11 Οκτ 2011

ΜκΕ #26: Τεστοστερόνη, Μετατραυματικό Στρες, Αισιοδοξία και… Μαγεία!

  • Μια έρευνα βιοψυχολογίας στις Φιλλιπίνες κατέληξε στο συμπέρασμα πως όσο πιο αυξημένα είναι τα  επίπεδα τεστοστερόνης σε έναν άνδρα τόσο πιο πιθανό είναι να παντρευτεί. Αυτό ακούγεται λογικό, μιας και η τεστοστερόνη σχετίζεται άμεσα με τα τα επίπεδα σεξουαλικής συμπεριφοράς. Ωστόσο η ίδια έρευνα υποστηρίζει ότι τα επίπεδα τεστοστερόνης σε έναν άνδρα αρχίζουν και πέφτουν σταδιακά από τη στιγμή που θα γίνει πατέρας! Μήπως τα σεξουαλικά προβλήματα στον γάμο σχετίζονται σε κάποιο βαθμό και με τη βιολογία μας; [Deric Bown & PNAS]
  • Όταν το εκπαιδευτικό σύστημα λειτουργεί έτσι όπως θα έπρεπε, τότε γίνονται θαύματα. Φοιτητές ψυχολογίας από την Βόρεια Ιρλανδία (UK) ταξίδεψαν στο μακρινό Κογκό για να βοηθήσουν στην ψυχολογική υποστήριξη παιδιών που αναγκάστηκαν να λάβουν μέρος στον εμφύλιο πόλεμο ως στρατιώτες, να εργαστούν ως σκλάβοι ή που έπεσαν θύματα σεξουαλικής και ψυχολογικής βίας. Το ταξίδι ήταν απλά το πρώτο μέρος ενός μεγαλύτερου project που επικεντρώνεται στα παιδιά αυτής της πολύπαθης χώρας και στην αντιμετώπιση του Μετατραυματικού Στρες (PTSD). Οι ίδιοι φοιτητές προηγουμένως ταξίδεψαν και εργάστηκαν στην Ουγκάντα όπου συνέβαλαν στην ίδρυση και λειτουργία του πρώτου σχολείου  το οποίο δέχεται κακοποιημένα παιδιά από την Αφρικανική Ήπειρο. [Science Daily]
  • Πως γίνεται κάποιοι να βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο και κάποιοι μισοάδειο; Αυτό αναρωτήθηκε μια επιστημονική ομάδα από το τμήμα νευροσυμπεριφορικών επιστημών του UCL οι οποία αποφάσισε να βρει διαφορές στον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου μεταξύ των οπτιμιστών και των πεσιμιστών. Χρησιμοποιώντας fMRI βρήκαν πως όσο πιο αισιόδοξος είναι κάποιος τόσο πιο περιορισμένη είναι η επεξεργασία που κάνει ο ο πρόσθιος λοβός. Συγκεκριμένα, φαίνεται πως ο εγκέφαλός των οπτιμιστών πολύ απλά δεν επεξεργάζεται τις ενδείξεις που δεν ταιριάζουν με την αισιόδοξη ματιά με την οποία βλέπουν τον κόσμο. Κάτι αντίστοιχο γνωρίζουμε πως συμβαίνει με τους καταθλιπτικούς: όταν δέχονται πληροφορίες που δεν ταιριάζουν με την απαισιόδοξη ματιά τους, πολύ απλά την αγνοούν. [Medical News Today]
  • Ψυχο…ιστορικά

    Δεν υπάρχουν ιδιαίτερα ιστορικά γεγονότα από το χώρο της ψυχολογίας που να συνέβησαν σαν σήμερα, αλλά αξίζει να αναφέρουμε μια ενδιαφέρουσα ιστορία που έλαβε χώρα στις 10 Οκτωβρίου 1605. Εκείνη την εποχή οι ιδέες της δαιμονοληψίας και της μαγείας ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένες. Το 1604 μια γυναίκα ονόματι  Anne Gunther εντελώς ξαφνικά άρχισε να παρουσιάζει ενδείξεις «δαιμονισμού» και ο περίγυρός της ανησύχησε πως είχε πέσει θύμα μαγείας. Τρεις γυναίκες κατηγορήθηκαν για μαγεία και δικάστηκαν (Agnes Pepwell, Mary Pepwell, Elizabeth Gregory). Για την ιστορία, οι δύο πρώτες αθωώθηκαν, ενώ η τρίτη το έσκασε πριν τη δίκη φοβούμενη μια άδικη καταδίκη που θα την έριχνε στην πυρά. Ο πατέρας της Anne όμως δεν ήταν καθόλου ευχαριστημένος με την αθώωση των γυναικών, οπότε αποφάσισε να πάει στον ίδιο τον βασιλιά, τον King James I και να ζητήσει την δική του άποψη. Ο βασιλιάς αποφάσισε να «θεραπεύσει» την Anne δίνοντας την εποπτεία της στην Εκκλησία και να στείλει την υπόθεση στο διαβόητο «Court of the Star Chamber«.

    Λίγους μήνες μετά, στις 10 Οκτωβρίου 1605, ο βασιλιάς ξανασυνάντησε την Anne και αποφάσισε πως η κοπέλα είχε «θεραπευτεί πλήρως χάρη σε ένα μαγικό φίλτρο που της έδωσαν οι γιατροί και ένα φυλαχτό που είχε κρεμασμένο στον λαιμό της». Η ιστορία της Anne Gutner έχει γραφτεί και σε βιβλίο το οποίο πέραν της ιστορίας της αναλύει και το ιδιαίτερο κλίμα που επικρατούσε εκείνη την εποχή όσον αφορά την μαγεία και τον δαιμονισμό.

    ]]>

    22 Ιούλ 2011

    Το μισογεμάτο ποτήρι του ασθενούς

    Συγγραφή/Επιμέλεια: Θεοδώρα Φτεροπουλλή*

    Για πολλά άτομα η διάγνωση ενός χρόνιου προβλήματος υγείας είναι μια πολύ τραυματική εμπειρία. Μια τέτοια διάγνωση φέρει πολλές σωματικές αλλά και ψυχολογικές επιπτώσεις και μπορεί να μειώσει τη γενικότερη ποιότητα ζωής ενός ανθρώπου. Πολλοί ασθενείς διακατέχονται από μια αβεβαιότητα για το μέλλον και όταν αρνητικά συναισθήματα διαρκούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα, μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρότερα ψυχολογικά προβλήματα όπως κατάθλιψη και χρόνιο άγχος. Επομένως, δικαιολογημένα οι ερευνητικοί επιστήμονες στο χώρο της Ψυχολογίας Υγείας εργάζονται προς την αναγνώριση των παραγόντων που οδηγούν μερικά άτομα να χειρίζονται την ασθένειά τους καλύτερα και πιο αποτελεσματικά από κάποια άλλα.

    Ένας τέτοιος παράγοντας είναι και η προσωπικότητα και πιο συγκεκριμένα η αισιοδοξία. Πρωτοπόροι σε αυτό τον τομέα είναι οι Αμερικάνοι επιστήμονες Carver & Scheier (1985)1 οι οποίοι ορίζουν την αισιοδοξία ως ‘μια σχετικά σταθερή, γενικευμένη προσδοκία για θετικές συνέπειες σε διάφορους σημαντικούς τομείς της ζωής’. Στην περίπτωση των ασθενών, όταν οι προσδοκίες τους για το μέλλον ειναι θετικές τότε αναμένεται να βιώνουν πιο θετικά συναισθήματα. Το αντίθετο αναμένεται όταν είναι απαισιόδοξοι για το μέλλον.

    Διάφορες έρευνες με άτομα που αντιμετωπίζουν ασθένειες όπως καρδιαγγειακά προβλήματα, αρθρίτιδα, καρκίνο, και HIV αναφέρουν ότι, μακρυπρόθεσμα, η αισιοδοξία μπορεί να επηρεάσει διάφορους τομείς όπως τις σωματικές λειτουργίες, τη συναισθηματική ευημερία, την ποιότητα ζωής, ακόμα και τα χρόνια ζωής τους.

    Αξιοσημείωτο όμως είναι το πώς ένα χαρακτηριστικό προσωπικότητας όπως η αισιοδοξία είναι δυνατόν να επηρεάσει τη ζωή κάποιου ατόμου σε τέτοιο βαθμό. Έρευνες υποδυκνείουν ότι αυτό συμβαίνει εμμέσως καθώς η αισιόδοξη στάση μπορεί να οδηγήσει στην υιοθέτηση συγκεκριμένων στρατηγικών οι οποίες αποφέρουν με τη σειρά τους θετικά αποτελέσματα. Αυτές οι στρατηγικές είναι στην ουσία συμπεριφορές ή σκέψεις που έχουν ως στόχο τους τη διαχείριση μιας στρεσογόνας κατάστασης.

    Οι αισιόδοξοι ασθενείς τείνουν να υιοθετούν χρήσιμες για την υγεία τους στρατηγικές όπως για παράδειγμα το θέσιμο στόχων (π.χ. υγιεινή διατροφή, εξάσκηση), ο προγραμματισμός και η ενεργή συμμετοχή σε αποφάσεις όσον αφορά τη θεραπεία τους, καθώς και η αναζήτηση πληροφοριών για την ασθένειά τους. Επιπλέον, τείνουν να εστιάζουν την προσοχή τους στη θετική πλευρά της εμπειρίας τους. Αντιθέτως, οι απαισιόξοι ασθενείς συνήθως ακολουθούν πιο καταστροφικές για την υγεία τους στρατηγικές όπως η άρνηση της ύπαρξης του προβλήματος, η υιοθέτηση ανθυγιεινών συμπεριφορών (π.χ. υπερβολική χρήση αλκοόλ και άλλων ουσιών), αλλά και η μη συστηματική λήψη των φαρμάκων τους.

    Είναι εμφανές λοιπόν ότι η αισιοδοξία, ως έμφυτο χαρακτηριστικό, μπορεί να ωθήσει κάποιο άτομο στην επιλογή και εκτέλεση συγκεκριμένων στρατηγικών οι οποίες με τη σειρά τους επιφέρουν θετικές συνέπειες τόσο στο σωματικό όσο και στο ψυχολογικό επίπεδο υγείας. Είναι λογικό σε αυτό το σημείο να αναρωτιόμαστε εαν κάποιο άτομο που είναι ‘προγραμματισμένο’ να βλέπει το ποτήρι μισοάδειο, μπορεί να αλλάξει στάση ζωής. Σύμφωνα με προκαταρκτικές έρευνες αυτό είναι εφικτό σε ορισμένο βαθμό έπειτα από ψυχολογική παράμβαση και συγκεκριμένα γνωστικο-συμπεριφοριστική θεραπεία όπου το άτομο ‘εκπαιδεύεται’ στη θετική σκέψη. Οι θεραπείες αυτές περιλαμβάνουν συνηθώς την αντικατάσταση αρνητικών σκέψεων και συμπεριφορών με αντίστοιχες θετικές2 .

    Χρειάζονται όμως χρόνια και αρκετές συστηματικές έρευνες με έγκυρα και αξιόπιστα αποτελέσματα  ώστε να μπορούμε να ελπίζουμε ότι μια μαγική θεραπεία μπορεί να μας κάνει να βλέπουμε το ποτήρι μισογεμάτο. Εν τω μεταξύ σίγουρα μπορούμε να σκεφτόμαστε θετικά!

    Η Θεοδώρα Φτεροπουλλή είναι επιστημονικός συνεργάτης στο UCL (London) και διδακτορική φοιτήτρια Ψυχολογίας Υγείας στο City University London. (tzellofouska@gmail.com) https://www.facebook.com/tzellofouska

     Εισαγωγική Φωτογραφία: ]]>

    Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

    1. Scheier, M.F. & Carver, C.S. (1985). Optimism, coping, and health: Assessment and implications of generalized outcome expectancies. Health Psychology, 4, 219–247 []
    2. Carver, C.S., Scheier, M.F. & Segerestrom, S.C. (2010). Optimism. Clinical Psychology Review, 30, 879-889 []