13 Νοέ 2012

Ψυχοθεραπεία: μύθοι και πραγματικότητα

Αρθρογράφος: Κατερινα Παπαμανουσάκη

Συχνά ακούω διάφορες ανακρίβειες για την διαδικασία της ψυχοθεραπείας οι οποίες δρουν ανασταλτικά στο να απευθυνθεί κανείς σε κάποιον ειδικό όταν το έχει ανάγκη. Ας δούμε κάποιους από τους μύθους που διαστρεβλώνουν το πραγματικό νόημα της ψυχοθεραπείας.

Όποιος κάνει ψυχοθεραπεία είναι «τρελός» ή «προβληματικός».

Τέτοιου είδους χαρακτηρισμοί όχι μόνο απέχουν από την πραγματικότητα αλλά δημιουργούν δυσάρεστα συναισθήματα και στιγματίζουν τα άτομα. Είναι αλήθεια ότι κάποιες φορές μπορεί οι θεραπευόμενοι να πάσχουν από κάποια σοβαρή ψυχική διαταραχή, συχνότατα όμως είναι άνθρωποι που πολλοί από εμάς γνωρίζουμε και συναναστρεφόμαστε στην καθημερινότητα μας, οι οποίοι αντιμετωπίζουν διάφορα θέματα που δυσκολεύουν τη ζωή τους.

Γιατί να ξεκινήσω ψυχοθεραπεία; Μπορώ και μόνος μου να αντιμετωπίσω τα προβλήματά μου.

Συχνά οι άνθρωποι που ισχυρίζονται κάτι τέτοιο κουκουλώνουν τα προβλήματά τους και έτσι τα διαιωνίζουν, παγιδεύοντας τον εαυτό τους σε αυτά. Η βοήθεια του ψυχοθεραπευτή είναι πολύτιμη καθώς «κανένα πρόβλημα δεν μπορεί να επιλυθεί στο ίδιο επίπεδο της σκέψης που το δημιούργησε» (Α. Αϊνστάιν). Έτσι, αν είναι κανείς ειλικρινής με τον εαυτό του και απευθυνθεί σε κάποιον ειδικό έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες όχι μόνο να αλλάξει τον τρόπο αντιμετώπισης των θεμάτων που τον απασχολούν αλλά και να μάθει καινούριους, πιο λειτουργικούς τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς μέσα από μια διαδικασία ψυχολογικής ωρίμανσης.

Έχω φίλους που με βοηθούν οπότε η ψυχοθεραπεία είναι περιττή.

Οι φίλοι είναι πράγματι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι στη ζωή του καθενός και μπορούν να είναι πολύ βοηθητικοί και υποστηρικτικοί. Είναι διαφορετική όμως η φιλική σχέση από την ψυχοθεραπευτική. Οι φίλοι μας δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως ψυχοθεραπευτές (δεν νομίζω πως θέλουν έναν τέτοιο ρόλο). Κάτι τέτοιο δεν είναι ρεαλιστικό αφού τους φορτώνουμε με παραπάνω προσδοκίες από όσο η σχέση αντέχει. Ο ψυχοθεραπευτής έχει την εκπαίδευση να βοηθήσει μέσα από την σχέση που σταδιακά αναπτύσσεται με τον θεραπευόμενο, μια σχέση εμπιστοσύνης όπου η εχεμύθεια, η ελεύθερη έκφραση και η έλλειψη λογοκρισίας είναι χαρακτηριστικά που παρέχονται στο σταθερό θεραπευτικό πλαίσιο. Ναι λοιπόν σε φιλικές σχέσεις που μας βοηθούν να εξελιχθούμε αλλά παράλληλα η ψυχοθεραπεία αναλυτικού τύπου όπως η ομαδική ανάλυση προσφέρει μια βαθύτερη και πιο ουσιαστική επικοινωνία με τον εαυτό μας σε ένα προστατευμένο περιβάλλον με σαφή όρια.

Ο θεραπευτής έχει και αυτός τα δικά του προβλήματα οπότε θα τα μεταφέρει και δε θα μπορεί να με βοηθήσει.

Το να υποστηρίζει κανείς ότι ο ψυχοθεραπευτής δεν έχει προβλήματα τροφοδοτεί μια ψευδή εικόνα ενός θεραπευτή στη σφαίρα του μη ανθρώπινου. Ο θεραπευτής όμως είναι κατάλληλα εκπαιδευμένος αφενός και έχει κάνει και ο ίδιος ψυχοθεραπεία αφετέρου έτσι ώστε όχι μόνο να μη προβάλλει τα προβλήματά του στο θεραπευόμενο αλλά και, τηρώντας τις αρχές δεοντολογίας που διέπουν το επάγγελμα, να προστατεύει το θεραπευόμενο και τη θεραπευτική σχέση.

Όλα είναι “στο μυαλό μας” άρα ο ψυχοθεραπευτής δεν μπορεί να βοηθήσει σε τίποτα.

Άλλη μια λανθασμένη αντίληψη που τροφοδοτεί την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας ότι δηλαδή, μόνοι μας μπορούμε να αντιμετωπίσουμε όλα τα ζητήματα που μας δυσκολεύουν. Παράλληλα, υποτιμά τις βαθύτερες ψυχοσυναισθηματικές αιτίες που προκαλούν τις δυσκολίες καθώς αφού όλα είναι στο μυαλό μας αρκεί να αλλάξουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα. Η συνδρομή του θεραπευτή είναι σημαντική καθώς πέρα από το ότι συμβάλλει στην αλλαγή δυσλειτουργικών γνωστικών αντιλήψεων βοηθάει σε μια πιο βαθιά αλλαγή της προσωπικότητας.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Η Κατερινα Παπαμανουσάκη είναι Κοινωνική Λειτουργός MA, Ψυχοθεραπεύτρια-Ομαδική Αναλύτρια

E-mail: katerinapapamanousaki@yahoo.co.uk

]]>

09 Νοέ 2012

Εσείς πώς επιλέγετε σύντροφο;

Αρθρογράφος: Χαλατζούκα Αθανασία

Αναδημοσίευση από: GeneNutrition

O καθένας μας καθημερινά λιγότερο ή περισσότερο έρχεται σε επαφή με πλήθος ανθρώπων. Πόσοι όμως από αυτούς ή αυτές είναι υποψήφιοι για τη θέση του κατάλληλου συντρόφου στο πλάι μας; Με άλλα λόγια τι κριτήρια επιλογής έχετε για το σύντροφό σας;

Συχνά στις μέρες μας, στο παραπάνω ερώτημα απαντήσεις όπως η εξωτερική εμφάνιση, η ηλικία, η μόρφωση, ο χαρακτήρας, τα κοινά ενδιαφέροντα, η οικονομική και κοινωνική κατάσταση, είναι συχνές και συνήθεις, παραδεχόμενοι δηλαδή ότι για τις δικές μας επιλογές το λόγο έχουν τα χαρακτηριστικά που διαθέτει ο άλλος. Είναι μόνο αυτό;

Αναρωτηθήκατε ποτέ γιατί παρότι ξέρετε τι θέλετε, πέφτετε στους «λάθος» ανθρώπους;

Η οικογένεια προέλευσης του καθενός μας παίζει ιδιαίτερο και πολλαπλό ρόλο στη διαδικασία επιλογής του συντρόφου μας. Ανάλογα με το ρόλο που ανατέθηκε άμεσα ή έμμεσα στον καθένα από μας στην οικογένεια προέλευσης μπορεί να προσπαθούμε να επιβεβαιώσουμε αυτό το ρόλο και στη συντροφική μας σχέση. Οι πρωταγωνιστές στο πλάι μας μπορεί να αλλάζουν, αλλά οι ρόλοι συνήθως παραμένουν ίδιοι. Έτσι συχνά αδέρφια που είχαν το ρόλο του προστάτη ή του στηρίγματος στην οικογένεια, αναζητούν συντρόφους που να δείχνουν ότι χρειάζονται ένα στήριγμα.

Επίσης, ανάλογα με τα πρότυπα που έχουμε αναπτύξει από τους γονείς μας, αναμένουμε ο σύντροφός μας να υπακούει στο πρότυπο του συντρόφου του πατέρα μας ή της μητέρας μας. Συχνά οι άνθρωποι επιλέγουμε για σύντροφο άτομα που παρουσιάζουν ομοιότητες με τον αρχικό δεσμό που είχαμε με την μητέρα, τον πατέρα ή οποιοδήποτε άλλο σημαντικό πρόσωπο μας επηρέασε στην αρχή της ζωής μας.

Πολλές φορές δημιουργούμε νέες σχέσεις, αντίγραφα των προηγούμενων όπου είμαστε σίγουροι ότι θα αποφύγουμε τα λάθη του παρελθόντος, συχνά όμως ο τρόπος με τον οποίο μεγαλώσαμε και η πραγματικότητά μας όπως την έχουμε ορίσει, μας οδηγεί σε λύσεις που προσφέρουν πρόσκαιρη ανακούφιση, επαναλαμβάνοντας φαύλους κύκλους συμπεριφορών, οι οποίοι διακόπτονται μόνο όταν συνειδητοποιήσουμε πώς εμείς οι ίδιοι συμβάλλουμε σ’αυτό και πως μπορούμε να δράσουμε εναλλακτικά.

Τι μπορούμε να κάνουμε λοιπόν;

Επικεντρωθείτε στον εαυτό σας κι όχι στους άλλους. Αν καταφέρετε να δείτε τον εαυτό σας ως παρατηρητής τότε θα δείτε ίσως στοιχεία σας τα οποία μέχρι σήμερα δεν μπορούσατε να τα δείτε γιατί βλέπατε από πολύ κοντά ενώ κάποιες φορές για να δούμε καθαρά χρειάζεται να πάρουμε απόσταση.

Οι συμπεριφορές αν ήταν σχήματα θα ήταν κύκλοι, γιατί πολύ απλά μία συμπεριφορά πυροδοτεί μια άλλη και αυτή μια άλλη και στο τέλος καταλήγουμε να χαθούμε σε φαύλους κύκλους όπου το πιο εύκολο είναι να αποδώσουμε ευθύνες για το ποιος οδήγησε τη σχέση στο τέλος της. Θυμηθείτε ότι μια επιτυχημένη αλλά και μια αποτυχημένη σχέση θέλει 2, οπότε εστιάστε σε δικές σας συμπεριφορές που πιθανό θα θέλατε να αλλάξετε για να αλλάξει και η συμπεριφορά του άλλου αλλά και η σχέση σας.

Αναρωτηθείτε για το τι πραγματικά αναζητάτε από μία σχέση κι όχι ποιόν αναζητάτε για μια σχέση. Ίσως να μη χρειαστεί να έρθετε κοντά με ανθρώπους οι οποίοι παρότι σας ελκύουν, δεν ταιριάζετε.

Το αν οι επιλογές σας είναι σωστές ή λάθος θα το κρίνετε μόνοι σας, ωστόσο συχνά μπορεί μέσα από μία λανθασμένη επιλογή να ανακαλύψουμε κομμάτια του εαυτού μας που δε γνωρίζαμε, να βγούμε πιο δυνατοί και πιο σίγουροι για αυτό που αναζητάμε από μία συντροφική και ερωτική σχέση.


Εισαγωγική Φωτογραφία:

H Αθανασία Χαλατζούκα σπούδασε Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ και συνέχισε την εκπαίδευσή της στο αποκτώντας Μεταπτυχιακό τίτλο στον τομέα της Συμβουλευτικής Ψυχολογίας (MSc). Τα τελευταία χρόνια εργάζεται ιδιωτικά στο προσωπικό της γραφείο, με ενήλικες, παιδιά, ζευγάρια και οικογένειες με βάση τη Συστημική ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.

E-mail: achalatzouka@yahoo.gr Τηλ: +30 6947305252

]]>

05 Νοέ 2012

Επιληψία και Διατροφή

Γράφει: Σταυρούλα Κρίκη

Αναδημοσίευση από: Genenutrition.gr

Η επιληψία είναι μία διαταραχή που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα φαινόμενα κρίσεις του εγκεφάλου. Η πιο κοινή μέθοδος θεραπείας και μείωσης αυτών των κρίσεων είναι η λήψη αντιεπιληπτικών φαρμάκων. Σε πολλές περιπτώσεις επιληψίας, τα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν αλλεργική αντίδραση, ανεπιθύμητες παρενέργειες ή μπορεί απλά να μην είναι αποτελεσματικά.

Τα φάρμακα είναι η πρώτη οδός αγωγής. Ωστόσο υπάρχουν και εναλλακτικές θεραπείες που εφαρμόζονται συχνά. Η χειρουργική αφαίρεση ενός μικρού μέρους του εγκεφάλου είναι μία επιλογή εάν ο νευρολόγος πιστεύει ότι υπάρχει πιθανότητα να βοηθήσει στην μείωση των κρίσεων. Άλλη εναλλακτική είναι η εμφύτευση διεγερτικού του πνευμονογαστρικού νεύρου. Αυτή η συσκευή χρησιμοποιεί το πνευμονογαστρικό νεύρο στο σώμα για να στείλει ηλεκτρικά σήματα στον εγκέφαλο. Και τέλος υπάρχει η κετογονική δίαιτα.

Η κετογονική δίαιτα είναι μια ειδική δίαιτα υψηλή σε λίπος και χαμηλή σε υδατάνθρακες, η οποία βοηθά στον έλεγχο επιληπτικών κρίσεων. Είναι πολύ πιο αυστηρή από την τροποποιημένη δίαιτα Άτκινς με πιο συγκεκριμένο προσδιορισμό θερμίδων, πρωτεΐνης και υγρών.

Η ονομασία κετογονική σημαίνει ότι παράγονται κετόνες στο σώμα (κετο = κετόνη, γονική = παραγωγική). Οι κετόνες σχηματίζονται όταν ο οργανισμός χρησιμοποιεί το λίπος ως πηγή ενέργειας. Συνήθως το σώμα χρησιμοποιεί υδατάνθρακες (όπως ζάχαρη, ψωμί, ζυμαρικά) ως καύσιμο, αλλά επειδή η κετογονική δίαιτα είναι πολύ χαμηλή σε υδατάνθρακες, το λίπος γίνεται η πρωταρχική πηγή. Οι κετόνες δεν είναι επικίνδυνες. Ανιχνεύονται στα ούρα, το αίμα και την αναπνοή. Οι κετόνες είναι το κλειδί της δίαιτας, καθώς τα υψηλά επίπεδα κετονών συνήθως οδηγούν σε καλύτερο έλεγχο των κρίσεων.

Ποιος θα επωφεληθεί;

Οι γιατροί συστήνουν την κετογονική δίαιτα σε παιδιά στα οποία οι κρίσεις τους δεν έχουν παρουσιάσει καμία βελτίωση με διάφορες θεραπευτικές αγωγές. Συστήνεται και στα παιδιά με σύνδρομο Lennox-Gastaut.

Σπάνια συστήνεται για ενήλικες. Ωστόσο, σε περιορισμένες έρευνες που έχουνε γίνει, η δίαιτα φαίνεται να λειτουργεί το ίδιο καλά, αν και είναι πολύ πιο περιορισμένη και αυστηρή. Έρευνες ακόμα γίνονται για να δειχθεί και αν η τροποποιημένη δίαιτα Άτκινς έχει αποτέλεσμα σε ενήλικες.

Η κετογονική δίαιτα έχει αποδειχθεί αποτελεσματική σε έρευνες και για συγκεκριμένες καταστάσεις επιληψίας. Αυτές περιλαμβάνουν βρεφικούς σπασμούς, σύνδρομο Rett, σκλήρυνση κατά πλάκας, σύνδρομο Dravet, σύνδρομο Doose και ανεπάρκεια GLUT-1. Η χρήση κετογονικής δίαιτας αποκλειστικά με πόσιμα σκευάσματα για βρέφη και με γαστροστομία σε ορισμένα μικρά παιδιά μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη συμμόρφωση και ενδεχομένως ακόμη και βελτιωμένη αποτελεσματικότητα. Η δίαιτα λειτουργεί καλά και για τα παιδιά με εστιακές επιληπτικές κρίσεις, αλλά μπορεί να είναι λιγότερο πιθανό να οδηγήσουν σε ένα άμεσο αποτέλεσμα. Σε γενικές γραμμές, η διατροφή αυτή μπορεί πάντα να ληφθεί υπ’ όψη στα πλαίσια της αγωγής εφόσον δεν υπάρχουν σαφείς μεταβολικοί ή μιτοχονδριακοί λόγοι για να μην χρησιμοποιηθεί.

Πως είναι αυτή η δίαιτα;

Η τυπική κετογονική δίαιτα παρέχει 3 με 4 γραμμάρια λίπους για κάθε 1 γραμμάριο υδατάνθρακα και πρωτεΐνης. Το διαιτολόγιο θα πρέπει να περιέχει 75 με 100 θερμίδες για κάθε κιλό σωματικού βάρους και 1-2 γραμμάρια πρωτεΐνης για κάθε κιλό σωματικού βάρους. Εάν ακούγεται περίπλοκο, είναι γιατί όντως είναι. Γι’ αυτό και οι γονείς χρειάζονται τη βοήθεια ενός διαιτολόγου.

Ο «λόγος» της κετογονικής δίαιτας είναι το πηλίκο των γραμμαρίων του λίπους προς τα γραμμάρια της πρωτεΐνης και των υδατανθράκων σε συνδυασμό. Ο λόγος 4 προς 1 είναι πιο αυστηρό από τον λόγο 3 προς 1, και χρησιμοποιείται συνήθως για τα περισσότερα παιδιά. Ο λόγος 3 προς 1 χρησιμοποιείται για βρέφη, έφηβους αλλά και παιδιά που χρειάζονται περισσότερα ποσά πρωτεΐνης και υδατάνθρακες για κάποιον λόγο.

Τα είδη των τροφίμων που παρέχουν λίπος για την κετογονική δίαιτα είναι το βούτυρο, η κρέμα γάλακτος, μαγιονέζα και έλαια (π.χ. ελαιόλαδο). Επειδή τα ποσά υδατανθράκων και πρωτεΐνης πρέπει να είναι περιορισμένα, είναι σημαντική η προσεκτική προετοιμασία των γευμάτων. Καμία άλλη πηγή υδατανθράκων δεν θα πρέπει να καταναλώνεται. (Ακόμα και η οδοντόκρεμα ή τα κοινά σιρόπια για τον βήχα μπορεί να περιέχουν λίγη ζάχαρη μέσα!). Για τον λόγο αυτόν, η κετογονική δίαιτα επιβλέπεται από εξειδικευμένο διαιτολόγο. Οι γονείς και τα παιδιά θα πρέπει να εκπαιδευτούν καλά στο τι μπορεί και δεν μπορεί να καταναλωθεί.

Τι συμβαίνει πρώτα;

Συνήθως η δίαιτα ξεκινά μέσα στο νοσοκομείο. Το παιδί ξεκινά με απόλυτη νηστεία (εκτός από νερό) κάτω από στενή ιατρική παρακολούθηση για μέχρι και 24 ώρες. Για παράδειγμα, το παιδί μπορεί να εισαχθεί στο νοσοκομείο την Δευτέρα, να αρχίσει τη νηστεία στις 6 μ.μ. και να συνεχίσει καταναλώνοντας μόνο νερό μέχρι τις 6 π.μ. τις Τρίτης. Μετά από αυτό ξεκινά η δίαιτα, αυξάνοντας σταδιακά τις θερμίδες ή τον «λόγο». Αυτό είναι το πρωτόκολλο του νοσοκομείου Hopkins. Υπάρχει όλο και αυξανόμενη έρευνα που δείχνει ότι ίσως να μην απαιτείται νηστεία για μια μακρόχρονη αποτελεσματικότητα, αλλά οδηγεί σίγουρα σε πιο γρήγορη έναρξη της κέτωσης στον οργανισμό. Ο βασικός λόγος εισαγωγής στο νοσοκομείο είναι ο έλεγχος των κρίσεων κατά τη δίαιτα, η εξασφάλιση ότι κανένα φάρμακο δεν περιέχει υδατάνθρακες και η εκπαίδευση των οικογενειών.

Πως δουλεύει;

Αρκετές έρευνες έχουν δείξει ότι η κετογονική δίαιτα μειώνει ή προλαμβάνει τις κρίσεις σε πολλά παιδιά στα οποία οι κρίσεις τους δεν μπορούσαν να ρυθμιστούν μέσω κάποιας φαρμακευτικής αγωγής. Πάνω από το μισά παιδιά που υποβάλλονται στη δίαιτα έχουν μία μείωση τουλάχιστον 50% στον αριθμό των επεισοδίων. Κάποια παιδιά, συνήθως 10-15%, απαλλάσσονται εντελώς από τις κρίσεις τους.

Παιδιά που ακολουθούν μια κετογονική δίαιτα συνεχίζουν να λαμβάνουν τα φάρμακά τους. Μερικά καταλήγουν να παίρνουν μικρότερες δόσεις ή λιγότερα φάρμακα σε σύγκριση με πριν ξεκινήσουν τη δίαιτα. Η χρονική στιγμή στην οποία η δόση των φαρμάκων μπορεί να μειωθεί εξαρτάται από το κάθε παιδί και την κρίση του κάθε γιατρού. Στοιχεία δείχνουν ότι μπορεί να γίνει και με την έναρξη της δίαιτας σε πολλές περιπτώσεις χωρίς καμία συνέπεια.

Εάν το άτομο ξεφύγει από τη δίαιτα, ακόμα και για ένα γεύμα, μπορεί να χάσει η δίαιτα την μέχρι εκείνη τη στιγμή θετική επίδραση. Επομένως είναι πολύ σημαντική η τήρηση της δίαιτας όπως έχει συνταγογραφηθεί. Είναι ιδιαίτερα δύσκολο να ακολουθήσει κανείς αυτήν τη δίαιτα 100% εάν υπάρχουν κι άλλα παιδιά στο σπίτι που ακολουθούν μια φυσιολογική διατροφή. Μικρά παιδιά με πρόσβαση στο ψυγείο μπαίνουν στον πειρασμό των «απαγορευμένων» τροφίμων.

Υπάρχουν παρενέργειες;

Ένα άτομο που ξεκινά την κετογονική δίαιτα μπορεί να αισθάνεται ατονία και κούραση τις πρώτες ημέρες. Αυτό ενδέχεται να χειροτερέψει εάν ένα παιδί είναι άρρωστό την στιγμή που ξεκινήσει τη δίαιτα. Θα πρέπει να εξασφαλιστεί η κατανάλωση υγρών ελεύθερων υδατανθράκων κατά την αρρώστια.

Παρενέργειες που μπορεί να προκύψουν, αφού το άτομο έχει ακολουθήσει τη δίαιτα για αρκετό χρονικό διάστημα, είναι:

  • Πέτρες στα νεφρά
  • Υψηλά επίπεδα χοληστερόλης
  • Αφυδάτωση
  • Δυσκοιλιότητα
  • Μειωμένους ρυθμούς ανάπτυξης ή/και πρόσληψης βάρους
  • Οστικά κατάγματα

Επειδή η δίαιτα δεν παρέχει όλες τις βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία μιας ισορροπημένης διατροφής, συνήθως συστήνονται συμπληρώματα βιταμινών και ιχνοστοιχείων. Τα πιο σημαντικά στοιχεία που λείπουνε είναι το ασβέστιο και η βιταμίνη D, ο σίδηρος και το φυλλικό οξύ.

Πως παρακολουθείται στη συνέχεια ο ασθενής;

Ο γιατρός συνήθως παρακολουθεί το παιδί κάθε 1-3 μήνες. Γίνονται εξετάσεις αίματος και ούρων για να διαπιστωθεί εάν υπάρχει κάποιο ιατρικό πρόβλημα. Μετράται το ύψος και το βάρος για να ελεγχθεί εάν έχει μειωθεί ο ρυθμός ανάπτυξης. Καθώς το παιδί βάζει κιλά, η δίαιτα μπορεί να χρειαστεί να τροποποιηθεί.

Μπορεί να διακοπεί η δίαιτα;

Εάν οι κρίσεις είναι καλά ελεγμένες για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, συνήθως 2 χρόνια, ο γιατρός μπορεί να συστήσει την διακοπή της δίαιτας. Συνήθως ο ασθενής αρχίζει ομαλά να μπαίνει ξανά σε μια φυσιολογική διατροφή, πράγμα το οποίο μπορεί να διαρκέσει μερικούς μήνες ή και περισσότερο. Όπως συμβαίνει και όταν γίνεται απότομη διακοπή των φαρμάκων, οι επιληπτικές κρίσεις μπορεί να χειροτερέψουν εάν η κετογονική δίαιτα σταματήσει κατευθείαν. Τα παιδιά συνήθως συνεχίζουν να λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή μετά τη δίαιτα. Σε πολλές περιπτώσεις η δίαιτα έχει οδηγήσει σε σημαντικό, αλλά όχι αποκλειστικό, έλεγχο των κρίσεων.


Εισαγωγική Φωτογραφία

Η Σταυρούλα Κρίκη είναι Διαιτολόγος – Διατροφολόγος του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών απ’ όπου αποφοίτησε το 2008. Στα πλαίσια της πτυχιακής εργασίας ασχολήθηκε με την αλληλεπίδραση του άσθματος και της διατροφής σε παιδιά και εφήβους. Αυτό το χρονικό διάστημα αναλαμβάνει την κατ’οίκον παρακολούθηση ατόμων, στον νομό Αττικής, ως ελεύθερος επαγγελματίας.

E-mail: stavroulakriki@gmail.com Blog: http://stavroulakriki.blogspot.gr

]]>

01 Νοέ 2012

Ψυχολογία και δερματικά νοσήματα: Πως σχετίζονται μεταξύ τους

Συγγραφή: Καραδουλαμά Γεωργία

Αναδημοσίευση από: GeneNutrition.gr

Στις περισσότερες περιπτώσεις τα δερµατικά νοσήματα έρχονται στην επιφάνεια σε περιόδους έντονου στρες. Ο ψυχολογικός παράγοντας λοιπόν παίζει σηµαντικό ρόλο, αφού µπορεί να πυροδοτήσει και να επιδεινώσει µια δερµατική πάθηση.

Υπάρχουν µέλη οικογενειών µε χρόνιες δερµατικές ασθένειες που ενώ παραµένουν κοιμισμένες επί χρόνια, έρχονται ξαφνικά στην επιφάνεια λόγω στρες. Επομένως θα µπορούσαµε να πούµε ότι όταν βλέπουμε τα συμπτώματα διαφόρων δερµατικών παθήσεων, όπως ψωρίαση, έρπητας, έκζεμα, κ.τ.λ. να χειροτερεύουν, υποψιαζόμαστε ότι το άτοµο µπορεί να διανύει περίοδο στρες. Βέβαια με τον ίδιο τρόπο που το στρες, το άγχος και η στεναχώρια μπορεί να οδηγήσουν στην εμφάνιση δερματικών νοσημάτων, έτσι και η εμφάνιση των νοσημάτων αυτών μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχή της ψυχολογίας όπως κατάθλιψη, άγχος, πανικό και έλλειψη αυτοπεποίθησης καθώς το άτομο που εμφανίζει τα δερματικά νοσήματα δεν μπορεί να διαχειριστεί αυτή την αλλαγή που εμφανίζεται στο σώμα του. Όλο αυτό δυσχεραίνει και τις σχέσεις αυτών των ατόμων καθώς οι ίδιοι δεν πλησιάζουν άλλους από ντροπή ή φόβο για το πώς θα τους αντιμετωπίσουν.

Το δέρμα γενικά είναι αυτό που δείχνει τις εσωτερικές εντάσεις του εαυτού μας οι οποίες δεν εκφράζονται μέσα από τα λόγια και τη συμπεριφορά μας. Οι ψυχοσωματικές ασθένειες του δέρματος λοιπόν αντιπροσωπεύουν ένα υποκειμενικό μήνυμα. Εκφράζουν κάποιο πρόβλημα που δεν είναι συνειδητοποιημένο και που το άτομο το απωθεί. Έχοντας λοιπόν απωθήσει το άτομο το πρόβλημά του ο οργανισμός του ξεσπάει με κάποιο δερματικό νόσημα, ιδιαίτερα όταν το άτομο βρίσκεται σε περιόδους έντονου άγχους και στεναχώριας. Βέβαια υπάρχουν και περιπτώσεις που συμβαίνει το αντίθετο, που δηλαδή τα δερματικά νοσήματα εμφανίζονται όταν έχει περάσει η περίοδος στρες και επέρχεται η ηρεμία. Αυτό συμβαίνει διότι τότε το άτομο καλείται να έρθει αντιμέτωπο με αυτό που τον απασχολεί και για να μην το αντιμετωπίσει εκδηλώνει το δερματικό νόσημα ώστε να ασχοληθεί με ‘’αυτό’’ και όχι με τον πραγματικό λόγο που τον απασχολεί. Έτσι ένα πένθος που δεν εκφράζεται, ένας θυμός που πνίγεται, ένας δύσκολος χωρισμός που δεν συζητιέται μπορεί να είναι κάποιοι από τους λόγους που μπορούν να οδηγήσουν στην εμφάνιση τέτοιων συμπτωμάτων.

Σύμφωνα με ειδικούς, οι συνεδρίες χαλάρωσης, η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία (CBT) (που βοηθάει στην αλλαγή αρνητικών μορφών σκέψης) και η ομαδική ψυχοθεραπεία είναι μεταξύ των τεχνικών που μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα που πάσχουν από κάποια δερματικά νοσήματα όπως ψωρίαση, έκζεμα, ακμή και η χρωστική ουσία διαταραχή λεύκη. Φαίνεται πάντως πως γενικά οι ψυχολογικές παρεμβάσεις μπορεί να βοηθήσουν, καθώς οι ασθενείς ασχολούνται με το συναισθηματικό αντίκτυπο των ασθενειών του δέρματος τους και όχι με τα ίδια τα δερματικά νοσήματα.

Γενικά κάθε είδους ψυχοθεραπεία φαίνεται να είναι αποτελεσματική στην εμφάνιση δερματικών νοσημάτων και γενικά στην εμφάνιση ψυχοσωματικών παθήσεων καθώς μέσω της ψυχοθεραπείας το άτομο μπορεί να εξωτερικεύσει τις σκέψεις, τις ανησυχίες και τα προβλήματα που είχε τόσο καιρό απωθημένα. Γενικά είναι πολύ βοηθητικό και ανακουφιστικό και όχι μόνο σε τέτοιου είδους νοσήματα, το άτομο να μιλάει, να εκφράζει τα άγχη του και να μοιράζεται τις ανησυχίες του διότι είναι απόλυτα φυσιολογική η ανάγκη του ανθρώπου να εξωτερικεύει κάθε είδους σκέψη του είτε αυτή είναι αρνητική είτε είναι θετική. Στις περιπτώσεις που τα παιδιά εμφανίσουν κάποιο δερματικό νόσημα θα ήταν καλό να συζητάμε μαζί τους τις ανησυχίες τους και να τα ενθαρρύνουμε να μας μιλάνε για τα θέματα τους και να μην ξεχνάμε πως τα ίδια μπορεί να αντιμετωπίζουν εκτός των άλλων και δυσκολίες στο σχολικό περιβάλλον. Έτσι θα είναι καλό να ενημερώνουμε τα παιδιά για το τι ακριβώς είναι η δερματική νόσος που έχουν, για το αν μεταδίδεται ή όχι και να είμαστε δίπλα τους σε κάθε τους απορία ώστε να μη φαντάζονται ότι αυτό που έχουν είναι κάτι τόσο κακό.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Η Γεωργία Καραδουλαμά είναι Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια. Σπούδασε Ψυχολογία στο ΑΠΘ και ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές στην Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία στο Ινστιτούτο Συστημικής Σκέψης και Ψυχοθεραπείας.  Αναλαμβάνει γονείς, ενηλίκους, παιδιά και ζευγάρια σε ατομική και οικογενειακή θεραπεία με στόχο την συμβουλευτική, την ψυχολογική υποστήριξη αλλά και τη θεραπεία.

Τηλ: +30 2310 224251 

E-mail: psy_geo.kara@yahoo.com

]]>

18 Οκτ 2012

Κρατιέμαι γιατί φοβάμαι…

Γράφει η Γεωργία Καλλιντέρη*

Το παρελθόν είμαστε εμείς, το παρόν το διαμορφώνουμε εμείς και το μέλλον εξαρτάται πάλι από εμάς. Πάντα θα υπάρχουν εξωτερικοί μη προβλέψιμοι παράγοντες οι οποίοι θα επηρεάζουν το πώς νιώθουμε, το πώς εκφράζουμε αυτό που νιώθουμε και πως συντηρούμε ή προάγουμε αυτό που μας γεμίζει. Μια φίλη μου, λέει πρόσφατα, κάποιες φορές νομίζω ότι απλά δεν πρέπει να βιάζεις καταστάσεις -έχει δίκιο- όμως πως αυτό γίνεται στην πράξη;

Απλά προσπαθώντας το. Πως θα δεις αν μπορείς αν δεν προσπαθήσεις, αν δε δεις κάτι αν σου ταιριάζει, η αν δεν σου ταιριάζει, αντίστοιχα.

Ο φόβος και η στασιμότητα σίγουρα είναι δύο καταστάσεις οι οποίες τρέφουν η μία την άλλη και δεν προωθούν την υιοθέτηση ή προοπτική μιας νέας. Δεν υποστηρίζω ότι είναι εύκολο να κάνεις ένα βήμα, αλλά δεν είναι και ακατόρθωτο. Το βήμα είναι πολύ σχετικό για τον καθένα, δεν έχει κανόνα, τον κανόνα τον δημιουργεί ο καθένας μόνος του και το πάει μέχρι εκεί που μπορεί. Μέχρι εκεί που αντέχει και βάζοντας τα δικά του προσωπικά όρια. Ο κάθε ένας από εμάς έχει τις δικές του εμπειρίες. Οι εμπειρίες μας, διαμορφώνουν αυτό που είμαστε, φτιάχνουν τις προτιμήσεις, τι μας αρέσει και τι δε μας αρέσει.

Οφείλουμε να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να έχει δικαιώματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η επιβολή των προσωπικών πεποιθήσεων -με σκοπό την εκπλήρωση των αναγκών μας- είναι απαραίτητη. Εκφράζεσαι, μοιράζεσαι, αναγνωρίζεις τις πραγματικές σου αξίες και παίρνεις αποφάσεις. Οι αποφάσεις λαμβάνονται επειδή έχεις αναγνωρίσει τις προσωπικές σου αξίες και κατάφερες να τις ιεραρχήσεις και τότε λειτουργείς αυθόρμητα.

Αυθορμητισμός δεν είναι αυθαίρετες πράξεις. Είναι κατανόηση του «εγώ», αναγνώριση του «είμαι» και διάθεση επικοινωνίας μέσα από μια υγιή αλληλεπίδραση. Έτσι είτε θα σου ταιριάξει κάτι είτε όχι, όμως εσύ θα πηγαίνεις με σημείο αναφοράς εσένα…-θέλω και προσπαθώ γι αυτό που πραγματικά επιθυμώ έχοντας σεβασμό στο «όχι» και στο «ναι» παράλληλα το δικό μου και του άλλου. Όπως εσύ έτσι και οι γύρω έχουν εμπειρίες. Έχουν πονέσει, έχουν συμβιβαστεί και έχουν φύγει ή έχουν εγκαταλειφθεί, όμως κάθε νέα εμπειρία σου δίνει τη δυνατότητα να φτιάξεις κάτι καινούριο. Να μάθεις από τα λάθη σου και να κάνεις καινούρια. Ο φόβος δεν σου επιτρέπει συχνά να δεις καθαρά, σε «κλείνει» και σε απομακρύνει από αυτό το βαθύτερο μέσα σου.

Η επαφή σου με αυτό το βαθύτερο κομμάτι απαντάται σε μια εσαεί προσπάθεια και όσο παλεύεις να στέκεσαι εκεί προσπαθώντας γι αυτό, μη φοβάσαι. Αυτό σε εξελίσσει σε πάει μπροστά σε παρακινεί και σε γεμίζει. Σε βοηθάει να δημιουργήσεις, να αναπτύξεις, να δώσεις και να πάρεις. Τι λες, δεν αξίζει τον κόπο;

Εισαγωγική Φωτογραφία

H Γεωργία Κλλιντέρη είναι κοινωνική λειτουργός και εκπαιδευόμενη ψυχοδραματίστρια στο ΨΥΚΑΠ-Ψυχοδραματικό Κέντρο Ανάπτηξης Προσωπικότητας E-mail: gkallideri@gmail.com

]]>

12 Οκτ 2012

Γονείς: Τα βασικά λάθη στην ανατροφή των παιδιών μας

Γράφει η Δανάη Σιάμου*

Αναδημοσίευση από GeneNutrition.gr

Η δημιουργία της οικογένειας είναι από τις σπουδαιότερες στιγμές στη ζωή ενός ανθρώπου. Τί γίνεται όμως όταν τα παιδιά καταφθάνουν; Φυσικά, όλοι κάνουν λάθη και όλοι έχουν δικαίωμα στο λάθος.Το ίδιο ισχύει και για τους γονείς. Ποιά είναι, όμως, τα βασικά λάθη στη διαδικασία του μεγαλώματος των παιδιών, που μπορούμε να αποφύγουμε;

Χρόνος για όλους!

Ένα πρώτο λάθος αφορά το γεγονός ότι πολλοί γονείς εγκαταλείπουν τη ζωή τους, τον εαυτό τους και τη μεταξύ τους σχέση, με σκοπό να ικανοποιήσουν τις ανάγκες του παιδιού. Όταν ένα παιδί μπαίνει στη ζωή μας, αυτό δε πρέπει να σημαίνει ότι τελείωσε κιόλας! Καλό είναι να επιδιώκουμε, όχι μόνο να προσαρμοστούμε εμείς στις ανάγκες του μωρού μας ,αλλά και αυτό στις δικές μας. Η δημιουργία ενός προγράμματος που θα έχουμε ελεύθερο χρόνο να ξεκουραστούμε, να βγούμε, να περιποιηθούμε τον εαυτό μας και να περάσουμε δημιουργικό χρόνο με τον σύντροφο και τους φίλους μας είναι πολύ σημαντικό για τη ψυχική μας διάθεση και μας εφοδιάζει με αντοχή και κέφι, που σίγουρα θα το αντιληφθούν και τα παιδιά μας!

Ποιός είναι το αφεντικό;

Ένα ακόμη λάθος είναι η ασάφεια στη θέσπιση και στη τήρηση κάποιων οικογενειακών κανόνων. Είναι εξαιρετικής σημασίας τα παιδιά να αντιλαμβάνονται ποιός είναι “ο αρχηγός” στο σπίτι, όσο άσχημο κι αν ακούγεται αυτό. Ένας σωστός αρχηγός θεσπίζει κανόνες, που πρέπει όλοι να τηρούν, αλλά παρέχει και ασφάλεια. Είναι αυστηρός, αλλά και επιεικής, όπου χρειάζεται. Τα παιδιά νιώθουν πολύ πιο ήρεμα όταν ακολουθούν ένα πρόγραμμα και κάποιους κανόνες στα πλαίσια της οικογένειας κι όταν αναγνωρίζουν την σημαντική θέση του γονέα. Με αυτό τον τρόπο αναγνωρίζουν και τη δική τους θέση στο σπίτι: τις υποχρεώσεις τους, τα δικαιώματά τους, τα όρια της συμπεριφοράς τους και των σχέσεων μες στο οικογενειακό σύστημα.

Απαραίτητο συστατικό επιτυχίας εδώ, αποτελεί η συνεργασία των γονέων στη διεξαγωγή και την τήρηση των οικογενειακών κανόνων, καθώς και η αλληλοϋποστήριξη, ακόμα κι αν οι ίδιοι δεν ζούνε πια μαζί- έχουν όμως ένα κοινό στόχο, που αφορά τη σωστή ανατροφή των παιδιών τους.

Η επιβράβευση και η τιμωρία-ποινή, επίσης, αποτελούν ένα πολύ εύκολο τρόπο για να κατανοήσουν και να ακολουθήσουν τα παιδιά τους σπιτικούς κανόνες, αλλά και για να εμπεδώσουν τον καθοριστικό ρόλο του γονέα.

Τι είναι η επιβράβευση στο πλαίσιο μιας οικογένειας;

Κάθε οικογένεια ορίζει και ακολουθεί το δικό της πρόγραμμα και τους δικούς της κανόνες. Η επιβράβευση εξαρτάται τόσο από το χαρακτήρα και τη διάθεση των γονέων, όσο και από τη προσωπικότητα και τις ανάγκες των παιδιών. Ως βραβείο μπορεί να θεωρηθεί ένα δώρο ή μια έκπληξη, μία βόλτα ή εκδρομή, μία παραχώρηση στο οικογενειακό πλαίσιο (πχ, να δει λίγη περισσότερη τηλεόραση από ότι συνήθως). Η έπιβράβευση, που αφορά λέξεις (μπράβο, είσαι πολύ καλό παιδί) καθώς και συναισθηματική έκφραση (αγκαλιές, φιλιά ,κλπ) έχει μεγάλη σημασία και καλό θα ήταν να εκφράζεται συχνά και να συνοδεύει τα βραβεία- αλλάόχι να τα αντικαθιστά!

Τι είναι η ποινή;

Η ποινή ορίζεται, επίσης, ανάλογα με την κρίση και το χαρακτήρα των γονέων και την προσωπικότητα των παιδιών. Ως ποινή μπορεί να θεωρηθεί η στέρηση ενός δικαιώματος (πχ, μιας εξόδου), μιας ευχάριστης δραστηριότητας ή μιας λιχουδιάς, και πρέπει πάντα να συνοδεύεται από σαφή εξήγηση του λόγου για τον οποίο επιβάλλεται. Δηλαδή, το παιδί πρέπει να καταλάβει τι έκανε λάθος, αλλά να μη νιώθει καταδικασμένο. Μέσα σε μια ποινή είναι φρόνιμο,λοιπόν, να εξηγούμε στο παιδί πώς θα μπορούσε να διορθώσει μια κατάσταση ή πως μπορεί να δράσει σωστά τη επόμενη φορά.

Η ποινή δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να παίρνει τη μορφή βίας, τρομοκρατίας ή κακοποίησης!

Προσοχή στις λέξεις!

Μία αποτυχία δεν καθιστά κάποιον αποτυχημένο! Αυτό που θέλω να πώ είναι πως είναι πολύ βλαβερό να χρησιμοποιούμεαπόλυτες εννοιες και χαρακτηρισμούς όταν μιλάμε στο παιδί μας.

Για παράδειγμα, αν το παιδάκι πει ψέμματα, δε χρειάζεται να το χαρακτηρίσουμε ως “ψεύτη”. Αν, επιπλέον, κάνει κάποια ζημιά, δεν είναι σωστό να το χαρακτηρίσουμε ως “κακό παιδί”. Προτιμότερο είναι,όταν επικοινωνούμε με τα μικρούλια μας, αντί να χρησιμοποιούμε λέξεις και έννοιες με αρνητική χροιά, να τις αντικαταστήσουμε με θετικές λεξούλες. Αντί, λοιπόν, να πούμε “αν δε με ακούσεις θα είσαι κακό παιδί”, μπορούμε να πούμε “αν με ακούσεις, θα είσαι καλό παιδί”.

Οι γονείς πολλές φορές ξεχνάνε να συμπεριφέρονται σαν τα παιδιά και να προσπαθούν να σκέφτονται όπως εκείνα, ώστε να καταλαβάινουν τον τρόπο και την αιτία των πράξεών τους και απαιτούν από τα παιδιά να φέρονται, να σκέφτονται και να ενεργούν όπως οι μεγάλοι, κάτι που είναι αρκετά δύσκολο. Ας μη ξεχνάμε, ότι κανένα παιδάκι δεν έχει στο μυαλό του το σωστό, το λάθος ή το στόχο να είναι “παλιόπαιδο”. Πάντοτε, οι πράξεις του έχουν ένα λόγο (πχ, την περιέργεια), που μπορούμε να ανακαλύψουμε αν προσπαθήσουμε να επικοινωνήσουμε ουσιαστικά μαζί του. Ας του μεταδώσουμε θετικά μηνύματα, λοιπόν, που θα λειτουργήσουν τονωτικά στην αυτοεκτίμησή του και στη μετέπειτα δόμηση του χαρακτήρα του!

Συζητήστε το!

Ένα ακόμη λάθος που συνδέεται με την παραπάνω παράγραφο και μπορούμε να αποφύγουμε, αφορά στο τρόπο που επιχειρούμε να επικοινωνήσουμε με το παιδί μας. Συνήθως οι γονείς πιστεύουν ότι το παιδάκι είναι μικρό και δε μπορεί να καταλάβει αυτά που θα του πουν, με αποτέλεσμα να αποφεύγουν να συζητήσουν μαζί του ή να προσπερνούν την ανάγκη τους ή την ανάγκη του ίδιου του παιδιού για επικοινωνία. Ωστόσο, αυτή η πεποίθηση δεν ισχύει. Ένα παιδί αντιλαμβάνεται και κατανοεί το περιβάλλον του πολύ πριν κατορθώσει το ίδιο να εκφραστεί μέσω του λόγου. Δε χρειάζεται να περιμένουμε να μεγαλώσει για να του πούμε αυτά που θέλουμε! Η ισότιμη αντιμετώπιση και η συζήτηση είναι το παν για μία υγιή επικοινωνία. Κατά τη διάρκεια της, ούτε οι διαταγές, αλλά ούτε και η αδιαφορία από μέρους μας θα συνεισφέρουν στη δόμησή της. Ας έχουμε στο νού μας ότι τα παιδιά μας δεν είναι παρά μικροί άνθρωποι, και καλό είναι οι γονείς για κάποια ζητήματα να τους μιλούν περίπου όπως συζητούν και μεταξύ τους.

Ένας λειτουργικός τρόπος επικοινωνίας είναι να φέρουμε το πρόσωπό μας στο ίδιο ύψος με το δικό του και να του μιλήσουμε αργά, ήρεμα και καθαρά για το θέμα που μας/το απασχολεί, εκφράζοντας τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας και παρακινώντας το να κάνει το ίδιο. Φυσικά, τα γλυκά λογάκια κατέχουν σημαντική θέση στην επικοινωνία μας, εκτός κι αν επιχειρούμε να είμαστε πιο αυστηροί!

Ας μην ξεχνάμε,βέβαια, πως κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός κι έτσι κάθε οικογένεια αναπτύσσει το δικό της μοναδικό κώδικα και τρόπο επικοινωνίας, όπου πάνω σε αυτόν θα εντάξει οποιαδήποτε συμπεριφορική τεχνική. Όπως, λοιπόν, κι αν λειτουργούμε, το πρώτο μεγάλο βήμα-όπως ισχύει και σε οποιαδήποτε σχέση- είναι να μάθουμε να ακούμε και να ακουγόμαστε!

Εισαγωγική Φωτογραφία

Η Δανάη Σιάμου Η Δανάη Σιάμου είναι Ψυχολόγος, με εκπαίδευση στην Κλινική Ψυχοπαθολογία. έχει εκπαιδευτεί και εργαστεί εθελοντικά στην αντιμετώπιση ασθενών με προβλήματα ψυχολογικής και ψυχιατρικής φύσεως, σε διάφορους φορείς. Το τελευταίο διάστημα διατηρεί δικό της γραφείο στο Αγρίνιο. E-mail: siamoudanay@gmail.com 

]]>

20 Σεπ 2012

Εργασιακό στρες & οικονομική κρίση

Γράφει η Τριανταφυλλιά Χαρίλα

Το στρες στην εργασία

Όλοι μπορούν να αντιληφθούν, ότι το στρες ήταν πάντα λίγο ή πολύ συνυφασμένο με την εργασία. Αυτό που δεν είναι εντελώς ξεκάθαρο είναι ότι το στρες δεν είναι συνυφασμένο μόνο με την εργασία, αλλά με όλους τους τομείς της ζωή μας.

Το υπαρξιακό άγχος είναι εκείνο που μας ωθεί να εξελιχθούμε και μας κινητοποιεί, ενώ το δυσλειτουργικό άγχος είναι εκείνο που μας καθηλώνει. Το εργασιακό στρες υποδηλώνει την ύπαρξη μιας προβληματικής σχέσης μεταξύ του ατόμου και του εργασιακού περιβάλλοντος. Εμφανίζεται από τη στιγμή που το άτομο αντιλαμβάνεται ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί επαρκώς σε αυτό που του ζητείται να φέρει εις πέρας ή να αντιμετωπίσει τις απειλές προς την υγεία του. Όμως, δεν δημιουργείται μόνο εξαιτίας του περιβάλλοντος, αλλά είναι μια δυναμική αλληλεπίδραση ανάμεσα στην προσωπικότητα του ατόμου και το εργασιακό περιβάλλον. Έτσι, δεν αντιδρούν όλοι με τον ίδιο τρόπο σε μια ίδια κατάσταση: κάποιος μπορεί να λυπηθεί με μια παρατήρηση του προϊσταμένου του, κάποιος να την αγνοήσει, κάποιος άλλος να προσπαθήσει να βελτιωθεί, κάποιος άλλος να κατηγορήσει τον προϊστάμενο που ψάχνει συνεχώς αφορμές για παρατηρήσεις.

Εργασιακό στρες & οικονομική κρίση

Ο κυριότερος παράγοντας εργασιακού στρες στις μέρες είναι η ανασφάλεια και το αίσθημα της απειλής που νοιώθει ο εργαζόμενος. Και αυτό διότι αυτοί οι παράγοντες μπορούν αρκετά εύκολα να οδηγήσουν το άτομο στο φόβο και τον πανικό. Και τότε το άγχος πολλαπλασιάζεται και δημιουργείται φαύλος κύκλος.

Όμως, ειδικά στις μέρες, το στρες στην εργασία δεν μπορεί να αναλυθεί και αντιμετωπιστεί ξεχωριστά και μόνο του. Για πολλούς ανθρώπους η εργασία ήταν πρώτη προτεραιότητα και για πολλούς περισσότερους ο δείκτης ανάπτυξης και εξέλιξής τους. Φυσικά, η εργασία είναι και προτεραιότητα και ανάπτυξη. Αλλά όταν υπάρχει μόνο αυτό και αυτό απειλείται είναι φυσικό να νοιώθει ο άνθρωπος ότι απειλείται ολόκληρη η ταυτότητα, η προσωπικότητα, η ανάπτυξή του. Το ερώτημα όμως πρέπει να τεθεί από την αρχή και αφορά τις αξίες και τις στάσεις ζωής.

Αντιμετώπιση του άγχους

Έτσι, η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του άγχους είναι σε επίπεδο αξιών & στάσεων ζωής. Υπάρχει η τάση σους ανθρώπους σήμερα να ονομάζουν «άγχος» ή ότι «γίνεται με άγχος» κάθε προσπάθεια βελτίωσης της ζωής τους. Έτσι, χρωματίζουν αρνητικά κάτι πάρα πολύ σπουδαίο: την «υπευθυνότητα», την «ευσυνειδησία» και την «ανάγκη για προχώρημα». Αν ονομαστεί έτσι, αυτό σημαίνει ότι το άγχος είναι και εύλογο και επιθυμητό. Και πράγματι είναι. Και δεν είναι κάποιο κολπάκι «θετικής σκέψης», αλλά πραγματικότητα.

Ακόμη, αν κάποιος θεωρεί τον εαυτό του «αγχώδη άνθρωπο πάντα», φυσικά αυτό μεταφέρεται και στον εργασιακό χώρο. Όμως, τότε δεν αφορά στην εργασία, αλλά στο άτομο και τις σχέσεις του με τους ανθρώπους. Ένας «αγχώδης άνθρωπος» έχει να αναρωτηθεί μήπως έχει να μάθει να «ακούει πολύ καλά τις ανάγκες των άλλων» ή μήπως είναι πολύ καλός στο να «ικανοποιεί τις επιθυμίες των αγαπημένων του πριν καν του το ζητήσουν» ή δυσκολεύεται πολύ να πει «όχι» – τουλάχιστον χωρίς τύψεις ή μήπως του είναι πολύ εύκολο «να σκέφτεται πρώτα τους άλλους και μετά τον εαυτό του». Τέτοια ερωτήματα είναι καίρια και σήμερα ζητούν απάντηση περισσότερο από ποτέ.

Το εργασιακό στρες μπορεί να θεωρηθεί και η αιτία και το αποτέλεσμα πολλών καταστάσεων. Μπορεί να γίνει αιτία πολλών ασθενειών, παθήσεων, διαταραχών. Μπορεί όμως να είναι και το αποτέλεσμα μιας πορείας ζωής που δεν επιτρέπει να πούμε «όχι» σε κανένα συνάδελφο, να μην στεναχωρήσουμε ή να δυσαρεστήσουμε κανένα υφιστάμενο, προϊστάμενο ή συνάδελφο, να φορτωνόμαστε συστηματικά δουλειά που δεν μας αναλογεί χωρίς να λέμε τίποτα, να παίρνουμε την άδειά μας αφού πρώτα αποφασίσουν όλοι οι άλλοι, να μη συζητάμε κάτι που μας ενόχλησε και να το κουβαλάμε κάθε μέρα μαζί μας.

Σε αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, ας ελπίσουμε ότι δεν υπάρχει εργασία χωρίς στρες. Όμως, ας διαλέξει ο καθένας μια πορεία ζωής που να μην χρειάζεται να φορτώνεται κανέναν, που να μην φοβάται αν θα δυσαρεστήσει κάποιον με μια του πράξη, που να μην έχουν οι άλλοι προτεραιότητα εις βάρος του δικού του εαυτού.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Η Τριανταφυλλιά Χαρίλα είναι ψυχολόγος με άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, απόφοιτη του Πανεπιστημίου Αθηνών,κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών με τίτλο «Ψυχολογία της Εργασιακής Υγείας», του Πανεπιστημίου του Nottingham και ειδίκευση στη Συστημική – Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία.

Εργάζεται ψυχοθεραπευτικά με παιδιά, εφήβους, ενήλικα άτομα, ζευγάρια και οικογένειες.

E-mail: info@kepsy.gr Website: http://www.kepsy.gr

]]>

24 Ιούλ 2012

Παγοφαγία

Γράφει ο Σωτήριος Βλασταράκος*

Το θέμα με το οποίο θα ασχοληθούμε σήμερα αφορά μια από τις συνήθειες που έχουν ορισμένοι άνθρωποι,να μασάνε δηλαδή πάγο.Και όταν λέμε πάγο συνήθως εννοούμε με τη μορφή παγακιών ολόκληρων ή τριμμένου πάγου.

Η συνήθεια να μασάμε πάγο ή αλλιώς παγοφαγία ανήκει στις παραλειτουργικές συνήθειες(έξεις) που έχουν ορισμένοι άνθρωποι.Άλλοι δαγκώνουν τα νύχια τους,άλλοι τρίζουν τα δόντια τους,άλλοι μασάνε πάγο. Πρώτα πρώτα πρέπει να αναζητήσουμε την αιτία που μας οδηγεί να μασάμε πάγο. Είναι ανία; Είναι άγχος; Είναι κάτι άλλο που θα πρέπει να μας προβληματίσει;

Έχει παρατηρηθεί ότι η συνήθεια αυτή συνδέεται με σιδηροπενική αναιμία,δηλαδή με αναιμία λόγω έλλειψης σιδήρου. Ο πάγος προκαλεί άμβλυνση της αίσθησης του πόνου στη γλώσσα(γλωσσίτιδα),που συνδέεται με την έλλειψη σιδήρου. Τα καλά νέα είναι ότι αν πάσχετε από σιδηροπενική αναιμία,με ένα συμπλήρωμα σιδήρου και με βελτίωση της διατροφής σας θα το ξεπεράσετε. Η σιδηροπενική αναιμία ανήκει στις αναιμίες που οφείλονται αποκλειστικά και μόνο στη λάθος διατροφή και όχι σε κάποιο γενετικό πρόβλημα.

Η «παγοφαγία» θα μπορούσε επίσης να μας προβληματίσει,μια και ορισμένοι την κατατάσσουν στις αλλοτριοφαγίες (pica), στην κατανάλωση δηλαδή πραγμάτων που δεν έχουν θρεπτικό όφελος για τον οργανισμό,άρα μπορεί να είναι μια ένδειξη ψυχολογικής διαταραχής του ατόμου. Στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να αναζητηθεί η συμβουλή ενός εξειδικευμένου, για την αντιμετώπιση της συνήθειας αυτής.

Τα παιδιά φυσικά τρελαίνονται να μασάνε πάγο.Το βλέπουν σαν παιχνίδι.Αυτό είναι της ηλικίας και δεν είναι κάτι που θα πρέπει να σας προβληματίζει αρκεί να γίνεται σε λογικά πλαίσια. Η αντιμετώπιση του δε θα πρέπει σε καμία περίπτωση να γίνει με έντονη αντιπαράθεση,μια και τα παιδιά έχουν την τάση να επαναλαμβάνουν μοτίβα συμπεριφοράς και αντιδράσεις που γνωρίζουν ότι εξαγριώνουν τους γονείς τους.

Και γιατί γιατρέ το μάσημα πάγου είναι κακό;

 Πρώτα πρώτα όταν δαγκώνουμε παγάκια,ασκούμε πίεση με τα δόντια μας. Άρα κινδυνεύουμε να στραβοδαγκώσουμε, ειδικά κάτι τόσο σκληρό όσο το παγάκι και να σπάσουμε τα δόντια μας. Επίσης το θέμα με τα παγάκια είναι ότι υποβάλλουμε τα δόντια μας σε επαναλαμβανόμενους κύκλους ζεστού-κρύου με αποτέλεσμα να φθείρονται και να είναι πιο πιθανό να σπάσουν. Οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι ζεστού-κρύου χρησιμοποιούνται σε πολλές δοκιμασίες για τη μέτρηση της αντοχής στην κόπωση πολλών υλικών και όχι άδικα. Γιατί να υποβάλετε τα δόντια σας σε αυτήν τη δοκιμασία; Δεν τα λυπάστε; Και τελευταίο,αλλά εξίσου σημαντικό. Τα κομμάτια από τα παγάκια μπορούν να τραυματίσουν τα ούλα και να προκαλέσουν βλάβες. Παρατεταμένος τραυματισμός ενδέχεται να προκαλέσει προβλήματα στα ούλα.

Ενδέχεται βέβαια να καταφεύγουμε στο δάγκωμα πάγου όταν τελειώσουμε το φαγητό γιατί δεν έχουμε κάτι άλλο να κάνουμε,απλά δηλαδή από ανία.Αν αυτή είναι η αιτιολογία,τότε είναι και πιο εύκολο να κόψουμε τη συνήθεια.

Άρα λοιπόν θα πρέπει να αναζητήσουμε τις αιτίες που μας ωθούν να δαγκώνουμε παγάκια.Και αν θέλουμε να αντικαταστήσουμε τη συνήθεια αυτή με το δάγκωμα πχ καρότων ή μήλων(αν θέλουμε κάτι σκληρό ή τραγανιστό)ή να προσπαθούμε να έχουμε το παγάκι μέσα στο στόμα μας χωρίς να το δαγκώνουμε,ούτως ώστε να μην υποβάλλουμε τα δόντια μας σε..βασανιστήρια ζεστού-κρύου.

Ελπίζω να σας ενημέρωσα.Και μην ξεχνάτε να χαμογελάτε!!

Ο Σωτήριος Βλασταράκος είναι Χειρουργός Οδοντίατρος,απόφοιτος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνων.Είναι στο τελευταίο έτος του μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στη Βιολογία Στόματος με κατεύθυνση την Αισθητική Οδοντιατρική .Ασχολείται με όλο το θεραπευτικό φάσμα της Οδοντιατρικής,με έμφαση στην Αισθητικήκαι ΠροληπτικήΟδοντιατρική,την Ορθοδοντική Ενηλίκων και την παροχή Οδοντιατρική περίθαλψης σε άτομα που αντιμετωπίζουν ψυχικά νοσήματα. E-mail: sotvlastarakos@yahoo.com

Blog: dentalopinions.blogspot.gr

]]>

11 Ιούν 2012

Βιωματικά Workshops Προσωπικής Ανάπτυξης-Ψυχοδράματος

Γράφει η Δανάη Χορομίδου

Κατά τη διάρκεια των εργαστηρίων, θα έχουμε την ευκαιρία να περιηγηθούμε στον εσωτερικό μας κόσμο, να έρθουμε σε επαφή με τα διάφορα κομμάτια και συναισθήματά μας, να διευρύνουμε την οπτική για τον εαυτό μας, να πάρουμε επίγνωση των δυνάμεων και δυνατοτήτων μας, να αναπτύξουμε τη δημιουργικότητά μας προς την αποδοχή και συμφιλίωση με αυτό που είμαστε.

Η ψυχοδραματική σκηνή θα είναι ο χώρος που θα μπορέσουμε να εικονοποιήσουμε τα διάφορα στοιχεία της προσωπικότητάς μας, να συνδιαλλαχτούμε με αυτά, να πειραματιστούμε με την αναδημιουργία τους! Μέσω της δράσης και του παιξίματος ρόλων, θα επιτρέψουμε να αναδυθεί και να εκφραστεί η εμπειρική μας γνώση και η εσωτερική μας σοφία σχετικά με τα θέματα που μας απασχολούν, μέσα σε ένα πλαίσιο φιλικότητας και αυθεντικότητας, με τον συντονιστή ως συνοδοιπόρο στο ταξίδι αυτό!

Μετά την παρακολούθηση του εργαστηρίου,, δίνεται η δυνατότητα ένταξης των ενδιαφερόμενων σε σταθερή ομάδα ψυχοδράματος που θα λειτουργήσει από το Σεπτέμβριο 2012.

Πότε;

  • Σάββατο & Κυριακή 23-24 Ιουνίου 2012, 10.00-14.30/17.30-22.00 αντίστοιχα
  • Σάββατο & Κυριακή 7- 8 Ιουλίου 2012, 10.30-15.30

Συντονίστρια

Δανάη Χορομίδου, ψυχολόγος, ψυχοδραματίστρια, συνεργάτης του ΨΥ.Κ.Α.Π. (Ψυχοδραματικό Κέντρο Ανάπτυξης Προσωπικότητας)

Πληροφορίες & Δηλώσεις συμμετοχής

  • Κινητό: 6943 293 408
  • E-mail: danai_chor@yahoo.gr
  • Blog: http://www.danaichor.blogspot.com

]]>

03 Μαΐ 2012

Ψυχόδραμα…αναπτύσσοντας την έκφρασή μας στη σκηνή!

Γράφει η Δανάη Χρομοδίου*

Το ψυχόδραμα, είναι μια μέθοδος ψυχοθεραπείας, που βασίζεται στη δράση και τη βιωματική εμπειρία ως μέσα για την εύρεση της γνώσης και τη διαδικασία της εσωτερικής αλλαγής (θεραπείας). Είναι η ανακάλυψη του εαυτού μέσα από το βίωμα των δραματικών του εκφάνσεων και το ακόνισμα της ψυχολογικής ευαισθησίας και ευφυΐας για την ανάπτυξη και απελευθέρωσή του.

Πρόκειται για μια ολιστική μορφή ψυχοθεραπείας, που ενσωματώνει το μυαλό, το σώμα , τον συναισθηματικό και τον πνευματικό κόσμο, ακολουθώντας μια βαθιά υπαρξιακή και φαινομενολογική προσέγγιση, ενώ δουλεύει στο «εδώ και τώρα» : στην παρούσα πραγματικότητα του ατόμου. Απευθύνεται σε οποιονδήποτε επιθυμεί και επιλέγει την προσωπική του ανάπτυξη, εξέλιξη και υγεία.

Πρωτοβουλία στην αλλαγή, μια εναλλακτική φιλοσοφία ζωής

Έχουμε μπει πλέον σε μια νέα εποχή, θα έλεγα ότι είναι η εποχή να ανακαλύψουμε το «ανθρώπινο» μέσα μας! Χρειάζεται να μάθουμε από την αρχή -μιας και ποτέ κανείς δε μας το δίδαξε- την τέχνη να ακούμε και να φροντίζουμε τον εαυτό μας. Όταν η ψυχή μας πονάει, μπορούμε να τη φροντίσουμε, όπως φροντίζουμε το σώμα μας όταν αρρωσταίνουμε. Ο ψυχισμός μας είναι ένα ζωντανό κομμάτι, που όπως το σώμα μας, έχει ανάγκες, μιλά με τη δική του γλώσσα, χρειάζεται την προσοχή μας. Είναι φυσιολογικό να έχουμε ψυχικές ανάγκες, είναι μη φυσιολογικό να έχουμε μια νεκρωμένη ή μηχανική ψυχή.

Έχουμε λάβει στερημένη παιδεία για τη σπουδαιότητα μιας καλής ψυχικής υγείας στην καθημερινότητά μας και του τρόπου για να την αποκτήσουμε και να τη διατηρούμε. Χρειάζεται πια να παραδεχτούμε, ότι η φροντίδα του εσωτερικού μας κόσμου δεν είναι πολυτέλεια, αλλά μια φυσιολογική ανάγκη κάθε έξυπνου ανθρώπου που προσπαθεί για το καλύτερο.

Το ψυχόδραμα είναι ένας από τους τρόπους για να γνωρίσουμε και να συμφιλιωθούμε με τον άνθρωπο που πραγματικά είμαστε. Είναι ένας από τους τρόπους να αναπτύξουμε την προσωπικότητά μας, να βρούμε και να μάθουμε να εκφράζουμε την κρυμμένη δημιουργικότητα μέσα μας.

Ένας από τους τρόπους να γίνουμε περισσότερο «ανθρώπινοι», αυθεντικοί: αυτά που λέμε, να είναι σύμφωνα με αυτά που νιώθουμε και με αυτά που εκφράζουμε. Να έχουμε αρμονία, ψυχική ευελιξία, χιούμορ, φαντασία, αφέλεια: τη φρέσκια ματιά και τον ενθουσιασμό του παιδιού μέσα μας. Είναι η εκμάθηση της συμβίωσης και μιας νοοτροπίας ζωής βασισμένης στη συνεργασία. Είναι η ανανέωση της ελπίδας μας στη ζωή, στην ελπίδα μας για το «ανθρώπινο», στο δεσμό μας με τη ζωτικότητα! Το ψυχόδραμα ξεκινά από τη δική σου πρωτοβουλία για μια πιο ποιοτική και ευτυχισμένη ζωή.

Ας ρίξουμε τις μάσκες!

Ψυχόδραμα: το θέατρο της αλήθειας… και τι κάνω σε μια ομάδα ψυχοδράματος;

Απλούστατα καλείσαι να είσαι ο εαυτός σου και να αφήσεις την ψυχή σου να δράσει! Τα θέματα που «εξερευνώνται» προτείνονται από τα μέλη της ομάδας και συνήθως προκύπτουν από την αυθόρμητη αλληλεπίδραση τους στο «εδώ και τώρα» της συνάντησης. Θα έχεις την ευκαιρία να απεικονίσεις επί σκηνής την πραγματικότητά σου και να περιηγηθείς μέσα σε αυτήν καθώς και μέσω της δράσης, να βιώσεις και να αναβιώσεις καταστάσεις, γεγονότα, όνειρα, συμπεριφορές της ζωής σου.

Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της συμβολικής αναπαράστασης και της εκδραμάτισης επί σκηνής του θέματος που κάθε φορά αναδύεται. Η αναπαράσταση και η εκδραμάτιση γίνονται με τη χρήση αντικειμένων που συμβολικά αντικατοπτρίζουν σημαντικά στοιχεία του «πρωταγωνιστή» και με την επιλογή μελών της ομάδας σε ρόλους που αυτός εισάγει και σχετίζονται με το θέμα του. Η ψυχοδραματική σκηνή είναι ο ασφαλής χώρος όπου μπορείς να πειραματιστείς, να αναπτύξεις τη φαντασία σου, να ξαναγίνεις παιδί, να εκφραστείς ελεύθερα, να βιώσεις διάφορες πτυχές του εαυτού σου και των άλλων, να αποφορτιστείς συναισθηματικά, να αναπτύξεις τους ρόλους που θα διευκολύνουν τη λειτουργία σου.

Μέσα στην ομάδα και από την ομάδα δουλεύονται τόσο οι προσωπικοί στόχοι των μελών, όσο και της ομάδας ως συνόλου, και αυτή αποτελεί πλαίσιο στήριξης, αμοιβαίου μοιράσματος, συναισθηματικού αγγίγματος και ερέθισμα για ανάπτυξη, με το συντονιστή ως συνοδοιπόρο σε όλη αυτή την προσπάθεια.

Τι διαφορετικό έχει να μου προσφέρει το ψυχόδραμα από άλλες ψυχοθεραπευτικές μεθόδους;

Στήνοντας στη σκηνή και αναπαριστώντας τον εσωτερικό σου κόσμο, συνειδητοποιείς και αποκτάς μια νέα οπτική της συμπεριφοράς σου και της συμπεριφοράς των άλλων. Εκδραματίζοντας και βιώνοντας σε βάθος τα θέματα που αντιμετωπίζεις, το σώμα σου και ο εσωτερικός σου εαυτός σε καθοδηγούν σε νέες δημιουργικές «λύσεις» (νέους ρόλους), νέες συμπεριφορές, πιο λειτουργικές στην προσωπικότητά σου. Τις νέες αυτές «συμπεριφορές», δεν τις αντιλαμβάνεσαι μόνο νοητικά, αλλά πράγματι τις δοκιμάζεις, τις παίζεις, ώσπου κάποια στιγμή να τις οικειοποιηθείς και να αποτελέσουν εφόδια σε όλη σου τη ζωή!

Έτσι, το ψυχόδραμα πάει ένα βήμα παρακάτω από την κλασική «γνωστική» ανάλυση του εαυτού μου: στον πολύ αληθινό πειραματισμό και στο χτίσιμο του καινούριου, επιθυμητού εαυτού μου. Η δουλειά με το υγειές μας κομμάτι: να αναγνωρίσουμε τα θετικά μας στοιχεία και ικανότητες και να τις αναπτύξουμε ακόμα περισσότερο! Η δυνατότητα να δουλέψω «συμβολικά», καλλιτεχνικά, τα όσα διαπραγματεύομαι. Η φαντασία, το χιούμορ, το παιχνίδισμα, η αμεσότητα!

Τι κάνει ο συντονιστής στο ψυχόδραμα;

Είναι ο «παραγωγός» των δραμάτων του εκάστοτε «πρωταγωνιστή» και των δραμάτων της ομάδας ως συνόλου. Με άλλα λόγια αφουγκράζεται, φέρνει στην επιφάνεια και «παράγει» στη σκηνή, τα θέματα που κάθε φορά διαπραγματεύονται τα μέλη της ομάδας. Αντίστοιχα, «παράγει» στη σκηνή τα κομμάτια που ο «πρωταγωνιστής» διαπραγματεύεται συνειδητά ή ασυνείδητα στη δουλειά με τον εαυτό του, χρησιμοποιώντας τις ψυχοδραματικές τεχνικές. Ταυτόχρονα δουλεύει ως κλινικός αναλυτής, ομαδικός αναλυτής, κοινωνιομέτρης και συστημικός θεραπευτής.

J.L.Moreno, ο δημιουργός

Εμπνευστής της μεθόδου του ψυχοδράματος είναι ο ψυχίατρος και πρωτεργάτης της ομαδικής ψυχοθεραπείας και της κοινωνιομετρίας, Jacov Levy Moreno (1889-1974). Ιδρύοντας το θέατρο του αυθορμητισμού ήδη από το 1922- ένα θέατρο όπου οι ηθοποιοί έπαιζαν αυτοσχεδιάζοντας ιστορίες που διηγούνταν το κοινό ή κοινωνικά θέματα της καθημερινότητας- το γνωστό στις μέρες μας Playback Theatre- διαπίστωσε τη θεραπευτική αξία της δράσης και εμπνεύστηκε τις βασικές τεχνικές της θεραπευτικής μεθόδου που αργότερα αποκάλεσε «ψυχόδραμα» (= δράση της ψυχής). Σήμερα, μέθοδοι και πρακτικές του ψυχοδράματος εφαρμόζονται ανά τον κόσμο, τόσο στον τομέα της ψυχοθεραπείας, αλλά και σε άλλους τομείς ανάπτυξης και οργάνωσης της κοινωνικής ζωής.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Χορομίδου Δανάη Ψυχολόγος, απόφοιτος Καποδ/κου Παν/μίου Αθηνών Ειδ/νη στο Ψυχόδραμα Συνεργάτης του ΨΥ.ΚΑ.Π.(Ψυχοδραματικό Κέντρο Ανάπτυξης Προσωπικότητας) e-mail: danai_chor@yahoo.gr τηλ: 6943 293 408, 210 8068226 http://www.danaichor.blogspot.com

]]>