26 Μαΐ 2015

Διαδικτυακή συμμετοχή σε έρευνα με θέμα την θανατική ποινή

Η Μαρία-Άννα Σωτηροπούλου είναι μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Μητροπολιτικό Κολλέγιο Αθηνών, στο τμήμα Ψυχολογίας. Το θέμα της πτυχιακής της εργασίας είναι «Πώς επηρεάζει το γονεϊκό στυλ μητέρας στη στάση ως προς την θανατική ποινή» και μέσα σε αυτά τα πλαίσια διεξάγει μια έρευνα με ερωτηματολόγιο για το συγκεκριμένο θέμα.

Ο στόχος της παρούσας έρευνας είναι να συλλέξει πληροφορίες από τον γενικό πληθυσμό για το αν οι άνθρωποι στην Ελλάδα είναι υπέρ ή κατά της θανατικής ποινής, με ποιόν τρόπο θα ενέκριναν την εφαρμογή της και κατά πόσο σχετίζεται η ανάπτυξη τέτοιων ιδεολογιών με το γονεϊκό στυλ της μητέρας . Στο παρακάτω link επισυνάπτονται τα δυο ερωτηματολόγια της έρευνας, όπου η συμπλήρωσή τους διαρκεί μόνο 10 λεπτά. Μπορεί να πάρει μέρος όποιος επιθυμεί αρκεί η ηλικία του να κυμαίνεται από 18-65 ετών.

Για να διαβάσετε πιο λεπτομερείς οδηγίες και για να συμμετάσχετε στην έρευνα κάντε κλικ εδώ.

Εισαγωγική Φωτογραφία: ]]>

27 Ιαν 2012

Ψευδείς Ομολογίες

Οι ομολογίες είναι το αποτέλεσμα μιας ορθολογικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων, όπου οι άνθρωποι βελτιστοποιούν την κατάσταση για τον εαυτό τους υπό το φως των εναλλακτικών (Howitt, D., 2006). Οι ομολογίες είναι αρκετά συνήθεις μέσα στο νομικό πλαίσιο, με κατ’ εκτίμηση το 60% των κρατουμένων της αστυνομίας στο Ηνωμένο Βασίλειο να ομολογούν. Εάν, ωστόσο, ένα άτομο ομολογεί ως αποτέλεσμα μιας ορθολογικής διαδικασίας, πώς μπορούμε να δικαιολογήσουμε το φαινόμενο των ψευδών ομολογιών; Οι ψευδείς ομολογίες αφορούν άτομα που ομολογούν για εγκλήματα που δεν έχουν διαπράξει, ένα φαινόμενο για το οποίο έχουμε πολλά παραδείγματα μέσα από τα χρόνια.

Τύποι ψευδών ομολογιών

Στην δεκαετία του 1920, όταν το μωρό του Charles Lindberg, του διάσημου Αμερικανού αεροπόρου απήχθη και δολοφονήθηκε, πάνω από 200 άνθρωποι εθελοντικά ομολόγησαν για το έγκλημα ((Braswell, M. C., McCarthy, B. R. and McCarthy, B. J., 2012). Αυτό μπορεί να ακούγεται περίεργο, αλλά υπάρχουν αμέτρητα παραδείγματα τέτοιων εθελοντικών ομολογιών. Σε τέτοιες περιπτώσεις τα άτομα ομολογούν ψευδώς χωρίς να πιέζονται να το κάνουν. Αυτό μπορεί να αντανακλά την επιθυμία να είναι στο προσκήνιο, να τιμωρηθούν, ή ακόμα και μια προσπάθεια να καλύψουν την ενοχή κάποιου άλλου.

Οι ψευδείς ομολογίες μπορούν επίσης να είναι αποτέλεσμα εξαναγκασμού. Απειλές σωματικού πόνου, η επιθυμία του ατόμου να αποφύγει την σωματική δυσφορία, ή ακόμα και υποσχέσεις από την αστυνομία για ελαφρότερες ποινές μπορούν να κάνουν κάποιους να ομολογήσουνε. Ψευδείς ομολογίες τέτοιου είδους περιγράφονται ως εξαναγκασμένες – συμμορφωμένες (coerced-compliant confessions).

Έρευνες και πραγματικά παραδείγματα έχουν επίσης δείξει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις κάποια άτομα μπορεί να ομολογήσουν ψευδώς για ένα έγκλημα επειδή καταλήγουν πραγματικά να πιστεύουν ότι είναι ένοχοι. Αυτό το είδος της ομολογίας μπορεί να ακολουθήσει μετά από εντατικές, επιθετικές ανακρίσεις, ενώ οι πιθανότητες μεγιστοποιούνται αν το άτομο το ίδιο είναι πιο ευάλωτο (π.χ. άτομα νεαρά σε ηλικία, χαμηλή αυτοπεποίθηση, σοβαρή μαθησιακή δυσκολία, γνωστική δυσλειτουργία κλπ)

Ενθαρρύνοντας Ομολογίες

Η αστυνομία έχει συχνά κατηγορηθεί ότι έχει μια «κουλτούρα ομολογίας», δηλαδή ότι υπάρχει μια ισχυρή έμφαση στην απόκτηση ομολογιών. Το πρόβλημα με αυτή τη στάση είναι ότι η αστυνομία μπορεί να ξεκινήσει μια ανάκριση, όχι με σκοπό την εξεύρεση της αλήθειας, αλλά ήδη αποφασισμένοι με την ενοχή του ατόμου και με στόχο να εκμαιεύσουν μια ομολογία.

Κατά την διάρκεια ανάκρισης ενός υπόπτου η αστυνομία μπορεί να χρησιμοποιήσει δύο βασικές διαδικασίες έτσι ώστε να αυξηθεί η πιθανότητα ομολογίας. Η μεγιστοποίηση του εγκλήματος περιλαμβάνει τον εκφοβισμό του ατόμου, την αναφορά και την έμφαση της σοβαρότητα του εγκλήματος και των κατηγοριών, και συχνά περιλαμβάνει την παρουσίαση ή αναφορά ύπαρξης πρόσθετων ενοχοποιητικών στοιχείων. Αυτά πιθανόν να είναι ή παρουσιασμένα με υπερβολικό τρόπο, ή και να είναι εντελώς ψευδή. Εναλλακτικά, με την ελαχιστοποίηση του εγκλήματος γίνεται χρήση πιο ήπιων, μη απειλητικών τακτικών. Ο στόχος εδώ είναι η δημιουργία αίσθησης ασφάλειας, η προσφορά συμπάθειας και την ανοχής προς το άτομο, η παρουσίαση πιθανών σεναρίων και δικαιολογιών για το έγκλημα, και η ελαχιστοποίηση της σοβαρότητας του εγκλήματος. Τέτοιες τεχνικές ενθαρρύνονται συχνά από αστυνομικές δυνάμεις ανά τον κόσμο, με τις προτεινόμενες τεχνικές για την απόκτηση ομολογιών συχνά να συμπεριλαμβάνονται σε εγχειρίδια της αστυνομίας.

Γιατί θα ομολογούσε κάποιος για ένα έγκλημα που δεν διέπραξε;

Το 2006 στις ΗΠΑ ένα ζευγάρι, ο Wayne και η Sharmon Stock, βρέθηκαν δολοφονημένοι στο σπίτι τους. Οκτώ ημέρες αργότερα η αστυνομία συνέλαβε τον Matthew Livers και άρχισε να τον ανακρίνει. Η ανάκριση κράτησε για 11 ώρες, και ενώ ο Livers αρνήθηκε οποιαδήποτε συμμετοχή στο έγκλημα επανειλημμένα, τελικά ομολόγησε για την διπλή δολοφονία. Έμεινε για μήνες στην φυλακή μέχρι που το δικαστήριο αποφάσισε πως η ομολογία του δεν ήταν αξιόπιστη και αποφυλακίστηκε. Μετά από λίγο καιρό ένα άλλο ζευγάρι ομολόγησε και καταδικάστηκε για το έγκλημα.

Σε μια άλλη διάσημη περίπτωση από το 1989 (περίπτωση που έγινε γνωστή ως ‘the central park jogger case’), 5 έφηβοι ηλικίας από 14 μέχρι 16 συνελήφθηκαν σε σχέση την βίαια επίθεση και τον βιασμό μιας νεαρής γυναίκας. Οι συλλήψεις γίνανε μόνο κάποιες ώρες μετά από την αρχική επίθεση και οι ανακρίσεις των νεαρών κράτησαν μεταξύ 14–30 ώρες. Οι 5 νεαροί ομολόγησαν και καταδικάστηκαν σε φυλάκιση μεταξύ 5 και 11.5 ετών. Το 2002 ένας κατά-συρροή βιαστής και δολοφόνος ομολόγησε για το έγκλημα, κάτι το οποίο επιβεβαιώθηκε αργότερα και με ανάλυση DNA. Η περίπτωση αυτή έγινε γνωστή ακριβώς επειδή έδειξε πόσο ευάλωτοι μπορούν να είναι οι νέοι σε τέτοιες καταστάσεις όταν ανακρίνονται.

Αυτά είναι δύο μόνο παραδείγματα από ψευδείς ομολογίες από χιλιάδες πιθανές περιπτώσεις. Έρευνες έχουν προτείνει μια σειρά από λόγους για τους οποίους ένα αθώο πρόσωπο θα μπορούσε να ομολογήσει για ένα έγκλημα που δεν έχει διαπράξει. Θα μπορούσε μια τέτοια εξομολόγηση να βοηθούσε το άτομο να ανέβει μέσα στον κοινωνικό του κύκλο. Αυτό είναι ιδιαίτερα σύνηθες με μέλη συμμοριών που θέλουν να αποκτήσουν κάποια φήμη και να ανέβουνε κοινωνικά, και συνδέεται πιο συχνά με συγκεκριμένα είδη εγκλημάτων όπως η δολοφονία και η ληστεία. Ψευδείς ομολογίες μπορούν να συμβούν στην προσπάθεια κάποιου ατόμου να προστατεύσει κάποιον άλλο. Επίσης, μία από τις πιο συχνές αιτίες πίσω από ψευδείς ομολογίες είναι η πεποίθηση του ατόμου ότι η αστυνομία μπορεί κάπως να αποδείξει την ενοχή του. Σε τέτοιες περιπτώσεις η ομολογία μπορεί να ακολουθήσει καθώς το άτομο πιστεύει ότι μπορεί να κερδίσει κάτι από αυτήν (π.χ. μια λιγότερο αυστηρή ποινή). Τέλος, έχει συχνά διατυπωθεί η άποψη ότι το άγχος του να ανακρίνεται κανείς για παρατεταμένο χρονικό διάστημα μπορεί και μόνο του να ενθαρρύνει ψευδείς ομολογίες. Όπως δήλωσε ο Irving (1986; 142):

Εκείνοι οι άνθρωποι που δεν το έχουν δοκιμάσει πρέπει να εξετάσουν την εμπειρία του να είσαι κλειδωμένος σε ένα μικρό άδειο δωμάτιο, μη ξέροντας τι πρόκειται να συμβεί, ή πότε πρόκειται να βγεις. Έχει αρκετά εντυπωσιακές συνέπειες σε ορισμένους ανθρώπους

Έρευνες και πραγματικές περιπτώσεις έχουν δείξει ότι ο συνδυασμός μιας ποικιλίας των συνθηκών μπορούν να αυξήσουν δραματικά την πιθανότητα μιας ψευδούς ομολογίας (Kapardis, 2003). Αυτά συμπεριλαμβάνουν την εμπειρία της ανάκρισης σε ένα αστυνομικό τμήμα, μια αγχωτική και πιεστική συνέντευξη, ένας ύποπτος ο οποίος είναι ιδιαίτερα ευεπηρέαστος και ευάλωτος (για παράδειγμα, κάποιος νεαρός σε ηλικία ή κάποιος με χαμηλή αυτοεκτίμηση ή/και με χαμηλή νοημοσύνη), και ανακριτές που είναι αποφασισμένοι να εξασφαλίσουν μια ομολογία.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Πηγές / Περισσότερες Πληροφορίες

  • Braswell, M. C., McCarthy, B. R. and McCarthy, B. J. (2012) Justice, Crime and Ethics. Oxford: Elsevier
  • Howitt, D. (2006) Introduction to Forensic and Criminal Psychology. Essex: Pearson
  • Irving, B. (1986) The Interrogation Process. In J. Benyon and C. Bourn (Eds) The Police: Powers, Procedures and Proprieties. Oxford: Pcrgamon Press
  • Kapardis, A. (2003) Psychology and Law: A Critical Introduction. Cambridge: Cambridge University Press.
]]>

31 Αυγ 2010

Κακοποίηση ζώων: ένα βήμα πριν την κακοποίηση ανθρώπων

Αυτές τις μέρες έτυχε να διαβάσω για κάποια περιστατικά κακοποίησης και ψυχρής δολοφονίας ζώων τα οποία έλαβαν μεγάλες διαστάσεις, κυρίως στο διαδίκτυο. Το ένα περιστατικό αφορά μια νεαρή γυναίκα από την Κροατία η οποία όχι μόνο αποφάσισε να πετάξει στο ποτάμι κάποια νεογέννητα κουταβάκια, αλλά το έκανε με έναν πολύ τελετουργικό και σαδιστικό τρόπο, καταγράφοντας την πράξη της σε ένα βίντεο το οποίο αργότερα ανέβηκε στο διαδίκτυο ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων. Το δεύτερο αφορά μια άλλη γυναίκα, από το Ηνωμένο Βασίλειο αυτή τη φορά, η οποία καταγράφηκε σε βίντεο κάμερας ασφαλείας να χαϊδεύει τρυφερά ένα γατάκι και στη συνέχεια να το πιάνει και να το πετάει σε έναν κάδο σκουπιδιών (ευτυχώς η γάτα βρέθηκε 17 ώρες αργότερα από τους ιδιοκτήτες της). Φυσικά αυτά τα περιστατικά δεν είναι τα μόνα. Και στο παρελθόν έχουν καταγραφεί παρόμοιες -και ίσως και χειρότερες- υποθέσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και ανά το παγκόσμιο. Το διαδίκτυο βρίθει παρόμοιων βίντεο και προσωπικών εξομολογήσεων τέτοιων περιστατικών βίας.

Οι θύτες άλλες φορές απλά λαμβάνουν μια «προειδοποίηση» από τις Αρχές, άλλες φορές τιμωρούνται και άλλες απλά δεν τους πιάνει κανείς, είτε γιατί το νομικό πλαίσιο είναι ανεπαρκές, είτε γιατί οι Αρχές δεν έχουν τη διάθεση να «κυνηγήσουν» τέτοιες υποθέσεις. Το πρόβλημα είναι πολλαπλό. Πρώτα και κύρια νομικό. Η έλλειψη αυστηρών ποινών σε πολλές χώρες του κόσμου (διαβάστε εδώ για το νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα) επιτρέπει σε τέτοιου είδους άτομα να απολαμβάνουν το σαδιστικό τους παιχνίδι δίχως το φόβο τιμωρίας. Ένα καλό νομικό πλαίσιο ιδανικά πρέπει να ορίζει αυστηρές ποινές για άτομα που εσκεμμένα και δίχως κάποιο λόγο (π.χ. αυτοπροστασία) καταφεύγουν στην κακοποίηση ζώων, ιδιαίτερα δε όταν κάτι τέτοιο γίνεται κατ’ εξακολούθηση.

Δεύτερο πρόβλημα είναι η προφανώς η έλλειψη κοινωνικής συνείδησης απέναντι στα ζώα. Όταν μια κοινωνία δεν δείχνει σεβασμό στα κατοικίδια ζώα και έχει μάθει απλά να τα χρησιμοποιεί ως ζωντανά σκεύη, τότε είναι επόμενο ορισμένα άτομα να θεωρήσουν ότι έχουν κάθε δικαίωμα να κακοποιούν ή ακόμη και να σκοτώνουν τα ζώα κατά συνείδηση. Γιατί όταν τέτοια περιστατικά επαναλαμβάνονται, αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει επαρκής άτυπος κοινωνικός κανόνας που να απαγορεύει τέτοιες συμπεριφορές.

Τρίτο πρόβλημα είναι η ανεπαρκής παρακολούθηση τέτοιων ατόμων από ειδικούς. Όταν κάποιος κακοποιήσει ένα ζώο μία φορά, τότε οι πιθανότητες να επαναλάβει την πράξη του είναι αυξημένες1 , ιδιαίτερα εάν δεν αισθανθεί ότι έχει κάνει κάτι ανήθικο. Πολλές φορές οι κατά συρροή δολοφόνοι ζώων (π.χ. αυτοί που ρίχνουν φόλα σε μεγάλο αριθμό ζώων) έχει τύχει να επαναλάβουν την πράξη τους, ακόμη και εάν έχουν υποστεί κάποιες -ελαφριές κυρίως- νομικές συνέπειες για τις αποτρόπαιες πράξεις τους. Αυτό που πρέπει να καταλάβουμε όμως είναι πως η κακοποίηση ζώων είναι απλά το κατώφλι πριν την κακοποίηση ανθρώπων.

Ο άνθρωπος είναι ένα ων που του αρέσει να έχει τον έλεγχο και να επιβάλλεται, όπως άλλωστε συμβαίνει και για τα περισσότερα ζώα. Αυτή η ορμή όμως συνήθως τιθασεύεται μέσω των κοινωνικών και νομικών κανόνων τους οποίους μαθαίνουμε να υπακούμε ώστε να επιβιώσουμε ως κοινωνία. Τα άτομα που κακοποιούν ανθρώπους ή/και ζώα συνήθως είναι άτομα που έχουν ένα μεγάλο αίσθημα ανασφάλειας και απουσίας ελέγχου. Στην προσπάθειά τους να έχουν τον έλεγχο πάνω σε κάτι (αφού δεν τον έχουν για τη ζωή τους) καταφεύγουν σε πράξεις βίας και κακομεταχειρίζονται άλλους ανθρώπους και ζώα. Συνήθως αυτά τα συναισθήματα στρέφονται εναντίον κάποιου αντικειμένου το οποίο ο θύτης μπορεί να ελέγξει εύκολα (π.χ. τη γυναίκα του, τα παιδιά του ή κάποιο ζώο).

Υπό αυτή την έννοια το ψυχολογικό προφίλ κάποιου που βασανίζει ζώα είναι το ίδιο με κάποιου που χτυπάει τη γυναίκα του ή κλειδώνει τα παιδιά του στο υπόγειο2 . Μάλιστα, η κακομεταχείριση ζώων θεωρείται ένα κύριο πρώιμο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας ατόμων που αργότερα γίνονται δολοφόνοι3 .

Κατά την άποψή μου άτομα που έχουν βασανίσει ή σκοτώσει ζώα θα πρέπει να παρακολουθούνται άμεσα από ειδικούς ψυχικής υγείας και να γίνεται μια συνεχής αξιολόγηση της κατάστασής τους για ένα επαρκές χρονικό διάστημα. Αυτό όχι μόνο θα προστατεύσει τα ζώα που θα βρεθούν στο διάβα αυτών των ατόμων στο μέλλον, αλλά και τους ανθρώπους ή, στο κάτω-κάτω, ακόμη και τους ίδιους τους τους εαυτούς! Δεν αρκεί να «πέφτουμε από τα σύννεφα» όταν κάποιος γνωστός για τον οξύθυμο χαρακτήρα του σκοτώσει κάποιον συνάνθρωπό μας. Θα πρέπει να μάθουμε να διαβάζουμε τις πρώιμες ενδείξεις στην συμπεριφορά του και να τον καταγγέλλουμε όσο είναι καιρός.

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. «Animal Cruelty Linked to Violence Against People». Suite101 []
  2. «Psychology of People Hurting Animals» Suite101 []
  3. C. Bailey-Lloyd. «Animal Cruelty: The Key to Serial Minds» []
19 Σεπ 2007

Οι κλάδοι της ψυχολογίας

Πολύ συχνά, όσο ήμουν στο προπτυχιακό πρόγραμμα, όποτε έλεγα πως σπουδάζω ψυχολογία η πρώτη αντίδραση ήταν να δεχθώ μια ερώτηση του τύπου: «Πολύ όμορφο επάγγελμα διάλεξες. Και μαθαίνεις και ψυχανάλυση από τώρα;». Ερωτήσεις αυτού του τύπου είναι εύλογες, μιας και η στερεότυπη εικόνα ενός ψυχολόγου είναι αυτή του ψυχοθεραπευτή, την οποία ανέλυσα σε γενικές γραμμές στην προηγούμενη εγγραφή.

Η αλήθεια όμως είναι πως το πτυχίο της ψυχολογίας δεν οδηγεί σε επαγγελματικό μονόδρομο. Αντίθετα, αυτή η επιστήμη έχει τόσες πολλές εφαρμογές, μέσα από τόσους πολλούς διαφορετικούς κλάδους, που δύσκολα μπορεί κανείς να την θεωρήσει ως κάτι αυστηρά ενιαίο.

Φυσικά ο κοινός παράγοντας όλων των κλάδων είναι η παρατήρηση, η επεξήγηση αλλά και η αλλαγή της ανθρώπινης συμπεριφοράς, βασικές έννοιες που είναι και η ραχοκοκαλιά της Ψυχολογίας. Αυτή την φορά θα προσπαθήσω να παρουσιάσω εν συντομία τις πιο γνωστές ειδικότητες στην Ψυχολογία, ελπίζοντας να ραγίσω λίγο ακόμη το στερεότυπο του Ψυχολόγου-Ψυχοθεραπευτή. Ζητώ προκαταβολικά συγνώμη για το τεράστιο κείμενο, αλλά δεν ήθελα να το χωρίσω για να μην χαθεί η συνοχή του.

Οι κλάδοι στους οποίους θα αναφερθώ είναι οι ακόλουθοι:

  1. Κλινική Ψυχολογία
  2. Συμβουλευτική Ψυχολογία
  3. Γνωστική Ψυχολογία
  4. Νευροψυχολογία
  5. Ψυχολογία Υγείας
  6. Εργασιακή/Οργανωσιακή Ψυχολογία
  7. Κοινωνική Ψυχολογία
  8. Αναπτυξιακή Ψυχολογία
  9. Νομική Ψυχολογία
  10. Εκπαιδευτική Ψυχολογία

1. Κλινική Ψυχολογία Η Κλινική Ψυχολογία είναι αυτή που βρίσκεται πιο κοντά στην στερεότυπη εικόνα του ψυχολόγου-ψυχοθεραπευτή. Το κεντρικό θέμα της Κλινικής Ψυχολογίας είναι η παρατήρηση, η επεξήγηση και η αλλαγή της αποκλίνουσας συμπεριφοράς. Ουσιαστικά δηλαδή ο κλινικός ψυχολόγος προσπαθεί να βοηθήσει άτομα με ψυχικές διαταραχές.

Ο ορισμός του τι είναι αποκλίνουσα συμπεριφορά και τι όχι είναι φυσικά δύσκολος και ακόμη και σήμερα υπάρχουν πολλές διαφορετικές απόψεις για το θέμα. Αλλά σε γενικές γραμμές οι κλινικοί ψυχολόγοι ανά το παγκόσμιο βαδίζουν σύμφωνα με διεθνή εγχειρίδια για την αποκλίνουσα συμπεριφορά, όπως π.χ. του Αμερικάνικού Συνδέσμου Ψυχολογίας (APA) ή το αντίστοιχο εγχειρίδιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO), το ICD, τα οποία προσπαθούν να δώσουν κάποιες κατευθυντήριες γραμμές για την διάγνωση. Η κλινική ψυχολογία είναι κυρίως εφαρμοσμένος κλάδος της ψυχολογίας (εφαρμόζει την ψυχολογική γνώση πάνω στον γενικό πληθυσμό), χωρίς όμως να αποκλείεται και μια ερευνητική καριέρα πάνω στον κλάδο αυτό.

2. Συμβουλευτική Ψυχολογία Η Συμβουλευτική Ψυχολογία είναι το αντίστοιχο της Κλινικής Ψυχολογίας, μόνο που ο πληθυσμός στον οποίο απευθύνεται είναι αυτός που βρίσκεται μέσα στα ευρύτερα πλαίσια του μέσου όρου και άνω, και όχι αυτούς που παρουσιάζουν την αποκλίνουσα συμπεριφορά (όπως και αν ορίζεται αυτή). Για παράδειγμα, αν η κλινική ψυχολογία απευθύνεται σε άτομα που το επίπεδο της ομαλής ψυχικής λειτουργίας τους είναι χαμηλό, η συμβουλευτική απευθύνεται σε αυτούς που είναι τουλάχιστον μέσα στα επίπεδα του μέσου όρου. Είναι κάπως απλοϊκή αυτή η επεξήγηση, αλλά νομίζω ότι είναι ένα καλό οπτικό σχήμα που δίνει μια γενική εικόνα της διαφοροποίησης μεταξύ των δύο κλάδων.

Πιο συγκεκριμένα τώρα, η συμβουλευτική ψυχολογία έχει ως σκοπό να στηρίζει, να ενδυναμώνει και τελικά να δίνει κάποιες λύσεις σε άτομα που αντιμετωπίζουν κάποιο ψυχικό εμπόδιο στην ζωή τους (π.χ. άγχος, πένθος, δυσπροσαρμογή σε νέο περιβάλλον, οικογενειακά προβλήματα ομαλής συμβίωσης ή ακόμη και–μη οργανικά- σεξουαλικά προβλήματα). Με την βοήθεια του συμβουλευτικού ψυχολόγου το άτομο θα μπορέσει να αναλύσει το πρόβλημά του, να πάρει δυνάμεις για να αντιμετωπίσει αυτό που το απασχολεί, να καταφέρει να δει το εμπόδιο αυτό από κάποια άλλη οπτική γωνία και εν τέλει να ανακαλύψει μόνο του την καταλληλότερη λύση. Μέσα από την συμβουλευτική διαδικασία τα άτομα παίρνουν επίσης και πολύτιμα εφόδια αντιμετώπισης τέτοιου είδους ψυχικών εμποδίων, τα οποία μπορούν να αξιοποιήσουν και στο μέλλον σε πιθανά νέα εμπόδια. Έτσι εξασφαλίζεται μια ακόμη πιο ομαλή ψυχική λειτουργία του συμβουλευόμενου. Και αυτός ο κλάδος, όπως και η κλινική ψυχολογία είναι κατευθυνόμενος –από την «φύση» του ίσως- περισσότερο προς την εφαρμογή της γνώσης, παρά στην έρευνα.

3. Γνωστική Ψυχολογία Ο επόμενος κλάδος θα λέγαμε ότι είναι ένας καθαρά ερευνητικός τομέας, μιας και η Γνωστική Ψυχολογία ασχολείται με την έρευνα των τρόπων με τους οποίους το ανθρώπινο μυαλό (όχι απαραίτητα με την έννοια του οργάνου του εγκεφάλου) δέχεται, επεξεργάζεται, οργανώνει, αναζητεί και εξάγει πληροφορίες (ακοή, όραση, ομιλία, μάθηση κτλ). Οι γνωστικοί ψυχολόγοι είναι οι «υπεύθυνοι» για κάποια πολύ βασικά θεωρητικά μοντέλα σύμφωνα με τα οποία προσπαθούμε να επεξηγήσουμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε ως άνθρωποι, όπως το γνωστό μοντέλο του «Ηλεκτρονικού Υπολογιστή», το οποίο παρομοιάζει το μυαλό μας με έναν υπολογιστή ο οποίος δέχεται, επεξεργάζεται και εξάγει πληροφορίες με την βοήθεια προγραμμάτων (software) και υλικού (hardware).

Η κατεύθυνση δηλαδή του γνωστικου ψυχολόγου είναι καθαρά θεωρητική και ερευνητική και συνήθως τέτοιου είδους ψυχολόγοι απασχολούνται σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Φυσικά σε έναν σχετικά μεγάλο βαθμό ασχολούνται και με τις βιολογικές λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου, αφού η βιολογία είναι η βάση των μοντέλων σκέψης και συμπεριφοράς.

4. Νευροψυχολογία Η Νευροψυχολογία είναι ένας κλάδος συσχετιζόμενος με την γνωστική ψυχολογία, αλλά ταυτόχρονα και εντελώς διαφορετικός. Αντικείμενό της είναι καθαρά το νευρικό σύστημα και ο ανθρώπινος εγκέφαλος και ο ρόλος τους στην παρατηρήσιμη ανθρώπινη συμπεριφορά, κανονική ή όχι. Η νευροψυχολογία μπορεί να είναι τόσο εφαρμοσμένος, όσο και ερευνητικός κλάδος. Μέσα από την έρευνα προσπαθεί να δει πως η βιολογική δομή επηρεάζει την συμπεριφορά. Για παράδειγμα ένας νευροψυχολόγος μπορεί να ερευνά ποια εγκεφαλικά κέντρα παίζουν ρόλο στην μάθηση, με τι είδους βιολογικές αντιδράσεις, πως μπορούμε να τις ελέγξουμε, αλλά και πως μπορούμε να βοηθήσουμε τον εγκέφαλο για να «μάθει» καλύτερα. Φυσικά η μάθηση είναι ένα μόνο απλό παράδειγμα. Για την ακρίβεια οι νευροψυχολόγοι ασχολούνται περισσότερο συχνά με κάποιες εγκεφαλικές ανωμαλίες και βλάβες που δημιουργούν πρόβλημα στην ανθρώπινη συμπεριφορά, όπως τραυματισμοί του εγκεφάλου, εκφυλιστικές νόσοι, βιολογικά επιβαρημένες νόσοι όπως η σχιζοφρένεια κτλ.

Στον εφαρμοσμένο τομέα βλέπουμε τους νευροψυχολόγους να ασχολούνται κυρίως με δύο διαφορετικά πεδία. Πρώτον, με τις κλινικά αποκλίνουσες περιπτώσεις και την αντιμετώπισή τους (κάτι αντίστοιχο με την κλινική ψυχολογία δηλαδή, αλλά με μεγαλύτερη έμφαση στις βιολογικές βάσεις των ψυχικών δυσλειτουργιών). Δεύτερον οι νευροψυχολόγοι βοηθάνε ακόμη και σε περιπτώσεις χειρουργικής επέμβασης του εγκεφάλου, τόσο κατά τη διάρκεια της εγχείρισης, όσο και μετεγχειρητικά με την αποκατάσταση της ομαλής λειτουργίας του ατόμου. Κατά τη διάρκεια των εγχειρήσεων συνήθως ελέγχουν τους ασθενείς μέσω διαφόρων μικρών τεστ (οι ασθενείς είναι ξύπνιοι κ ναρκωμένοι μόνο τοπικά) για να δουν μήπως κατά την διάρκεια του χειρουργείου έχει τραυματιστεί κάποιο μέρος του εγκεφάλου που έπρεπε να μείνει ανέπαφο και συνεργάζονται ανάλογα με τον νευροχειρούργο.

5. Ψυχολογία Υγείας Η Ψυχολογία Υγείας είναι μια σχετικά νέα κατεύθυνση της ψυχολογίας που εστιάζεται πάνω στην προώθηση της ψυχικής και σωματικής υγείας, την ομαλή προσαρμογή των ατόμων σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα, στην αλλαγή αυτών των περιβαλλόντων ώστε να βοηθάνε καλύτερα τον ασθενή, στην εκπαίδευση του ιατρικού προσωπικού σε θέματα ψυχολογίας του ασθενή, αλλά και στην στήριξη ασθενών με βαριές και τερματικές ασθένειες (π.χ. AIDS, καρκίνος).

Οι ψυχολόγοι Υγείας συνήθως εργάζονται σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα και είναι αυτοί που πολλές φορές αναλαμβάνουν να ανακοινώσουν τα ιατρικά αποτελέσματα στους ασθενείς, ιδιαίτερα δε σε αυτούς που διαγνώστηκαν με κάποια ανίατη ασθένεια, οι οποίοι και υπόκεινται και το μεγαλύτερο σοκ. Ο ρόλος τους φυσικά είναι και υποστηριχτικός και είναι στο πλάι του ασθενή και του περιβάλλοντός του καθ’ όλη την διάρκεια της θεραπείας του μέχρι και την ίαση ή ακόμη και μέχρι τον θάνατο. Προσπαθούν να βοηθήσουν το άτομο να δει την κατάστασή του από την σωστή οπτική γωνία, να αναζητήσει τις κατάλληλες θεραπείες αν αυτό είναι δυνατό, να το ενδυναμώσουν αλλά και να το προετοιμάσουν ψυχολογικά και για τον ίδιο του τον θάνατο, αν κάτι τέτοιο είναι αναπόφευκτο.

Πέρα από τις πιο πάνω δραστηριότητες ένας ψυχολόγος Υγείας σχεδιάζει προγράμματα προώθησης της υγείας των πολιτών, μέσα από ενημερωτικά σεμινάρια για τις διάφορες ασθένειες, την σημαντικότητα της πρόληψης ή ακόμη και μέσα από την οργάνωση του τρόπου λειτουργίας και συνεργασίας των διαφόρων νοσοκομειακών συστημάτων, πάντα προς το όφελος των πολιτών/ασθενών.

6. Εργασιακή (ή Οργανωσιακή) Ψυχολογία Ο επόμενος πολύ γνωστός κλάδος ψυχολογίας, με ιδιαίτερη απήχηση στην αγορά εργασίας στο εξωτερικό, είναι η Εργασιακή Ψυχολογία. Και πάλι υπάρχει η ακαδημαϊκή/ερευνητική πλευρά του κλάδου, αλλά και η εφαρμοσμένη. Η Εργασιακή Ψυχολογία στοχεύει στον εργασιακό πληθυσμό και το περιβάλλον του (εργοστάσια, γραφεία, υπηρεσίες κτλ) και προσπαθεί να αλλάξει τις συνθήκες και τους όρους εργασίας προς όφελος τόσο του εργαζόμενου, όσο και του εργοδότη/εταιρίας. Με αλλαγές στον περιβάλλοντα εργασιακό χώρο, στους όρους μισθοδοσίας (π.χ. κάθε πόσες μέρες πρέπει να γίνεται, έξτρα μπόνους για επιτυχή εργασία κτλ), στις σχέσεις μεταξύ εργοδότη και εργαζόμενου, αλλά και στον τρόπο παραγωγής εργασίας, έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να αυξηθεί τόσο η αυτοεκτίμηση και η ευχαρίστηση του εργαζόμενου ως αποτέλεσμα της δουλειάς του, αλλά και η παραγωγικότητα (=κέρδος της εταιρίας).

Οι Εργασιακοί Ψυχολόγοι επομένως είναι εκείνα τα άτομα-κλειδιά στις επιχειρήσεις που φροντίζουν ώστε και οι δύο πλευρές (εργαζόμενος-εργοδότης) να είναι όσο το δυνατόν πιο ευχαριστημένοι από την εργασία που γίνεται. Ένας πολύ ενδιαφέρον ρόλος που μπορούν να παίξουν οι ψυχολόγοι εργασίας είναι στον τομέα της τοποθέτησης του προσωπικού στα κατάλληλα τμήματα, πάντα με την βοήθεια σταθμισμένων και έγκυρων τεστ που έχουν δημιουργηθεί για τους σκοπούς αυτούς.

7. Κοινωνική Ψυχολογία Ο άνθρωπος δεν είναι ένα μονοδιάστατο ων και σίγουρα ποτέ δεν μπορείς να εξετάσεις ένα άτομο ανεξάρτητα από το περιβάλλον του. Βασισμένη πάνω σε αυτό το σκεπτικό η Κοινωνική Ψυχολογία έρχεται για να ερευνήσει πως το κοινωνικό περιβάλλον επηρεάζει την συμπεριφορά του ατόμου, αλλά και τι είδους ψυχολογικές συνδέσεις δημιουργούνται μεταξύ των μελών μιας κοινωνίας (οικογένεια, χωριό, κράτος κ.ο.κ.).

Οι Κοινωνικοί Ψυχολόγοι, εστιασμένοι κατά κόρον στην έρευνα, κάνουν παρατηρήσεις για την ανθρώπινη συμπεριφορά, οργανώνουν πειράματα και βγάζουν τα συμπεράσματά τους. Παράδειγμα τέτοιων ερευνών μπορείτε να βρείτε και στην σχετική εγγραφή που έκανα για τα πορίσματα της κοινωνικής ψυχολογίας όσον αφορά την ανάπτυξη του εθνικισμού από την παιδική ηλικία. Βεβαίως τα αποτελέσματα των κοινωνικών ψυχολόγων έχουν τεράστια σημασία και χρησιμοποιούνται ευρέως στις δυτικές κοινωνίες, δυστυχώς άλλοτε για καλό και άλλοτε για κακό σκοπό.

Μέσα από την κοινωνική ψυχολογία μπορούμε να ερμηνεύσουμε κάτι όπως την διαμόρφωση της προσωπικότητας κάποιου ώστε να γίνει τυφλός δούλος αυταρχικών δικτατόρων και να διαπράξει απάνθρωπα εγκλήματα χωρίς την παραμικρή συνειδητοποίηση του τι κάνει, έως και την υπερκαταναλωτική συμπεριφορά των ατόμων απέναντι στα διαφημιζόμενα προϊόντα. Η κοινωνική ψυχολογία αποτελεί έναν από τους πιο αγαπημένους μου κλάδους, μιας και ερευνά κάτι πολύ ουσιαστικό κατά τη γνώμη μου και είναι σε θέση να δίνει απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα σχετικά με την διαμόρφωση της προσωπικότητας ενός ατόμου. Σίγουρα αν δεν συνέχιζα στις Νευροεπιστήμες, θα σκεφτόμουν σοβαρά μια πορεία στην Κοινωνική Ψυχολογία.

8. Αναπτυξιακή Ψυχολογία Η Αναπτυξιακή Ψυχολογία είναι ίσως ένας πολύ γενικός τίτλος για έναν κλάδο που έχει τις δικές του υποκατηγορίες. Σε γενικές γραμμές οι αναπτυξιακοί ψυχολόγοι ασχολούνται με την πορεία του ανθρώπου, τις ψυχολογικές και κοινωνικές ανάγκες, την νευρολογική ανάπτυξη αλλά και την συμπεριφορά του από την στιγμή της σύλληψης και την εμβρυακή κατάσταση έως και τον θάνατό του. Όπως καταλαβαίνετε το φάσμα εστίασης είναι αρκετά μεγάλο και γι’ αυτό συνήθως οι αναπτυξιακοί ψυχολόγοι ειδικεύονται σε μια συγκεκριμένη ηλικία. Άλλοι ασχολούνται με την παιδική ηλικία και την εφηβεία, άλλοι με την νεότητα και την μέση ηλικία και άλλοι με την τρίτη ηλικία.

Σε κάθε φάση της ζωής του ο άνθρωπος έχει διαφορετικές ικανότητες, ανάγκες και σχέσεις με τον κοινωνικό περίγυρο, πάντα αναλόγως του περιβάλλοντος, γι’ αυτό και υπάρχει τόση εστιασμένη έρευνα στην κάθε φάση της ζωής. Μέσα από την κατανόηση όλων αυτών των παραγόντων ο αναπτυξιακός ψυχολόγος είναι σε θέση να στηρίξει ουσιαστικά το άτομο που τον χρειάζεται, μιας και γνωρίζει τις ουσιαστικές ανάγκες του και μπορεί να διαμορφώσει κατάλληλα το περιβάλλον, να βοηθήσει στην ανάπτυξη των κοινωνικών σχέσεων που έχει ανάγκη το άτομο κτλ

Η αναπτυξιακή ψυχολογία είναι ένας κλάδος τόσο ερευνητικός, όσο και εφαρμοσμένος, μιας και οι αναπτυξιακοί ψυχολόγοι, ανάλογα της ειδίκευσής τους, δουλεύουν συνήθως σε ειδικευμένα κέντρα φροντίδας (παιδικοί σταθμοί, γηροκομεία κτλ). Σε ακαδημαϊκό επίπεδο οι αναπτυξιακοί ψυχολόγοι ερευνούν συνεχώς τις διάφορες θεωρίες ανάπτυξης που έχουν διαμορφωθεί και τις εμπλουτίζουν με τα αποτελέσματα των δικών τους ερευνών.

9. Νομική Ψυχολογία Ακολουθεί ένας κλάδος με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους περισσότερους, μιας και θυμίζει πολύ συγκεκριμένους χαρακτήρες από πολλές αμερικανικές ταινίες. Η Νομική Ψυχολογία είναι εκείνος ο κλάδος που ασχολείται με την παραβατική / εγκληματική συμπεριφορά του ανθρώπου. Οι νομικοί ψυχολόγοι απασχολούνται κυρίως στην αστυνομία μιας και με τις γνώσεις τους γύρω από την εγκληματολογία και την ψυχολογία του εγκληματία είναι σε θέση να βοηθήσουν είτε στον εντοπισμό κάποιου εγκληματία / δραπέτη, είτε στην ανάπτυξη καλύτερων μεθόδων για την μείωση της εγκληματικότητας σε μια περιοχή. Επιπλέον ο νομικός ψυχολόγος μπορεί να απασχολείται και μέσα στα σωφρονιστικά καταστήματα, βοηθώντας στην ανάπτυξη ενός καλύτερου και με λιγότερες εντάσεις κλίματος μέσα στις φυλακές, αλλά και στον ουσιαστικό σωφρονισμό των κρατουμένων.

10. Εκπαιδευτική Ψυχολογία Για το τέλος άφησα μια ειδίκευση που είναι πραγματικά ζωτικής σημασίας και η οποία δυστυχώς λείπει από την ελληνική κοινωνία. Η εκπαιδευτική ψυχολογία είναι ο κλάδος της ψυχολογίας που ασχολείται αποκλειστικά με τον τρόπο μάθησης, το μαθησιακό περιβάλλον αλλά και τις μαθησιακές δυσκολίες, δηλαδή με οτιδήποτε έχει σχέση με τον τρόπο ανάπτυξης των γνώσεων στον άνθρωπο. Όπως καταλαβαίνετε οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί (θα έπρεπε να) απασχολούνται σε σχολεία και βοηθούν τόσο τους δασκάλους να κάνουν πιο εύκολο, ξεκούραστο και κατανοητό το μάθημα, όσο και τους μαθητές να αναπτύξουν τα ταλέντα και τις κλίσεις τους. Επιπλέον είναι σε θέση να επέμβουν αν κάποιο παιδί αρχίσει να αναπτύσσει μαθησιακές δυσκολίες (π.χ. δυσλεξία) και να το βοηθήσουν είτε να ξεπεράσει το πρόβλημα πλήρως, είτε – αν αυτό δεν είναι δυνατό- να μπορέσει να μειώσει στο ελάχιστον τις δυσκολίες που προκαλεί στην μάθηση του παιδιού.

Και αυτός ο κλάδος όμως έχει και ερευνητική κατεύθυνση, μιας και πολλοί εκπαιδευτικοί ψυχολόγοι απασχολούνται με την ανάπτυξη μεθόδων καλύτερης και ουσιαστικότερης μάθησης (π.χ. διδασκαλία σε ομάδες, μπόνους για κάθε σωστή απάντηση κ.α.), αλλά και με την έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση των μαθησιακών προβλημάτων.

Ελπίζω πως με την σύντομη παρουσίαση ορισμένων από τους βασικότερους κλάδους της Ψυχολογίας να σας βοήθησα να σχηματίσετε μια καλύτερη και πιο κοντά στην πραγματικότητα εικόνα για το τι εστί «Ψυχολόγος». Όπως βλέπετε η λέξη «ψυχολόγος» δεν σημαίνει ένα και μόνο πράγμα, αλλά αντίθετα είναι απλά μία βασική πύλη που οδηγεί σε μια σειρά από διαφορετικές προσεγγίσεις και ερμηνείες της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Περισσότερες πληροφορίες για τους τομείς απασχόλησης των ψυχολόγων: Robert Sternberg: Career Paths in Psychology: Where your degree can take you

]]>