08 Οκτ 2014

Μουσική Ψυχοθεραπεία: η θεραπευτική δύναμη της μουσικής

Η μουσική είναι μια από τις βαθύτερες ψυχικές εκδηλώσεις του ανθρώπου, από την αρχαιότητα σε όλους τους πολιτισμούς ήταν μέσο έκφρασης, επικοινωνίας, διασκέδασης αλλά και θεραπείας. Μέσα από τη μουσική ξόρκιζαν του φόβους τους, έκαναν επίκληση των πνευμάτων και προσπαθούσαν να εξευμενίσουν τους θεούς. Οι άνθρωποι πίστευαν στη θεραπευτική της δύναμη τόσο στο σώμα και το πνεύμα όσο και στη ψυχή.

Όπως αναφέρει η Καρτασίδου (2004:6) ο μάγος-θεραπευτής στις πρώιμες αφρικανικές κοινωνίες έκανε χρήση κρουστών και ρυθμών σε μαγικές και θρησκευτικές τελετές, ενώ ο θεός Απόλλωνας ως θεός της Μουσικής και της Ιατρικής πίστευε ότι μέσα από αυτήν επέρχεται η αρμονία του σώματος και της ψυχής. Οι Έλληνες φιλόσοφοι αναφέρονταν στην ευεργετική χρήση της μουσικής, συγκεκριμένα ο Πυθαγόρας πίστευε ότι μόνο μέσα από τη χρήση της διαφυλάσσεται η αρμονία της ψυχής ενώ ο Εμπεδοκλής τόνιζε ότι η μουσική θεραπεύει τους σωματικούς και ψυχικούς πόνους(West, 1999:45), κατά τον Πλάτωνα δε, η θεραπεία της επιληψίας αλλά και της αϋπνίας γινόταν με την κατάλληλη χρήση της μουσικής (Polychroniadou 1998).

Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί η μεγάλη επιρροή που ασκούσαν κάποια όργανα όσον αφορά τη θεραπεία, πιο συγκεκριμένα ο ήχος του αυλού θεωρείτο οργιαστικός γι’ αυτό και ο Πυθαγόρας προέτρεπε στους μαθητές του, αν άκουγαν κάτι από αυλό να «καθαρίσουν» τη ψυχή τους με μουσική παιγμένη από λύρα. Εκτός όμως από την οργανική μουσική, θεραπευτικό μέσο ήταν και το τραγούδι και μάλιστα ο παιάνας όπως αναφέρει ο Όμηρος στην Ιλιάδα ,ο Παιάν εμφανίζεται ως ο γιατρός των θεών .Όμως και οι αρχαίοι Αιγύπτιοι , απέδιδαν στις μελωδίες θεϊκή προέλευση και θεραπευτική δύναμη για να κατευνάσουν τα ανθρώπινα συναισθήματα και να οδηγήσουν σε κάθαρση τη ψυχή, στην αρχαία Ρώμη ο γιατρός Κορνήλιος Κέλσος στη πραγματεία του Ιατρική υποστήριζε ότι η καλή μουσική επιμηκύνει τις δυνάμεις της ζωής, αλλά και στη Παλαιά Διαθήκη γίνεται αναφορά στη θεραπευτική χρήση της Μουσικής ,σύμφωνα με τον Σαμπουτίν (2005:16) όταν ο προφήτης Δαυίδ τραγουδά παίζοντας την άρπα του ηρεμεί τον βασιλιά Σαούλ από τα κακά πνεύματα που του προκαλούν κατάθλιψη.

Κατά την περίοδο της Αναγέννησης η μουσική συνδέθηκε με την μαγεία, με αποτέλεσμα να περιοριστεί η θεραπευτική της δύναμη, στην ουσία όμως ποτέ δε σταμάτησε να ισχύει, ενώ στον Διαφωτισμό οι νέες κοσμικές θεωρίες που εδραιωνόντουσαν και έρχονταν σε αντιπαράθεση με παλαιότερες παραγκώνισαν επίσης τη μουσικοθεραπεία η οποία δεν είχε επιστημονική τεκμηρίωση. Η μουσική ως θεραπευτικό μέσω εμφανίστηκε ξανά όταν χρησιμοποιήθηκε στους τραυματίες του Α και Β παγκοσμίου πολέμου. Τα αποτελέσματα ήταν θετικά, παρατηρήθηκε μείωση της συναισθηματικής φόρτισης ενώ σε κάποιες περιπτώσεις ταχύτερη επούλωση των τραυμάτων. Το 1946 ιδρύεται το πρώτο τμήμα μουσικοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο του Κάνσας όπου και στην ουσία μπήκαν οι βάσεις για την ανάπτυξη της Μουσικοθεραπείας ως επιστήμη, ενώ το 1950 ιδρύεται ο Διεθνής Οργανισμός για τη Μουσικοθεραπεία(Καρτασίδου,2004:67).

Σε πολλά πανεπιστήμια της Ευρώπης (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία) λειτουργούν τμήματα μουσικοθεραπείας που ερευνούν σύγχρονες μεθόδους με σκοπό την αποκατάσταση, στήριξη και παρέμβαση τόσο της σωματικής όσο και της ψυχικής υγείας. Στη Μουσικοθεραπεία όπως αναφέρει η Καρτεσιάδου μας ενδιαφέρει η διαδικασία και όχι το αποτέλεσμα της μουσικής, η μουσική είναι μέσο με το οποίο θα αναπτυχθεί η θεραπευτική σχέση ανάμεσα σε θεραπευόμενο και θεραπευτή. Στην Ιατρική η εφαρμογή της Μουσικοθεραπείας είναι πολλαπλή διότι επιδρά τόσο σε σωματικές λειτουργίες (αναπνοή, πίεση, παλμοί καρδιάς) όσο και στον αυτισμό, σε ψυχωτικές καταστάσεις αλλά ακόμα και σε άτομα που βρίσκονται σε κώμα. Άλλες ασθένειες που μπορεί να βοηθήσει η Μουσικοθεραπεία είναι το Αλτσχάιμερ, προβλήματα ακοής, μαθησιακά προβλήματα, Δυσλεξία, Σύνδρομο Down, Σεξουαλική κακοποίηση.    Πλήθος περιστατικών αναφέρουν τα θετικά αποτελέσματα της μουσικοθεραπείας και μας δείχνουν τη θεραπευτική δύναμη της μουσικής.

Κλείνοντας αξίζει να επισημάνουμε ότι στην Ελλάδα η Μουσικοθεραπεία εφαρμόζεται ως εναλλακτική θεραπευτική μέθοδο αλλά όχι ως οργανωμένο και αναγνωρισμένο επάγγελμα υγείας,η χώρα μας αν και προσπαθεί να ακολουθεί τα πρότυπα των προηγμένων χωρών χρειάζεται σωστή ενημέρωση για το τι είναι μουσικοθεραπεία ώστε να βρει τη σωστή θέση στη συνείδηση των ανθρώπων. Το 2008 προκηρύχτηκε η πρώτη θέση λέκτορα στη Μουσικοθεραπεία στην Ειδική Αγωγή στο τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ, από μόνο του ανοίγει το δρόμο και βάζει τις βάσεις για την αναγνωρίσει τόσο των σπουδών όσο και του επαγγέλματος στη χώρα μας. Όπως αναφέρεται σε συνέντευξη που έδωσε η λέκτορας στο τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ κ. Ντόρα Ψαλτοπούλου-Καμίνη, η ποσοτική έρευνα έδειξε ότι η Μουσικοθεραπεία συμβάλλει στη βελτίωση της ψυχοσωματικής κατάστασης του ανθρώπου ανεξάρτητα από την παθολογία του ή/και την συμμετοχή του σε άλλες θεραπείες, και ότι όσο πιο βαριά είναι η αρχική κατάσταση του ανθρώπου τόσο μεγαλύτερη φαίνεται να είναι η βελτίωση μέσα από τη Μουσικοθεραπεία.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Βιβλιογραφία / Περισσότερες πληροφορίες

  • Καρτασίδου. Λ. (2004). Μουσική εκπαίδευση στην ειδική παιδαγωγική. Θεραπευτικές προσεγγίσεις της μουσικής στην ευρύτερη τη σημασία σε άτομα με ειδικές ανάγκες. Αθήνα: Τυπωθήτω
  • Polychroniadou, P., R. (1998). Music therapy in Greece. International Perspectives. 13,241
  • Σαμπουτίν, Σ. (2005). Ιατρικές δυνάμεις της Μουσικής-Οι νότες θεραπεύουν και τη ψυχή και το σώμα.
  • West, ML. (1999). Αρχαία ελληνική μουσική. Αθήνα: Παπαδήμα
]]>

17 Ιαν 2011

Αλήθειες και ψέμματα για την Ψυχολογία

Καλώς ή κακώς η κοινή γνώμη διαμορφώνει την άποψή της για πολλά θέματα μέσα από όλα όσα βλέπει, ακούει και διαβάζει στα ΜΜΕ. Αυτός είναι ένας «πρωτόγονος» μηχανισμός δημιουργίας και διαιώνισης στερεοτύπων ο οποίος βρίσκει εφαρμογή σε πολλές και διαφορετικές περιπτώσεις: από το τι πιστεύουμε για ένα πρόσωπο της επικαιρότητας, την στάση μας απέναντι σε κοινωνικές ομάδες (π.χ. μετανάστες) αλλά και τα πιστεύω μας για έναν ολόκληρο επιστημονικό κλάδο.

Προφανώς σε αυτό το άρθρο θα ασχοληθούμε με την τρίτη περίπτωση και συγκεκριμένα με ορισμένα στερεότυπα που κυκλοφορούν κυρίως για τους εφαρμοσμένες ειδικότητες Ψυχολογίας, αλλά και για τους ψυχολόγους γενικότερα.

Ψυχοθεραπεία

Όχι, δεν θέλουν όλοι οι ψυχολόγοι να σας ξαπλώσουν σε έναν καναπέ και να σας πιέσουν να θυμηθείτε λεπτομέρειες για την παιδική σας ηλικία. Μπορεί αυτή  η στερεότυπη εικόνα να κυριαρχεί σε αναρίθμητες ταινίες και τηλεοπτικές σειρές, όμως δεν παύει να είναι αυτό ακριβώς: ένα στερεότυπο. Η μέθοδος που απεικονίζεται είναι αυτή της κλασσικής ψυχανάλυσης, όπου ο ψυχαναλυτής προσπαθούσε να χαλαρώσει το άτομο τοποθετώντας το σε μια άνετη θέση, συνήθως σε έναν επικλινή καναπέ, ενώ αυτός βρισκόταν εκτός του οπτικού πεδίου του συμβουλευόμενου/ασθενούς, παρακινώντας τον να εκφράσει ελεύθερα τις σκέψεις του. Η συζήτηση πολύ συχνά επικεντρωνόταν στην παιδική ηλικία και τα παιδικά τραύματα, καθώς αυτά παίζουν κυρίαρχο ρόλο στην ψυχαναλυτική θεωρία.

Πλέον όμως η συγκεκριμένη εικόνα συναντάται εξαιρετικά σπάνια. Πέραν της ψυχαναλυτικής προσέγγισης πλέον υπάρχουν πολλές περισσότερες θεραπευτικές μέθοδοι που ουδεμία σχέση έχουν με όλα αυτά. Μάλιστα, πολλοί ψυχοθεραπευτές αποφεύγουν να μιλήσουν για το παρελθόν καθώς πιστεύουν πως μια τέτοια συζήτηση όχι απλώς δεν βοηθάει, αλλά δημιουργεί εμπόδια στην θεραπεία. Ούτε καν οι σύγχρονοι ψυχοδυναμικοί ψυχοθεραπευτές δεν ανταποκρίνονται στην στερεότυπη εικόνα που περιγράψαμε.

Όχι, στην ψυχοθεραπεία δεν πάνε μόνο οι τρελοί! Ο θεμέλιος λίθος της ψυχοθεραπείας είναι η ανάγκη του ατόμου να έρθει σε επαφή με τον εαυτό του ώστε να επαναφέρει μια εσωτερική ισορροπία. Προφανώς αυτόν τον στόχο δεν τον έχουν μόνο οι «τρελοί», αλλά ο καθένας από εμάς. Υπό αυτό το σκεπτικό, δεν χρειάζεται κάποιος να πάσχει από κάποια μορφή ψυχικής διαταραχής (π.χ. κατάθλιψη, σχιζοφρένεια, μετατραυματικό στρες) ώστε να του δημιουργηθεί η ανάγκη να δει κάποιον ψυχολόγο ή να συμμετάσχει σε μια ομάδα αυτοβοήθειας. Στην Ελλάδα βεβαίως η επίσκεψη σε ψυχολόγο είναι θέμα ταμπού, αλλά στο εξωτερικό (Ευρώπη και Αμερική κυρίως) ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό όσων επισκέπτονται έναν ψυχολόγο δεν τηρούν τα κριτήρια για κάποια ψυχική διαταραχή, αλλά απλά παρακολουθούν έναν αριθμό συνεδριών ώστε να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν σε κάποια δυσκολία που αντιμετωπίζουν ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Ο ψυχολόγος δεν είναι το ίδιο με τον ψυχίατρο. Η ψυχιατρική είναι μια ειδικότητα της Ιατρικής, πράγμα που σημαίνει ότι οι ψυχίατροι είναι γιατροί που έχουν κάνει ειδίκευση στην φυσιολογία των ψυχικών διαταραχών. Από την άλλη ο ψυχολόγος ειδικεύεται στην πρόληψη, αναγνώριση και θεραπευτική προσέγγιση της ψυχοπαθολογικής συμπεριφοράς. Οι δύο αυτοί κλάδοι δεν είναι αντίπαλοι αλλά σύμμαχοι, έχοντας ως σκοπό την θεραπεία του ατόμου, ο καθένας στο πεδίο του και με τα μέσα στα οποία ειδικεύεται: ο μεν στην επέμβαση σε φυσιολογικό επίπεδο (π.χ. φαρμακοθεραπεία) και ο δε στην επέμβαση σε ψυχοθεραπευτικό/συμπεριφορικό επίπεδο. Με άλλα λόγια, ο ψυχίατρος αναλαμβάνει το ιατρικό κομμάτι της ψυχικής διαταραχής, ενώ ο ψυχολόγος το ψυχοθεραπευτικό. Ο συνδυασμός των δύο συνήθως φέρνει τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα.

Η προσωπικότητα των ψυχολόγων

Όχι, ένας ψυχολόγος δεν μπορεί να «διαβάσει» τη σκέψη σας. Κυκλοφορεί η αντίληψη πως ένας ψυχολόγος μπορεί να σε «ψυχολογήσει» μέσα σε λίγα λεπτά και να καταλάβει τι πάστας άνθρωπος είσαι, τι σου αρέσει, τι όχι, τι συνήθειες έχεις κτλ Φυσικά αυτό είναι ένας μύθος. Ο ψυχολόγος είναι ένας παρατηρητής της ανθρώπινης συμπεριφοράς, οπότε μπορεί πράγματι να δώσει σημασία σε πράγματα που ίσως άλλοι δεν θα προσέξουν και θα προσπαθήσει να το ερμηνεύσει (π.χ. γλώσσα του σώματος). Αλλά αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ανοιχτά βιβλία για τον ψυχολόγο. Για να καταλάβει ένας ψυχολόγος τα συμπεριφορικά μοτίβα και τις δυσλειτουργίες κάποιου χρειάζεται αρκετές ώρες εκτενής συζήτησης και ανάλυσης. Γι’αυτό άλλωστε και οι πρώτες συνεδρίες με έναν ψυχολόγο είναι συνήθως συναντήσεις γνωριμίας, όπου συλλέγονται λεπτομέρειες για τον συμβουλευόμενο και το πρόβλημά του. Εάν μπορούσαμε να βγάλουμε τόσο εύκολα σωστά συμπεράσματα για κάποιον, τότε όλες αυτές οι πρώτες αναγνωριστικές συνεδρίες θα ήταν απλά άχρηστες.

Όχι, οι ψυχολόγοι δεν είναι «πειραγμένοι». Τουλάχιστον αυτός είναι ο κανόνας, ακόμη και αν υπάρχουν εξαιρέσεις που τον επιβεβαιώνουν. Ο υπερκινητικός ψυχολόγος-ψυχοθεραπευτής που κατεβάζει τις πιο απίθανες ιδέες και συνδέει ασύνδετα πράγματα δίχως απολύτως καμία λογική είναι απλά μία κινηματογραφική καρικατούρα και τίποτε περισσότερο. Βεβαίως, οφείλουμε να ομολογήσουμε πως ο λόγος που εξαπλώθηκε αυτή η αντίληψη είναι η ύπαρξη πολύπλοκων ψυχολογικών θεωριών, ιδίως ψυχαναλυτικής προέλευσης, οι οποίες περιέχουν δυσνόητους και παρεξηγημένους όρους (π.χ. οιδιπόδειο σύμπλεγμα).

Ψυχοπαθολογία

Τα άτομα με ψυχοπαθολογία δεν είναι πιο επικίνδυνα από τον μέσο συμπολίτη μας. Δεδομένου πως προβλέπεται πως περίπου οι μισοί από εμάς θα αναπτύξουμε κάποια μορφή ψυχοπαθολογίας κατά τη διάρκεια της ζωής μας, καταλαβαίνετε πως είναι ανούσιο να σκεφτόμαστε πως οι μισοί συμπολίτες μας είναι ιδιαιτέρως επικίνδυνοι. Ακόμη και κατά τη διάρκεια που το άτομο βιώνει τα συμπτώματα της ψυχοπαθολογίας είναι εξαιρετικά σπάνιες οι περιπτώσεις επιθετικής συμπεριφοράς, καθώς οι πλείστες ψυχοπαθολογίες έχουν εντελώς διαφορετικά συμπτώματα. Φυσικά υπάρχουν συγκεκριμένες εξαιρέσεις ψυχοπαθολογιών που εξ’ορισμού περιλαμβάνουν επιθετικές τάσεις, όπως π.χ. η αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>