04 Δεκ 2013

Τα βιντεοπαιχνίδια αυξάνουν τον όγκο της φαιάς ουσίας κυρίως σε περιοχές που σχετίζονται με την μνήμη

Το τελευταίο διάστημα ακούμε όλο και πιο συχνά για τις κακές παρενέργειες χρήστης του υπολογιστή και του διαδικτύου: απομόνωση, εθισμός, μη φυσιολογική ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων στα παιδιά. Όπως όμως συμβαίνει με όλα τα πράγματα στη ζωή, μέσα σε κάθε αρνητικό υπάρχει και κάτι θετικό και το αντίστροφο. Εν προκειμένω, φαίνεται πως η ενασχόληση με ηλεκτρονικά παιχνίδια έχει εκτός από τις αρνητικές και κάποιες καλές επιπτώσεις στην ανάπτυξη του εγκεφάλου μας.

Κάποιες παλαιότερες έρευνες σε εφήβους έχουν δείξει ότι οι έφηβοι που παίζουν ηλεκτρονικά παιχνίδια έχουν αυξημένη ποσότητα φαιάς ουσίας στο κοιλιακό ραβδωτό σώμα, μια περιοχή που βρίσκεται στον «πυρήνα» του εγκεφάλου και μεταξύ άλλων λειτουργικών σχετίζεται και με την εθιστική συμπεριφορά. Με τον όρο φαιά ουσία οι νευροεπιστήμονες αναφέρονται στα μέρη εκείνα του εγκεφάλου όπου βρίσκονται από τα βασικά σώματα των νευρώνων. Εκτός από την φαιά ουσία υπάρχει και η λευκή ουσία του εγκεφάλου, η οποία αποτελείται κυρίως από τους άξονες των νευρώνων που μεταφέρουν τα ηλεκτροχημικά μηνύματα από τον ένα νευρώνα στον άλλο.

Σε μια πιο πρόσφατη μελέτη του Max Planck Institute1 σε ενήλικες, οι ερευνητές θέλησαν να δουν αν η ενασχόληση με βιντεοπαιχνίδια μπορεί να σχετίζεται θετικά με αύξηση του όγκου της φαιάς ουσίας και σε άλλες περιοχές του εγκεφάλου. Για το σκοπό αυτό έγιναν μετρήσεις σε 62 συμμετέχοντες οι οποίοι ήταν για παίκτες ηλεκτρονικών παιχνιδιών σε βιντεοκονσόλες και ηλεκτρονικούς υπολογιστές, άλλοι για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και άλλοι για μικρότερο. Οι συμμετέχοντες δέχτηκαν να κάνουν μαγνητική τομογραφία ώστε να ποσοτικοποιηθεί ο ακριβής όγκος διάφορων περιοχών του εγκεφάλου και να γίνει η τελική συσχέτιση μεταξύ των ωρών βιντεοπαιχνιδιού και όγκου της φαιάς ουσίας. Εάν η υπόθεση των ερευνητών ήταν σωστή και πράγματι ο χρόνος ενασχόλησης με τα βιντεοπαιχνίδια αυξάνει τον όγκο συγκεκριμένων εγκεφαλικών περιοχών, θα αναμενόταν οι παίκτες που έπαιζαν περισσότερα βιντεοπαιχνίδια να έχουν και περισσότερη φαιά ουσία.

Κάνοντας την σύγκριση μεταξύ των παικτών οι ερευνητές πράγματι επιβεβαίωσαν ότι για όσο μεγαλύτερο χρονικό διάστημα έπαιζε βιντεοπαιχνίδια κάποιος, τόσο αυξημένη ήταν η φαιά ουσία στις περιοχές πέριξ του ιππόκαμπου (μιας περιοχής που σχετίζεται με την μνήμη) και του οπτικού φλοιού (της περιοχής που είναι υπεύθυνη για την οπτική αντίληψη). Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τα ευρήματα της συγκεκριμένης μελέτης, οι παίκτες βιντεοπαιχνιδιών με την συνεχή τους ενασχόληση με αυτά εκπαιδεύουν τον εγκέφαλό τους, με ορατά αποτελέσματα στις μνημονικές και οπτικές περιοχές του εγκεφάλου τους. Η συγκεκριμένη ερευνητική ομάδα έχει κάνει και άλλες μελέτες πάνω στο θέμα των βιντεοπαιχνιδιών και έχει δημοσιεύσει παρόμοια ευρήματα που υποστηρίζουν τον θετικό αντίκτυπο που μπορεί να έχουν τα βιντεοπαιχνίδια στην ανάπτυξή μας2 .

Τι σημαίνουν όμως αυτά τα ευρήματα; Τα βιντεοπαιχνίδια βοηθάνε ή όχι; Πόσο πρέπει να παίζουμε; Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα δεν είναι εύκολη και σίγουρα δεν μπορούν να δοθούν συγκεκριμένες απαντήσεις σχετικά με το πόσο πρέπει να παίζουμε βιντεοπαιχνίδια. Όπως κάθε άλλη ενασχόληση, τα βιντεοπαιχνίδια μπορούν να προκαλέσουν εθισμό εάν το άτομο περνάει τον περισσότερο χρόνο του αποκλειστικά και μόνο παίζοντας. Κάτι τέτοιο έχει φυσικά  πολλαπλές άσχημες συνέπειες για την ανάπτυξή του, ιδιαίτερα όταν αυτό είναι σε ευαίσθητη ηλικία. Η καλύτερη συμβουλή και σε αυτή την περίπτωση είναι πως πρέπει να ασχολούμαστε με βιντεοπαιχνίδια αρκετά ώστε να μας προσφέρουν την διασκέδαση που επιζητούμε αλλά όχι περισσότερο από το σημείο που το παιχνίδι θα μας προκαλέσει προβλήματα σε άλλους τομείς της ζωής μας, καθιστώντας μας μη λειτουργικούς στην καθημερινότητά μας (κοινωνικές επαφές, ερωτική ζωή, εργασία κτλ).

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Kühn, S., & Gallinat, J. (2013). Amount of lifetime video gaming is positively associated with entorhinal, hippocampal and occipital volume. Molecular Psychiatry. doi:10.1038/mp.2013.100 []
  2. Kühn, S., Gleich, T., Lorenz, R. C., Lindenberger, U., & Gallinat, J. (2013). Playing Super Mario induces structural brain plasticity: gray matter changes resulting from training with a commercial video game. Molecular psychiatry. doi:10.1038/mp.2013.169 []
04 Νοέ 2013

Το νευρικό σύστημα κάνει υπολογισμούς ήδη από το επίπεδο των νευρώνων

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ίσως το σημαντικότερο όργανό μας. Χάρη σε αυτόν συντονίζουμε τις αυτόματες και τις συνειδητές μας λειτουργίες, από τις πιο βασικές όπως είναι η αναπνοή έως και τις πιο σύνθετες όπως είναι η αναγνώριση προσώπων. Παρόλο που έχουν γίνει πάρα πολλά και σταθερά βήματα κατανόησης της λειτουργίας του εγκεφάλου, νέες έρευνες σχετικά με αυτή δεν παύουν να μας εκπλήσσουν. Αυτό έγινε και με την πρόσφατη ανακοίνωση των αποτελεσμάτων μιας έρευνας του UCL1 , σύμφωνα με την οποία το νευρικό μας σύστημα είναι σε θέση να κάνει υπολογισμούς ήδη από το επίπεδο των νευρώνων.

Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι οι νευρώνες λειτουργούν ομαδικά ώστε να μπορέσουν να βγάλουν εις πέρας τους περίπλοκους υπολογισμούς αλλά και να πραγματοποιήσουν την παρατηρούμενη συμπεριφορά. Έτσι, έχουμε διάφορα νευρικά κέντρα στον εγκέφαλο τα οποία συνεργάζονται μεταξύ τους ανάλογα με το τι κάνουμε την κάθε φορά. Για παράδειγμα, όταν θέλουμε να πιάσουμε μία κινούμενη μπάλα, πρέπει να συνεργαστούν μια σειρά ομάδων που σχετίζονται με την οπτική αντίληψη, την αντίληψη της κίνησης, την πρόβλεψη της τροχιάς ενός κινούμενου αντικειμένου, τον συντονισμό των οπτικών κέντρων με τα κινητικά κέντρα, την έναρξη της κίνησης του χεριού και την πραγματοποίηση λεπτών κινήσεων με τα δάχτυλα ώστε να μπορέσουμε να συγκρατήσουμε τη μπάλα.

Σύμφωνα με την νέα έρευνα του UCL φαίνεται πως υπάρχει το νευρικό σύστημα αντιδρά διαφορετικά στα διάφορα είδη σήματος ήδη από το επίπεδο της επικοινωνίας μεταξύ δύο νευρώνων. Συγκεκριμένα, η έρευνα έγινε σε ποντίκια και σκοπός της ήταν να καταγράψει την αντίδραση των νευρώνων όταν τα ποντίκια εκθέτονταν σε μια σειρά διαφορετικών οπτικών ερεθισμάτων. Καταγράφοντας την λειτουργία των δενδριτών των νευρώνων, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι νευρώνες ερμηνεύουν τα ερεθίσματα με συγκεκριμένο τρόπο, ανάλογα με τις ιδιότητες τους (π.χ. εάν το ερέθισμα είχε κλήση, γωνίες, κινείτο κτλ). Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δενδρίτες είναι τα σημεία εκείνα των νευρώνων τα οποία δέχονται τις πληροφορίες από γειτονικούς νευρώνες και τις μεταφέρουν στο κυρίως σώμα του νευρώνα τους.

Το εύρημα αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό καθώς αμφισβητεί τα κλασσικά μοντέλα που ήθελαν τους νευρώνες να κάνουν ομαδικά υπολογισμούς για τις ιδιότητες των εκάστοτε ερεθισμάτων. Φαίνεται πως τουλάχιστον για τα οπτικά ερεθίσματα ο υπολογισμός γίνεται ήδη από το επίπεδο των νευρώνων, διαφοροποιώντας την αντίδρασή τους από αυτό το πρώιμο στάδιο συγκέντρωσης της πληροφορίας. Εάν και προς το παρόν δεν έχουν γίνει παρόμοιες έρευνες σε άλλα εγκεφαλικά κέντρα και σε διαφορετικά ζωικά είδη, οι ερευνητές θεωρούν πολύ πιθανό ότι και οι νευρώνες κάνουν υπολογισμούς και για άλλου τύπου ερεθίσματα πέραν των οπτικών αλλά και ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο.

Η πανίσχυρη υπολογιστική μηχανή που ονομάζουμε εγκέφαλος δεν παύει να μας εκπλήσσει με τις δυνατότητές του. Φαίνεται πως έχουμε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά μας για να κατανοήσουμε πλήρως πως μπορεί ένα τόσο μικρό όργανο να κάνει τόσα πολλά με τόσο περίπλοκους τρόπους.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. UCL Press release: «Smart neurons: single dendrites can perform computations» []
28 Αυγ 2013

History of Neuroscience: Eric Kandel

Ο διάσημος νευροεπιστήμονας Eric Kandel δίνει μια σπάνια συνέντευξη (2001) όπου μιλάει για την καριέρα του, τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα αλλά και το παρελθόν και το μέλλον της σύγχρονης νευροεπιστήμης. Το βίντεο προορίζεται για εξειδικευμένο κοινό, καθώς για να το κατανοήσει κανείς απαιτούνται κάποιες βασικές γνώσεις νευροβιολογίας και νευροψυχολογίας.

Ο Δρ. Kandel είναι κάτοχος βραβείου Νόμπελ φυσιολογίας (2000), ενώ είναι και ο συγγραφέας του καλύτερου και πληρέστερου -κατά την άποψή μου- εγχειριδίου νευροεπιστημών («Principles of Neural Science«).

]]>

04 Ιούλ 2013

1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογίας Κύπρου: "Νους, Εγκέφαλος και Θεραπεία στη Σύγχρονη Κοινωνία"

Διοργανωτής: Παγκύπριος Σύλλογος Ψυχολόγων Σκοπός του Συνεδρίου: είναι να παρουσιάσει την σύγχρονη έρευνα στο τομέα της ψυχολογίας με έμφαση στους ακόλουθους πυλώνες: Νούς, Εγκέφαλος, Θεραπεία, Κοινωνία. Το 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογίας Κύπρου απευθύνεται κυρίως σε:

  • Επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας
  • Ψυχολόγους
  • Ψυχίατρους
  • Φοιτητές Ψυχολογίας
  • Μεταπτυχιακούς φοιτητές Ψυχολογίας
  • Εκπαιδευτικούς
  • Ιατρούς
  • Λογοθεραπευτές
  • Εργοθεραπευτές
  • Κοινωνικούς Λειτουργούς
  • Νοσηλευτές κ.α.
Θεματολογία του Συνεδρίου
  • Νους
  • Εγκέφαλος
  • Θεραπεία
  • Κοινωνία

Πρόγραμμα

Αναλυτικά το πρόγραμμα του 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Ψυχολογίας εδώ

Οργανωτική Επιτροπή

Πρόεδρος: Πολίνα Νικοδήμου Μέλη: Πέτρος Πέτρου, Ντόρις Καμαρά, Γιώργος Μεταξάς, Ανδρέας Τίφας

Επιστημονική Επιτροπή Συνεδρίου

Πρόεδρος: Ανδρέας Δημητρίου, Καθηγητής Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

Μέλη

  • Κυριάκος Πλατρίτης, Πρόεδρος Κυπριακού Ινστιτούτου Ψυχοθεραπείας
  • Στέλιος Γεωργιάδης, Συντονιστής Κλινικής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
  • Ντόνα Παπαστυλιανού, Καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
  • Στέλιος Γεωργίου, Καθηγητής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κύπρου
  • Ιωάννης Παρασκευόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής Ψυχολογίας τού Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
  • Φρόσω Μόττη, Καθηγήτρια Ψυχολογίας τού Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
  • Νίκος Μακρής, Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστημίου Θράκης

Συνεδριακοί χώροι

Αίθουσα Unesco, Κτίριο EUROPA, Πανεπιστήμιου Λευκωσίας

Χορηγοί

Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Συμβούλιο Εγγραφής Ψυχολόγων

Αφίσα Συνεδρίου

]]>

21 Μαρ 2013

Το μέλλον μοιάζει πιο κοντινό σε σχέση με το παρελθόν

Όσοι είστε γνώστες κάποιων βασικών εννοιών φυσικής πιθανόν γνωρίζετε το φαινόμενο Ντόπλερ, το οποίο εμφανίζεται στη φύση σε πολλές μορφές, κυρίως κατά τη μετάδοση του ήχου ή του φωτός. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το φαινόμενο αυτό, όσο πιο μακριά είναι η πηγή ενός σήματος (π.χ. ήχος) σε σχέση με τον παρατηρητή τόσο πιο ασθενές γίνεται αντιληπτό αυτό το σήμα. Καθώς η πηγή πλησιάζει τον παρατηρητή, το σήμα γίνεται όλο και πιο ισχυρό. Φανταστείτε ένα τραίνο το οποίο πλησιάζει το σημείο στο οποίο στέκεστε. Όταν είναι μακριά, δεν ακούγεται τόσο δυνατά, αλλά όσο πλησιάζει τόσο αυξάνεται ο θόρυβος που παράγει, ο οποίος εξασθενεί εκ νέου καθώς αυτό φεύγει από εσάς.

Το φαινόμενο Ντόπλερ όμως φαίνεται πως δεν εμφανίζεται μόνο στη φύση, αλλά και στην ανθρώπινη ψυχολογία. Τουλάχιστον αυτό ισχυρίζονται ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σικάγο12 , οι οποίοι σε ένα πρόσφατο άρθρο τους περιγράφουν το φαινόμενο του χρονικού φαινομένου Ντόπλερ.

Το πείραμα και τα αποτελέσματα

Σύμφωνα με την έρευνα που πραγματοποίησε η ερευνητική ομάδα του Δρ. Caruso τα γεγονότα που προσδοκούμε για το μέλλον φαίνονται πιο κοντινά σε σχέση με τα γεγονότα που έχουν γίνει στο παρελθόν. Εάν για παράδειγμα, προσδοκούμε μια εκδρομή σε μια εβδομάδα, έχουμε την αίσθηση ότι αυτό είναι πολύ κοντινό σε σχέση με μια εκδρομή που έχουμε κάνει πριν μια εβδομάδα. Παρόλο που οι χρονικές αποστάσεις είναι οι ίδιες, η τελική αίσθηση που έχουμε είναι διαφορετική.

Στο συγκεκριμένο πείραμα οι ερευνητές ρώτησαν δύο ομάδες συμμετεχόντων να βαθμολογήσουν σε μια κλίμακα από το 1 έως το 7 πόσο κοντά ένιωθαν την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου. Η μία ομάδα ρωτήθηκε μια εβδομάδα πριν τις 14 Φεβρουαρίου και η άλλη μια εβδομάδα μετά. Αυτοί οι οποίοι ρωτήθηκαν πριν, βαθμολόγησαν την χρονική απόσταση με 3.9, ενώ αυτοί που ρωτήθηκαν μια εβδομάδα μετά με 4.8. Πέραν του ότι η διαφορά αυτή βρέθηκε πως ήταν ουσιαστική (αυτό που στην έρευνα ονομάζουμε στατιστικώς σημαντική), αυτό το φαινόμενο παρουσιαζόταν ακόμη και όταν οι ερωτηθέντες απαντούσαν για γεγονότα που έγιναν πριν ένα χρόνο ή που θα γίνουν σε ένα χρόνο από τώρα.

Αυτό το οποίο κάνει τα αποτελέσματα αυτά ακόμη πιο ενδιαφέροντα είναι ένα δεύτερο πείραμα της ίδιας ομάδας, όπου οι συμμετέχοντες απαντούσαν στα ίδια ερωτήματα, αλλά αυτή τη φορά φορώντας γυαλιά εικονικής πραγματικότητας και περπατώντας σε ένα διάδρομο προς τα πίσω. Το αποτέλεσμα ήταν να χαθεί το χρονικό φαινόμενο Ντόπλερ. Δηλαδή, οι συμμετέχοντες πλέον αξιολογούσαν τα γεγονότα του παρελθόντος και του παρόντος ως το ίδιο κοντινά σε σχέση με το παρόν.

Συμπεράσματα

Αυτό το οποίο υπογραμμιζουν τα πιο πάνω ευρήματα είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο. Ο άνθρωπος έχει εξελιχθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να κάνει συνεχώς σχέδια για το μέλλον και τις μελλοντικές του κινήσεις. Αποτέλεσμα αυτής της εστίασής μας στο μέλλον είναι να δίνουμε μεγαλύτερη βαρύτητα και να προσδοκούμε αυτό το οποίο προγραμματίζουμε ότι θα ζήσουμε και όχι αυτό το οποίο έχουμε ζήσει ήδη. Μας είναι πιο εύκολο να εστιάσουμε σε αυτό το οποίο «έχουμε μπροστά μας», παρά αυτό το οποίο «έχουμ ε αφήσει πίσω μας», όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη φυσική μας κίνηση σε έναν χώρο. Η δεύτερη παρατήρηση γίνεται πιο κατανοητή όταν λάβουμε υπόψη τα αποτελέσματα της δεύτερης έρευνας η οποία υποδεικνύει τη σχέση μεταξύ της αντίληψης του χώρου και του χρόνου. Όπως ακριβώς κινούμαστε (συνήθως) προς τα μπροστά, έτσι και ο χρόνος κυλάει προς αυτή την κατεύθυνση.

Με την παρατήρηση φαινομένων όπως το χρονικό φαινόμενο Ντόπλερ βλέπουμε όχι μόνο πως συνυπάρχουν οι έννοιες του χρόνου και του χώρου αλλά και πως μπορούν να αλληλοεπηρεάσουν η μία την άλλη. Οι τρόπος αντίληψης των εννοιών αυτών από τον ανθρώπινο εγκέφαλο και οι περιορισμοί που αντιμετωπίζουμε ως προς την κατανόησή ιδιαίτερα του χρόνου θέτουν πολλαπλά φιλοσοφικά ερωτήματα για την ακριβή αντίληψη του κόσμου γύρω μας. Δεν θα πρέπει να παραξενευόμαστε από το γεγονός ότι οι περισσότεροι άνθρωποι (ιδιαίτερα οι μη ειδικοί) αδυνατούν  να κατανοήσουν πολύπλοκες θεωρίες θεωρητικών φυσικών για τον τρόπο δημιουργίας και εξάπλωσης του σύμπαντος και των διαστάσεων που το αποτελούν.

Όμως στο κάτω-κάτω της γραφής δεν θα πρέπει να λησμονούμε πως ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι όσο το δυνατόν πιο χρήσιμος για την αντίληψη του κόσμου που μπορούμε να παρατηρήσουμε. Είμαστε δομημένοι με απώτερο σκοπό την επιβίωσή μας και όχι την αντίληψη αόριστων ή και πιο εκλεπτυσμένων εννοιών όπως ο χρόνος. Η φιλοσοφία και η μεταγνωστικές ικανότητες αναπτύχθηκαν πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια, ενώ ο εγκέφαλός μας έχει ιστορία εκατομμυρίων ετών.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Caruso, E. M., Boven, L. V., Chin, M., & Ward, A. (2013). The Temporal Doppler Effect When the Future Feels Closer Than the Past. Psychological Science. doi:10.1177/0956797612458804 []
  2. PsyBlog: The Temporal Doppler Effect: Why The Future Feels Closer Than The Past []
21 Ιαν 2013

Νέα έρευνα υποστηρίζει ότι οι νευρώνες μπορούν να αλλάξουν μορφή μετά την πλήρη ανάπτυξή τους

Νέα έρευνα του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ ρίχνει φως στο θέμα της νευρολογικής ανάπτυξης, καθώς τα αποτελέσματά της υποδεικνύουν ότι οι νευρώνες μπορούν να αλλάξουν μορφή μετά το στάδιο της πλήρους ανάπτυξής τους.

Σύμφωνα με τα όσα γνωρίζαμε έως τώρα, οι νευρώνες δημιουργούνται από τα βλαστοκύτταρα  και παίρνουν την τελική τους μορφή κατά τη διάρκεια της κύησης. Αφού έχουν πάρει την τελική τους μορφή (π.χ. κινητικοί νευρώνες, ενδιάμεσοι νευρώνες, αισθητήριοι νευρώνες) δεν μπορούν να αλλάξουν εκ νέου σε κάποιον άλλου τύπου νευρώνα.

Αυτή η διαπίστωση πλέον μπορεί να αποδειχθεί λανθασμένη, καθώς η έρευνα του Χάρβαρτ έδειξε ότι στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης ενός νευρώνα υπάρχει δυνατότητα να αλλάξει ο τύπος του, υπογραμμίζοντας την εκπληκτική πλαστικότητα και ευελιξία του ανθρώπινου νευρικού συστήματος12 .

Στα πειράματα της η επιστημονική ομάδα επικεντρώθηκε στην αλλαγή κάποιων ενδιάμεσων νευρώνων οι οποίοι κανονικά μεταφέρουν πληροφορίες ανάμεσα στα δύο ημισφαίρια. Σκοπός τους ήταν οι νευρώνες αυτοί να μετατραπούν σε εγκεφαλονωτιαίους κινητικούς νευρώνες, η βλάβη των οποίων είναι γνωστό ότι προκαλεί στην πολλαπλή σκλήρυνση κατά πλάκας. Η αλλαγή του νευρώνα έγινε μέσω της επανακωδικοποίησης του γονιδιακού του υλικού και μάλιστα το πείραμα έλαβε χώρα όχι σε απομονωμένους νευρώνες σε εργαστηριακό περιβάλλον, αλλά σε ζωντανό, νεαρό πειραματόζωο.

Εάν η αλλαγή αυτή των νευρώνων αποδειχθεί πως είναι δυνατή και σε ενήλικα πειραματόζωα, τότε ανοίγει ο δρόμος για την ανάπτυξη καινοτόμων θεραπειών για νευρολογικές διαταραχές όπως την σκλήρυνση κατά πλάκας, τη νόσο του Πάρκινσον κ.α. Αυτό το οποίο δίνει ελπίδες για την ανάπτυξη τέτοιου είδους θεραπειών είναι το γεγονός πως η επιστημονική ομάδα κατέληξε σε παρόμοια ευρήματα πριν πέντε χρόνια, όταν κατάφερε να αλλάξει μορφή και σε άλλα κύτταρα του σώματος, όπως αυτά που συνθέτουν το πάγκρεας.

Οι γνώσεις μας για την ανάπτυξη, τον τρόπο λειτουργίας και τις διαταραχές του νευρικού μας συστήματος έχουν αυξηθεί γεωμετρικά κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Εάν η έρευνα σε αυτόν τον τομέα συνεχίσει με τους ίδιους ρυθμούς, έχουμε κάθε λόγο να μιλάμε για μια νέα εποχή στην ιατρική και την νευροψυχολογία.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Caroline Rouaux, Paola Arlotta. Direct lineage reprogramming of post-mitotic callosal neurons into corticofugal neurons in vivo. Nature Cell Biology, 2013 []
  2. One form of neuron turned into another in brain. ScienceDaily []
17 Ιαν 2013

Πώς οι "φάσεις" της χαράς και της θλίψης συμβάλλουν στη Διπολική Διαταραχή;

Η διπολική διαταραχή είναι μια διαταραχή της διάθεσης που χαρακτηρίζεται από απρόβλεπτες και δραματικές εναλλαγές μεταξύ της μανίας και της κατάθλιψης. Αυτά τα επεισόδια συμβαίνουν μεταξύ του διαστήματος της «φυσιολογικής διάθεσης», που ονομάζεται ευθυμία.

Προηγούμενη έρευνα έχει δείξει ότι το συναισθηματικό κύκλωμα εγκεφάλου είναι απορυθμισμένο σε άτομα που έχουν διαγνωστεί με διπολική διαταραχή. Θεωρείται ότι αυτές οι διαταραχές επηρεάζουν την ικανότητα του ατόμου να ελέγχει το συναίσθημα και συμβάλλουν στις διαταραχές διάθεσης.

Συνεχίζοντας, επιστήμονες από το Indiana University School of Medicine χρησιμοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) για να διερευνήσουν ποιες περιοχές του εγκεφάλου έδειξαν ανώμαλη ενεργοποίηση, ενώ ασθενείς σε διάφορα στάδια της διάθεσης της διπολικής διαταραχής προσπαθούσαν να ελέγξουν την απόκρισή τους σε συναισθηματικό και μη-συναισθηματικό υλικό1 .

Αυτό τους επέτρεψε να αναλύσουν τα πρότυπα ενεργοποίησης του εγκεφάλου των ασθενών με βάση τη διάθεση (μανία, κατάθλιψη, ή νορμοθυμία) και το τύπο του ερεθίσματος (συναίσθημα έναντι χωρίς συναίσθημα και χαράς έναντι λύπης).

Οι ερευνητές βρήκαν ότι στους διπολικούς ασθενείς με κατάθλιψη ενεργοποιήθηκαν ασυνήθιστες περιοχές του εγκεφάλου όταν έπρεπε να παρακρατήσουν απαντήσεις σε λυπημένα πρόσωπα. Οι μανιακοί ασθενείς, από την άλλη πλευρά, είχαν ανώμαλη ενεργοποίηση ανεξάρτητα από το αν προσπαθούσαν να αρνηθούν να δώσουν απάντηση σε λυπημένα ή χαρούμενα πρόσωπα, ή σε μη-συναισθηματικό υλικό. Ακόμη και τα άτομα με ευθυμία έδειξαν ανώμαλη ενεργοποίηση των περιοχών του φλοιού του εγκεφάλου, ενώ παρακρατούσαν τις απαντήσεις τους σε συναισθηματικά πρόσωπα.

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι διαφορετικές δυσλειτουργίες του κυκλώματος μπορούν να συμβάλουν σε διάφορα χαρακτηριστικά της απορρύθμισης του συναισθήματος στη διπολική διαταραχή.

Ο καθηγητής και ανώτερος συντάκτης της μελέτης ο Dr. Amit Anand ανέφερε, «Αυτή η μελέτη παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις περιοχές του εγκεφάλου που μπορεί να είναι σημαντικές για τον έλεγχο της απόκρισης σε συναισθηματικό υλικό και στις λειτουργικές ανωμαλίες σε αυτές τις περιοχές σε διαταραχές της διάθεσης.»

«Είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι ελαφρώς διαφορετικά κυκλώματα διαφοροποιούν τους συμπτωματικούς από τους μη συμπτωματικούς ασθενείς με διπολική διαταραχή, όταν καταστέλλουν τις αντιδράσεις χαράς ή λύπης», σχολίασε ο Dr. John Krystal, συντάκτης της Βιολογικής Ψυχιατρικής.

“Τα ευρήματα αυτά μπορεί να έχουν συνέπειες για τη βελτίωση του κυκλώματος του εγκεφάλου με θεραπείες για τη διπολική διαταραχή συμπεριλαμβανομένων τη νευροδιέγερση και την ψυχοθεραπεία.”

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Hummer, T. A., Hulvershorn, L. A., Karne, H. S., Gunn, A. D., Wang, Y., & Anand, A. (2013). Emotional Response Inhibition in Bipolar Disorder: A Functional Magnetic Resonance Imaging Study of Trait- and State-Related Abnormalities. Biological Psychiatry, 73 (2): 136 []
04 Ιαν 2013

Σειρά Ντοκιμαντέρ: The Secret Life of the Brain

The Secret Life of the Brain«. Πρόκειται ουσιαστικά για 5 μονόωρα επεισόδια ενός μεγάλου ντοκιμαντέρ το οποίο καλύπτει την ανάπτυξη του ανθρώπινου εγκεφάλου από τη στιγμή της σύλληψης και της γέννας έως και τα βαθιά γεράματα. Κάθε επεισόδιο εστιάζει σε μια διαφορετική περίοδο της ζωής μας (βρέφος, παιδική ηλικία, εφηβεία, ενηλικίωση, γηρατειά) και εξηγεί τις διάφορες διεργασίες που λαμβάνουν χώρα σε αυτό το μοναδικό εργαλείο επιβίωσης του ανθρώπου. Η ανάπτυξη των πρώτων εγκεφαλικών κυττάρων, η πρώιμη γνωστική ανάπτυξη, η απόκτηση γλωσσικών ικανοτήτων, η επίδραση των ορμονών στην εφηβική συμπεριφορά, η λήψη αποφάσεων κατά την ενήλικη ζωή και ο σταδιακός θάνατος των εγκεφαλικών κυττάρων κατά τα γηρατειά είναι μόνο μερικά από τα θέματα τα οποία παρουσιάζονται σε αυτό το ντοκιμαντέρ. Εάν και η παραγωγή είναι άνω των 10 ετών, το σύνολο των πληροφοριών που παρουσιάζονται σε αυτή παραμένουν έγκυρες έως και σήμερα.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

03 Ιαν 2013

Πως είναι να ζει κανείς με προσωποαγνωσία;

Ο εγκέφαλός μας είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο επιβίωσης με τόσο πολλούς και πολύπλοκους μηχανισμούς που πολλές φορές τους αγνοούμε έως ότου συναντήσουμε κάποιον με κάποια λειτουργική δυσλειτουργία σχετιζόμενη με κάποιο συγκεκριμένο μηχανισμό. Μία από τις πιο περίεργες περιπτώσεις εγκεφαλικής δυσλειτουργίας είναι η περίπτωση της προσωποαγνωσίας.

Σύμφωνα με το ICD-9 η προσωποαγνωσία είναι μια μορφή ψυχοφυσικής οπτικής διαταραχής στην οποία κάποιος, λόγω εγκεφαλικής βλάβης ή ανωμαλίας, δεν μπορεί να αναγνωρίσει τα πρόσωπα τρίτων, αλλά δίχως αυτό να οφείλεται σε κάποια γενικότερη μνημονική διαταραχή (π.χ. κάποια μορφή αμνησίας). Με άλλα λόγια, το άτομο θυμάται πως έχει γνωρίσει το τάδε ή το δείνα πρόσωπο, αλλά εάν το δει μπροστά του δεν θα το αναγνωρίσει.

Κάποιος ο οποίος ακούει για πρώτη φορά τον ορισμό της προσωποαγνωσίας ίσως θα σκεφτεί ότι πως η διαταραχή είναι δημιούργημα της φαντασίας και ενδεχομένως θα δυσκολευτεί να κατανοήσει πως είναι δυνατόν να μην μπορείς να αναγνωρίσεις τα πρόσωπα των φίλων σου, τη στιγμή που θυμάσαι κανονικά την σχέση σου μαζί τους και τα όσα έχετε κάνει μαζί. Και όμως, η προσωποαγνωσία είναι μια υπαρκτή γνωστική διαταραχή η οποία επηρεάζει έως και περίπου το 2,5% του πληθυσμού.

[caption id="attachment_3069" align="aligncenter" width="300"] Η περιοχή FFA (πηγή: wikipedia)[/caption]

Η ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε πρόσωπα βασίζεται στην λειτουργία μιας συγκεκριμένης εγκεφαλικής περιοχής στο κάτω μέρος του εγκεφάλου, η οποία είναι γνωστή ως Ατρακτοειδής Περιοχή Προσώπων (Fusiform Face Area, FFA). Εάν υπάρξει βλάβη ή αναπτυξιακή ανωμαλία στην FFA τότε η αναγνώριση των προσώπων γίνεται δυσκολότερη ή ακόμη και αδύνατη και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί κάποιος να μην μπορεί να αναγνωρίζει ακόμη και το ίδιο του το πρόσωπο.

Πως είναι όμως να ζει κανείς με προσωποαγνωσία; Μπορεί να λειτουργήσει κανονικά; Μπορεί να αναπτύξει κανονική επαγγελματική δραστηριότητα; Η σύντομη απάντηση σε αυτές τις ερωτήσεις είναι πως η προσωποαγνωσία προφανώς δημιουργεί σημαντικά προβλήματα ιδιαίτερα στην κοινωνική ζωή του πάσχοντα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αυτόματα καθίσταται ανίκανος να λειτουργήσει στην προσωπική ή και επαγγελματική του ζωή.

Πως είναι να έχεις προσωποαγνωσία;

Μια πρόσφατη περιπτωσιολογική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cognitive Neuropsychology1 προσπαθεί να αποκαλύψει την καθημερινότητα ενός γιατρού ο οποίος επί μία τριακονταετία δεν γνώριζε ότι έπασχε από προσωποαγνωσία. Ο Δρ. David Roger Fine, όπως είναι το όνομά του, είναι εξαιρετικός γαστρεντερολόγος στο Πανεπιστήμιο του Southampton και έως και το 2006 δεν γνώριζε την πάθησή του. «Είναι αξιοπερίεργο πως έζησα τη μισή μου ζωή μη γνωρίζοντας ότι πάσχω από μια γνωστική διαταραχή που επηρεάζει τόσο έντονα την κοινωνικότητά μου. Ακόμη και οι κοντινοί μου άνθρωποι δεν είχαν προσέξει κάτι», δηλώνει ο Δρ. Fine.

Ανακαλώντας τις παιδικές του αναμνήσεις συνειδητοποιεί ότι μπορεί να θυμηθεί με σχετική ευκολία λεπτομέρειες όπως οι κτηριακές εγκαταστάσεις, τα ρούχα των φίλων του, τα μαλλιά τους. Όταν όμως ερωτάται εάν θυμάται τα πρόσωπά τους, η απάντηση είναι αρνητική. Καθώς μεγάλωνε, ίσως και ασυνείδητα, προσπαθούσε να κοινωνικοποιείται σε χώρους στους οποίους θα μπορούσε να ξεχωρίσει τα άτομα βάσει άλλων χαρακτηριστικών τους πλην του προσώπου τους, όπως είναι το ντύσιμό τους ή η προκαθορισμένη θέση στην οποία κάθονταν στον χώρο.

Κατάφερε να τελειώσει το πανεπιστήμιο και να ξεκινήσει την επαγγελματική του καριέρα δίχως ιδιαίτερα προβλήματα, καθώς η εργασία του δεν απαιτούσε απαραίτητα την απομνημόνευση προσώπων (π.χ. παρουσιάσεις συνεδρίων, συνεδρίαση των γιατρών του νοσοκομείου όπου ο κάθε γιατρός κάθεται σε μια προκαθορισμένη θέση, αναγνώριση του ομιλιτή από την φωνή του κ.α.). Πέραν αυτού, το περιβάλλον του νοσοκομείου στο οποίο κινείται όλα τα χρόνια της επαγγελματικής του πορείας περιλαμβάνει πολλαπλά περιβαλλοντικά στοιχεία τα οποία τον βοηθούσαν να αναγνωρίζει με ποιο πρόσωπο ήταν πιο πιθανό να μιλάει την εκάστοτε φορά (π.χ. το γραφείο στο οποίο εισέρχεται, η κλινική στην οποία πηγαίνει κ.α.). Φυσικά, οι συνεργάτες του είχαν προσέξει ότι τύχαινε πολλές φορές να περνάει από δίπλα τους δίχως να χαιρετάει, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να χαρακτηριστεί από τρίτους ως ακατάδεχτος ή ακόμη και αυτιστικός.

Η ερωτική του ζωή ομολογουμένως ήταν πιο δύσκολη, καθώς δυσκολευόταν να αναγνωρίζει τις κοπέλες με τις οποίες φλέρταρε την προηγούμενη βραδιά. Ο Δρ. Fine δηλώνει μάλιστα ότι «Πολλές φορές νόμιζα ότι κάποιες κοπέλες που με ενδιέφεραν εξαφανίζονταν για μήνες μετά την πρώτη μας γνωριμία». Φυσικά το πρόβλημα επεκτεινόταν ακόμη και στην δημιουργία φιλικών σχέσεων. Μάλιστα, ο Δρ. Fine ανακαλεί ένα πολύ χαρακτηριστικό περιστατικό στο οποίο γνώρισε έναν άνδρα σε ένα πάρτυ με τον οποίο μιλούσε για αρκετή ώρα και όταν ξανασυναντήθηκαν λίγα λεπτά μετά που χώρισαν ξανασυστήθηκε σαν να μην γνώριζε τον άνδρα, κάτι το οποίο φυσικά τον προσέβαλε.

Σίγουρα η κοινωνική ζωή του Δρ. Fine δεν ήταν εύκολη, αλλά είναι σημαντικό να προσέξουμε ότι η προσωποαγνωσία δεν του έκοψε αυτόματα τα φτερά για την ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων. Η δημιουργία εναλλακτικών στρατηγικών για την αναγνώριση προσώπων –όπως είναι απομνημόνευση ρούχων, χώρων στους οποίους βρίσκεται συνήθως κάποιος, αναγνώριση της φωνής ή/και των φυσικών χαρακτηριστικών κάποιου- είναι μια συνήθης τακτική των πασχόντων με προσωποαγνωσία.

Φωτογραφίες

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Fine, D. (2012). A life with prosopagnosia. Cognitive Neuropsychology, 1-6 []
22 Δεκ 2012

Πως οργανώνει ο εγκέφαλος τις πληροφορίες;

Επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Berkeley προσπάθησαν να απαντήσουν σε ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα που απασχολεί την επιστημονική κοινότητα των νευροεπιστημών: πως οργανώνει ο εγκέφαλος τις πληροφορίες που λαμβάνει από το περιβάλλον; Υπάρχει κάποια λογική στην αναπαράσταση νοητικά όμοιων πληροφοριών;

Ο τρόπος με τον οποίο αποφάσισαν να προσεγγίσουν το ερώτημα είναι με την αξιοποίηση της τελευταίας τεχνολογίας λειτουργικής απεικόνισης της λειτουργίας του εγκεφάλου: τον λειτουργικό μαγνητικό τομογράφο (fMRI). Δημιούργησαν ένα βίντεο το οποίο περιείχε εικόνες και λέξεις από διάφορα αντικείμενα όπως κτήρια, φυτά, ανθρώπους, μηχανές και φυσικά στοιχεία, το οποίο παρακολούθησαν πέντε συμμετέχοντες ενώ ο μαγνητικός τομογράφος κατέγραφε την εγκεφαλική τους δραστηριότητα. Στη συνέχεια προχώρησαν στην ανάλυση της εγκεφαλικής δραστηριότητας και κατάφεραν να δημιουργήσουν έναν εγκεφαλικό χάρτη, ο οποίος αναπαριστά το μέρος του εγκεφάλου το οποίο είναι υπεύθυνο για την αντίληψη κάθε πληροφορίας του βίντεο.

Αυτό το οποίο διαπίστωσε η επιστημονική ομάδα είναι ότι οι νοητικά όμοιες πληροφορίες αναπαρίστανται σε γειτονικές εγκεφαλικές περιοχές. Αν και η απάντηση ενδεχομένως μοιάζει δεδομένη για κάποιους, είναι η πρώτη φορά που μια έρευνα καταφέρνει να δημιουργήσει έναν τόσο λεπτομερή χάρτη νοητικών αναπαραστάσεων στον ανθρώπινο εγκέφαλο και ενδεχομένως ανοίγει νέους δρόμους σε πολλούς τομείς των νευροεπιστημών, με ποιον σημαντικό αυτόν της αξιοποίησης των ευρημάτων για την διευκόλυνση επικοινωνίας ατόμων που αντιμετωπίζουν το Σύνδρομο Αποκλεισμού (Locked-in Syndrome) ή κάποια παρόμοια κωματώδη κατάσταση.

Στο βίντεο που συνοδεύει το άρθρο βλέπουμε ένα μέλος της ομάδας, το οποίο εξηγεί τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη αλλά και τα τελικά ευρήματα της εν λόγω έρευνας. Όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να δει τον λεπτομερή, τρισδιάστατο νοητικό χάρτη με τα αποτελέσματα της έρευνας στην ιστοσελίδας της ομάδας του Berkeley.

Εισαγωγική Φωτογραφία

  • Τα αποτελέσματα της έρευνας, Daily Mail
]]>