04 Ιούλ 2013

1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογίας Κύπρου: "Νους, Εγκέφαλος και Θεραπεία στη Σύγχρονη Κοινωνία"

Διοργανωτής: Παγκύπριος Σύλλογος Ψυχολόγων Σκοπός του Συνεδρίου: είναι να παρουσιάσει την σύγχρονη έρευνα στο τομέα της ψυχολογίας με έμφαση στους ακόλουθους πυλώνες: Νούς, Εγκέφαλος, Θεραπεία, Κοινωνία. Το 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογίας Κύπρου απευθύνεται κυρίως σε:

  • Επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας
  • Ψυχολόγους
  • Ψυχίατρους
  • Φοιτητές Ψυχολογίας
  • Μεταπτυχιακούς φοιτητές Ψυχολογίας
  • Εκπαιδευτικούς
  • Ιατρούς
  • Λογοθεραπευτές
  • Εργοθεραπευτές
  • Κοινωνικούς Λειτουργούς
  • Νοσηλευτές κ.α.
Θεματολογία του Συνεδρίου
  • Νους
  • Εγκέφαλος
  • Θεραπεία
  • Κοινωνία

Πρόγραμμα

Αναλυτικά το πρόγραμμα του 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Ψυχολογίας εδώ

Οργανωτική Επιτροπή

Πρόεδρος: Πολίνα Νικοδήμου Μέλη: Πέτρος Πέτρου, Ντόρις Καμαρά, Γιώργος Μεταξάς, Ανδρέας Τίφας

Επιστημονική Επιτροπή Συνεδρίου

Πρόεδρος: Ανδρέας Δημητρίου, Καθηγητής Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας

Μέλη

  • Κυριάκος Πλατρίτης, Πρόεδρος Κυπριακού Ινστιτούτου Ψυχοθεραπείας
  • Στέλιος Γεωργιάδης, Συντονιστής Κλινικής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Λευκωσίας
  • Ντόνα Παπαστυλιανού, Καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
  • Στέλιος Γεωργίου, Καθηγητής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κύπρου
  • Ιωάννης Παρασκευόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής Ψυχολογίας τού Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
  • Φρόσω Μόττη, Καθηγήτρια Ψυχολογίας τού Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
  • Νίκος Μακρής, Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστημίου Θράκης

Συνεδριακοί χώροι

Αίθουσα Unesco, Κτίριο EUROPA, Πανεπιστήμιου Λευκωσίας

Χορηγοί

Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Συμβούλιο Εγγραφής Ψυχολόγων

Αφίσα Συνεδρίου

]]>

14 Απρ 2013

Η Φτώχεια και οι Συνέπειες της στον Τομέα των Ψυχικών Συμπεριφορικών Διαταραχών για Έφηβους και Ενήλικες

Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της οργάνωσης «ΣΤΑΣΗ ΖΩΗΣ» έχουν την τιμή και τη χαρά να σας ανακοινώσουν τη διεξαγωγή του 1ο Διεθνούς Συνεδρίου, με θέμα: «Η Φτώχεια και οι Συνέπειες της στον Τομέα των Ψυχικών Συμπεριφορικών Διαταραχών για Έφηβους και Ενήλικες».

Η διεξαγωγή θα γίνει στην Αθήνα στο Divani Palace Acropolis από τις 18 έως και τις 20 Απριλίου 2013, υπό την εποπτεία Διεθνούς Επιστημονικής Επιτροπής, η οποία συγκροτείται από επιφανείς Ευρωπαίους Έλληνες και ξένους καθηγητές πανεπιστημίων και ερευνητές δραστηριοποιούμενους στον τομέα της έρευνας.

O σκοπός της εκδήλωσης έγκειται στο να εντείνουμε την συνειδητοποίηση της Ελληνικής γνώμης ως προς τον τεράστιο αντίκτυπο που συνεπάγεται η φτώχεια ως προκαλούσα την τεράστια αύξηση του ρυθμού ψυχικών ασθενειών.

Η προσπάθεια επικεντρώνεται στην διάδοση αρχών και συμπεριφορών, καθώς και στην αναζήτηση λύσεων, στην διαχείριση της κρίσης, που επιδρά επί της ψυχικής υγείας. Ουσιαστικά λοιπόν τίθεται στοχοθεσία για την καλύτερη λειτουργικότητα της κοινωνίας, μέσω της ανταλλαγής απόψεων και επιστημονικών πληροφοριών που εδράζονται σε δομημένο επιστημονικό σύστημα.

Η θεματολογία του Συνεδρίου καλύπτει ευρύ φάσμα των καταστάσεων που καλείται να αντιμετωπίσει ο ιατρός ενώ διακεκριμένοι ομιλητές από χώρους άλλων Επιστημών στο παραπάνω συνέδριο θα συμβάλλουν καθοριστικά στην επιτυχία του με την ιδιαίτερη εξοικείωσή τους στα θέματα που θα αναπτύξουν.

Πληροφορίες

Ιστοσελίδα Συνεδρίου: www.psy-poverty.gr

]]>

30 Απρ 2012

Μηχανικότητα: η κοινωνία της «κούκλας» και η θεωρία των διαπροσωπικών σχέσεων

Γράφει η Δανάη Χορομίδου*

Πώς θα περιγράφαμε τη ζωή στη σημερινή αστική κοινωνία; Ένα ατελείωτο τρέξιμο! Άγχος, για τα πάντα, ακόμα και στη διασκέδαση. Βομβαρδισμός από πληροφορίες.  Έχουμε προγραμματιστεί να τρέχουμε, και σαν υπνωτισμένοι από το γενικό κλίμα «τρεξίματος», τρέχουμε ακόμα και όταν δεν χρειάζεται να τρέξουμε, ή αν έχουμε λίγη ώρα για ηρεμία νιώθουμε τύψεις που δεν τρέχουμε, ή με ανησυχία ανακαλύπτουμε ότι δεν έχουμε τι να κάνουμε.

Και έτσι γεμίζουμε τον ελεύθερο χρόνο πάλι με συνήθειες που μας έχουν «πουλήσει» και συνεχίζουμε να είμαστε προγραμματισμένα ανθρωποειδή, απόλυτα προσαρμοσμένοι στη ροή του πώς μας θέλει η «κοινωνία» (ή η κεντρικές παγκόσμιες τράπεζες; ), αποξενωμένους από την αληθινή ανθρώπινη φύση μας, αδύναμους, άβουλους, ακινητοποιημένους στο μυαλό και το σώμα, στενάχωρους (δεν απέχουμε πολύ από το 1984 του Τζ.Όργουελ).

Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, φροντίζουν επίσης καλά να μας εμφυσήσουν την καταστροφολογία ως τρόπο ζωής και μας βάζουν στο ρόλο του θύματος, στρέφοντάς μας στην απόγνωση. Όλα φαντάζουν γκρίζα, γινόμαστε γκρίζοι, με φόντο τη μαυρίλα.

Είναι «η κοινωνία της κούκλας». Μία κούκλα, δεν μπορεί να ανταποκριθεί, δεν αλληλεπιδρά. Μια κούκλα είναι καταδικασμένη να δέχεται τις ορέξεις του αφέντη της, ακόμα και αν πρόκειται για ένα παιδί. Το παιδί τότε, από μικρό μαθαίνει σε μια μορφή μη επικοινωνίας, όπου δεν υπάρχει σχέση, αλλά μονόδρομη μορφή επικοινωνίας. Το παιδί μαθαίνει σε έναν εύκολο αυθορμητισμό, και δεν αναπτύσσει τις ικανότητές του να ανταποκρίνεται δημιουργικά στα ερεθίσματα και τις καταστάσεις που εμφανίζονται στη ζωή του. Στην κοινωνία της κούκλας, κάθε άτομο εξετάζεται μεμονωμένα, αποσπασμένα, καθώς κάθε κούκλα είναι απομονωμένη από τις άλλες.

Η δημιουργία τέτοιου είδους μονόδρομων σχέσεων, έρχεται σε αντίθεση με τη θεωρία των διαπροσωπικών σχέσεων και την επιστήμη της κοινωνιομετρίας, που πρεσβεύουν την οργάνωση μιας δημοκρατικής κοινωνίας και την οργάνωση ενεργών κοινωνικών ομάδων.

Βασική αρχή της θεωρίας των διαπροσωπικών σχέσεων, είναι η «συνάντηση» μεταξύ δύο ανθρώπων (encounter). Η «συνάντηση» σημαίνει πολλά περισσότερα από το πιο ασαφές και γενικό όρο «διαπροσωπική σχέση». Σημαίνει ότι δύο ή περισσότερα δρώντα άτομα συναντώνται, όχι μόνο για να κοιτάξουν ο ένας τον άλλο, αλλά για να ζήσουν και να βιώσουν ο ένας τον άλλο, ο καθένας με το δικό του τρόπο και από τη δική του θέση και με το δικό του δικαίωμα. Στη «συνάντηση» δύο ανθρώπων βρίσκονται και οι δύο στο χώρο με όλες τις δυνάμεις τους και με όλες τις αδυναμίες τους, ανταποκρινόμενοι ο ένας στον άλλο με αυθορμητισμό, εν μέρει μόνο συνειδητοί ως προς τους αμοιβαίους στόχους τους.

Μόνο οι άνθρωποι που «συναντιώνται» ο ένας με τον άλλο μπορούν να δημιουργήσουν μια φυσιολογική ομάδα και να ξεκινήσουν μια πραγματική κοινωνία ανθρώπων. Η μιας κατεύθυνσης σχέση, όπου το άτομο διαχωρίζεται από την πραγματική ή πιθανή ανταπόκριση των άλλων δρώντων ατόμων, οδηγεί σε μια κοινωνία απομόνωσης. Πράγματι, όσα μεμονωμένα άτομα και αν προσθέσουμε δεν αποτελούν κοινωνική ομάδα μια δυναμική ενότητα ανθρώπων αλλά μία απλή πρόσθεση ατομικών προσωπικοτήτων.

Αν ο αυθορμητισμός, όπως περιγράφεται στην θεωρία του ψυχοδράματος, είναι η ικανότητά μας να ανταποκρινόμαστε στο «εδώ και τώρα» της επικοινωνίας, χρησιμοποιώντας τις δημιουργικές μας δυνάμεις, συναισθανόμενοι τον εαυτό μας και τα μηνύματα που παίρνουμε από τους άλλους, χρειάζεται να τον αναπτύξουμε, ώστε από κοινωνία κούκλας να γίνουμε μια δημοκρατική κοινωνία, ενεργών δρώντων ανθρώπων, έξυπνων, ζωντανών.

Τότε, ίσως να μην νοιαζόμαστε τόσο για την άπλετη, μηχανική πληροφόρηση, αλλά να χρησιμοποιούμε περισσότερο την προσωπική μας κρίση στην πληροφορία και να έχουμε περισσότερη εμπιστοσύνη στην εσωτερική μας σοφία.

Ίσως, να θυμόμαστε να σταματούμε το συνεχές τρέξιμο, να στρεφόμαστε στη δημιουργία αυθεντικότερων σχέσεων με τους άλλους, να εξασκούμαστε στο να νιώθουμε, στο να υπάρχουμε. Και ίσως τότε η ζωή δεν φαντάζει σαν έναν ατελείωτο μαρτυρικό αγώνα. Ίσως τότε θυμηθούμε να τιμούμε, να γιορτάζουμε τη ζωή, να ερωτευόμαστε, να απολαμβάνουμε!

Έτσι δεν έκαναν και οι αρχαίοι Έλληνες;

Η Δανάη Χορομίδου είναι ψυχολόγος, απόφοιτος Παν/μίου Αθηνών ψυχοθεραπεύτρια-ψυχοδραματιστής συνεργάτης του ΨΥ.ΚΑ.Π.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

19 Ιαν 2012

Περί μείωσης του αισθήματος του πόνου, των θετικών επιδράσεων του έγγαμου βίου και σεξιστικών στερεοτύπων

Μικρά και Ενδιαφέροντα #31

  • Όταν ήμασταν μικροί και χτυπούσαμε τα γόνατά μας η μαμά μας έκανε… μάκια για να περάσει ο πόνος. Παρόλο που εκ πρώτης όψεως μας φαίνεται αδιανόητο πως αυτή η αντιμετώπιση του πόνου είναι αποτελεσματική, νέες έρευνες αποδεικνύουν ότι όταν αισθανόμαστε τις καλές προθέσεις και την φροντίδα άλλων, πραγματικά μειώνεται το αίσθημα του πόνου! [e! Science News]
  • Καλά νέα για τους παντρεμένους! Σύμφωνα με μια έρευνα που μελέτησε την υγεία παντρεμένων ζευγαριών, ζευγαριών που συγκατοικούν και ελεύθερων ατόμων, έφτασε στο συμπέρασμα πως τα άτομα που είναι εντός γάμου έχουν καλύτερη ψυχολογική και σωματική υγεία από αυτά που απλώς συγκατοικούν και τους ελεύθερους. Φυσικά δεν αρκεί απλά η πράξη του γάμου. Το ζευγάρι θα πρέπει να φροντίζει να υπάρχουν καλές σχέσεις και ισορροπίες στο γάμο, διαφορετικά τα όποια οφέλη του έγγαμου βίου απλά εξαφανίζονται. [Science News]
  • Όλοι έχουμε ακούσει ότι οι άνδρες είναι καλύτεροι από τις γυναίκες στα μαθηματικά. Είναι γεγονός πως τα περισσότερα άτομα στις θετικές επιστήμες είναι γένους… αρσενικού, όπως είναι γεγονός ότι ακόμη και κατά την εφηβεία παρατηρούνται σημαντικές διαφορές μεταξύ αγοριών και κοριτσιών στις επιδόσεις τους στα μαθηματικά. Διάφορες θεωρίες προσπαθούν να εξηγήσουν αυτά τα ευρήματα, χρησιμοποιώντας από όρους βιολογίας έως κοινωνιολογίας. Μια ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Μιζούρι υποστηρίζει ότι οι περισσότερες έρευνες πάνω σε αυτό το θέμα είναι μη αξιόπιστες, καθώς έχουν μεθοδολογικά προβλήματα ή κάνουν χρήση λανθασμένων στατιστικών αναλύσεων. [e! Science News]

Ψυχο…ιστορικά

Σαν σήμερα, στις 19 Ιανουαρίου 1798 γεννήθηκε ο Auguste Comte. Ο Comte ήταν γάλλος φιλόσοφος ο οποίος παρατήρησε ότι η ατομική συμπεριφορά διαμορφνεται και επηρεάζεται από διάφορες κοινωνικές δυνάμεις του περιβάλλοντος του ατόμου. Μάλιστα ήταν ο πρώτος που εισήγαγε στην φιλοσοφία και στην γενικοερη σφαίρα των επιστημών τον όρο «κοινωνιολογία» για να περιγράψει την συστηματική και αντικειμενική μελέτη αυτών των δυνάμεων. Θεωρείται ο πατέρας της σύγχρονης κοινωνιολογίας.

]]>

23 Νοέ 2011

H ψυχολογία της μάζας

Η ψυχολογία της μάζας ανήκει στον τομέα της κοινωνικής ψυχολογίας και προσπαθεί να προσεγγίσει και να εξηγήσει το πώς απλοί καθημερινοί άνθρωποι αποκτούν ιδιαίτερη δύναμη όταν λειτουργούν συλλογικά. Έχουν καταγράφει αρκετά παραδείγματα στο παρελθόν του ανθρώπινου είδους που αποδεικνύουν ότι ομάδες ανθρώπων με κοινές αντιλήψεις και στόχους έχουν φέρει δραματικές κοινωνικές αλλαγές οι οποίες έχουν αλλάξει την πορεία της ιστορίας. Οι αλλαγές αυτές μπορούν να χαρακτηριστούν ηρωικές ή καταστροφικές ανάλογα με το που στρέφεται η δυναμική της μάζας τη δεδομένη χρονική περίοδο.

Κατά τον Gustave Le Bon η ιδιαιτερότητα αυτού του είδους της συλλογικής ψυχολογίας είναι ότι δεν απαιτείται πάντα η συγκέντρωση ενός μεγάλου αριθμού ατόμων στο ίδιο σημείο ώστε να γεννηθεί μια κοινή τάση και αντίληψη απέναντι σε κάποιο σημαντικό κοινωνικό γεγονός. Κάτω από την επήρεια αυτού του κοινωνικού γεγονότος χιλιάδες άτομα που δεν έχουν έρθει ποτέ σε επαφή και ζουν σε διαφορετικές περιοχές, μπορούν να αποκτήσουν τα χαρακτηριστικά του πλήθους. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να παρατηρηθεί ακόμα και σε ένα ολόκληρο έθνος το οποίο κάτω από της κατάλληλες συνθήκες μεταμορφώνεται σε “ψυχολογικό πλήθος”. Το χαρακτηριστικό αυτού του πλήθους είναι η εξαφάνιση της συνειδητής προσωπικότητας του ατόμου και η απότομη αλλαγή στη συμπεριφορά και τα συναισθήματα του. Παρόλο που το πλήθος αποτελείται από ετερογενή στοιχεία και μονάδες με ξεχωριστές προσωπικότητες, η επιρροή είναι τόσο μεγάλη που έχει ως αποτέλεσμα την ολοκληρωτική μετάλλαξη του ατόμου και την υιοθέτηση κοινών αντιλήψεων, απόψεων αλλά και αντιδράσεων. Το ετερογενές σκοτώνεται και απορροφάται από το ομογενές και ως αποτέλεσμα γεννάται το φαινόμενο της απεξατομίκευσης.

Η απεξατομίκευση χαρακτηρίζεται από περιορισμένη αίσθηση του εαυτού και της διαφορετικότητας ως μέρος ενός συνόλου και ως αποτέλεσμα έχει την μειωμένη αυτοσυγκράτηση και την ακραία αντίδραση στα ερεθίσματα. Ο όρος αυτός επεξηγεί την συλλογική συμπεριφορά και την μετάβαση της εξατομικευμένης ταυτότητας προς την συλλογική ταυτότητα. Όπου υπάρχει πλήθος κυριαρχεί η ανωνυμία και η ανωνυμία πολύ συχνά όπως υποστηρίζουν οι έρευνες, συνοδεύεται τις περισσότερες φορές από τη βία. Όπως αποδείχτηκε από το γνωστό πείραμα του Asch, υπάρχει ένας θετικός συσχετισμός ανάμεσα στην αναγνωρισιμότητα, και στην υποταγή στους κοινωνικούς κανόνες. O Zimbardo προκείμενου να επιτύχει την απεξατομίκευση των συμμετεχόντων στο πείραμα του, χρησιμοποίησε ενδυμασίες που περιλάμβαναν κουκούλες και στολές οι οποίες ήταν πανομοιότυπες. Την ίδια ακριβώς ενδυματολογική τακτική χρησιμοποιεί η αστυνομία και ο στρατός ακόμα και σημερα.

Σκοπός αυτού του είδους της απεξατομίκευσης είναι ο απόλυτος έλεγχος της συμπεριφοράς, και η υποταγή σε διαταγές οι οποίες κάτω από άλλες συνθήκες θα απορρίπτονταν από το δεκτή. Τα αποτελέσματα περιλαμβάνουν ακραίες συμπεριφορές οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε ειδεχθή εγκλήματα ακόμη και στη γενοκτονία ενός ολόκληρου λαού, σε φυσικό αλλά και σε ψυχικό επίπεδο.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

13 Οκτ 2011

ΜκΕ #27: Περί κοινωνικών ομάδων, ατίθασης εφηβείας και… συσκευών ηρεμίας και γαλήνης

  • Υπάρχουν πολλές έρευνες στον τομέα της κοινωνικής ψυχολογίας οι οποίες μελετούν τον τρόπο δημιουργίας ομάδων και του ανταγωνισμού ή της βίας που χρησιμοποιεί η μία ομάδα απέναντι στην άλλη. Μια πρόσφατη έρευνα στις ΗΠΑ προσπάθησε να εστιάσει στον τρόπο δημιουργίας και εξάπλωσης των συλλογικών κινήτρων μεταξύ των μελών μιας ομάδας. Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες μελέτησαν τι γίνεται όταν νιώσουμε ότι η ομάδα μας απειλείται: ταυτιζόμαστε ακόμη περισσότερο και εναντιωνόμαστε στην «εχθρική ομάδα». Το ενδιαφέρον της έρευνας είναι ότι βασίστηκε στην πρόσφατη διαμάχη που έχει ξεσπάσει στις ΗΠΑ σχετικά με το αν πρέπει ή όχι να δημιουργηθεί τζαμί στο «Ground Zero». [The Situationist]
  • Το Psychology Today φιλοξενεί ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο στο οποίο περιγράφεται ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος των εφήβων όσον αφορά την τιμωρία και την ανταμοιβή. Ο αρθρογράφος φτάνει στο συμπέρασμα πως η τιμωρία των εφήβων είναι πολύ λιγότερο αποτελεσματική σε σχέση με την θετική ενίσχυσή τους. Επιπλέον, λόγω της λειτουργίας του εγκεφάλου που ακόμη αναπτύσσεται, φαίνεται πως οι έφηβοι τείνουν να ακολουθούν περισσότερο μια συμβουλή εάν αυτή επικεντρώνεται σε όλα τα θετικά που θα τους φέρει μια καλή συμπεριφορά, παρά εάν ακούσουν όλες τις αρνητικές συνέπειες που θα τους φέρει μια κακή. [Psychology Today]
  • Εντελώς τυχαία διάβασα ένα άρθρο του laughingsquid στο οποίο παρουσιάζουν μια πολύ περίεργη κατασκευή του 1925 η οποία είχε ως σκοπό να βοηθήσει τον χρήστη στην συγκέντρωσή του. Η συσκευή μοιάζει με σκάφανδρο και υπόσχεται απόλυτη ηχητική μόνωση και οπτική εστίαση μόνο στο αντικείμενο που μας ενδιαφέρει. Βεβαίως ο χρήστης δεν έχει και πολλές επιλογές δεδομένου πως η μόνη επαφή με τον έξω κόσμο είναι μια μικρή σχισμή στο επίπεδο των ματιών. Αυτό πρέπει να το δείτε για το πιστέψετε [Lauhing Squid]
  • Ψυχο… ιστορικά

    Σαν σήμερα, στις 13 Οκτωβρίου 1970 ο Δημοκρατικός γερουσιαστής John McClelland από το Αρκάνσας των ΗΠΑ προσπάθησε να πείσει την Γερουσία να απορρίψει την έκθεση των εμπειρογνωμόνων που όρισε ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Richard Nixon, με θέμα την σχέση της πορνογραφίας με την αύξηση της βίας. Οι εμπειρογνώμονες της Προεδρικής Επιτροπής για την Αισχρολογία και την Πορνογραφία, βασιζόμενοι στις πιο πρόσφατες κοινωνιολογικές και ψυχολογικές μελέτες αποφάσισαν πως δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για να υποστηριχθεί η συσχέτιση μεταξύ παρακολούθησης πορνογραφίας και αύξησης της εγκληματικής συμπεριφοράς ή της αποκλίνουσας σεξουαλικότητας. Εάν το πόρισμα ήταν διαφορετικό δεν αποκλείεται να είχαν προωθηθεί πιο αυστηροί νόμοι για την δημιουργία και διάδοση πορνογραφικού υλικού στις ΗΠΑ.

    Φωτογραφίες

    ]]>

    04 Φεβ 2010

    Κηδεία και Πένθος: Από το αρχικό σοκ έως την αποδοχή

    Η ζωή είναι ένας κύκλος ο οποίος ξεκινάει από τη -έστω φυσική- ανυπαρξία και καταλήγει και πάλι πίσω σε αυτήν. Ή, για να το θέσω όπως το είπε και ο Καζαντζάκης στην εισαγωγή της “Ασκητικής” του, «ερχόμαστε από μια σκοτεινή άβυσσο και καταλήγουμε σε μια σκοτεινή άβυσσο, το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε ζωή»1 . Από τα πιο σημαντικά γεγονότα σε αυτόν τον κύκλο της ζωής είναι η έναρξη και το τέλος της. Η γέννηση δημιουργεί προσδοκίες για το μέλλον, ελπίδες για κάτι καλύτερο, χαρά για την “μετάβαση” στην επόμενη γενιά. Από την άλλη, το τέλος της ζωής δημιουργεί μια γκάμα ανάμεικτων συναισθημάτων τα οποία μπορεί να εκτείνονται -εννοείται- από τη θλίψη για τον χαμό του δικού μας ανθρώπου και τον συμβολικό θάνατο των προσδοκιών μας γι’ αυτόν, έως την ελπίδα για μια καλύτερη -μετα θάνατον- ζωή… Όλα αυτά τα συναισθήματα διαγράφονται μέσα από τα διάφορα στάδια του πένθους, όπως τα περιέγραψε η πρωτοπόρος ψυχολόγος του πενθους Kubler-Ross. Θα δούμε αυτά τα στάδια αναλυτικά λίγο αργότερα.

    Ο θάνατος και τη διαδικασία του πένθους σίγουρα δεν είναι ένα εύκολο θέμα προς ανάπτυξη, μιας και οι παράγοντες που επηρεάζουν αυτού του είδους τα βιώματα είναι πολλοί. Θα ξεκινήσουμε την ανάλυσή μας από το δύσκολο έργο της ανακοίνωσης του θανάτου προς τους συγγενείς και την ετοιμότητά τους να τον δεχτούν.

    Οι συνθήκες του θανάτου παίζουν σημαντικό ρόλο στην ετοιμότητα των συγγενών και των φίλων του αποθανόντα να δεχτούν το μοιραίο γεγονός. Ο πιο “ήπιος” θάνατος, από άποψη αντιστάσεων στην αποδοχή του- είναι ο φυσιολογικός θάνατος. Ο θάνατος δηλαδή που προέρχεται από φυσιολογικά αίτια κυρίως λόγω γηρατειών (καρδιακή ανεπάρκεια, αναπνευστικά σύνδρομα κτλ). Η ηλικία του αποθανόντος είναι φυσικά εξίσου σημαντική με το αίτιο του θανάτου. Ο χαμός ενός νέου ανθρώπου είναι πάντοτε δυσκολότερος από τον χαμό ενός ηλικωμένου, μιας και στην περίπτωση του νέου τερματίζονται και όλες οι φιλοδοξίες και τα όνειρά μας γι’ αυτόν. Όλα όσα θέλαμε να ζήσουμε μαζι του και δεν προλάβαμε θα παραμείνουν ανεκπλήρωτες επιθυμίες. Το πένθος σε αυτή την περίπτωση αναμένεται να είναι δυσκολότερο και πιο μακροχρόνιο.

    Μια περίπτωση δύσκολη μεν, αλλά “διευκολυντική” όσον αφορά το πένθος, είναι όταν ο θάνατος επέρχεται ως αποτέλεσμα ανίατης ασθένειας, κυρίως ο καρκίνος ή AIDS (κυρίως το πρώτο, μιας και οι οροθετικοί έχουν πολύ μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής που μπορεί να φτάσει τις δεκαετίες). Με τον όρο “διευκολυντική” εννοούμε πως η διαδικασία του πένθος ουσιαστικά ξεκινάει από την στιγμή της διάγνωσης της μη αναστρέψιμης κατάστασης. Από το πρώτο λεπτό οι συγγενείς και οι φίλοι αρχίζουν να αγγίζουν την ιδέα του θανάτου, παρά τον αμυντικό μηχανισμό της άρνησης που συνήθως αναπτύσεται. Καθώς περνάει ο καιρός και ο ίδιος ο ασθενής, -περνώντας συνήθως από μια μακροχρόνια, επίπονη και πολύ δύσκολη διαδικασία- αποδέχεται τελικά τον ίδιο τον θάνατό του, ο κοινωνικός του περίγυρος εξοικειώνεται σταδιακά. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει πως όταν επέλθει το μοιραίο γεγονός δεν θα αναπτυχθεί πένθος! Απλά, αναμένεται πως αυτό θα εξελιχθεί ομαλά. Μια παρόμοια περίπτωση είναι και αυτή που ο φυσικός θάνατος επέρχεται μετά από διαγνωσθέν εγκεφαλικό θάνατο. Και πάλι -αναλόγως του διαστήματος κατά το οποίο ο ασθενής παραμένει εγκεφαλικά νεκρός- ο περίγυρός του αρχίσει και αξοικειώνεται με την ιδέα του θανάτου. Όταν αυτός επέλθει, το αρχικό σοκ θα είναι μικρότερο, αλλά ο πόνος του χαμού φυσικά θα είναι πάντοτε ο ίδιος.

    Τέλος, ο πιο δύσκολος θάνατος, υπό όρους αποδοχής του πένθους, είναι ο αιφνίδιος. Τη μια στιγμή κάποιος μπορεί να είναι καλά, και την επομένη να χαθεί ως αποτέλεσμα ξαφνικής αρρώστιας ή άλλης μη προδιαγνωσθέντας πάθησης, ατυχήματος κτλ. Τέτοιες περιπτώσεις είναι για παράδειγμα τα αεροπορικά ατυχήματα, οι ξαφνικές λοιμώξεις, τα εργατικά ατυχήματα ή τα ατυχήματα στο σπίτι. Και πάλι η ηλικία παίζει σημαντικό ρόλο, αλλά σε γενικές γραμμές ο αιφνίδιος θάνατος προκαλεί πιο δύσκολο πέθνος, μιας και η διαδικασία αυτή ξεκινάει εντελώς απρόσμενα.

    Ελπίζω να έγινε κατανοητό πως όταν μιλάμε για “εύκολο” και “δύκολο” πένθος ή για “διευκολυντικές” περιπτώσεις, δεν προσπαθούμε να μειώσουμε το ψυχολογικό κόστος του θανάτου κανενός. Σίγουρα κάθε άτομο είναι ξεχωριστό και ο θάνατος του καθενός είναι ένα τραγικό γεγονός που άλλοι μπορεί να το περάσουν ευκολότερα και άλλοι δυσκολότερα, ή να μην το ξεπεράσουν καθόλου. Οι παραπάνω περιγραφές αναφέρονται αποκλειστικά και μόνο στην ευκολία με την οποία κάποιος αναμένεται να βαδίσει στην διαδικασία του πένθους, ανάλογα με τα γεγονότα που πλαισιώνουν έναν θάνατο.

    Τα στάδια του πένθους

    Το πένθος είναι μια προσωπική υπόθεση και σίγουρα ο καθένας το βιώνει με διαφορετικό τρόπο, σε διαφορετικά χρονικά πλαίσια και με διαφορετική ένταση. Εννοείται πως ανάλογα με την ποιότητας της σχέσης που έχουμε με τον θανόντα (κοντινός ή μακρινός συγγενής, φίλος, γνωστός κ.α.) αλλάζει και ο τρόπος βίωσης του πένθους. Παρόλα αυτά, έχει παρατηρηθεί ότι η διαδικασία του πένθους αποτελείται κυρίως από πέντε διαδοχικά στάδια, κάθε ένα από τα οποία μας εφοδιάζει με σημαντικά συναισθήματα και γνωστικά στοιχεία που είναι απαραίτητα για να εκδηλωθεί και να βιωθεί ομαλά το πένθος. Η πρώτη ψυχολόγος που ασχολήθηκε αποκλειστικά με το θέμα του θανάτου και του πένθους ήταν η Δρ. Kubler Ross2 , η οποία κατά τη διάρκεια της καριέρας της ήρθε σε επαφή με πολλά άτομα που έπασχαν από τερματικές ασθένειες συνοδεύοντάς τα έως την τελευταία τους πνοή…

    Η Δρ. Ross παρατήρησε πως τα άτομα αυτά παιρνούσαν από πέντε στάδια από τη στιγμή που τους ανακοιώνονταν η ασθένεια έως την αποδοχή της κατάστασής τους. Τα στάδια αυτά παρουσιάζονται επίσης και στους πενθούντες από τη στιγμή της ανακοίνωσης του θανάτου (ή της ασθένειας) έως την αποδοχή του. Επιγραμματικά, η θεωρία της Δρ. Ross αναφέρεται στα ακόλουθα στάδια: άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη, αποδοχή. Φυσικά δεν περνάνε όλοι επιτυχώς από όλα τα στάδια3 . Μάλιστα μερικοί δεν φτάνουν ποτέ έως την αποδοχή, και μένουν σε προηγούμενα στάδια (κυρίως αυτό της κατάθλιψης και της άρνησης). Ο ρόλος του ψυχολόγου σε αυτές τις περιπτώσεις είναι να στηρίξει και να βοηθήσει το άτομο να βιώσει όλα τα συναισθήματα, να το συνοδέψει καθώς οδεύει προς αποδοχή της κατάστασης (είτε αυτή είναι ασθένεια, είτε θάνατος) ή ακόμη και να το κατευθύνει προς τα εκεί. Ας δούμε λίγο πιο αναλυτικά αυτά τα στάδια, για να κατανοήσουμε καλύτερα το τι σημαίνει το κάθε ένα από αυτά. Έχετε στο νου σας πως παρόλο που η αναφορά γίνεται στη βίωση του πένθους, αυτά τα στάδια έχουν εφαρμογή και στην ανακοίνωση μιας ανίατης ασθένειας σε εμάς ή σε κοντινά μας πρόσωπα.

    1. Άρνηση (Denial) Η πρώτη αντίδραση μετά το άκουσμα των τραγικών ειδήσεων του χαμού του δικού μας ανθρώπου είναι η άρνηση. Ο όρος άρνηση περιγράφει την γνωστική εκείνη κατάσταση κατά την οποία αναπτύσσεται μια είδους αντίσταση απέναντι στον γεγονός του θάνατου, απορρίποντάς το ως μη αληθές. Με πιο απλά λόγια, κάποιος που βρίσκεται σε αυτό το στάδιο απλά δεν θα μπορεί να πιστέψει ότι το κοντινό του πρόσωπο έχει πεθάνει. Για να καταλάβουμε την άρνηση αρκεί να σκεφτούμε την παρακάτω χαρακτηριστική στοιχομηθεία μεταξύ του γιατρού και ενός συγγενή που μαθαίνει τα τραγικά νέα: “Λυπάμαι, κάναμε ότι μπορούσαμε, αλλά δυστυχώς τα εσωτερικά τραύματα ήταν πολλά. Δυστυχώς τον χάσαμε”. “Είστε σίγουρος γιατρέ πως μιλάμε για τον Γιώργο μας; Δυο μέτρα παληκάρι είναι ο Γιώργος μας! Δεν μπορεί, κάποιο λάθος θα έγινε!”.

    Φυσικά η άρνηση τις περισσότερες φορές δεν είναι ουσιαστική. Δηλαδή ο συγγενής δεν χάνει την επαφή με την πραγματικότητα, νομίζοντας ότι ο αποθανών είναι ζωντανός. Αντίθετα, επειδή ακριβώς έρχεται σε επαφή με την σκληρή πραγματικότητα, ενεργοποιείται αυτόματα αυτός ο μηχανισμός άμυνας, ο οποίος συνήθως (για το πένθος) κρατάει από λίγα δευτερόλεπτα έως λίγα λεπτά και σκοπό έχει να προστατεύσει το άτομο από την συναισθηματική καταράκωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις ισχυρού σοκ η άρνηση μπορεί να ειναι βαθιά και ουσιαστική και το άτομο να χάσει την επαφή με την πραγματικότητα για μεγαλύτερο διάστημα. Για παράδειγμα κάποιος μπορεί να συνεχίσει να είναι ήρεμος, καθησυχάζοντας τον εαυτό του επαναλαμβάνοντας φράσεις όπως “Δεν συμβαίνει αυτό. Ο Γιώργος φυσικά και είναι ζωντανός. Είναι ζωντανός. Είναι ζωντανός.” Εχουν υπάρξει και ακραίες περιπτώσεις στις οποίες ολόκληρες οικογένειες συνέχισαν να ζουν κανονικά τη ζωή τους ακόμη και μετά το άκουσμα του θανάτου του δικού τους ανθρώπου έως ότου δουν το νεκρό του σώμα για να πειστούν (π.χ. οικογένειες στρατιωτών σε διεθνείς αποστολές).

    2. Θυμός (Aggresion) Μετά το πρώτο σοκ, ο πόνος του θανάτου μετατρέπεται σε θυμό και επιθετικότητα, στρεφόμενη κατά δικαίων και αδίκων. Σε αυτή τη φάση ο πενθών προσπαθεί να βρει κάποια υπαιτιότητα πίσω από τον θάνατο, κάτι για να ρίξει το βάρος της ευθύνης. Άλλωστε ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι έτσι κατασκευασμένος ώστε να ψάχνει δεσμούς αίτιου-αιτιατού πίσω από τα φαινόμενα με τα οποία έρχεται αντιμέτωπος. Το στάδιο αυτό είναι ιδιαίτερα συναισθηματικά φορτισμένο και οι συναισθηματικές εκρήξεις είναι κάτι περισσότερο από αναμενόμενες. Ο θυμός όμως μπορεί να μην στρέφεται αποκλειστικά εναντίον κάποιου φυσικού ή νομικού προσώπου (π.χ. τον οδηγό που έκανε το ατύχημα, το κράτος για την ανεπαρκή συντήρηση του οδοστρώματος, αυτόν που φόρτισε συναισθηματικά τον αποθανώντα με αποτέλεσμα την αυτοκτονία κτλ). Κάποια αόρατη ανώτερη δύναμη μπορεί να γίνει δέκτης όλου αυτού του θυμού. Είναι γνωστή η αγανάκτηση του Δαρβίνου με τον Θεό που “του πήρε” την κορούλα του, η οποία τον οδήγησε στην αθεία (ή τον αγνωστικισμό όπως ισχυρίζονται κάποιοι άλλοι) και έδωσε ώθηση στην θεωρία του περί εξέλιξης του ανθρώπινου είδους.

    3. Διαπραγμάτευση (Bergaining) Το τρίτο στάδιο της θεωρίας της Δρ. Ross είναι ένα μεταβατικό στάδιο μεταξύ του πρώτου σοκ και της αποδοχής του θανάτου. Σε αυτή τη φάση το άτομο αρχίζει να συνειδητοποιεί τον θάνατο, ο οποίος αυτός καθαυτός γίνεται αντικείμενο γνωστικής επεξεργασίας. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε πως αυτό που διαχωρίζει αυτό το στάδιο από τα δύο προηγούμενα είναι πως η προσοχή του ατόμου στρέφεται στο γεγονός του θανάτου και όχι στα συναισθήματα που αυτός πυροδότησε. Κάποιος που διαπραγματεύεται την μη αντιστρεψιμότητα του θανάτου για πρώτη φορά αρχίζει να συνειδητοποιεί πως δεν υπάρχει κάτι που μπορεί να κάνει για να αλλάξει αυτή την κατάσταση και πως σε αυτή τη χρονική στιγμή δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να ψάχνει για το ποιος ευθύνεται. Αυτές οι δύσκολες στιγμές οδηγούν σταδιακά το άτομο στο προ-τελευταίο επίπεδο του πένθους, αυτό της κατάθλιψης.

    4. Κατάθλιψη (Depression) Έχοντας ξεσπάσει συναισθηματικά και αφού έχει συνηδειτοποιήσει την σκληρή πραγματικότητα η οποία δεν αλλάζει, ο πενθών νιώθει αδύναμος να επέμβει στο οτιδήποτε. Όπως και σε κάθε στιγμή κατά την οποία δεν έχουμε τον έλεγχο, έτσι και τώρα το αίσθημα του αβοήθητου αρχίζει να κάνει την εμφάνισή του. Η φάση της κατάθλιψης μπορεί να διαρκέσει από λίγες ώρες/ημέρες, έως και μερικούς μήνες. Πρόκειται φυσικά για μια ψυχοφθόρα διαδικασία η οποία όμως είναι ιδιαίτερα σημαντική στη βίωση του πένθους. Για όσο χρονικό διάστημα κρατάει αυτό το στάδιο το άτομο βρίσκει το χρόνο να πενθήσει για το θάνατο του κοντινού του ανθρώπου και για όλα όσα δεν θα μπορέσει να μοιραστεί πλέον μαζί του. Η μορφές που μπορεί να πάρει η κατάθλιψη είναι πολλές, αλλά η πιο συνηθισμένη είναι η κατατονία, η απόσυρση από τις κοινωνικές εκδηλώσεις και το κλείσιμο στον εσωτερικό κόσμο για όσο καιρό χρειαστεί.

    5. Αποδοχή (Acceptance) Όπως στο τέλος κάθε αρχαιοελληνικής τραγωδίας υπάρχει η λύτρωση, έτσι και η διαδικασία του πένθους -όταν κινηθεί σε φυσιολογικά επίπεδα- καταλήγει στην αποδοχή του θανάτου. Φυσικά το ότι αποδέχομαι ότι κάποιος έχει φύγει από την ζωή σε καμμία περίτπωση δεν σημαίνει ότι αυτόματα σβήνω κάθε συναίσθημα για τον θάνατό του ή ότι βάζω ένα μεγάλο Χ σε όλα όσα έχουμε ζήσει μαζί. Οι αναμνήσεις θα μείνουν για πάντα, όπως άλλωστε πρέπει. Απλά, σε αυτό το στάδιο ο θάνατός ως γεγονός έχει περάσει από επεξεργασία και έχει γίνει κτήμα μας. Μπορούμε να συνεχίσουμε να πενθούμε το αγαπημένο μας πρόσωπο, αλλά έχοντας αποδεχτεί τον θάνατό του και έχοντας ρίξει τα συναισθηματκά τείχη που μας εμπόδιζαν από το να βιώσουμε το γεγονός στην ολότητά του.

    Κηδεία: ένα πολυφασματικό κοινωνικό φαινόμενο

    Σε όλες τις κοινωνίες του κόσμου, από τις πιο “πρωτόγονες” έως τις πιο “ανεπτυγμένες”, ο θάνατος είναι ένα σημαντικό γεγονός στο οποίο καλείται να συμμετέχει ολόκληρο το κοινωνικό περιβάλλον της οικογένειας που έχασε τον άνθρωπό της. Ιδιαίτερα δε στις μη αστικές περιοχές, όπου οι σχέσεις μεταξύ των κατοίκων είναι πιο στενές εν συγκρίσει με αυτές των κατοίκων αστικών κέντρων, η κηδεία αποτελεί μια μεγάλη και ιδιαίτερης βαρύτητας είδηση. Όλοι σπεύδουν να σταθούν στο πλευρό της οικογένειας για συμπαράσταση, βοηθώντας έτσι στην συναισθηματική αποφόρτιση που είναι απαραίτητη. Από την μία πλευρά, σαφώς και η οικογένεια βιώνει το δικό της πένθος και κανείς δεν μπορεί να το βιώσει με τον ίδιο τρόπο, αλλά η κοινωνική υποστήριξη είναι μείζουσας σημασίας, καθώς και μόνο το γεγονός ότι δεν είσαι μόνος σε αυτόν τον δύσκολο αγώνα που έχεις να κάνεις λειτουργεί ως κάποιο ηθικό στήριγμα.

    Ένας από τους πιο δημοφιλείς τρόπους κοινωνικής συμμετοχής στις κηδείες ανά το παγκόσμιο είναι τα μοιρολόγια. Τα μοιρολόγια φυσικά δεν αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο, καθώς συναντάται σε πάρα πολλές περιοχές του πλανήτη, κυρίως στις ανατολικές και αφρικανικές κουλτούρες. Οι δυτικές κοινωνίες δεν έχουν τόσο έντονα τα στοιχεία συμμετοχικής συναισθηματικής εκτόνωσης στις κηδείες, κάτι το οποίο αποτελεί επέκταση του ατομικιστικού στοιχείου που έχει κυριαρχήσει τους τελευταίους αιώνες. Το μοιρολόι, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί στα ελληνικά δεδομένα, παίζει έναν διττό ρόλο: αυτόν της συναισθηματικής εκτόνωσης, αλλά και αυτόν της πνευματικής εμβάθυνσης. Για την ακρίβεια, θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι ένας συνδετικός κρίκος μεταξύ του θρησκευτικού και του λαϊκού στοιχείου των κοινωνιών. Η ομάδα πενθεί το μέλος που χάθηκε, προσφέρει υποστήριξη στην οικογένεια, προετοιμάζει το έδαφος για την κηδεία και θέτει τα υπαρξιακά ερωτήματα που θα ακολουθήσουν.

    Αυτού του είδους τα ερωτήματα έρχεται να απαντήσει η συνήθης παρουσία των εκπροσώπων των θρησκειων σε αυτού του είδους τα σημαντικά γεγονότα. Η ανάδειξη του θρησκευτικού στοιχείου μπορεί να αποδειχτεί ιδιαίτερα καταπραϋντική για την ομάδα των πενθούντων, καθώς η θρησκεία δίνει μια πρώτη απάντηση στα ερωτήματα περί υπαιτιότητας, αναγκαιότητας και νοήματος του θανάτου, ερωτήματα που πάντα είναι αλληλένδετα με αυτά περί του νοήματος της ζωής. Η συνειδητοποίηση του κύκλου της ζωής και η αλληλένδετη σχέση της με τον κύκλο του θανάτου είναι μια πρώτη σημαντική διαπίστωση που κάνουν οι πενθούντες, στην οποία η θρησκεία αναμένεται να βοηθήσει ιδιαίτερα. Φυσικά, όλα τα παραπάνω ισχύουν αποκλειστικά και μόνο για τις θρήσκες ομάδες, καθώς διαφορετικά οι ετοιμοπαράδοτες απαντήσεις των θρησκειών στα υπαρξιακά ερωτήματα μπορεί είτε -στην καλύτερη περίπτωση- να μην έχουν κανένα αποτέλεσμα, είτε -στην χειρότερη των περιπτώσεων- να πληγώσουν συναισθηματικά και ηθικά τους πενθούντες.

    Αυτό το οποίο πρέπει να κρατήσουμε από το τεράστιο κεφάλαιο που λέγεται κοινωνική συμμετοχή είναι πως η έκφραση των συναισθημάτων είναι σημαντική, όπως επίσης και ο υποστηρικτικός ρόλος των φίλων και συγγενών των πενθούντων.

    Όταν πέσει η αυλαία

    Τέλος, δεν πρέπει να παραλείψουμε μια πολύ σημαντική παράμετρο του πένθους: τι γίνεται όταν τελειώσουν οι επίσημες τελετές ταφής; Μπορεί τη μια στιγμή ολόκληρο το χωριό να είναι μαζεμένο στο σπίτι του εκλιπόντα, αλλά την επόμενη οι συγγενεις μένουν μόνοι τους. Πόσο καλό και πόσο κακό μπορεί να τους κάνει αυτή η απομόνωση; Σίγουρα οι στιγμές μοναξιάς είναι απαραίτητες για να μπορέσει το άτομο να ορθοποδήσει και να φύγει από τον κύκλο του θρήνου. Αλλά σε καμμία περίπτωση δεν πρέπει να φτάσουμε στο άλλο άκρο, αυτό της κοινωνικής απομόνωσης των πενθούντων. Η υποστήριξη εκτός το ότι συνεχίζει να βοηθάει στην άμβλυνση του πόνου, εκλαμβάνεται και ως ένδειξη σεβασμού προς τον νεκρό.

    Αυτό που πρέπει να προσέξουμε μετά από μια κηδεία είναι η πορεία του πένθους. Υπάρχουν περιπτώσεις χρόνιου πένθους, όπου το άτομο συνεχίζει να πενθεί με έναν σταθερό συναισθηματικό παλμό για μεγάλα διαστήματα. Εάν προσέξουμε πως το πένθος κρατάει για περισσότερο από 6 μήνες, καλό θα ήταν να συζητήσουμε με το άτομο για το γεγονός αυτό και -εάν είναι απαραίτητο- να δει και κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας που θα τον βοηθήσει να εκφράσει τον πόνο του και να τον κάνει κτήμα του, ξεπερνώντας τον. Στο άλλο άκρο βρίσκεται το λεγόμενο καθυστερημένο πένθος. Κάποιος με καθυστερημένο πένθος μπορεί αρχικά να δείχνει ήπιες συναισθηματικές αντιδράσεις απέναντι στον θάνατο του ανθρώπου του, αλλά αργότερα -συνήθως μετά από ένα διάστημα της τάξεως των 6 μηνών έως 2 χρόνων- λαμβάνει χώρα η αναμενόμενη συναισθηματική έκρηξη του πένθους. Οι δύο παραπάνω λόγοι καθιστούν σχεδόν απαραίτητη την κοινωνική υποστήριξη των πενθούντων.

    Κλείνοντας, καλό είναι να τονίσουμε πως είναι χρήσιμο να έχουμε το νου μας στις ημερομηνίες αυξημένης “επικινδυνότητας”, όταν το άτομο δηλαδή είναι πιο ευάλωτο και πιο πιθανό να έχει συναισθηματικά ξεσπάσματα. Αυτές οι ημερομηνίες περιλαμβάνουν όλες τις επαιτίους, όπως είναι τα 40ημερα, τα 3μηνα, ο χρόνος, και γενικά η ημερομηνία του θανάτου. Αυτές τις ημέρες οι πενθούντες χρειάζονται ακόμη περισσότερο την υποστήριξη και την κατανόησή μας.

    Ο θάνατος είναι μία από τις πιο δύσκολες πραγματικότητες που έχουμε να αντιμετωπίσουμε στην ζωή μας. Δυστυχώς είναι -σχεδόν- αναπόφευκτο πως κάποια στιγμή θα βρεθούμε στην δύσκολη θέση του να χάσουμε έναν δικό μας άνθρωπο. Είναι καλό εκείνες τις στιγμές που δεν θα μπορούμε να σκεφτούμε νηφάλια, να έχουμε γύρω μας άτομα που είναι σε θέση να το κάνουν για εμάς. Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως πως οι δύσκολες καταστάσεις μας κάνουν ακόμη δυνατότερους ως χαρακτήρες. Όλα τα δύσκολα έχουν διδάγματα που μπορούμε να πάρουμε, αρκεί να είμαστε ανοικτοί σε αυτά.

    Εισαγωγική Εικόνα

    ]]>

    Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

    1.   Νίκος Καζαντζάκης. Ασκητική []
    2. Elizabeth Kubler-Ross (1997). On Death and Dying. New York: Scribner []
    3. Examiner.com: Kim Carolan (2009). Does everyone’s grief follow the Kubler-Ross model? []
    24 Σεπ 2007

    Τα στερεότυπα και η επιρροή τους στην συμπεριφορά

  • Η λέξη στερεότυπα αναφέρεται στις αντιλήψεις που έχουμε ως αποτέλεσμα προκαταλήψεων απέναντι σε άτομα, ομάδες και ιδέες.
  • Ο όρος στερεοτυπική απειλή αναφέρεται στην ύπαρξη αρνητικού στερεότυπου για μία ομάδα.
  • Η ύπαρξη στερεοτύπων σημαίνει πως οτιδήποτε κάνει κάποιος ή οποιαδήποτε από τα χαρακτηριστικά κάποιου φαίνεται πως ταιριάζουν με τη στερεοτυπική αντίληψη που έχει μία κοινωνία στο σύνολό της για την ομάδα του ατόμου αυτού, κάνει το στερεότυπο πιο αληθοφανή ως χαρακτηριστικό της προσωπικότητας του ατόμου τόσο στα μάτια των άλλων, όσο και στα δικά του μάτια. Με άλλα λόγια, όταν κάποιος που ανήκει σε μια στερεοτυπικά απειλούμενη ομάδα (π.χ. Αλβανοί μετανάστες) κάνει κάτι που επιβεβαιώνει το στερεότυπο (π.χ. κλοπή), τότε τείνουμε να ενισχύουμε το στερεότυπο τόσο εμείς, όσο και τα άτομα που βρίσκονται στην απειλούμενη ομάδα. Αντίθετα βέβαια, όταν κάτι δεν ταιριάζει με το στερεότυπο, τείνουμε να το αγνοούμε και να το αποδίδουμε σε τρίτα χαρακτηριστικά. Η στερεοτυπική απειλή βιώνεται από τα άτομα που βρίσκονται μέσα στην στερεοτυπική ομάδα ως απειλή της αυτοεκτίμησής τους. Η διάδοση στερεότυπων ομάδων όπως: μετανάστες, μαύροι, εβραίοι, χίπις κτλ αυξάνει την πιθανότητα για συγκεκριμένα άτομα των ομάδων αυτών να πάρουν ως de facto πως αυτά τα στερεότυπα είναι πραγματικά για την ομάδα τους και κατά συνέπεια ότι και οι υπόλοιποι θα τους βλέπουν έτσι. Όταν οι ισχυρισμοί των στερεότυπων είναι πολύ αρνητικοί, αυτή η δυσάρεστη θέση μπορεί να είναι αρκετά απειλητική για την ομάδα, ώστε να έχει επιπτώσεις από μόνη της. Είναι δηλαδή σαν μία αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Εφόσον για παράδειγμα θεωρούμε πως μία ομάδα έχει χαμηλό IQ, είναι επόμενο να της φερόμαστε λες και πραγματικά είχαν χαμηλό IQ. Εάν αυτή η στερεοτυπική αντίληψη γίνει πολύ δυνατή, αυτό από μόνο του αρκεί για να επιβεβαιωθεί η αντίληψή μας για την άλλη ομάδα. Ένας ερευνητής ονόματι Steele παρουσίασε πρώτος τον όρο της φυλετικής ευπάθειας (racial vulnerability). Υποστήριξε πως αφού ένα άτομο εκτίθεται σε όλη του τη ζωή στις αρνητικές εικόνες που έχουν οι άλλοι για τις ικανότητές του, όπως στην περίπτωση των αφροαμερικανών, εκδηλώνει το λεγόμενο υποδεέστερο άγχος (inferiority anxiety) – μία κατάσταση κατά την οποία το άτομο διεγείρεται από τα διάφορα φυλοκεντρικά στοιχεία του περιβάλλοντός του. Δηλαδή γίνεται πιο ευαίσθητος σε αυτά τα στοιχεία που τον κάνουν να νοιώθει κατώτερος και συνεχώς ψάχνει αυτά τα στοιχεία στο περιβάλλον του για να επιβεβαιώσει για άλλη μια φορά ότι ισχύει η ρατσιστική διάθεση των άλλων. Αυτό το άγχος του το οδηγεί να κατηγορεί τους άλλους για τα προβλήματά του (π.χ. οι ρατσιστές οι λευκοί φταίνε!), κάτι που οδηγεί στην συνέχεια στην επιβεβαίωση ότι αποτελεί το θύμα. Έπειτα αυτή η εντύπωση γενικεύεται και μεταφράζεται σε αποτυχίες στην ζωή. Στις ΗΠΑ έχουν επιβεβαιωθεί αρκετές φορές διαφορές στην απόδοση μεταξύ των λευκών και των έγχρωμων μαθητών από το νηπιαγωγείο, έως και το πανεπιστήμιο. Στα πανεπιστήμια το 70% των αφροαμερικανών τελειώνουν τις σπουδές τους καθυστερημένα, εκτός του προβλεπόμενου χρόνου αποπεράτωσης των σπουδών, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό τους λευκούς φοιτητές είναι 42%. Ακόμη και στο βαθμό του πτυχίου υπάρχουν σημαντικές διαφορές. Διάφορες έρευνες κατά τις δεκαετίες του 60′ και του 70′ έδειξαν πως οι αφροαμερικανοί τα πήγαιναν καλύτερα στα IQ τεστ όταν τους λέγανε ότι κάνανε άσχετα τεστ που δεν είχαν σχέση με τις νοητικές τους ικανότητες, αλλά και όταν πίστευαν ότι τα αποτελέσματά τους θα συγκριθούν με πληθυσμό αφροαμερικανών, παρά όταν νόμιζαν ότι θα συγκριθούν με λευκούς! Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι όσο συνεχίζουμε να ανακυκλώνουμε τα στερεότυπα απέναντι σε οποιαδήποτε κοινωνική ομάδα, αυτόματα «αναγκάζουμε» την ομάδα αυτή να δεχτεί τις στερεοτυπικές αντιλήψεις ως πραγματικές, με αποτέλεσμα να διαιωνίζεται ο στιγματισμός της. Είναι ένας αέναος κύκλος. Εκτός και αν καταφέρουμε να σταματήσουμε να ανατροφοδοτούμε αυτόν τον περιορισμένο τρόπο κατηγοριοποίησης των ανθρώπων σε «Άλλες» ομάδες]]>