. Σαν ποιητής.

Ο ρόλος του «δημιουργικού οργανωτή», περιλαμβάνει ρόλους (ή συμπεριφορές, νοοτροπίες, συναισθήματα και δράσεις) που μαρτυρούν μια κατάσταση ύπαρξης με δυναμισμό και αποφασιστικότητα, όπου μπορείς να οργανώνεις τη ζωή σου έτσι ώστε να φέρνεις εις πέρας τους στόχους σου. Να καταστρώνεις τα πλάνα σου, προς αυτά που θες να πετύχεις. Να δημιουργείς τις συνθήκες ώστε να τα πετύχεις. Να μπορείς να συνεργάζεσαι δημιουργικά με τους άλλους, για να τα πετύχεις. Να μπορείς να ανταπεξέρχεσαι στα εμπόδια και τις δυσκολίες που παρουσιάζονται κοκ.

Η ζωή λοιπόν, είναι ένας συνδυασμός και μια συνεχής εναλλαγή αυτών των δύο- ας πούμε ικανοτήτων, της ικανότητας να οραματίζεσαι και της ικανότητας να φτιάχνεις τα πλάνα και να μπαίνεις σε δράση ώστε να φτάνεις ή να κατευθύνεσαι προς αυτό το οποίο οραματίζεσαι. Το όραμα είναι αυτό που σε κινητοποιεί και η οργάνωση είναι η πρακτική εφαρμογή, η υλοποίηση δράσεων προς το όραμα. Χρειάζονται και τα δύο.

Προσωπικά, τα πήγαινα πολύ καλά στο ρόλο του «εραστή της ζωής», και πιο συγκεκριμένα του ποιητή που οραματίζεται, αλλά χρειαζόμουν πολλή δουλειά στους ρόλους τους σχετικούς με το δυναμισμό, την αποφασιστικότητα και την οργάνωση.

Στο γραφείο συναντώ πολλούς ανθρώπους όμως που δυσκολεύονται πολύ και στο να βρουν το κίνητρο. Το νιώθω σαν μια δυσκολία να αξιολογήσει κάποιος τη ζωή ρεαλιστικά. Να νιώσει την ομορφιά της. Ειδικά όσοι δεν είχαν δείγματα ουσιαστικής απόλαυσης και χαράς κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής, δυσκολεύονται να πιστέψουν- και δικαίως- πόσα υπέροχα πράγματα μπορεί να είναι η ζωή, πόσα υπέροχα πράγματα υπάρχουν εκεί έξω- και εκεί μέσα.

Συνεχίζουν λοιπόν να αναπαραγάγουν αυτό που έμαθαν. Μα έτσι τα πράγματα, αν δεν πούμε ότι γίνονται χειρότερα- μένουν στάσιμα. Και συναντώ τόσους και τόσους ανθρώπους που ενώ παραπονιούνται, στην πραγματικότητα θέλουν να μείνουν στάσιμοι φοβούμενοι την αλλαγή.

Ψυχοθεραπεία και όλα τα παραπάνω!

Ας το πω απλά: Η συστηματική δουλειά που θα κάνεις με έναν ψυχοθεραπευτή θα σε βοηθήσει να κατανοήσεις καλύτερα το πού βρίσκεσαι, το πού θες να πας και θα αναδείξει τα εφόδια και τους τρόπους που έχεις για να αρχίσεις να πηγαίνεις προς τα εκεί που θες να πας. Θα σε βοηθήσει να γίνεσαι όλο και περισσότερο «κερδισμένος». Ή ακόμα πιο απλά, θα σε βοηθήσει να γίνεις πιο ευτυχισμένος.

Προσωπικά, συνειδητοποίησα τα αποτελέσματά της όταν επιστρέφοντας σπίτι από τις διακοπές, συνειδητοποίησα ξαφνικά ότι νιώθω ικανοποιημένη και ήρεμη.

Ο Σεπτέμβρης και τα νέα ξεκινήματα

Το μήνυμα που έχω να μεταφέρω είναι: «τίποτα δεν πήγε χαμένο και ποτέ δεν είναι αργά». Εξελίσσεσαι διαρκώς. Όλα έχουν νόημα. Μπορείς να γίνεσαι ενεργός για τις αλλαγές που θες στη ζωή σου. Πίστεψέ το.

Ο Chaplin μας παροτρύνει: «Ατένισε τον ουρανό. Δεν θα βρεις ποτέ ουράνια τόξα, αν κοιτάς κάτω».

Εισαγωγική Φωτογραφία

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

  • Muriel, J. & Jongeward, D. (1971). Γεννήθηκες για να κερδίζεις. Αθήνα, ΕκδόσειςΓλάρος
  • Hay, LouiseL.(1991). Η δύναμη είναι μέσα σου. Εκδόσεις: H δυναμική της επιτυχίας.
  • Clayton, G. M. (1992) . Enhancing Life & Relationships. A role training manual. Australia: ICAPRESS
  • Osho, 2008. Ευφυΐα, η δημιουργική ανταπόκριση στο τώρα.Εκδόσεις Ρέμπελ
]]>

04 Ιούν 2014

Σχέσεις εξάρτησης & αυθεντικές μορφές σχέσεων

«Στήριξα πάνω στον Κώστα κάθε μου στιγμή. Μαζί του να κάνω τα πάντα. Ακόμα και τίποτα να μη γινόταν, ακόμα και να μην κάναμε τίποτα. Ακόμα και αν είχα βαρεθεί. Πάμε εκδρομή; Πάμε, αν και ήδη βαριόμουν. Αλλά δεν μπορούσα. Είχα εγκλωβιστεί τελείως. Κάτι σαν εθισμός. Εξάρτηση. Έφτιαξα μια εξαρτητική σχέση. Και έγινα «ζητιάνος αγάπης». Έφαγα την τυρόπιτα μέχρι τέλους με το ζόρι, ακόμα και αν δε μου άρεσε η γεύση της. Ήθελα να μου καλύψει το κενό μου. Γιατί δεν μπορούσα καθόλου να μείνω μόνη; Γιατί δεν ήθελα πια να έρχομαι αντιμέτωπη με την αλήθεια. Με κανένα είδους αλήθειας για τον εαυτό μου και τη ζωή. Ήθελα να ζήσω την πλάνη..».

Όταν- συχνά σπάνια- ο δυνατός έρωτας σου χτυπήσει την πόρτα, ακολουθεί συνήθως μια από τις καλύτερες περιόδους της ζωής σου: χαράς, ζωντάνιας, δημιουργικής διάθεσης. Σαν για λίγο να βλέπεις τον κόσμο από άλλη ματιά, όπως όταν ήσουν παιδί, πιο αισιόδοξα, πιο ανάλαφρα, με ανοικτότητα και ενδιαφέρον. Σαν η ζωή σου να αποκτά αληθινό νόημα.

Ο καιρός όμως περνά, και αργά ή γρήγορα αυτή η χαρά αρχίζει στις περισσότερες- για να μην πούμε σε όλες τις περιπτώσεις να φθίνει και να μετατρέπεται σταδιακά σε άλλου είδους συναισθήματα, όχι και τόσο ευχάριστα πάντα.

Σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις, όπου ο έρωτας οδήγησε σε μόνιμη σχέση, συχνά ξυπνάει κάποιος μια μέρα και αναρωτιέται: «τι κάνω με αυτόν τον άνθρωπο δίπλα μου;» «πού πήγε ο έρωτάς μας εκείνων των ημερών;» «πώς καταντήσαμε έτσι;», «πού έχει χαθεί ο εαυτός μου; Δεν με αναγνωρίζω» «γιατί ενώ βαριέμαι ζηλεύω και δεν μπορώ να χωρίσω με τίποτα;». Και άλλου είδους τέτοια ερωτήματα.

Φαίνεται ότι συχνά μένουμε με τον σύντροφο που κάποτε ερωτευτήκαμε τρελά από αγάπη, μένοντας- στην καλύτερη μάλλον περίπτωση- σε μια ανικανοποίητη κατάσταση ρουτίνας και συνήθειας γιατί «τον/την αγαπάμε πραγματικά».

Με κάποιον όμως που συζείς για αρκετά χρόνια, σίγουρα θα υπάρξουν και δυσκολότερες καταστάσεις εκτός της συνήθειας: τσακωμοί, διαφωνίες, διαφορετικές νοοτροπίες, διαφορετικές στάσεις και ενίοτε μιζέρια, καταπίεση. Τα οποία μάλλον βάζουμε τον εαυτό μας να τα ανέχεται εις το όνομα αυτής της «πραγματικής» αγάπης. Άλλωστε, πού να πάς πια; Ξανά από την αρχή; Δεν είσαι πια και στην ηλικία να αλλάζεις συντρόφους κάθε τρεις και λίγο. Ακούς και τα πλέον τετριμμένα κλισέ «οι σχέσεις θέλουν δουλειά , φροντίδα και προσπάθεια και από τους δύο» και πείθεις τον εαυτό σου να προσπαθήσει.

Δεν θα ήθελα στο κείμενο αυτό να μιλήσω όμως για το τι πρέπει ή όχι να κάνεις για να κρατήσεις τη σχέση σου ζωντανή, ούτε να εκφέρω άποψη για το αν είναι αυτό λειτουργικό ή όχι.

Θέλω να μοιραστώ κάποιες σκέψεις για τη φύση των ερωτικών σχέσεων και ίσως να σου δώσω ένα έναυσμα να αναλογιστείς σε σχέση με τον εαυτό σου.

Ας ρίξουμε μια πιο γενική ματιά πρώτα.

Ο άνθρωπος και το προσωπικό του υπαρξιακό «δράμα»

Κάθε άνθρωπος, είναι μια «παθολογία». Μα η λέξη παθολογία, δεν μου αρέσει. Είναι μια λέξη περιοριστική στις μνήμες που φέρνει στο μυαλό. Το τι είναι παθολογία, είναι πάρα πολύ ρευστό. Θα λέγαμε λοιπόν ίσως καλύτερα, ότι κάθε άνθρωπος έχει το υπαρξιακό του δράμα. Ή κάτι τέτοιο. Κάθε άνθρωπος, είναι «τρελός». Είναι μια πολύπλοκη κατάσταση. Ειδικά τη δική σου τρέλα, δεν μπορείς να τη δεις με τίποτα. Παρά μόνο να έχεις εκλάμψεις συνειδητότητας και άνοιγμα επιπέδων συνείδησης. Ίσως ένας σοφός άνθρωπος έχει μεγάλο εύρος συνείδησης.

Και τελικά καταλαβαίνεις, ότι δεν έχει σημασία αν θα ονομάσεις την παθολογία παθολογία, τρέλα, πρόβλημα, ή ό,τιδήποτε άλλο. Ονόμασέ την όπως θες. Αυτή είναι μια υπαρξιακή κατάσταση. Ένα υπαρξιακό μονοπάτι που καλείσαι να διαβείς.

Το δράμα σου διαχέεται παντού, σε όλο σου το φάσμα, σε όλους τους ανθρώπους με τους οποίους σχετίζεσαι, σε όλες τις καταστάσεις στις οποίες είσαι μέσα, σε όλες τις φαντασιώσεις, σε όλες τις σκέψεις και σε όλα τα συναισθήματά σου. Βρίσκεται τόσο καλά εντυπωμένο σε κάθε κύτταρο του σώματός σου, το δράμα σου γίνεται «εσύ».

Όμως δεν είσαι μόνο το δράμα σου. Είσαι κάτι πολύ περισσότερο. Κάπου εκεί μέσα υπάρχει κάτι πραγματικά αυθεντικό. Είναι τόσο αυθεντικό που σ όλη σου τη ζωή το φοβάσαι, φοβάσαι να τ αγγίξεις. Αυτό το αυθεντικό, προκαλεί φόβο.

Συνάμα, δεν είσαι μόνο μια «παθολογική» κατάσταση, αλλά έχεις και ικανότητες, ταλέντα, ζωτικότητα καθώς και πάρα πολλή δύναμη μέσα σου, που συχνά δεν την αναγνωρίζεις.

Το να συνδεθείς πραγματικά με την πηγή δύναμης και αυθεντικότητας μέσα σου, σου προκαλεί φόβο. Φοβάσαι να τα αναγνωρίσεις. Να τα αγγίξεις. Γιατί αν τα αγγίξεις, καταρρέει όλο το οικοδόμημα με βάση το οποίο έχεις ορίσει το ποιος είσαι και το τι κάνεις. Έρχεσαι αντιμέτωπος με την κενότητα. Με το θάνατο. Όταν μπορείς να βιώνεις την κενότητα, τότε αυτόματα βιώνεις την ολότητα.

Η ολότητα είναι η κενότητα. Όταν λέμε κενός, δεν εννοούμε «τίποτα», αντίθετα εννοούμε «όλα».

Όταν φτάσεις στο σημείο να βιώνεις την υπαρξιακή σου κατάσταση, σημαίνει ότι είσαι ένας άνθρωπος πολύ τολμηρός.

Σημαίνει ότι μπορείς να χωράς ταυτόχρονα όλον τον πόνο και όλη την ομορφιά της ζωής. Έτσι, ούτε η λέξη κενότητα περιγράφει την έννοια του κενού. Το κενό είναι το «να υπάρχω», το να υπάρχω με τα πάντα.

Το υπαρξιακό μονοπάτι και η «φωτεινή μας» πηγή, πάνε μαζί στη ζωή.

Υπάρχουν ταυτόχρονα.

Ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα της ζωής είναι να ισορροπούμε σε αυτό το «ταυτόχρονα», με τον πιο υγιή, ευχάριστο και δημιουργικό τρόπο.

 Οι σχέσεις των ανθρώπων: όταν τα προσωπικά «δράματα» εμπλέκονται!

Αν όμως, ένας άνθρωπος δεν έχει καλά-καλά επίγνωση του ίδιου προσωπικού δράματος που παίζει, αν ο ίδιος δεν μπορεί να αντέξει να «υπάρξει» με τον εαυτό του, αν ο ίδιος δεν αναγνωρίζει την πηγή δύναμης και ζωτικότητας μέσα του, τότε τι γίνεται στις σχέσεις, όπου όλα συνυπάρχουν επί δύο;

Τι είναι αυτή η νέα οντότητα που δημιουργείται από δύο διαφορετικά σύμπαντα, η σχέση μεταξύ δύο ανθρώπων;

Εκεί όπως καταλαβαίνετε και θα έχετε εξ εμπειρίας διαπιστώσει, τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίπλοκα!

«Είμαστε ζητιάνοι της αγάπης. Πολλοί άνθρωποι μπαίνουν σε μια σχέση γιατί ζητιανεύουν την αγάπη» (Osho),

Όταν διάβασα αυτό, μου είχε φανεί υπερβολικό. Μέχρι που το διαπίστωσα..εξ εμπειρίας!

Εκτός δηλαδή ότι «έπαιξα το δράμα μου» κανονικότατα και εν μέρει μόνο συνειδητοποιώντας το (αυτή είναι η καλή περίπτωση, να το συνειδητοποιείς εν μέρει ή να αναρωτιέσαι και να το ψάχνεις), διαπίστωσα εκ των υστέρων, ότι έψαχνα να βρω ουσιαστικά κάποιον να μου γεμίσει το κενό μου, μια παρηγοριά, μια αγκαλιά, ένα χάδι (αυτή ήταν η δική μου περίπτωση, άλλος μπορεί να αναζητά έναν θύτη/ένα θύμα, έναν «πατέρα»/μια «μητέρα», έναν δάσκαλο/ένα μαθητή κοκ).

Εκεί που δεν μπορούσα να το αντέξω, έτρεχα στην αγκαλιά, και απαιτούσα από τον άλλο να κάνει και να μου δώσει πράγματα, που εγώ η ίδια δεν μπορούσα να δώσω στον εαυτό μου. Και πώς κάποιος να με αντέξει, αν εγώ η ίδια δεν αντέχω τον εαυτό μου; Πώς να μου το λύσει αυτό το δράμα όλης μου της ζωής που εγώ δεν έχω κάνει τόσα χρόνια; Άσε που εμπλέκεται και το δικό του, περιπλεκόμαστε και στο τέλος βγαίνει ένας..αχταρμάς. Σε κάποια φάση ξεχνάς ποιος είσαι, που πας, τι θέλεις και γιατί το θέλεις. Συγχέεσαι στην τρυφερή αγκαλιά και απολαμβάνεις τη λήθη, που πολύ μακριά βρίσκεται από την αλήθεια.

Για μένα, δεν είναι υπερβολή να αποδεχτώ πια ότι όλες οι ερωτικές σχέσεις, είναι μια αυταπάτη. Οι ερωτικές σχέσεις είναι η παθολογία σου. Μέσα από κάθε ερωτικό σύντροφο που διαλέγεις, διαλέγεις να δεις ένα κομμάτι της παθολογίας σου κάθε φορά. Κάθε σύντροφος είναι η επιλογή σου για να γνωρίσεις ένα κομμάτι της παθολογίας σου κάθε φορά.

Συχνά όταν εμείς οι άνθρωποι συζούμε με το σύντροφό μας, δημιουργούμε σχέση εξάρτησης. Δημιουργείται μια εξάρτηση της ζωής του ενός με τον άλλο. Κοινοί λογαριασμοί. Κοινά «συμφέροντα». Κοινοί «φίλοι και παρέες». Κοινό σπίτι. Όλα αυτά τα κοινά, δεν είναι πραγματικά κοινά με την έννοια ότι τα μοιράζεσαι γιατί απλώς τα προσφέρεις. Φτιάχνεις με τον άλλο μια «συνομωσία» για να επιβιώσεις στον κόσμο. Είμαι μια συμφωνία για να αμυνθείς ενάντια στον κόσμο. Είναι μια συμφωνία, κρυφή, μυστική, ένα συμβόλαιο δύο ανθρώπων για να αντιμετωπίσουν τη σκληρότητα και τη μοναξιά του κόσμου. Και τις οικονομικές τους καταστάσεις και τις αντιξοότητες της ζωής.

Συχνά συναντάμε οικογένειες- «φρούρια»: ο μόνος τόπος που μπορείς να δηλώσεις κάποια ταυτότητα, για να έχεις να λες ότι κάποιος είσαι. Και στην πραγματικότητα, είναι ένα λυπηρό φιάσκο. Μια λυπηρή συμμαχία. Μια απεγνωσμένη προσπάθεια να νομίζεις ότι έχεις αξία. Ένα λυπηρό σύμπλεγμα σχέσεων.

Κανείς δεν μπορεί πραγματικά να δώσει σε αυτές τις οικογένειες. Γιατί, αν θες πραγματικά να δώσεις, δίνεις από χαρά, και εκεί τελειώνει. Δεν δίνεις για να διατηρήσεις τη σύμβαση, για να είσαι κατοχυρωμένος, για να νιώσεις ασφάλεια, ή για να καλύψεις το ναρκισσισμό σου ή ένα κοινωνικό στάτους.

Χρειάζεται να αναθεωρήσουμε τον κοινωνικό θεσμό της οικογένειας, να βρούμε έναν καινούριο, πιο λειτουργικό τρόπο να δομούμε τις οικογένειές μας, αλλά αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα που θα χρειαστεί ένα δικό του άρθρο!

Τι κάνουμε λοιπόν με τα προσωπικά μας δράματα, τις σχέσεις, τις πλάνες και πώς θα βρούμε μια πιο αυθεντική χαρούμενη ζωή;

Χτίζοντας σχέσεις μεγαλύτερης επίγνωσης, λιγότερο εξαρτητικές ή σχέσεις ενήλικα προς ενήλικα

Όταν λέω ότι οι ερωτικές σχέσεις είναι μια αυταπάτη, σε καμιά περίπτωση δεν εννοώ ότι δεν θα πρέπει να συνάπτουμε ερωτικές σχέσεις, μόνο και μόνο γι αυτό. Μπες στη ζωή και ζήσε τη. Είναι η ευκαιρία σου. Αν αυτό γίνεται μέσα από ένα σύντροφο, ζήσε το μέσα από ένα σύντροφο. Αν αυτό γίνεται με το να μονάσεις, ζήσε με το να μονάσεις. Αυτό που έχει σημασία είναι η δράση.

Η δράση είναι η λύση σε οποιονδήποτε προβληματισμό. Μπες στη ζωή και ζήσε.

Πώς μπορούμε να φτιάχνουμε λοιπόν σχέσεις λιγότερο εξαρτητικές και περισσότερο αυθεντικές;

Πώς μπορώ να συνδεθώ μαζί σου με έναν αυθεντικό και δημιουργικό τρόπο;

Συχνά προσπαθούμε είτε «να σώσουμε», είτε να αλλάξουμε τον άλλο.

Και οι δύο αυτές στάσεις συνιστούν αποτυχία από το να συνδεθούμε με τον άλλο πραγματικά. Που σημαίνει ότι στην πραγματικότητα υποβιβάζουμε την αξία και τη δυνατότητα του άλλου. Τη δυνατότητά του να υπάρξει ως υπεύθυνος ενήλικας με τις επιλογές που κάνει κάθε φορά ακόμα και αν είναι διαφορετικός από εμάς ή δεν μας ταιριάζουν οι επιλογές του.

Από την άλλη, υπάρχει ένας άλλος τρόπος σύνδεσης με τον άλλο: ως ενήλικας προς ενήλικα. Από μια στάση, είμαι okείσαι ok

Θα παραλληλίσω αυτή τη μορφή σύνδεσης με τη σχέση «θεραπευτή» και «θεραπευόμενου» από τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας.

Ο «θεραπευτής» είναι στην πραγματικότητα ένας φιλικός συνταξιδιώτης. Στο ταξίδι που κάνεις βιώνοντας την υπαρξιακή σου κατάσταση. Κάποιος που σχετίζεται ή προσπαθεί να σχετίζεται με σένα και την υπαρξιακή σου κατάσταση:

«Απλώς είμαι μαζί σου, εκεί όταν αντικρίζεις και ανακαλύπτεις τις «σκιές» σου. Απλώς περπατώ πλάι σου, όταν διαβαίνεις πάνω στις σκιές σου.

Τίποτα δεν μπορώ να κάνω για σένα, απολύτως. Εκτός από το να στέκομαι παραδίπλα και να αποστομώνομαι και εγώ όταν αποστομώνεσαι με τις ανακαλύψεις σου, από το να παρατηρώ τον πόνο σου όταν πονάς και από το να συνδέομαι με τη ζωή σου, όταν συνδέεσαι με το φως σου και τότε να χαίρομαι μαζί σου.

Μόνο αυτό λοιπόν μπορώ να κάνω ως «θεραπευτής». Να είμαι ένας φιλικός συνοδοιπόρος. Και να είμαι κάποιος που θα ξέρεις ότι είναι διαθέσιμος να είναι μαζί σου στο ταξίδι σου».

Αν λοιπόν τείνουμε να σχετιζόμαστε όλο και περισσότερο με τέτοιον τρόπο, πλάι στον άλλο, διαχωρισμένοι αλλά και μαζί, μπορώντας να αφουγκραστούμε και να συνοδεύσουμε τον άλλο στην υπαρξιακή του κατάσταση, τότε οι σχέσεις θα γίνονται περισσότερο αυθεντικές και ελεύθερες.

Ίσως δεν είναι τυχαίο, ότι οι λίγοι πραγματικά σοφοί άνθρωποι, δεν έχουν ανάγκη από μια ερωτική σχέση. Ένας πραγματικά σοφός άνθρωπος, δεν έχει ανάγκη από κανένα game. Δεν έχει ανάγκη να γνωρίσει τον εαυτό του μέσα από κάποιον άλλο. Γιατί γνωρίζει τον εαυτό του. Ή και να μην τον γνωρίζει ολοκληρωτικά, μπορεί να αντέχει την υπαρξιακότητά του ανά πάσα στιγμή. Έτσι, ένας σύντροφος δεν του χρειάζεται.

Έτσι ένας σοφός άνθρωπος γίνεται συχνά δάσκαλος. Ένας δάσκαλος, δεν ανήκει πουθενά, ούτε καν στον ίδιο του τον εαυτό. Ένας δάσκαλος εκπέμπει το φως του στους μαθητές του.

Όταν αγγίξεις τη σοφία, δεν μπορείς παρά να σιωπήσεις. Η σοφία δεν περιγράφεται. Όταν αγγίξεις τη σοφία δεν νιώθεις την ανάγκη να μιλήσεις γι αυτήν. Απλώς τη ζεις.

Όταν αγγίξεις τη σοφία, συμπονάς, συμπλέεις με τους ανθρώπους. Δεν θες να τους μάθεις κάτι, δεν θες να τους κάνεις να δουν κάτι, δεν θες να τους λύσεις κάτι. Απλώς είσαι μαζί τους στην παθολογία τους, την παρατηρείς, σχετίζεσαι και ακτινοβολείς φως. Όποιος μπορεί να δει το φως και είναι έτοιμος, μαθαίνει.

Επίλογος

Τι μπορεί να κάνει λοιπόν ένας άνθρωπος σε αυτή τη ζωή; Μπορεί να υπάρχει με την ύπαρξη γύρω του. Να χαίρεται όταν μπορεί να χαρεί. Να μπαίνει μέσα στη ζωή και να τη ζει. Με αυτήν την έννοια, κάθε μορφή δράσης είναι προτιμότερη από την περισυλλογή ή τη φιλοσοφία. Όταν η δράση συνοδεύεται από τη σκέψη-συνείδηση του βίωματος της δράσης, τότε αποκτάς σοφία σιγά-σιγά.

Όσο περισσότερο γίνεσαι σοφός, τόσο περισσότερο συνδέεσαι. Είναι μια γειωμένη κατάσταση.

Όσο περισσότερο γίνεσαι σοφός, τόσο περισσότερο μπορείς να ζεις σε κατάσταση ευγνωμοσύνης. Η κατάσταση ευγνωμοσύνης, δεν είναι μόνο μακάρια, είναι πολύ επίπονη ταυτόχρονα. Γιατί όταν βρίσκεσαι σε κατάσταση ευγνωμοσύνης, σημαίνει ότι μπορείς να δεις.

Κάθε άνθρωπος είναι σαν ένα άστρο σ αυτόν τον πλανήτη τη γη. Ένα άστρο που βιώνει την έκρηξη της φωτεινότητάς του απλώς για να τη βιώσει, για να γίνει αυτή, για να εκδηλωθεί. Για να εκδηλώσει το ποιος είναι. Για να εκδηλώσει μία έκφανση του ποιος είναι. Μόλις αυτό γίνει, το άστρο σβήνει. Δεν ξέρω αν χάνεται ή όχι. Διαισθάνομαι όμως ότι δε χάνεται αλλά μεταλλάσσεται σε άλλη μορφή ενέργειας, Ή ίσως ενώνεται με μια αρχική πηγή συνολικής ενέργειας.

Ας μη γίνουμε όμως φιλόσοφοι!

Ας πούμε «θα προσπαθήσω να με κουβαλάω, όσο πιο χαρούμενα γίνεται , με όσο περισσότερη ζωή μπορώ να αδράξω».

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

10 Φεβ 2014

Άγχος- ιδέες απαλλαγής από την αγχωτική κατάσταση ζωής & ανάπτυξης της ζωτικής ζωής

Το άγχος, είναι μια κατάσταση εγρήγορσης, φυσιολογικής και διανοητικής, που συνήθως χρωματίζεται από ένα αίσθημα συνεχούς ανησυχίας και ανικανοποίητου.

Όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση άγχους, βιώνουμε τον κόσμο απειλητικό και στην ουσία βρισκόμαστε σε κατάσταση άμυνας. Η αντίληψή μας διαστρεβλώνεται- δεν μπορούμε να δούμε και να κρίνουμε τα πράγματα με καθαρή ματιά. Μπορεί να νιώθουμε ότι κατακλυζόμαστε από τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος μην προλαβαίνοντας να τα αφομοιώσουμε και να τα χωρέσουμε μέσα μας, με αποτέλεσμα να νιώθουμε πίεση, κούραση και εκνευρισμό.

Ταυτόχρονα, δυσκολευόμαστε να ξεκουραστούμε πραγματικά, σωματικά ή ψυχικά. Συνήθως ο ύπνος μας διαταράσσεται, ενώ ακόμα και τον ελεύθερο χρόνο το μυαλό μας τρέχει να προλάβει στην «κατάσταση απειλής».

Έτσι, το άγχος διαχέεται σε όλο το φάσμα της ζωής μας, ακόμα και όταν δεν υπάρχει εξωτερικό και συγκεκριμένο αγχογόνο ερέθισμα. Η ζωή έχει μετατραπεί σε έναν ατέρμον αγώνα και τη βιώνουμε μέσα σε μια κατάσταση συνεχούς ανησυχίας και επιφυλακής.

Η κατάσταση άγχους, όταν διαρκεί για μεγάλο διάστημα στη ζωή μας είναι υπεύθυνη για πλήθος από ασθένειες, ψυχολογικές ή σωματικές. Βρίσκεται κάτω σχεδόν από κάθε σύμπτωμα. Συχνά θα ακούσεις γιατρούς κάθε ειδικότητας να σου λένε: «πρέπει να χαλαρώσεις και να μην αγχώνεσαι».

Το άγχος που συσσωρεύεται μέσα μας, είναι σαν ένας ενοχλητικός οργανισμός που ρουφάει τη ζωτικότητα μας. Βρισκόμαστε εγκλωβισμένοι σε μια νευρωτική συμπεριφορά. Ουσιαστικά, δεν αναπνέουμε (εξού και η σύνδεση άγχους και άσθματος). Βάζουμε μέσα τον αέρα, αλλά δεν ξέρουμε πώς να τον αφήσουμε να βγει. Μαζεύεται εκεί κάθε είδους πληροφορία, σκέψη και συναίσθημα, δημιουργώντας το προσωπικό μας εσωτερικό ηφαίστειο που ενεργό, μας κατατρώει τα σωθικά και προετοιμάζεται για την έκρηξη.

Και η έκρηξη μπορεί να εκδηλωθεί εξωτερικά, προς τους γύρω μας και τις εξωτερικές καταστάσεις (με όλες τις συνέπειες που συνεπάγεται αυτό), ή να εκδηλωθεί προς τον εαυτό-μέσα μας με τη μορφή κάποιας σοβαρής ασθένειας. Το σώμα κάποια στιγμή θα αντιδράσει, θέλοντας να διοχετεύσει κάπου όλη αυτήν την ενέργεια και να κάνει μέσω της ασθένειας ορατή την αγανάκτησή του κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου.

Όταν όμως έχουμε φτάσει σε αυτό το στάδιο, η διάγνωση που θα ακούσουμε από το στόμα του γιατρού, θα προκαλέσει ακόμα περισσότερο άγχος, εντείνοντας τα συμπτώματα και βάζοντάς μας σε έναν φαύλο κύκλο, ρίχνοντάς μας ακόμα πιο βαθιά στην απελπισία και στο αδιέξοδο. Μόνο και μόνο ακούγοντας: «έχεις καρκίνο», «έχεις σκλήρυνση κατά πλάκας» κλπ., παγώνω και τρομοκρατούμαι. Ο φόβος προστίθεται στο κοκτέιλ της ήδη ευάλωτης συναισθηματικής κατάστασης, και η καλύτερή του, μπορεί να τα σαρώσει όλα! Τότε θα είναι πολύ πιο δύσκολο να καταφέρεις να αλλάξεις, αυτές τις στάσεις ζωής και τη των σειρά επιλογών σου που σε έφεραν ως εκεί.

Η φούσκα της ονειρεμένης ζωής: Τελικά, δεν είναι όπως μου τα είχατε πει!

Μεγαλώνοντας συνειδητοποιούμε, ότι η ζωή για την οποία μας μίλαγαν ως παιδιά και μας προόριζαν να ζήσουμε, δεν υπάρχει. Δεν υπάρχει μια ζωή συνεχούς ευτυχίας όπου όλα βρίσκονται σε τάξη και κυλάνε ομαλά. Αν νομίζεις ότι το πρόβλημά σου είναι οικονομικό, δεν έχεις παρά να κοιτάξεις τη δυσαρμονία και δυστυχία των πλουσίων.  O πόνος είναι μέρος της ζωής, σύμφυτος με τη ζωή. Όσο και αν τον απαρνιούνταν οι γονείς μας, όσο κι αν μας τον απαγόρευαν, μαζί με τα άλλα «απρεπή δυσάρεστα συναισθήματα» (θυμό, φόβο, απογοήτευση κλπ).

Μεγαλώνοντας διαπιστώνουμε ότι, δεν υπάρχει αγάπη χωρίς πόνο, δεν υπάρχει ευτυχία χωρίς δυστυχία, δεν υπάρχει χαρά χωρίς λύπη, δεν υπάρχει ασφάλεια χωρίς ανασφάλεια. Η φύση της ζωής είναι όλα μαζί ταυτόχρονα, καθώς εναλλάσσονται ανά πάσα στιγμή. Η φύση της ζωής είναι αυτή η συνεχής εναλλαγή από τη μία κατάσταση στην άλλη.

Κατά πόσο είσαι έτοιμος να δεχτείς τις δυσάρεστες εμπειρίες και κατά πόσο είσαι έτοιμος να δεχτείς τις ευχάριστες εμπειρίες; Να επιτρέψεις στον εαυτό σου να «πέσει», και να επιτρέψεις στον εαυτό σου να χαρεί και να απολαύσει;

Συχνά, περιμένοντας μια ζωή που όλα θα πηγαίνουν κατ΄ευχήν, χάνουμε τη ζωή που πραγματικά συμβαίνει, και συνήθως ούτε μπορούμε να παραδεχτούμε ότι αποτύχαμε αλλά ούτε και ότι επιτύχαμε. Τελικώς, σαν να φτάνουμε να ζούμε μια ζωή έξω από εμάς, που δεν είναι δική μας, όπου παγώνουμε και δεν μας επιτρέπουμε κανένα απολύτως συναίσθημα. Πόσο απάνθρωπο για το σώμα και την ψυχή μας! Να τα έχουμε καταδιώξει και απαρνηθεί σε τέτοιο βαθμό, ενώ αυτά εξακολουθούν να μας υπηρετούν!

Πώς θα καταφέρουμε να ζούμε μια ζωή ρεαλιστική, πώς θα καταφέρουμε να ζούμε στις εναλλαγές της ζωής; Πώς μπορούμε να γίνουμε μέρος της ζωής μας;

Χρειάζεται πρώτον να χρησιμοποιήσουμε την ευφυΐα μας και να το πάρουμε απόφαση, ότι καμιά ονειρική ζωή δεν πρόκειται κάποτε να μας συμβεί. Εν συνεχεία να αναλάβουμε την ευθύνη της έστω σύντομης ζωής μας. Που σημαίνει, να βρούμε ένα σκοπό, ένα νόημα, κάτι που αξίζει, αν και περαστικοί, να κάνουμε, να βιώσουμε.

Βοηθάει ίσως το να επισκεφτούμε ένα νεκροταφείο και να μείνουμε κάποια ώρα εκεί. Εκεί, όλες οι πίκρες, οι χαρές, οι επιτυχίες, οι αποτυχίες εξισώνονται, και όλοι είμαστε ίσοι. Όσο περισσότερο αποδεχόμαστε την κατάσταση θανάτου και ζούμε με την επίγνωση του θανάτου, τόσο περισσότερο αντιλαμβανόμαστε την αξία της ζωής και κινητοποιούμαστε να τη ζήσουμε.

Ας δούμε τώρα τη ζωή των εναλλαγών!

Υπάρχουν ποικίλοι τρόποι να μάθουμε να ζούμε τη ζωή τη στιγμή που συμβαίνει και να κυλάμε σε ροή μαζί της ( ή όσο περισσότερο μπορούμε!). Μιας όμως και συνήθως μας έχουν μάθει από παιδιά να απαρνούμαστε τον εαυτό μας, είτε

  • μέσω της δουλοπρέπειας, ταπεινότητας, ή στο όνομα της ευγένειας- μια κατάσταση ζωής «κατωτερότητας», με γενική πεποίθηση «δεν είμαι ok, είσαι ok» ή «δεν είμαι ok, δεν είσαι ok»,  είτε
  • μέσω του ναρκισσισμού, της τελειότητας ή μεγαλομανίας (μια κατάσταση ζωής υπερανθρώπου, που τα ξέρει και τα κάνει όλα καλύτερα κι από τους άλλους, με γενική πεποίθηση «είμαι οκ, δεν είσαι ok»)

Θα χρειαστεί μια γερή προσπάθεια! Πάρτε μεγάλη ανάσα, πείτε στον εαυτό σας ότι ποτέ δεν είναι αργά, και επιστρατεύστε το χιούμορ σας!

Η ψυχοθεραπεία, η γιόγκα, οι πολεμικές τέχνες, ο διαλογισμός, η ομοιοπαθητική, το θεραπευτικό μασάζ, η κάθε είδους άσκηση, η επαφή με τη φύση είναι μόνο λίγοι από τους τρόπους που θα μας βοηθήσουν να αρχίσουμε να βιώνουμε τον εαυτό μας στο εδώ και τώρα και να ζούμε πιο συνδεδεμένοι με το κέντρο μας, μια ρεαλιστική απαλλαγμένη από φαντασιώσεις ζωή.

Η φαντασία είναι μια ικανότητα που θα μας χρησιμεύσει ιδιαίτερα. Η ρεαλιστική φαντασία-σε αντίθεση με τη φαντασιωτική φαντασία, είναι μοναδικό προνόμιο του ανθρώπου, που θα μας βοηθήσει να δούμε τις πιθανότητες, τους ποικίλους τρόπους ύπαρξης. Αν δεν βάλεις σε λειτουργία τη φαντασία σου, είναι δύσκολο να φύγεις από κάτι παλιό, γιατί απλούστατα, δεν ξέρεις ποιο είναι το καινούριο στο οποίο θα πας. Η φαντασία επιτρέπει τη δημιουργικότητα, είναι ο σύμμαχός μας για να πάμε σε κάτι καινούριο.

Τα αποτελέσματα θα είναι πιο γρήγορα, αν φτιάξουμε ένα πλάνο ολιστικής θεραπείας: ψυχοθεραπείας που αφορά κυρίως τον ψυχολογικό και γνωστικό μας εαυτό, θεραπείας του σώματος, όπως σωστότερη διατροφή και άσκηση , θεραπείας του πνεύματος (διαλογισμό, reiki, επαφή με τη φύση κλπ) και θεραπείας του νευρικού μας συστήματος (ή του ενεργειακού μας σώματος) όπως μέσω της ομοιοπαθητικής, του θεραπευτικού μασάζ κτλ.

Αν νομίζεις ότι πρέπει να είσαι εκατομμυριούχος για βάλεις σε εφαρμογή ένα τέτοιο πλάνο, κάνεις λάθος.

Εκτός του ότι πλέον, ψάχνοντας και ρωτώντας, μπορείς να βρεις ποικίλες από τις προαναφερθείσες δραστηριότητες με πολύ χαμηλές τιμές, μπορείς να οργανώσεις κάποιες συναντήσεις με ανάλογους «δασκάλους», ώστε να μάθεις κάποιες βασικές τεχνικές ή ασκήσεις, τις οποίες εν συνεχεία να μπορείς και μόνος σου να εξασκείς και να εφαρμόζεις στην καθημερινότητά σου. Βεβαίως το να μείνεις για ένα διάστημα με έναν καλό δάσκαλο θα είναι πολύ ωφέλιμο, όμως αν δεν έχεις την οικονομική δυνατότητα για κάτι τέτοιο, μπορείς να βρεις άλλες διεξόδους. Ένας πραγματικός δάσκαλος θα σε καθοδηγήσει σε αυτές.

Η εφαρμογή του πλάνου, μπορεί να γίνει βήμα-βήμα, σιγά-σιγά. Επέλεξε τον συνδυασμό θεραπειών-δραστηριοτήτων που θεωρείς πιο χρήσιμες για σένα αυτή τη στιγμή. Π.χ. ψυχοθεραπεία, ομοιοπαθητική, περπάτημα στη φύση, σωστότερο πρόγραμμα διατροφής.

Η θεραπεία ομοιοπαθητικής θα διαρκέσει κάποιο διάστημα (όπου δεν θα πληρώνεις επιπλέον), οπότε μετά από ένα μήνα, μπορείς πχ. να πάρεις κάποια μαθήματα γιόγκα, όπου θα μάθεις κάποιες τεχνικές που μπορείς να τις εξασκείς από μόνος σου.

 Όσον αφορά την ψυχοθεραπεία, μπορείς να συνεχίσεις σε μια ομάδα ψυχοθεραπείας, όπου θα έχεις την ευκαιρία να δουλέψεις πολυδιάστατα με τον εαυτό σου και να κερδίσεις μεγάλες επιγνώσεις, με χαμηλότερο χρηματικό κόστος, από τις ατομικές συνεδρίες. Μπορείς μάλιστα να αναζητήσεις τα διάφορα προγράμματα ψυχικής υγείας που προσφέρονται από τις υπηρεσίες υγείας των δήμων, ή τους ΜΚΟ (μη κυβερνητικοί οργανισμοί).

Μπορείς επίσης, να κάνεις ανταλλαγή μιας υπηρεσίας που εσύ διατίθεσαι να προσφέρεις(π.χ.baby-sitting), με μια από τις υπηρεσίες που επιθυμείς να λάβεις, πχ. μαθήματα χορού, θεραπευτικού μασάζ κλπ (πάλι ρωτώντας φίλους και γνωστούς- θα δεις ότι η τύχη θα είναι με το μέρος σου και θα σε οδηγήσει και αυτή).

Αργότερα μπορεί να θέλεις να δεις πιο εξατομικευμένα το θέμα της διατροφής, και να απευθυνθείς σε έναν διατροφολόγο ή θεραπευτή αγιουρβέδα. Μπορεί να βρεις μια ομάδα ερασιτεχνικού θεάτρου ή ένας φίλος να σου προσφέρει κάποιες συνεδρίες reiki. Προσωπικά πιστεύω, ότι μόνο και μόνο αν εντάξεις στην καθημερινότητά σου περπάτημα στη φύση (ο Υμηττός προσφέρεται για φοβερές βόλτες, το ίδιο και η παραλιακή- με απίθανα ηλιοβασιλέματα και ουρανό λες και βρίσκεσαι στην Καραϊβική), θα νιώσεις ήδη πολύ καλύτερα.

Η ουσία είναι, να αλλάξεις νοοτροπία ζωής, να αρχίσεις να μειώνεις το χρόνο και την ενέργεια που σπαταλάς στη ζωή σε κατάσταση άγχους ή να την ισοσταθμίζεις με καταστάσεις ζωτικής ζωής. Αυτό, δεν θα γίνει από τη μια στιγμή στην άλλη, αλλά με μια προσπάθεια εκ μέρους σου, ειδικά στην αρχή. Αν δεν μπορείς να κάνεις την αρχή,  θα σε βοηθήσει η δουλειά με έναν ψυχοθεραπευτή.

Όσο ισοσταθμίζουμε την αγχωτική ζωή με ζωτική ζωή, δημιουργούμε το χώρο για ανάσες. Όσο παίρνουμε ανάσες, τόσο καθαρίζει το τοπίο, συναισθηματικά, διανοητικά, σωματικά. Και ξαφνικά, μπορούμε να δούμε λύσεις, εκεί που πριν είχαμε βουλιάξει και εγκλωβιστεί. Αυτό συμβαίνει, γιατί φροντίζοντας τον εαυτό μας καθ αυτόν τον τρόπο, αρχίζουμε και ερχόμαστε σε επαφή με τη δημιουργικότητά μας και τις δυνάμεις μας. Επιπλέον,  ένας καθαρός νους, που δεν κατακλύζεται από το συναίσθημα, μπορεί να δει καθαρά και πιο απλά πράγματα και καταστάσεις που πριν φάνταζαν περίπλοκες και εγκλωβιστικές.

Το κλειδί είναι η δράση. Σταμάτα να σκέφτεσαι, και δράσε. Τώρα.

Ξανασυνδέσου με τη ζωτική ζωή! Ζήσε τη ζωτική ζωή και επέτρεψε στον εαυτό σου να βιώσει τον πόνο όπως έρχεται. Ζήσε τον πόνο και την αποτυχία και θα δεις ότι αμέσως μετά (ή ακόμα και ταυτόχρονα) θα εμφανιστεί μια ευχάριστη εμπειρία. Επέτρεψε στον εαυτό σου τότε να την απολαύσει, να την πάρει μέσα του. Μείνε στη ζωή και ανέπτυξε την ικανότητά σου να συνδέεσαι με τη ζωτική ζωή όσο πιο πολύ μπορείς. Αυτό, είναι η τέχνη της ζωής. Αυτό, είναι η ζωή.

Και αν με ρωτήσετε, εγώ που τα γράφω όλα αυτά, τα έχω επιτύχει; Είμαι σε τέτοια κατάσταση αρμονίας; Η απάντησή μου είναι, όχι. Όχι συνεχώς, αλλά πολύ περισσότερο από παλιά, όλο και περισσότερο. Κυρίως γιατί ξέρω ότι υπάρχει ο θετικός πόλος ζωής.

Όταν πονώ, ξέρω, ότι κάπου στην άλλη πλευρά του φάσματος εξακολουθεί παρ’ αυτά να υπάρχει αυτή η θετική κατάσταση ύπαρξης. Όσο κι αν δεν μπορώ στην παρούσα φάση να τη νιώσω.

Επίσης έχω μάθει να μπορώ να εναλλάσσομαι πιο γρήγορα και με λιγότερο ψυχικό κόστος από την κατάσταση πόνου-φόβου-κλεισίματος στον άλλο, θετικό λειτουργικό πόλο της ζωής.

Και εσύ μπορείς! Αναζήτησε βοήθεια και καθοδήγηση, και θα έρθει!

Εισαγωγική Εικόνα

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

  • Seaward, Brian Luke.2011. Managing Stress: Principles And Strategies For Health And Well-Being. Jones & Bartlett learning publications.
  • Osho, 2008. Ευφυία, η δημιουργική ανταπόκριση στο τώρα.Εκδόσεις Ρέμπελ.
  • Millman,Dan.2006. Ο δρόμος του ειρηνικού πολεμιστή.Εκδόσεις Εσοπτρον.
  • Barefoot Doctor.1998. Barefoot doctor ‘s handbook for the urban warrior, a spiritual survival guide.Judy Piatkus Ltd,London.
]]>

25 Νοέ 2013

Κατάθλιψη και ψυχοθεραπεία

Η «κατάθλιψη», όπως χρησιμοποιούμε τον όρο στην καθομιλουμένη, περιγράφει μια εικόνα του πώς νιώθουμε τον εαυτό μας και τα πράγματα στη δεδομένη φάση της ζωής μας.

Συχνά λέμε: «έχω πάθει κατάθλιψη», για να εκφράσουμε μια «βαριά» διάθεση που χαρακτηριστικά της είναι το αίσθημα ακινησίας, η στεναχώρια, η απελπισία, η μοναξιά, που ταυτόχρονα υπάρχουν με αίσθημα αδυναμίας, ψυχικής & σωματικής κούρασης, ματαιότητας και μιας έλλειψης κινήτρου για ζωή. Είναι μια κατάσταση όπου έχουμε χάσει το κουράγιο μας και ίσως τείνουμε σε στάσεις όπως «δεν θέλω κανέναν και τίποτα, δεν αντέχω ούτε τον ίδιο μου τον εαυτό !»

Είναι όμως γεγονός, ότι ο πόνος και η δυσκολία είναι μέρος της ζωής, όσο η χαρά και η δημιουργικότητα και όλοι έχουμε το μερίδιό μας σε αυτά. Επομένως είναι αναμενόμενο ότι κάποια στιγμή θα βρεθούμε ή θα περάσουμε από μια τέτοια κατάσταση «κατάθλιψης», που μπορούμε να τη δούμε ως το μήνυμα του σώματος και της ψυχής μας, για αλλαγή των καταστάσεων που προκαλούν τη δυσφορία. Σε κάποιες περιπτώσεις δε, όπως απώλεια αγαπημένου ανθρώπου, ασθένεια, διαζύγιο κλπ , η «κατάθλιψη» θεωρείται φυσικό στάδιο, από το οποίο θα πρέπει να περάσουμε.

Ας σημειωθεί εδώ, ότι το σύνδρομο της καταθλιπτικής διαταραχής όπως διαγιγνώσκεται και περιγράφεται από τη σύγχρονη κλινική ψυχολογία και ψυχιατρική διαφέρει από την έννοια της κατάθλιψης όπως τη χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητα. Οι διαφορές κυρίως αναφέρονται ως προς την ένταση και τη διάρκεια των συμπτωμάτων της καταθλιπτικής διάθεσης και των αιτιών που την προκαλούν. Η καταθλιπτική διαταραχή μπορεί επίσης να συνυπάρχει σε ένα μεγάλο εύρος κλινικών συνδρόμων της ψυχοπαθολογίας.

Επομένως, όταν κάποιος απευθύνεται σε ψυχολόγο με την αγωνία «πείτε μου, έχω κατάθλιψη;» μάλλον περισσότερο χρησιμοποιεί τη λέξη με την έννοια της καθομιλουμένης και μέσω αυτής εκφράζει συναισθήματα και μια κατάσταση ύπαρξης όπως περιγράφηκε παραπάνω, παρά με την κλινική της έννοια. Η δε βεβιασμένη απόδοση μιας διάγνωσης μπορεί να επιφέρει ένα πρόσθετο άγχος, φόβο ή και πανικό στο άτομο, με αποτέλεσμα να μπλοκάρει περισσότερο, να ακινητοποιηθεί, να βιώσει ακόμα περισσότερο αδύναμος και απελπισμένος, να θεωρήσει τον εαυτό του «άρρωστο» που χρίζει του σωστού χαπιού.

Με άλλα λόγια η ταμπέλα «είμαι καταθλιπτικός» μπορεί να εγκλωβίσει το άτομο στο φόβο και την αδυναμία τελικά προκαλώντας του χειρότερο κακό, ενώ ταυτόχρονα είναι ένας τρόπος να μεταφέρει την ευθύνη για τη θεραπεία έξω από αυτόν, σε κάποιο γιατρό, χάπι, συνταγή που θα τον «κάνει καλά». Να υιοθετήσει δηλαδή μια στάση «εφ΄όσον είμαι άρρωστος, κάντε με καλά». Η συνακόλουθη χρήση κάποιας φαρμακευτικής αγωγής, ενδεχομένως να προκαλέσει κάποιες παρενέργειες βλαβερές για την υγεία και την ευεξία του ατόμου, που να συμβάλλει με τέτοιο τρόπο ώστε η αρχική εντύπωση ότι «πάσχω» να γίνει τελικά απτή πραγματικότητα. Κυρίως όμως μπορεί να προκαλέσει τον εθισμό ή τη συνήθεια στο ότι «πάσχω» και σε μια παθητική στάση αντιμετώπισης της κατάστασης, ή σε μια παραίτηση από αυτή.

Αν λοιπόν η «κατάθλιψη» που νιώθεις τείνει στο να είναι περισσότερο «φυσιολογική», το σίγουρο είναι ότι μια συνταγή δεν θα σε βοηθήσει να λύσεις τους κόμπους που στη δημιούργησαν και κανείς γιατρός ή «ειδικός» δεν μπορεί να σου λύσει ως δια μαγείας όλα τα προβλήματα που σε έφεραν εκεί μέσα σε μία μόνο επίσκεψη μαζί του.

Στην πραγματικότητα, κανείς δεν θα μπορεί να σε βοηθήσει ποτέ, αν δεν μπεις ο ίδιος στη δράση ή αλλιώς αν δεν αναλάβεις εσύ την ευθύνη της θεραπείας σου. Δηλαδή, αν πιστεύεις ότι πάσχεις, θα είναι πολύ δύσκολο να σου αλλάξει κάποιος τη γνώμη ότι πάσχεις. Αντίθετα, αν πιστέψεις ότι μπορείς να το ξεπεράσεις, θα μπορέσεις να αξιοποιήσεις αποτελεσματικά τόσο τη φαρμακευτική όσο και την ψυχοθεραπευτική υποστήριξη που πιθανά θα αναζητήσεις.

Και έρχεται τώρα το ερώτημα, πώς θα κινητοποιηθώ να ξεκινήσω ψυχοθεραπεία, αφού αισθάνομαι τόσο πόνο, τόση κούραση, τόση ματαιότητα, τόση αδυναμία;  Είναι ένα καίριο ερώτημα, που όταν με ειλικρίνεια κάνεις στον εαυτό σου, μπορεί να σε θυμώσει, να θυμώσεις με τον εαυτό σου, να τον βάλεις κάτω και να τον χτυπάς λέγοντας «δεν θα έπρεπε κανονικά να είσαι έτσι, θα τα καταφέρεις, θα είσαι καλά, δεν μπορείς να είσαι έτσι». Και πράγματι, πολλές φορές ο αγώνας που θα κάνεις μόνος σου να ξεπεράσεις τα δυσάρεστα συναισθήματα ή τις καταστάσεις που στα προκάλεσαν, μπορεί να είναι επιτυχημένος. Άλλωστε «ο χρόνος είναι ο καλύτερος γιατρός».

Υπάρχει όμως και μια άλλη επιλογή που μπορείς να κάνεις, η προοπτική να δεις και να δουλέψεις με την κατάθλιψη σφαιρικά μέσω της ψυχοθεραπείας, όχι κακιώνοντας με τον εαυτό σου, αλλά μαθαίνοντας να τον ακούς, να τον φροντίζεις και να τον αγαπάς περισσότερο. Κάπου, ίσως, υπάρχει ένας λιγότερο επίπονος τρόπος να ξεπεράσεις την κατάθλιψη. Όπως λέει και το ρητό «ο πόνος είναι δεδομένος, το πόσο θα υποφέρουμε είναι θέμα επιλογής».

Η αρχή μπορεί να γίνει με την αποδοχή του ότι βρίσκεσαι σε μια δυσάρεστη κατάσταση και εν συνεχεία με τη θέληση να βγεις από αυτήν την κατάσταση, που με τη σειρά της υπονοεί την πίστη ότι μπορείς να τα καταφέρεις, ότι μπορείς και σου αξίζει να δημιουργήσεις μια νέα προοπτική για τη ζωή σου, έναν νέο τρόπο του «να είσαι», με τον εαυτό σου, με τους άλλους, με τις καταστάσεις, όσο δύσκολο και ακατόρθωτο αν φαντάζει στο παρόν. Άρα λοιπόν, αφού «επιτρέψεις» στον εαυτό σου αυτό που σου συμβαίνει, εν συνεχεία μπορείς να τον ρωτήσεις, αν θες πραγματικά να τον βοηθήσεις ή αν μπορείς να τον οραματιστείς κάποτε να υπάρχει με έναν άλλο τρόπο, με περισσότερη ελαφρότητα και χαρά.

Στην περίπτωση της «κατάθλιψης», η ίδια η διαδικασία του να βρούμε & να συνδεθούμε με την πηγή φωτός και δημιουργικότητας μέσα μας, μπορεί να αποτελεί βασικό στόχο της ψυχοθεραπείας. Αυτό που χρειάζεται εξ αρχής είναι η πίστη ότι μπορείς να τα βρεις ή μάλλον να τα ξανα-ανακαλύψεις. Σε σένα, στους άλλους, στον κόσμο, στη ζωή.

Έτσι η «κατάθλιψη» μπορεί να ειδωθεί, όχι ως μια ασθένεια, αλλά ως το σύμπτωμα μιας σειράς επιλογών που έχεις κάνει στη ζωή σου (επιλογές σε ανθρώπους, καταστάσεις, συμπεριφορές, στάσεις) που δεν ήταν λειτουργικές, ως μια ευκαιρία να ξεμπλέξεις τους κόμπους, ως ένα μήνυμα για αλλαγή και εξέλιξη.

Εισαγωγική Εικόνα

Βιβλιογραφία / Περισσότερες πληροφορίες

  • Shadock J.S., Sadock V.A. (2001). Kaplan ‘s & Shadock ’s Εγχειρίδιο Κλινικής Ψυχιατρικής. Επιστημονικές εκδόσεις ΠΑΡΙΣΙΑΝΟΥ Α.Ε., Αθήνα.
  • Harding , M.E. (1970). The value and meaning of depression. New York, NY: The Analytic Psychology Club of New York, Inc.
  • Thompson, T. (1996). The beast: a journey through depression. New York, NY: Plume.
]]>

29 Οκτ 2013

Χωρίζω; Η συναισθηματική κατάσταση πριν και μετά το διαζύγιο

Εδώ και καιρό, νιώθεις δυσαρέσκεια μέσα στο γάμο σου, υπάρχουν τσακωμοί, ευερέθιστη διάθεση, διαφορετικές απόψεις στην αντιμετώπιση των κοινών θεμάτων της οικογένειας, συναισθηματική απομόνωση, πικρία, απογοήτευση. Παρόλ΄αυτά , μια δύναμη σε τραβάει στο να μείνεις στη σχέση, να το παλέψεις, να δώσεις κι άλλη ευκαιρία, να μην παραδόσεις ό,τι έχτιζες μαζί με το σύντροφό σου τόσο καιρό. Τι θα απογίνουν όλα αυτά τα κοινά που δημιουργήσατε με τόσο κόπο, τα κοινά πράγματα και τα κοινά όνειρα και κυρίως τα ίδια σας τα παιδιά;

Η απόφαση του χωρισμού είναι δύσκολη, γιατί ο χωρισμός είναι μια απώλεια, όπου χάνεις τα δεδομένα σου, κλονίζεται η ισορροπία και η αίσθηση ασφάλειας μέσα σου και συχνά, ακόμα και αν δεν τα πας καλά με το σύντροφό σου, νιώθεις αδυναμία να τον εγκαταλείψεις ή δεν μπορείς να φανταστείς τη ζωή σου χωρίς αυτόν.

Ποιος θα είσαι, αν δεν είσαι αυτός που ήσουν τόσο καιρό; Αυτό το βήμα, είναι πραγματικά μεγάλο. Είναι μια σημαντική απόφαση, που θα φέρει πολλές αλλαγές, σε ρεαλιστικό και συναισθηματικό επίπεδο, είναι μια απόφαση για αποδόμηση και επανα-δόμηση του εαυτού και της καθημερινότητας. Και μαζί με τα πρακτικά ζητήματα φέρει έντονα συναισθήματα και ένα πλήθος νέων καταστάσεων στις οποίες καλείσαι να ανταποκριθείς.

Τυπικά, η διαδικασία του συναισθηματικού χωρισμού ξεκινά αρκετά χρόνια πριν τη στιγμή της τελειωτικής απόφασης ότι «χωρίζω», όταν ένας από τους δύο συζύγους αρχίζει να βιώνει ένα συνδυασμό συναισθημάτων, όπως απογοήτευση, δυσαρέσκεια, άγχος και απομόνωση.

Οι μελέτες στο θέμα του χωρισμού δείχνουν, ότι στο 70 με 90% των διαζυγίων ο ένας σύζυγος θέλει να βγει από το γάμο, ενώ ο άλλος δεν θέλει. Μιας και ο ένας από τους δύο συζύγους έχει ξεκινήσει τη διαδικασία του χωρισμού συναισθηματικά μέσα του ήδη πριν καιρό, η στιγμή που πράγματι θα ξεκινήσει η νομική διαδικασία, βρίσκει τον άλλο σύζυγο απροετοίμαστο συναισθηματικά και σε κατάσταση σοκαριστική. Έτσι, συχνά γίνεται μια ακόμα προσπάθεια συμφιλίωσης, γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί το 50% περίπου των αιτήσεων διαζυγίων αποσύρεται.

Στάδιο προ του διαζυγίου- ή στάδιο της στάθμισης της απόφασης

Κατά τη διάρκεια αυτού του σταδίου, που ίσως ακόμα δεν έχει σκεφτεί κάποιος καν το να χωρίσει, ο ένας από τους δύο συζύγους συνήθως νιώθει συναισθήματα ανικανοποίητου, απομόνωσης-κλεισίματος στον εαυτό, μοναξιάς και απελπισίας. Συχνά προσπαθεί να βρει τρόπους και λύσεις να τα αντιμετωπίσει ή να αμυνθεί σε αυτά, όπως το να καβγαδίζει σε μια προσπάθεια να «αλλάξει» τον σύντροφό του, σύναψη εξωσυζυγικής σχέσης, υπερβολική ενασχόληση με τα επαγγελματικά και γέμισμα του χρόνου με δραστηριότητες μακριά από τον σύντροφο κλπ.

Αν οι προσπάθειες αυτές δεν φέρουν κάποιο αποτέλεσμα και ο σύζυγος αποφασίσει να ανακοινώσει ότι θέλει διαζύγιο, τότε ο άλλος, συχνά θα περιέλθει σε μια κατάσταση άρνησης-μη αποδοχής του αιτήματος, και άμυνας-αυτοπροστασίας.

Ο  σύζυγος που απορρίπτεται, επέρχεται σε μια κατάσταση συναισθηματικού χάους, αγωνίας, δυσπιστίας και θυμού. Κατά την περίοδο αυτή μπορεί να προσπαθήσει να «σώσει τα κεκτημένα», όπως  ζητώντας βοήθεια από φίλους, συμβούλους, ή ακόμα και απειλώντας τον σύντροφό του για παράδειγμα ότι δεν θα μπορεί να ανταπεξέλθει στη ζωή οικονομικά χωρίς αυτόν. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε, ότι ο θυμός είναι δευτερεύον συναίσθημα, που από κάτω του βρίσκονται πρωταρχικά συναισθήματα πόνου, φόβου, ταπείνωσης, απώλειας, εγκατάλειψης και αδυναμίας.

Μετά την απόφαση για χωρισμό

Η διαδικασία του διαζυγίου συνεχίζει με πολλές επίπονες καταστάσεις όπως την επίσκεψη σε δικηγόρους, εκτιμητές περιουσίας, συμβούλους, δικαστές κλπ για τη διευθέτηση των οικονομικών θεμάτων και των θεμάτων επιμέλειας των παιδιών.

Συχνά αυτή η περίοδος είναι μια «εμπόλεμη» περίοδος, ιδιαίτερα δυσάρεστη, στην οποία μπορεί να κορυφωθούν τα αρνητικά συναισθήματα σε μίσος, επιθετικότητα, βαθιά θλίψη,  φόβο, πικρία, αγανάκτηση, αποστροφή και τελειωτική απαξίωση προς το πρώην σύντροφο.

Ακόμη, η όλη κατάσταση μπορεί να συντείνει σε μείωση της αυτοεκτίμησης, σε αυτό-αμφισβήτηση, βίωμα ενοχών, ενώ ταυτόχρονα χάνεται η αίσθηση της ασφάλειας και της εμπιστοσύνης γενικότερα στην προσωπικότητα και τη ζωή και υπάρχει άγχος και ψυχική πίεση, ακόμα και πανικός. Μερικοί άνθρωποι που δεν αντέχουν αυτήν την- ουσιαστικά κατάσταση «κρίσης», μπορεί να υιοθετήσουν μια παθητική στάση, όπως το να αποσυρθούν, να «παραιτηθούν» και να απομακρυνθούν από τη «διαμάχη».

Στο στάδιο μετά το διαζύγιο, πλέον ο κάθε σύντροφος έχει εισέλθει σε με μια νέα φάση της ζωής του, όπου θα χρειαστεί να την επαναπροσδιορίσει, που σημαίνει να επαναπροσδιορίσει τους ρόλους και την ταυτότητά του, την καθημερινότητά του και γενικότερα, να οργανώσει τον εαυτό και τη ζωή του με νέο τρόπο.

Τα συναισθήματα του φόβου, της αναποφασιστικότητας, της μοναξιάς και της αυτό αμφισβήτησης, μπορεί να υπάρχουν ακόμα. Ειδικά στις περιπτώσεις που οι σύζυγοι είναι και γονείς, που σημαίνει ότι θα πρέπει να συναντώνται και να συνεργάζονται στο μεγάλωμα των παιδιών, τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα, καθώς αναγκάζονται να «αναβιώνουν» το χωρισμό με όλα τα συναισθήματα που περιγράψαμε, ξανά και ξανά.

Βλέπουμε λοιπόν ότι συχνά ο χωρισμός και το διαζύγιο είναι μια περίοδος που ξεκινά με δυσάρεστα συναισθήματα, εξελίσσεται σε μια μορφή «κρίσης»  που εν συνεχεία μας φέρνει σε μια μεταβατική περίοδο ανακατάταξης, έως να καταφέρουμε να δημιουργήσουμε τη νέα πραγματικότητα ζωής.

Τα συναισθήματα που περιγράψαμε παραπάνω, μπορεί να βιώνονται σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό και όσο πιο έτοιμους βρει και τους δύο συντρόφους η απόφαση για χωρισμό, η όλη διαδικασία μπορεί να αποβεί λιγότερο επίπονη.

Η συνεργασία σου με έναν ψυχοθεραπευτή, θα σε βοηθήσει προς αυτήν την κατεύθυνση, να περάσεις δηλαδή από όλη αυτή τη διαδικασία πιο ανώδυνα, και να διαχειριστείς και να ανταπεξέλθεις στις καταστάσεις με αποτελεσματικό τρόπο.

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία

Bohannan, P. (Ed.), (1970). Divorce and After: An Analysis of the Emotional and Social Problems of Divorce. Garden City, NY: Doubleday.

Ahrons, C. & Rodgers, R.H. (1987). Divorced Families: A multidisciplinary Developmental View. New York: W.W. Norton.

Kaslow F. W. and Schwartz, L. L. (1987). The Dynamics of Divorce: A Life Cycle Perspective. New York: Brunner/Mazel.

Trafford, A. (1984). Crazy Time: Surviving Divorce. New York: Bantam Books.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

27 Αυγ 2013

Παιδική κακοποίηση: στρατηγικές αντιμετώπισης

Περνούσαμε την παιδική μας ηλικία ρίχνοντας ένα πέπλο ησυχίας και μυστικότητας που κάλυπτε τις διεστραμμένες εμπειρίες μας παιδικής κακοποίησης. Προσπαθούσαμε να ανταπεξέλθουμε με το να καταπιέζουμε της μνήμες μας, μαθαίνοντας να ξεχνάμε, αποσυνδέοντας και απομονώνοντας τους εαυτούς μας από τα αισθήματά μας, προσπαθώντας να ευχαριστήσουμε τους πάντες, αγωνιζόμενοι να προσαρμοστούμε και να χωρέσουμε στην «περίεργη» κατάστασή μας, στην οποία δεν υπήρχε ούτως ή άλλως άλλη διέξοδος διαφυγής. Έτσι καταφέραμε να επιβιώσουμε στην παιδική μας ηλικία, που ως ενήλικες μας έφερε αποκομμένους από τον εαυτό μας και μουδιασμένους στα συναισθήματά μας

Μαρτυρίες γυναικών που υπέστησαν διαφορετικά είδη κακοποίησης1

Στην τρυφερή παιδική ηλικία, ο άνθρωπος δεν διαθέτει τα κατάλληλα γνωστικά εργαλεία που θα τον βοηθήσουν σε περιπτώσεις κακοποίησης να κατανοήσει, να επεξεργαστεί και να ενσωματώσει την τραυματική εμπειρία.

Έτσι, ένα παιδί που έχει υποστεί κάποια μορφή βίας, αναπτύσσει στρατηγικές αντιμετώπισης που θα το βοηθήσουν να τα «βγάλει πέρα» στην καθημερινή ζωή με τα πολύπλοκα συναισθήματα και εντυπώσεις που βιώνει και συχνά αποκόπτοντας τον εαυτό του από τον συναισθηματικό και φυσικό πόνο των τραυματικών γεγονότων, ειδικά στις περιπτώσεις που η κακοποίηση διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Τέτοιου είδους στρατηγικές, προστατεύουν το παιδί από το να κατακλυστεί από τα απειλητικά και επικίνδυνα συναισθήματα που βιώνει, που θα οδηγούσε στην πλήρη αποδιοργάνωση της προσωπικότητας του, προσφέροντας του ταυτόχρονα ένα είδος ελέγχου του συνακόλουθου βιώματος της αίσθησης αδυναμίας, της αίσθησης του αβοήθητου και απελπισίας23.

Συνήθεις στρατηγικές αντιμετώπισης σε απειλητικές καταστάσεις

Ένα μεγάλο φάσμα των μηχανισμών άμυνας κατά την αντίδραση σε περιστατικά κακοποίησης και βίας, αφορούν μηχανισμούς άμυνας που «αποκόπτουν» το τραυματικό γεγονός από τη συνείδηση4 .

Κατά το διαχωρισμό, διαστρεβλώνουμε τις φυσιολογικές συνδέσεις μεταξύ σκέψεων συναισθημάτων και μνημών και έτσι μειώνεται η επίγνωση-συνείδηση αυτών, ή μειώνεται ο πόνος των τραυματικών γεγονότων. Μπορεί κάποιος να περιγράψει τον διαχωρισμό ως «βρίσκομαι στον κόσμο μου», «απαγορεύω πράγματα να μπουν μέσα μου», «δεν έχω σύνδεση με τα συναισθήματά μου», «βλέπω μια ταινία στην οποία είμαι μέσα», «μούδιασμα».

Υπάρχουν διάφορα είδη διασπαστικών μηχανισμών διαχωρισμού της απειλητικής εμπειρίας από τη συνείδησή μας. Κάποιοι από αυτούς περιλαμβάνουν:

  • Άρνηση: μηχανισμός άμυνας κατά τον οποίο απλά αρνούμαστε σκέψεις, συναισθήματα, εντυπώσεις που προκαλούν άγχος. Φαίνεται ότι η άρνηση είναι ο τρόπος του μυαλού να αποβάλουμε την ολοκληρωτική δυσλειτουργία που θα ακολουθούσε το κατακλυσμικό συναίσθημα της τραυματικής εμπειρίας. Αναφέρεται σε ασυνείδητες διεργασίες που «αρνούνται» αυτό που δεν μπορεί να δει και να αντιμετωπίσει ο οργανισμός σε συνειδητό επίπεδο. Αυτός ο μηχανισμός, μπορεί να επιτρέψει σε κάποιον να επιβιώσει, μέχρι τη στιγμή όπου θα είναι ικανός να αντιμετωπίσει το γεγονός.
  • Καταπίεση μνημών- τραυματική αμνησία: πρόκειται για έναν ασυνείδητο μηχανισμό κατά τον οποίο «ξεχνάμε» την τραυματική εμπειρία, ή έχουμε αποσπασματικές μνήμες. Η τραυματική αμνησία μπορεί να διαρκέσει για ώρες, εβδομάδες ή χρόνια ολόκληρα και να αφυπνιστεί από αισθητήρες ή ερεθίσματα που θα θυμίσουν το αρχικά βιωμένο τραυματικό γεγονός.
  • Διάσχυση: Αυτός ο μηχανισμός άμυνας συχνά σχετίζεται με τραυματικά γεγονότα και εμπειρίες που βιώνονται πολύ νωρίς στην ανάπτυξη και αφορά στην αποτυχία ενσωμάτωσης των θετικών και αρνητικών ποιοτήτων σε συνεκτικές, ολοκληρωμένες εικόνες. Η διάσχυση οδηγεί σε πολωμένες για τον εαυτό και τους άλλους αντιλήψεις «μαύρου ή άσπρου» , όπου οι άνθρωποι βιώνονται ολοκληρωτικά ή ως καλοί ή ως κακοί, χωρίς να έχει κάποιος τη δυνατότητα να ενσωματώνει και τις δύο δυνατότητες.
  • Yποβιβασμός της έντασης των δυσάρεστων συναισθημάτων
  • Αποφυγή ή δραπέτευση από τα συναισθήματα
  • Υποκατάσταση των ιδιαίτερα έντονων «κατακλυστικών» συναισθημάτων με λιγότερο επίπονα
  • Εκφόρτιση συναισθηματων (π.χ. μέσω της επιθετικότητας, υπερκινητικότητας κλπ)
  • Διαχωρισμός των έντονων συναισθημάτων σε μικρότερα διαχειρήσιμα μέρη

Μία άλλη κατηγορία συμπεριφορών που υιοθετούνται για την αντιμετώπιση της τραυματικής εμπειρίας, αφορούν μηχανισμούς άμυνας «αναπλαισίωσης» της και μείωσης της έντασης και σημασίας της, όπως:

  • Εκλογίκευση: Αφορά μια προσπάθεια εύρεσης «εξήγησης» που να δικαιολογεί την κακοποίηση. Για παράδειγμα, συχνά ένα παιδί αρχίζει να πιστεύει ότι είναι «κακό» και αξίζει την τιμωρία .
  • Σμίκρυνση της εμπειρίας στην ελάχιστη πιθανή επίπτωση. Πχ. « ο θείος μου πράγματι πότε-πότε με δέρνει, αλλά έχω περάσει και πολύ χειρότερα.
  • Συμπεριφορές με τάση να ευχαριστήσω/ να κατευνάσω τη σύγκρουση, προσπάθεια να «είμαι καλός» . Πολλά παιδιά, πεπεισμένα για την αδυναμία και τη ματαιότητα της δυνατότητάς τους για αντίσταση, αναπτύσσουν μια ιδέα ότι εξουσιάζονται πλήρως από τον εισβολέα-ενήλικα. Το παιδί προσπαθεί να αποδείξει την αφοσίωση και συμμόρφωση του και να αποκτήσει αίσθηση του ελέγχου με το να προσπαθεί να « είναι καλό».
  • Αναζήτηση στοργής σε εξωτερικές πηγές που προσφέρουν ανακούφιση- παρηγοριά.

Ενήλικες «επιζήσαντες» κακοποίησης

Οι ενήλικες που ως παιδιά χρειάστηκε να αναπτύξουν κάποιες από τις παραπάνω στρατηγικές και μηχανισμούς άμυνας προκειμένου να επιβιώσουν της κακοποίησης στην παιδική ηλικία, συχνά συνεχίζουν και στην ενήλικη ζωή να χρησιμοποιούν αυτές τις συμπεριφορές5 .

Συχνά τέτοιοι αμυντικοί μηχανισμοί, όπως για παράδειγμα ο διαχωρισμός συναισθήματος-εμπειρίας, υποσκάπτουν άλλους πιο λειτουργικούς κοινωνικά-γνωστικά-συναισθηματικά μηχανισμούς που θα μπορούσε ένας ενήλικας να χρησιμοποιεί κατά την ανταπόκρισή του στις διάφορες καταστάσεις και δυσκολίες της ζωής.

Επιπλέον, το σύστημα ρόλων-συμπεριφορών που υιοθέτησε ως παιδί, χρησιμοποιείται εξίσου και στην ενήλικη ζωή. Ο ενήλικας επιζήσαν της κακοποίησης συχνά γίνεται ο αγωνιστής, ο φιλόξενος που διευκολύνει «οικοδεσπότης», ο καλλιτέχνης που «αποδρά», το θύμα, αυτός που αμφισβητεί, αυτός που προσπαθεί να ικανοποιήσει τους άλλους, αυτός που πιέζει τον εαυτό του να επιτυγχάνει υπερβολικούς στόχους κ.α.

Ας μην ξεχνάμε βέβαια, ότι κάθε άνθρωπος είναι μια μοναδική και ανεπανάληπτη ύπαρξη και φιλτράρει την εμπειρία με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο. Έτσι, τόσο οι στρατηγικές αντιμετώπισης όσο και οι «ρόλοι» που θα εφεύρει ως παιδί ερχόμενο αντιμέτωπο με καταστάσεις κακοποίησης και που το ακολουθούν στη ζωή του ως ενήλικα, θα πρέπει να διερευνώνται εξατομικευμένα.

Η ψυχοθεραπεία, μπορεί να αποβεί σημαντικός σύμμαχος στην προσπάθειά σου να κατανοήσεις καλύτερα το πώς η κακοποίηση που δέχτηκες ως παιδί αντανακλάται στη ζωή σου σήμερα και στην απόφασή σου να δημιουργήσεις μια προοπτική πιο συνειδητής, ελεύθερης και χαρούμενης ζωής.

Εισαγωγική Εικόνα

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Van Loon, A. M., & Kralik, D. (2005a). Facilitating Transition after child sexual abuse SA: RDNS Research Unit []
  2. Bowlby, J. (1988 ). A Secure Base: Parent-child attachment and healthy human development. New York: Basic Books. []
  3. Miller, A. (2003). Οι φυλακές της παιδικής μας ηλικίας. Εκδ. Ροές. / Miller, A (1981). Prisoners of Childhood. Basic Books []
  4. Briere, J., N. . (1992). Child Abuse Trauma: Theory and Treatment of the Lasting Effects CA: Newbury Park: Sage Publications. []
  5. Draper, B., Pfaff, J., Pirkis, J., Snowdon, J., Lautenschlager, N., Wilson, I., et al. (2007). Long-Term Effects of Childhood Abuse on the Quality of Life and Health of Older People: Results from the Depression and early prevention of Suicide in General Practice Project. JAGS. []
23 Απρ 2013

Πένθος: πώς να είμαι με αυτόν που πενθεί;

Το πένθος, είναι μια φυσική διαδικασία που ακολουθεί το θάνατο. Αφορά την περίοδο που περνάμε προσπαθώντας να προσαρμοστούμε στην απώλεια. Δεν υπάρχει κάποιο προκαθορισμένο χρονικό όριο ή σωστός και λανθασμένος τρόπος να βιώσουμε το πένθος- ο καθένας βρίσκει τον προσωπικό του τρόπο να διαχειριστεί και να ανταπεξέλθει στην πολύπλοκη αυτή, πανανθρώπινη πρόκληση.

Οι άνθρωποι συνήθως περνάμε διάφορα στάδια πένθους, πιο χαρακτηριστικά από τα οποία είναι το αρχικό σοκ της απώλειας, το στάδιο άρνησης, το στάδιο της διαπραγμάτευσης του «τι άλλο θα μπορούσε να έχει γίνει, αν..» και το στάδιο του θυμού, έως ότου να φτάσουμε στην αποδοχή του γεγονότος. Κατά τη διάρκεια των σταδίων αυτών, βιώνουμε ποικίλα έντονα συναισθήματα, όπως πόνο, θλίψη, θυμό, ενοχή, νωθρότητα, αίσθημα κενού-μουδιάσματος, αναπόληση, αδυναμία-ασημαντότητα, μοναξιά, απόγνωση.

Μέσω του πένθους μας για το αντικείμενο της απώλειάς μας, ερχόμαστε επιπρόσθετα αντιμέτωποι και με το ίδιο το γεγονός του θανάτου που κλονίζει την υπόστασή μας σε υπαρξιακό επίπεδο. Καθώς καλούμαστε να αφομοιώσουμε και να αποδεχτούμε το τραυματικό γεγονός, καλούμαστε ταυτόχρονα να «αναμετρηθούμε» με το δικό μας θάνατο και με το νόημα της ύπαρξης γενικότερα. Συχνά, χρειάζεται να «ανακατασκευάσουμε» το νόημα που δίνουμε στη ζωή μας, να επανεξετάσουμε τις αξίες μας, να δημιουργήσουμε νέες συνδέσεις και συνοχή στην προσωπικότητά μας, που «αναπροσαρμόζεται» στα νέα δεδομένα.

Πώς μπορώ να βοηθήσω κάποιον που πενθεί;

Ακούω- απλά ακούω !

Συχνά, κατά την πρώτη περίοδο πένθους, ο πενθών, στην προσπάθεια του να διαχειριστεί το αναπόφευκτο και τετελεσμένο, προσπαθεί να «κατανοήσει» το θάνατο. Φέρνει στο μυαλό του ξανά και ξανά τη σειρά γεγονότων που οδήγησαν στο συμβάν του θανάτου. Προσπαθεί να βρει τις «αιτίες». Δημιουργεί διάφορα «σενάρια». Βλέπει εικόνες, εικόνες του αγαπημένου προσώπου, σκηνές της προ-θανάτειας περιόδου. Φαντάζεται πιθανές «λύσεις» -πράξεις που θα είχαν αποτρέψει το θάνατο.

Με άλλα λόγια, προσπαθεί να «χωρέσει» μέσα του και να υπομείνει, τόσο το συγκεκριμένο γεγονός του θανάτου, όσο και τα έντονα, αιφνίδια και «παράλογα» συναισθήματα που βιώνει.

Είναι σημαντικό να αφήσουμε όλες αυτές τις ιδέες, τις σκέψεις και τα συναισθήματα να εκφραστούν, όσο ρεαλιστικά ή μη κι αν φαίνονται να είναι.

Στην κατάσταση του αρχικού σοκ, ο πενθών έχει ανάγκη να εκφράσει το σαν παραλήρημά του, που στην ουσία κρύβει τη βαθιά του θλίψη. Έχει ανάγκη να προσπαθήσει να «χωρέσει» την ένταση και το παράλογο των όσων βιώνει. Έχει ανάγκη να προσπαθήσει να αποκαταστήσει μια «τάξη» μέσα του, ακόμα και αν ξέρει πολύ καλά ότι αυτό είναι μάταιο.

Μπορείς να είσαι δίπλα του και να τον ακούσεις, απλά να τον ακούσεις; Χωρίς να τον κρίνεις, χωρίς να τον συμβουλεύσεις, χωρίς να τον παρηγορήσεις, χωρίς να τον κατευθύνεις; Μπορείς να είσαι κάποιος δίπλα στον οποίο θα μπορεί ο πενθών να κλάψει; Να δώσεις χρόνο και χώρο;

Τα ερωτήματα αυτά, μας οδηγούν στο επόμενο μεγάλο ερώτημα, κατά πόσο μπορείς να σταθείς και να «χωρέσεις» τα επίπονα συναισθήματα «όντας με» τον άλλο;

 Το «να είμαι με» στο «κράτημα» των επίπονων συναισθημάτων

Είτε το θέλουμε είτε όχι, η ζωή περιλαμβάνει συχνά αναστρέψιμες, αναπόφευκτες καταστάσεις. Πόσο μπορούμε να σταθούμε άξιοι των δυσκολιών μας και να τις «κουβαλήσουμε», διατηρώντας την αξιοπρέπειά μας και την αίσθηση για την αξία και το νόημα της ύπαρξης;

Το «να είμαι με» κάποιον άλλο, προϋποθέτει το να μπορώ να «είμαι με» τον εαυτό μου. Όσο περισσότερο συμφιλιωμένος και σε αποδοχή είμαι με τον εαυτό μου, τόσο περισσότερο μπορώ να αποδεχτώ τον άλλο. Όσο περισσότερο μπορώ   να «χωρέσω» και να συμπεριλάβω μέσα μου όλα αυτά που είμαι, τα θετικά και τα αρνητικά, τα δυνατά και τα αδύναμα, τόσο περισσότερο μπορώ να χωρέσω και να συμπεριλάβω τον άλλο στη διαφορετικότητά του. Τόσο περισσότερο μπορώ να ακούσω. Τόσο περισσότερο μπορώ να «κρατήσω» τα επίπονα συναισθήματα. Να «μείνω» με αυτά. Τόσο περισσότερο μπορώ να συν-υπάρξω.

Το να «είμαι με» τον άλλο δεν είναι μια διαδικασία διανοητική, είναι μια διαδικασία αισθαντική, που προϋποθέτει εύρος καρδιάς, σύνδεση με το κέντρο μας και την πηγή ζωτικότητας μέσα μας.

Κάθε εμπειρία θανάτου μπορεί να αποβεί μια εμπειρία ζωής. Το να βιώσουμε το θάνατο σε βάθος, μπορεί να μεταμορφωθεί σε μια ευκαιρία να βιώσουμε σε ανάλογο βάθος τη σημασία και αξία της ζωής.

 Μπορούμε να αντέξουμε κάθε δυσκολία, όσο καταφέρνουμε να συνδεόμαστε με τη σοφία της ύπαρξης και έχουμε βρει το δικό μας προσωπικό σκοπό. Ή, όπως θα έλεγε ο V.Frankl- ο πατέρας της λεγόμενης τρίτης βιενέζικης Σχολής Ψυχοθεραπείας, «όσο καλύτερα έχουμε ακούσει το προσωπικό νόημα που δίνει η ζωή μας σε μας».

Εισαγωγική Φωτογραφία

Πηγές / Περισσότερες Πληροφορίες

  • Frankl.V.(1959). Man ‘s search for meaning. Beacon Press. Unitarian Universalist Association of Congregations
  • Neimeyer,A. (2001). Meaning reconstruction & the experience of loss. Copyright by the American Psychological Association.Washington DC.

]]>