03 Σεπ 2012

Συνείδηση και εγκέφαλος: μια περιπτωσιολογική μελέτη

Η έρευνα του εγκεφάλου έχει πάρει την ανιούσα τα τελευταία 20 χρόνια, με αποτέλεσμα να είμαστε σε θέση πλέον να «χαρτογραφήσουμε» σε αρκετά μεγάλο βαθμό αυτό το μοναδικό όργανο και να αντιστοιχίσουμε συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές με συγκεκριμένες λειτουργίες μας (νοητικές και μη). Αυτή η τάση για «χαρτογράφηση» όμως μερικές φορές δημιουργεί πρόβλημα στην επιστημονική κοινότητα καθώς δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις διαφωνιών σχετικά με την έδρα ορισμένων νοητικών διεργασιών, χαρακτηριστικών και λειτουργιών του ανθρώπου. Ιδιαίτερα δε όταν η συζήτηση φτάνει σε ευαίσθητα και πιο περίπλοκα θέματα όπως είναι η προσωπικότητα, η συνείδηση ή η ηθική μας, οι διαφωνίες είναι πιο έντονες, υπογραμμίζοντας ότι το μοντέλο της χαρτογράφησης δεν μπορεί να είναι 100% ακριβές.

Μια περιπτωσιολογική μελέτη12 ενός ατόμου με εκτεταμμένη εγκεφαλική βλάβη ξαναέφερε στο φως ένα από τα πιο βασανιστικά ερωτήματα στην σύγχρονη νευροψυγολογία: που εδράζεται το «είναι» μας; Υπάρχει κάποιο σημείο στον εγκέφαλο το οποίο είναι υπεύθυνο για την συνείδησή μας; Σύμφωνα με το σύνολο των ερευνών Νευροψυχολογίας η συνείδησή μας (η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας) σχετίζεται άμεσα με συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού, του εξωτερικού στρώματος του εγκεφάλου μας. Η περίπτωση ενός ασθενή, ονόματι Ρότζερ, έρχεται να αμφισβητήσει όσους θεωρούν ότι ο εγκεφαλικός φλοιός είναι η αποκλειστική έδρα της συνείδησης.

Ο Ρότζερ τη δεκαετία του 1980 είχε την ατυχία να αναπτύξει μια βαριάς μορφής εγκεφαλίτιδα η οποία κατέστρεψε μεγάλο μέρος του εγκεφάλου του, συμπεριλαμβανομένων 3 περιοχών-κλειδιά για την συνείδηση: τον νησαίο φλοιό, τον πρόσθιο φλοιό του προσαγωγίου και τον έσω προμετωπιαίο φλοιό. Παρά την εκτεταμμένη βλάβη, η οποία θα ανέμενε κανείς ότι θα είχε δημιουργήσει σοβαρότατα προβλήματα στον ασθενή, ο Ρότζερ παρουσιάζει μια πολύ καλή κλινική εικόνα. Έχει άριστες γλωσσικές ικανότητες, οι γνωστικές του ικανότητες όπως η προσοχή και η αντίληψη είναι σε φυσιολογικά επίπεδα, ο δείκτης ευφυϊας του δεν έχει επηρεαστεί καθόλου και παραμένει στον μέσο όρο και -το κυριότερο- η συνείδησή του δεν τον έχει εγκαταλείψει. Το μοναδικό πρόβλημα που παρουσιάζει είναι η αυτοβιογραφική αμνησία, η ανικανότητα δηλαδή να ανακαλέσει γεγονότα που του έχουν συμβεί στο παρελθόν (τι έφαγε χθες, πότε συνέβη ένα πρόσφατο γεγονός κτλ), όπως επίσης και η αγευσία και η ανοσμία.

Επιστρέφοντας στο θέμα της συνείδησης, ο Ρότζερ πέρασε μια σειρά από δοκιμασίες με απόλυτη επιτυχία. Αναγνώρισε τον εαυτό του στον καθρέφτη και σε φωτογραφίες, ανταποκρίθηκε ικανοποιητικά στο… γαργάλημα (η αυτόματη αντίδραση στο γαργάλημα σχετίζεται με την αυτο-αντίληψη3 ), αναγνώριζε πότε ο ίδιος ήταν υπεύθυνος για συγκεκριμένες πράξεις (π.χ. πότε είχε πλήρη έλεγχο ενός δείκτη στην οθόνη ενός υπολογιστή), αλλά και είχε ανεπτυγμένο χιούμορ (μπορούσε δηλαδή να ξεχωρίσει τη δική του οπτική γωνία από την οπτική γωνία που εκφράζουν οι άλλοι, μια ικανότητα απαραίτητη για το χιούμορ).

Ο ασθενής συνεχίζει να υποβάλλεται σε εξετάσεις, αλλά η δημοσίευση της μελέτης του έχει ξεκινήσει ήδη εναν μεγάλο διάλογο για το θέμα της συνείδησης. Εάν οι βλάβες που έχουν καταγραφεί είναι ακριβείς και τα αποτελέσματα των νευροψυχολογικών τεστ εξίσου ακριβή, τότε μπορούμε με ασφάλεια να μιλάμε για μια επιβεβαίωση ότι οι ανώτερες γνωστικές λειτουργίες του εγκεφάλου παραμένουν ένα μαύρο κουτί. Παρόλο που είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε αρκετά για τις επί μέρους λειτουργίες, όταν έρχεται η ώρα να ερευνήσουμε τις ανώτερες γνωστικές διεργασίες όπως η αυτο-αντίληψη, οι μέχρι τώρα μεθοδολογίες και τα γνωστικά μοντέλα αποδεικνύονται ανεπαρκή για την πλήρη κατανόησή τους.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Philippi C., Feinstein J.S., Khalsa S.S., Damasio A., Tranel D., Landini G., Williford K.5, Rudrauf D. Preserved self-awareness following extensive bilateral brain damage to the insula, anterior cingulate, and medial prefrontal cortices. PLOS ONE. Aug 22. []
  2. Scientific American: «Does Self-Awareness Require a Complex Brain?» []
  3. Ρ.Β. Provine, «Laughing, Tickling, and the Evolution of Speech and Self Current Directions», Psychological Science December 2004 13: 215-218 []
02 Μαρ 2012

Ψυχοϊστορικά: 2 Μαρτίου

Σαν σήμερα, στις 2 Μαρτίου 1927 γεννήθηκε ο Frank Restle. Ο Restle ένας από τους πρωτοπόρους της σύγχρονης, ερευνητικής γνωστικής ψυχολογίας και ένας από τους πρώτους μαθηματικούς ψυχολόγους. Χρησιμοποιόντας μαθηματικές φόρμουλες προσπαθούσε να ερμηνεύσει και να προβλέψει συμπεριφορές, κυρίως στο πεδίο της μάθησης, της επίλυσης προβλημάτων και της οπτικής αντίληψης. Πέραν από μεγάλος θεωριτικός επιστήμονας ήταν και ένας εξαιρετικός πειραματιστής ο οποίος αξιοποίησε αμέσως τους υπολογιστές για τον έλεγχο των πειραματικών δεδομένων. Απεβίωσε το 1980.

Εισαγωγική Φωτογραφία ]]>

05 Ιαν 2012

3o Πανελλήνιο Συνέδριο Γνωσιακών Ψυχοθεραπειών

Στις 20-22 Ιανουαρίου 2012 η Εταιρεία Γνωστικής Συμπεριφορικής Θεραπείας διοργανώνει το 3ο πανελλήνιο συνέδριο γνωσιακών ψυχοθεραπειών. Στα θέματα του Συνεδρίου περιλαμβάνεται οτιδήποτε άπτεται του θεωρητικού πλαισίου και της κλινικής εφαρμογής της Γνωστικής Συμπεριφορικής Ψυχοθεραπείας σε Ενήλικες, Παιδιά και Εφήβους. Ταυτόχρονα δίνεται έμφαση σ’ ένα βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο προσέγγισης και της συνχορήγησης της ΓΣΨ με φαρμακευτική αγωγή, όπως στη σχιζοφρένεια, διπολική διαταραχή και στην κατάθλιψη. Στους σύνεδρους θα χορηγηθούν Μόρια Συνεχιζόµενης Ιατρικής Εκπαίδευσης (CME-CPD) από τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο (ΠΙΣ). Το τριήμερο συνέδριο θα λάβει χώρα στο Ξενοδοχείο Porto Palace, στη Θεσσαλονίκη (Εικοστής Έκτης Οκτωβρίου 65, τηλ. 231 050 4513‎)

Περισσότερες Πληροφορίες

Global Events
  • Τηλ.: 2310 247743, 2310 247734, Fax: 2310 247746
  • Email: info@globalevents.gr
Εταιρεία Γνωστικής Συμπεριφορικής Θεραπείας

Πρόγραμμα

Τελικό Πρόγραμμα-Συνέδριο ΓΣΘ 2012// ]]>

10 Αυγ 2010

Μικρά και Ενδιαφέροντα #16

  • Πρόσεξα ένα ενδιαφέρον άρθρο του PsychCentral, στο οποίο γίνεται λόγος για τη συμβολή του διαδικτύου στην πρόληψη αλλά και την καταπολέμηση κάποιων ψυχικών διαταραχών, όπως η Αγοραφοβία και η Διαταραχή Πανικού. Φαίνεται πως η ελεύθερη πρόσβαση σε πληροφορίες για τα συμπτώματα των ψυχικών διαταραχών και τον τρόπο αντιμετώπισής τους, βοηθάει τους ασθενείς να αναγνωρίσουν έγκαιρα την ψυχική διαταραχή και να λάβουν τα μέτρα τους. Πέραν αυτού, η ανάπτυξη διαδικτυακών τεχνικών ψυχοθεραπείας, όπως η online CBT φαίνεται πως έχει παρόμοια απότελέσματα με την κλασική CBT! [PsychCentral]
  • Το ότι τα θετικά συναισθήματα μας βοηθάνε σε πολλούς τομείς της ζωής μας, από τη σωματική ανάρρωση έως την καλή ψυχολογική υγεία, το έχουμε ξαναπεί. Το Psychology Today όμως φιλοξενεί ένα πολύ κατατοπιστικό άρθρο στο οποίο γίνεται εκτενής ανάλυση του συνόλου των διαθέσιμων ερευνητικών δεδομένων γύρω από την Θετική Ψυχολογία, αλλά και των δαρβινικών καταβολών του αλτρουισμού. Που μπορεί να βοηθήσει η καλή διάθεση και ο αλτρουισμός; Στην καταπολέμηση του αλκόολ, της κατάθλιψης αλλά και της σχιζοφρένειας! [Psychology Today]
  • Δεν έχετε μουσικό αυτί; Οι φίλοι σας, σας κοροϊδεύουν που δεν μπορείτε να ξεχωρίσετε τις μικρές «πινελιές» στα μουσικά κομμάτια που κάνουν τη διαφορά; Ίσως να είστε από αυτούς που πάσχουν από αμουσία, μια διαταραχή η οποία δεν μας επιτρέπει να ξεχωρίσουμε δύο, κοντινούς δε, αλλά διαφορετικούς τόνους. Η διαταραχή αυτή μπορεί να δημιουργήσει ιδιαίτερα προβλήματα σε όσους μιλάνε μια γλώσσα που βασίζεται στην μουσικότητα. [Mind Hacks]
  • Μέσω του Mind Hacks διάβασα επίσης την πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία μιας Ελληνοαμερικανίδας( ; ) νευροεπιστήμονα η οποία πάσχει από σχιζοφρένεια. Σε ένα άρθρο της στο Schizophrenia Bulletin περιγράφει τις παράλογες ιδέες της, τις εμμονές, αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετώπισε έως ότου αρχίσει να καταπολεμάει την διαταραχή. Το άρθρο είναι ενδιαφέρον, καθώς δείχνει πολύ όμορφα πως ακόμη και άτομα που έχουν γνώση του θέματος της σχιζοφρένειας, όπως η νευροεπιστήμονας αυτή, δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν την αλήθεια από το ψέμα και τις παράλογες ιδέες από λογικές. [Schizophrenia Bulletin]
  • Ψυχο… ιστορικά

    Σαν σήμερα, στις 11 Αυγούστου 1969 εκδόθηκε το κλασσικό βιβλίο του Albert Bandura «Principles of Behavior Modification«. Μέσα σε 10 χρόνια, το βιβλίο αυτό αναφέρθηκε σε τουλάχιστον 1200 διαφορετικά βιβλία και επιστημονικά άρθρα, βάζοντας έτσι το βιβλίο στο πάνθεον των κλασσικών αναγνωσμάτων ψυχολογίας. Ο Bandura γεννήθηκε το 1925 στον Καναδά, όπου ζει ακόμη, και είναι ίσως ένας από τους τελευταίους ζωντανούς μύθους της ψυχολογίας. Έγινε ιδιαίτερα διάσημος για το πείραμά του «Bobo Doll«, με το οποίο απέδειξε πόσο εύκολα μπορεί ένα παιδί να μιμηθεί μια ανήθικη συμπεριφορά εάν του προβληθεί ως πρότυπο.

    Φωτογραφία Psychography

    ]]>

    12 Φεβ 2008

    Η ανθρώπινη μνήμη και οι ψευδομνήμες

    < ![CDATA[Πόσο σημαντική νομίζετε ότι μας είναι η μνήμη; Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, αρκεί να σκεφτούμε έναν άνθρωπο με παντελή έλλειψη μνήμης. Δεν ξέρει τίποτα για το παρελθόν του και τα πρόσωπα που τον πλαισιώνουν, δεν ξέρει πως να κάνει απλά πράγματα όπως να δέσει τα κορδόνια του ή να κρατήσει με ακρίβεια τα μαχαιροπίρουνα, κάνει τα ίδια λάθη συνέχεια, δεν ξέρει πως να πάει σπίτι του, ακόμη και αν τον αφήσετε ένα τετράγωνο από εκεί που μένει κτλ.
    Υπάρχουν πάρα πολλά ιστορικά παραδείγματα για τις συνέπειες που έχει η έλλειψη κάποιας συγκεκριμένης μνημονικής ικανότητας. Άνθρωποι που υπέφεραν από τέτοιες διαταραχές, είτε λόγω κάποιου τραυματισμού, είτε λόγω κάποιας ασθένειας, βοήθησαν στην ανάπτυξη διαφόρων μοντέλων μνήμης, αλλά και στην κατηγοριοποίηση των διαφόρων ειδών μνήμης. Για να καταλάβουμε το πόσο σημαντική θεωρείται η μνήμη σήμερα, αρκεί να αναλογιστούμε πως τα δικαστήρια δέχονται την ανάκληση γεγονότων από μνήμης ως αποδεικτικό στοιχείο για την υπόθεση (κατάθεση αυτόπτων μαρτύρων).
    Στο post αυτό θα μιλήσουμε για τα διάφορα είδη μνήμης αλλά και για την ύπαρξη εσφαλμένων μνημών.
    Περισσότερα