03 Μαρ 2017

Ανοιχτά δεδομένα στην ερευνητική ψυχολογία

1 . Για να καταφέρει να δημοσιεύσει τα άρθρα του σε διάφορα περιοδικά ψυχολογίας, είτε «πείραζε» τα δεδομένα του ώστε να εμφανίζουν αξιόλογα αποτελέσματα, είτε δημιουργούσε δεδομένα εκ του μηδενός. Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον 55 δημοσιεύσεις του είχαν πειραγμένα ή εντελώς ψεύτικα δεδομένα. Η αποκάλυψη του σκανδάλου έγινε όταν 3 νεαροί ερευνητές που συνεργάστηκαν επί σειρά ετών με τον Stapel άρχισαν να έχουν αμφιβολίες για τον τρόπο συλλογής δεδομένων. Σε κάποιες περιπτώσεις ο Stapel έλεγε στους συνεργάτες του ότι συνέλεγε τα δεδομένα του από σχολεία στα οποία υποτίθεται ότι μόνο ο ίδιος είχε πρόσβαση και στη συνέχεια έστελνε τα ψεύτικα δεδομένα σε συνεργάτες για ανάλυση. Σε άλλες περιπτώσεις αρνιόταν να μοιραστεί τα υποτιθέμενα δεδομένα με τους συνεργάτες του, στους οποίους απλά έστελνε τα πορίσματά του. Ακόμη και συνάδελφοι ισάξιας βαθμίδας με τον καθηγητή Stapel είχαν γίνει καχύποπτοι απέναντί του όταν τους έδειχνε σειρά δεδομένων από τις υποτιθέμενες έρευνές του, τα οποία ήταν «εξαιρετικά καλά για να είναι αληθινά», όπως υποστήριξαν αργότερα κατά την εσωτερική έρευνα του πανεπιστημίου όταν υπήρξαν οι πρώτες κατηγορίες. Όπως ήταν φυσικό η συγκεκριμένη αποκάλυψη προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση στην επιστημονική κοινότητα, καθώς οι ενέργειες του συγκεκριμένου ερευνητή δεν είχαν απλά ως αποτέλεσμα την επαγγελματική πρόοδο ενός αναξιόπιστου ατόμου, αλλά οδηγούσε σε κατασπατάληση πόρων στην προσπάθεια άλλων ερευνητών είτε να αναπαράγουν τις ίδιες έρευνες και να βρουν τα ίδια αποτελέσματα, είτε να τρέξουν νέες έρευνες βασισμένες στα δικά του εσφαλμένα δεδομένα και υποθέσεις. Πολλοί ερευνητικοί ψυχολόγοι άδραξαν την ευκαιρία και προσπάθησαν να αξιοποιήσουν το σκάνδαλο ώστε να φέρουν στην επιφάνεια ένα «επαναστατικό» ρεύμα που ήδη προϋπήρχε ανάμεσα σε όλους τους επιστημονικούς κλάδους: τα ανοιχτά δεδομένα. Ο όρος «ανοιχτά δεδομένα» σημαίνει δεδομένα τα οποία είναι άμεσα διαθέσιμα προς κάθε ενδιαφερόμενο. Είναι κάτι ανάλογο με τα προγράμματα ανοιχτού κώδικα τα οποία ο κάθε προγραμματιστής μπορεί να κατεβάσει και να αλλάξει ή τα ανοιχτά επιστημονικά περιοδικά που είναι δωρεάν για τον οποιοδήποτε να τα κατεβάσει και να τα διαβάσει. Η κοινότητα της Ψυχολογίας με άλλα λόγια αναγνώρισε ως βασική αιτία του «προβλήματος Stapel» την έλλειψη πρόσβασης της υπόλοιπης επιστημονικής κοινότητας και ιδιαιτέρως των αξιολογητών των επιστημονικών περιοδικών στα δεδομένα που οδήγησαν στα ευρήματα τα οποία παρουσίαζε ο Stapel. Εάν τουλάχιστον αυτοί είχαν  πρόσβαση σε αυτά θα διαπίστωναν είτε ότι ήταν φτιαχτά, είτε ανύπαρκτα. Αυτή η νοοτροπία έχει ήδη δημιουργήσει ένα νέο κλίμα και διαμορφώνει μια εναλλακτική προσέγγιση σε πολλά  επιστημονικά περιοδικά και επαγγελματικούς οργανισμούς. Βασικό αίτημα πολλών ψυχολόγων πλέον είναι η ελεύθερη και ανοιχτή  πρόσβαση στην επιστημονική γνώση και στα ερευνητικά δεδομένα. Αυτό δεν διασφαλίζει μόνο την εγκυρότητα των επιστημονικών ευρημάτων, αλλά επιτρέπει σε χιλιάδες μυαλά να δουλέψουν πάνω στα ίδια δεδομένα με διαφορετικό τρόπο, πολλαπλασιάζοντας με εκθετικούς ρυθμούς την παραγόμενη επιστημονική γνώση. Αυτή την κουλτούρα ασπάζεται και ένας  βασικός εκδότης του Αμερικανικού Συνδέσμου Ψυχολογίας (APA), ο Δρ. Gert Storms, ο οποίος δημιούργησε πρόσφατα ταραχή στην ερευνητική κοινότητα με τη στάση του απέναντι στα άρθρα που του στέλνονται για να αξιολόγηση2 . Ο Storms, όπως και εκατοντάδες άλλοι συνάδελφοί του, μέλη ενός σχετικού κινήματος ανοιχτών δεδομένων στην επιστημονική κοινότητα, αρνείται από τις αρχές του 2017 να δεχτεί την αξιολόγηση άρθρων εάν αυτά δεν συνοδεύονται από τα αντίστοιχα δεδομένα. Αυτή του η απόφαση προκάλεσε την αντίδραση του Συνδέσμου, καθώς αυτή η πρακτική δεν είναι επίσημη θέση του επιστημονικού περιοδικού του APA στο οποίο είναι αξιολογητής ο Storms, με αποτέλεσμα να ζητηθεί η παραίτησή του. Ο Storms αρνήθηκε να παραιτηθεί και μάλιστα δημοσιοποίησε το σχετικό αίτημα και την απάντησή του στον Σύνδεσμο σε συναδέλφους του, οι οποίοι είναι και οι ίδιοι αξιολογητές στο περιοδικό και στάθηκαν στο πλευρό του, απειλώντας ότι εάν αναγκαστεί να παραιτηθεί θα παραιτηθούν και οι ίδιοι. Αυτό είναι απλά ένα πρόσφατο και χαρακτηριστικό παράδειγμα του διχασμού που υπάρχει αυτή τη στιγμή σχετικά με την στάση της επιστημονικής κοινότητας απέναντι στα ανοιχτά δεδομένα. Σύμφωνα με το Nature, το 73% των ψυχολόγων  που δημοσιεύουν σε επιστημονικά περιοδικά δεν μοιράζονται τα δεδομένα τους με τους αξιολογητές, παρόλο που είχαν ενθαρρυνθεί και είχαν συμφωνήσει να το κάνουν μετά την δημοσίευση του άρθρου τους. Οι λόγοι πολλοί: δεν ήθελαν εσκεμμένα να μοιραστούν τα δεδομένα τα οποία θεωρούν «πολύτιμα», δεν ήξεραν πώς να τα μοιραστούν, η διαδικασία είναι χρονοβόρα ή κολλάει σε γραφειοκρατικούς μηχανισμούς. Παρ’ όλη την αναστάτωση των τελευταίων ετών, γενικά η στάση του κύριου όγκου των επιστημονικών περιοδικών δεν έχει αλλάξει απέναντι στα ανοιχτά δεδομένα. Ελάχιστα από τα παραδοσιακά περιοδικά ζητούν από τους αρθρογράφους να μοιραστούν τα δεδομένα τους. Ταυτόχρονα όμως έχουν αρχίσει να δημιουργούνται νέα «ανοιχτά» επιστημονικά περιοδικά που όχι μόνο είναι δωρεάν προς όλους, αλλά κάνουν διαθέσιμα (σχεδόν σε όλους) τα αρχικά δεδομένα της εκάστοτε έρευνας. Φαίνεται πως βρισκόμαστε στο μεταίχμιο μεταξύ δύο διαφορετικών εποχών όσον αφορά την ελεύθερη πρόσβαση στα επιστημονικά δεδομένα και αναμένονται ενδιαφέροντες ζυμώσεις στο άμεσο μέλλον.

Εισαγωγική Εικόνα

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. New York Times: The Mind of a Con Man []
  2. Nature: Peer-review activists push psychology journals towards open data []
23 Απρ 2010

Συμπόσιο Αφηγηματικής Συμβουλευτικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Συμβουλευτική ΨυχολογίαΤο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών: «Συμβουλευτική στην Ειδική Αγωγή, την Εκπαίδευση και την Υγεία» του Παιδαγωγικού Τμήματος Ειδικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, οργανώνει Συμπόσιο – Σεμινάριο με θέμα: «Αφηγηματικές Προσεγγίσεις στη Συμβουλευτική και την Εκπαίδευση» στις 15-16 Μαΐου 2010 στο Βόλο, στο Αμφιθέατρο Σαράτση.

Προσκεκλημένη ομιλήτρια είναι η κ. Jane Hutton, κοινωνική λειτουργός, οικογενειακή και αφηγηματική θεραπεύτρια και μέλος του εκπαιδευτικού προσωπικού του “Dulwich Centre of Narrative Therapy & Communtiy Work” στην Αδελαΐδα της Αυστραλίας, που δημιουργήθηκε από τον Michael White (ιδρυτή της αφηγηματικής συμβουλευτικής) και το οποίο εισηγήθηκε διεθνώς την Αφηγηματική Συμβουλευτική. Από την Ελλάδα, ομιλητές είναι η κ. Φιλία Ίσαρη και ο κ. Αδάμ Χαρβάτης, οι οποίοι έχουν αξιόλογη δουλειά στο χώρο της Αφηγηματικής Συμβουλευτικής.

Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στην αφίσα και το πρόγραμμα του συμποσίου, τα οποία μπορείτε να κατεβάσετε σε μορφή pdf από τα ακόλουθα links:

]]>

25 Φεβ 2009

Εντατικοποίηση των κινητοποιήσεων για την αναβάθμιση του Σ.Ψ.Υ.

Οι τακτικοί αναγνώστες του Ψυχολογείν θα ξέρετε πως τους τελευταίους 6 μήνες έχουν αυξηθεί κατακόρυφα οι κινητοποιήσεις των εργαζομένων σε μονάδες ψυχικής υγείας. Κύριο αίτημα των εργαζομένων αυτών είναι η πληρωμή των δεδουλευμένων τους από το κράτος, η σωτηρία των ζωτικών μονάδων που απειλούνται με μόνιμο λουκέτο, αλλά και η γενικότερη αναβάθμιση του Συστήματος Ψυχικής Υγείας (Σ.Ψ.Υ.).

Μέσα στο πλαίσιο των αγώνων αυτών σε λίγες μέρες από σήμερα θα γίνουν κάποιες εκδηλώσεις διαμαρτυρίας σε όλη την Ελλάδα και κυρίως στην Αθήνα, ελπίζοντας πως τα ΜΜΕ θα θορυβηθούν και θα αναδείξουν το θέμα. Χθες έλαβα ένα ενημερωτικό e-mail από τους υπεύθυνους του Δικτύου Αργώ το οποίο αναφέρεται στις εκδηλώσεις αυτές και θα ήθελα να το αναδημοσιεύσω ώστε να ενημερωθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι. Ακολουθεί το κείμενο του e-mail:

Στο πλαίσιο της συστηματικής κλιμάκωσης των δράσεων και των πιέσεων του Δικτύου για την αντιμετώπιση της κρίσης που αντιμετωπίζουν οι δομές ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και ενόψει της κρίσιμης συνάντησης των εκπροσώπων του Υπουργείο με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 6 Μαρτίου 2009, η Ολομέλεια του Δικτύου που έγινε χτες Τρίτη 24 Φεβρουαρίου 2009 και ώρα 3 μ.μ. αποφάσισε τα εξής:

  1. Διοργάνωση Συγκέντρωσης και Συναυλίας Διαμαρτυρίας στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου της Αθήνας (οδός Πανεπιστημίου) την Παρασκευή 6 Μαρτίου στις 8:30 το πρωί και έως τη 1:00 το μεσημέρι. Στη συγκέντρωση διαμαρτυρίας καλούνται να συμμετέχουν οι εργαζόμενοι στις δομές, οι χρήστες των υπηρεσιών μας και οι φιλοξενούμενοι στις δομές, οι συγγενείς, όλοι οι συνεργάτες μας, οι άλλοι φορείς και επαγγελματίες του χώρου της ψυχικής υγείας καθώς και όλοι οι κοινωνικοί φορείς (ΓΣΕΕ, ΑΔΕΔΥ, Εργατικά Κέντρα, ΜΚΟ κλπ.).
  2. Διοργάνωση συνέντευξης τύπου την Πέμπτη 5 Μαρτίου στις 3 μ.μ.
  3. Διοργάνωση εκδηλώσεων και κινητοποιήσεων σε τοπικό επίπεδο ώστε να δημοσιοποιηθεί σε όλη του τη διάσταση το θέμα.

Δεν χρειάζεται να σας επισημάνουμε ότι η συμμετοχή όλων και η παροχή κάθε δυνατής βοήθειας είναι αναγκαία αφού η επιτυχία των κινητοποιήσεων έως την 6η Μαρτίου είναι ίσως η τελευταία μας ελπίδα για επίλυση των τεράστιων προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε και για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας των δομών και τη συνέχιση του Ψυχαργώς.

Θεωρούμε αυτονόητη και επιτακτική την παροχή κάθε δυνατής διευκόλυνσης προς τους εργαζόμενους τόσο για τις κινητοποιήσεις στις 26 Φεβρουαρίου στην Θεσσαλονίκη και στις 4 Μαρτίου στην Αθήνα όσο βέβαια και για την Συγκέντρωση Διαμαρτυρίας στις 6 Μαρτίου.

]]>

02 Δεκ 2008

Εθισμός στο Διαδίκτυο(;)

Αυτόν τον καιρό στην άλλη άκρη του Ατλαντικού εντείνεται η συζήτηση μεταξύ των μελών του Αμερικανικού Ψυχιατρικού Σύνδεσμου σχετικά με το περιεχόμενο της επόμενης έκδοσης του DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), η οποία αναμένεται να κυκλοφορήσει περίπου το 2011. Όπως και σε κάθε προηγούμενη έκδοση του DSM, έτσι και τώρα, γίνεται προσπάθεια οι ψυχικές διαταραχές που θα περιέχονται στη νέα έκδοση του εγχειριδίου να βασίζονται στις τελευταίες ανακαλύψεις για το βιολογικό υπόβαθρό τους αλλά και να καλύπτουν όσο το δυνατόν περισσότερες αποκλίνουσες συμπεριφορές της σημερινής εποχής, χωρίς ωστόσο να γίνονται υπεραπλουστεύσεις ή να διαταραχοποιούνται κανονικές ανθρώπινες συμπεριφορές. Μία από τις προτάσεις που έχουν πέσει στο τραπέζι των συζητήσεων είναι και αυτή που προτείνει την εισαγωγή μιας νέας διαταραχής «Εθισμού στο Διαδίκτυο«.

Οι εισηγητές αυτής της διαταραχής ισχυρίζονται πως με τη διάδοση του διαδικτύου όλο και περισσότερα άτομα παγκοσμίως -και κυρίως στις χώρες του δυτικού κόσμου στις οποίες απευθύνεται το DSM- έχουν αρχίσει να περνάνε πάρα πολλές ώρες online κάνοντας chat, διακινόντας υλικό στο διαδίκτυο ή απλά σερφάροντας. Φυσικά δεν ισχυρίζονται πως όλοι όσοι ασχολούνται με το διαδίκτυο είναι εθισμένοι. Εθισμένος θεωρείται κάποιος ο οποίος παραμελεί σε σημαντικό βαθμό άλλες δραστηριότητες, οι οποίες είναι πιο ζωτικής σημασίας για τον ίδιο (αυτοεξυπηρέτηση, εργασία) ή για τα άτομα του περιβάλλοντός του (π.χ. παραμέληση των παιδιών του).

Με αφορμή αυτή την πρόταση έχει ανοίξει μια συζήτηση γύρω από τα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία μια συμπεριφορά α) θα πρέπει να χαρακτηρίζεται ως ψυχική διαταραχή και β)θα πρέπει να ταυτοποιείται ως εξειδικευμένη ψυχική διαταραχή.

Η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι σχετικά απλή. Εδώ και αρκετές δεκαετίες υπάρχουν ορισμένα «χρυσά χαρακτηριστικά» που πρέπει να είναι παρόντα σε μια συμπεριφορά ώστε να χαρακτηρισθεί ως ψυχική διαταραχή: 1) Να αποκλίνει από τις χρηστές πρακτικές της νόρμας του ατόμου 2)Να είναι στατιστικώς σπάνια 3)Να αποτελεί άμεσο κίνδυνο για το άτομο ή το περιβάλλον του. Σε γενικές γραμμές αυτά τα κριτήρια παραμένουν ακόμη και σήμερα σχεδόν αναλοίωτα και αποτελούν πολύ καλούς οδηγούς σε συζητήσεις σχετικές με την διαταραχοποίηση μιας συμπεριφοράς. Υπό το πρίσμα αυτών των κριτηρίων κάποιος ο οποίος δεν μπορεί να ξεκολλήσει από την οθόνη του υπολογιστή του (=στατιστικά σπάνια συμπεριφορά, η οποία αποκλίνει από τις νόρμες) με αποτέλεσμα να μην τρώει κανονικά και να ασθενεί (=βάζει σε κίνδυνο την υγεία του) φυσικά και ειναι ψυχικά ασθενής και χρήζει ψυχολογικής (ή/και ψυχιατρικής) βοήθειας.

Το ερώτημα όμως το οποίο παραμένει είναι το εξής απλό: τι κάνει τον «Εθισμό στο Διαδίκτυο» τόσο διαφορετικό από τις άλλες μορφές εθισμού; Με άλλα λόγια σε τι διαφέρει ο «Εθισμός στο Διαδίκτυο» από τον «Εθισμό στην Τηλεόραση» ή από τον «Εθισμό στη Συλλογή Γραμματοσήμων»; Σε όλες τις περιπτώσεις κάποιος αφιερώνει το μεγαλύτερο χρόνο της ημέρας του σε μια δραστηριότητα, παραμελώντας τον εαυτό του. Προσωπικά δεν μπορώ να βρω κάποια άλλη σημαντική διαφορά πέραν από το αντικείμενο του εθισμού. Φυσικά δεν τίθεται θέμα σύγκρισης με τον εθισμό σε ουσίες όπως η καφείνη, η ηρωίνη ή το χασίς, τα οποία έχουν ένα άμεσο βιολογικό αντίκτυπο ο οποίος προκαλεί τον εθισμό. Κατά την άποψή μου όλοι οι τύποι συμπεριφορικού εθισμού σε δραστηριότητες (από την ανάγνωση βιβλίων και τη συλλογή γραμματοσήμων έως το 24ωρο σερφάρισμα στο διαδίκτυο) θα έπρεπε να βρίσκονται απλά κάτω από μια ομπρέλα «συμπεριφορικών εθισμών».

Η ανάπτυξη μιας νέας ψυχικής διαταραχής εκ του μηδενός σημαίνει αυτόματη ανάπτυξη εξειδικευμένων μεθόδων καταπολέμησης της. Εκτιμώ πως μια πιθανή δημιουργία αυτής της νέας ξεχωριστής διαταραχής εκτός του ότι είναι αντιεπιστημονική, κρύβει και πολλά οικονομικά συμφέροντα. Ανάμεσα σε αυτούς που θα ωφεληθούν είναι οι φαρμακευτικές εταιρίες που θα βρουν ευκαιρία να αναπτύξουν νέα ψυχοφάρμακα αλλά και οι θεραπευτές στους οποίους θα στέλνονται μαζικά νέοι πελάτες προς θεραπεία. Στην εποχή της ευρείας χρήσης των νέων τεχνολογιών είναι αναμενόμενο πως πάρα πολλά άτομα ασχολούνται πολλές ώρες με το διαδίκτυο, είτε αναγκαστικά λόγω της φύσης της δουλειάς τους, είτε από χόμπι. Όλα αυτά τα άτομα αποτελούν εν δυνάμει αυριανούς πελάτες ενός συστήματος ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα δε αν τα όρια αυτής της νέας διαταραχής του «Εθισμού στο Διαδίκτυο» αποδειχθούν πολύ χαλαρά.

Είναι βεβαίως απορίας άξιο γιατί στο παρελθόν δεν είχαν γίνει προσπάθειες διαταραχοποίησης δημοφιλών δραστηριοτήτων στις οποίες εμφανίστηκαν -όπως είναι αναμενώμενο- συμπτώματα εθισμού. Μερικά παραδείγματα είναι η μαζική υστερία στις ΗΠΑ κατά τη δεκαετίας του ’60 με τα αυτοκίνητα, όπου όλο και περισσότεροι άνδρες παιρνούσαν τον χρόνο τους στο συνεργείο τους παρέα με το αγαπημένο αυτοκίνητό τους, ο εθισμός στην τηλεόραση ο οποίος είναι υπαρκτός έως και σήμερα ή η καταναλωτική μανία αγοράς προϊόντων απλά και μόνο για φιγούρα (συμπεριλαμβανομένων όλων των αγαθών: ηλεκτρονικές συσκευές, ρούχα, κοσμήματα κ.α.) . Μία σκέψη είναι πως είναι τυχαίο το ότι κάποιος δεν πρόσεξε τα εμφανή σημάδια εθισμού σε αυτές τις περιπτώσεις. Μία εναλλακτική ιδέα όμως είναι πως δεν είναι καθόλου τυχαία η αδιαφορία γι’ αυτές τις βαθύτατα καταναλωτικές δραστηριότητες και η στροφή του ενδιαφέροντος προς μια σχετικά νέα και ανεξερεύνητη δραστηριότητα, όπως αυτή του σερφαρίσματος στο διαδίκτυο.

Προσωπικά κρατάω μια σκεπτικιστική στάση γενικότερα απέναντι σε αυτό το θέμα, μιας και υπάρχουν αρκετά ερωτηματικά γύρω από το σκεπτικό της δημιουργίας μιας νέας ξεχωριστής διαταραχής εκ του μηδενός, όταν δεν συντρέχουν άμεσοι λόγοι που να επιβάλλουν κάτι τέτοιο και από τη στιγμή που οι παρούσες καταγεγραμμένες διαταραχές καλύπτουν απόλυτα τις περιπτώσεις εθισμού στο διαδίκτυο.

Φωτογραφία: The Internet Is Addictive, by Ellipsis

Πηγές / Περισσότερες Πληροφορίες

]]>

23 Νοέ 2008

Συγκέντρωση Διαμαρτυρίας στο Υπουργείο Υγείας

< ![CDATA[Αντιγραφή Δελτίου Τύπου από το Psi-Action

Συγκέντρωση Διαμαρτυρίας Δικτύου Ψυχικής Υγείας και Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης απέναντι
στο Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης,
Αριστοτέλους 19 Αθήνα,
την Τρίτη 25 Νοεμβρίου 2008, ώρα 9.00 π.μ.

Οι φορείς που υλοποιούν, εδώ και 25 χρόνια, με υπευθυνότητα και σεβασμό απέναντι στους ψυχικά πάσχοντες, ένα μεγάλο μέρος της αποασυλοποίησης και της μεταρρύθμισης των ψυχιατρικών υπηρεσιών, εκπέμπουν σήμα κινδύνου και κραυγή απόγνωσης.

Περισσότερα

06 Σεπ 2008

Πόσο επηρεάζουν τα γονεϊκά πρότυπα την επιλογή συντρόφου;

Ο Freud υποστήριζε πως η ανάπτυξη όλων των πτυχών της προσωπικότητάς μας εξαρτώνται αποκλειστικά από τις εμπειρίες μας κατά την παιδική ηλικία. Έλεγε πως οι σχέσεις που αναπτύσσουμε με τους γονείς μας – και ιδιαίτερα με τον γονιό του αντίθετου φύλου- είναι τόσο σημαντικές που ολόκληρη η σεξουαλική μας ανάπτυξή μπορεί να διαταραχτεί από προβλήματα σχετιζόμενα με την προσκόλλησή μας σε αυτούς και τα πρότυπα που μας δίνουν. Όσον αφορά την επιλογή του συντρόφου ο Freud πίστευε πως τείνουμε να αναζητούμε συντρόφους που μας θυμίζουν εξωτερικά, αλλά και σε συμπεριφορικό επίπεδο, τους γονείς μας, ώστε να ανακυκλώσουμε την «ερωτικού τύπου» -με την φροϋδική έννοια του όρου φυσικά – σύνδεση που αφήσαμε ανολοκλήρωτη κατά την παιδική μας ηλικία.

Σχεδόν 100 χρόνια μετά και ενώ το σύνολο των ιδεών του Freud έχει αμφισβητηθεί έντονα, μία έρευνα του πανεπιστημίου του Pecs έρχεται να δικαιώσει τις φροϋδικές αντιλήψεις όσον αφορά την επιρροή των γονεϊκών προτύπων στην επιλογή συντρόφου.

Σε μια έρευνα που έγινε στο εν λόγω πανεπιστήμιο και στην οποία συμμετείχαν 52 οικογένειες (312 άτομα, ηλικίας μεταξύ 21 και 32 ετών), οι επιστήμονες βρήκαν σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των εξωτερικών χαρακτηριστικών των γονιών και των συντρόφων που επιλέγουν τα παιδιά τους. Συγκεκριμένα, οι γυναίκες τείνουν να επιλέγουν συντρόφους που μοιάζουν φυσιογνωμικά με τον πατέρα τους, ενώ οι άνδρες επιλέγουν συντρόφους που μοιάζουν εξωτερικά με τη μητέρα τους. Αυτή η στατιστικώς σημαντική συσχέτιση έχει μεταφραστεί από πολλούς ως υποστήριξη της ψυχοδυναμικής θεωρίας πάνω στο θέμα της επιλογής συντρόφων.

Φαίνεται δηλαδή πως ως παιδιά δημιουργούμε τα πρότυπα του ιδανικού συντρόφου, τα χαρακτηριστικά του οποίου ειναι τα ίδια με των γονιών μας, ίσως ως αποτέλεσμα της ασυνείδητης σκέψης πως εάν ένας σύντροφος μοιάζει με τους γονείς που μας μεγάλωσαν δίνοντάς μας ασφάλεια και αγάπη, αυτό σημαίνει πως είναι πιο πιθανό να γίνει και ο ίδιος καλός γονιός για τα παιδιά μας.

Θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν γινόταν μια παρόμοια έρευνα η οποία θα διαχώριζε τα ζευγάρια που συμμετέχουν σε «πετυχημένα» και «λιγότερο επιτυχημένα», ανάλογα με το πόσο καλή είναι η σχέση που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στο ζευγάρι (π.χ. αν υπάρχουν βαθιά συναισθήματα αγάπης και αλληλοκατανόησης ή αν πρόκειται για έναν δυστυχισμένο γάμο). Με αυτό τον τρόπο θα μπορούσαμε να εξετάσουμε αν τελικά η επιλογή συντρόφου που μοιάζει με τους γονείς μας φαίνεται πως είναι καλή ασυνείδητη στρατηγική ή όχι. Φυσικά δεν υποστηρίζω πως αυτό το κριτήριο επιλογής συντρόφου είναι το καλύτερο, αλλά πως εαν τελικά τείνουμε να ψάχνουμε άτομα που να μας θυμίζουν τους γονείς μας τότε ίσως λόγω εμπλοκής δευτερευόντων παραγόντων (π.χ. θετική προδιάθεση) είμαστε έτοιμοι να δώσουμε περισσότερα σε μια σχέση.

Μία δεύτερη σκέψη που μου πέρασε από το μυαλό διαβάζοντας αυτή την είδηση είναι πως ένα καλό ερώτημα είναι εαν και τα παιδιά αντικειμενικά κακών γονιών σχηματίζουν τα ίδια πρότυπα όπως οι συμμετέχοντες της έρευνας. Από τη μία κάποιος θα περίμενε πως αυτό αποκλείεται να συμβαίνει, καθώς έχοντας κακές εμπειρίες από τους γονείς μας θα θέλαμε να διαγράψουμε ότι μας τους θυμίζει και να αποφύγουμε την πιθανότητα να δημιουργήσουμε μια κακή οικογένεια με κάποιον που μοιάζει με τους γονείς μας (βάσει του ίδιου σκεπτικού περί της ασυνείδητης σκέψης πως η φυσιογνωμία μπορεί να είναι ένδειξη της προσωπικότητας κάποιου και της ικανότητάς του να δημιουργήσει καλή οικογένεια).

Από την άλλη πλευρά όμως θα περίμενα πως ακόμη και αυτά τα άτομα που έχουν κακές αναμνήσεις από την οικογένειά τους θα τείνουν να έχουν τα ίδια πρότυπα βασισμένα στους γονείς τους. Η ιδέα είναι πως ακόμη και αν οι σχέσεις μας μέσα στην οικογένεια ήταν κακές, αυτό που έχει σημασία είναι πως έχουμε μπει σε έναν συγκεκριμένο ρόλο σύμφωνα με τον οποίο έχουμε μάθει να συσχετιζόμαστε με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Είναι επόμενο πως εφόσον μάθαμε να λειτουργούμε και να επιβιώνουμε με αυτόν τον ρόλο, θα κυνηγήσουμε την επανάληψη τέτοιων σχέσεων, μιας και μόνο σε ένα τέτοιο σύστημα έχουμε μάθει να βγάζουμε πέρα.

Για να γίνει λίγο πιο ξεκάθαρη αυτή μου η σκέψη, αρκεί να θυμίσω πως τα παιδιά βίαιων γονιών τείνουν να είναι βίαια και τα ίδια προς τα παιδιά τους (ίσως σε διαφορετικό βαθμό φυσικά), ενώ κάποιος θα περίμενε το ίδιο. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι οι επιπτώσεις που είχε μια σχέση σε ένα άτομο, αλλά το αποτύπωμα που του άφησαν και το (κακό εν προκειμένω) μάθημα που του έδωσαν για το πως να συσχετίζεται με τους άλλους.

Φυσικά όλα αυτά παραμένουν απλά ερωτήματα που θα είχε ενδιαφέρον να απαντήσουμε. Ίσως η παρούσα έρευνα, και η σχετική δημοσιότητα της οποίας έχει γίνει αποδέκτης, να γίνει το έναυσμα για νέες έρευνες.

Σχετικό άρθρο

Φωτογραφία

«Romantic Lovers in the park» by kim

Bookmark and Share

]]>

23 Απρ 2008

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Κατάθλιψη

< ![CDATA[Graffiti Depression by drinksmachineΕπιτέλους η χώρα μας αρχίζει να παίρνει στα σοβαρά τις ψυχικές διαταραχές και να κατανοεί την σημαντική επίπτωση που έχουν τόσο σε ατομικό, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Ο Υπουργός Υγείας κ. Αβραμόπουλος ανακοίνωσε την έναρξη μιας εκστρατείας καταπολέμησης μίας από τις πιο συχνά εμφανιζόμενες διαταραχές διάθεσης: την κατάθλιψη. Το Υπουργείο Υγείας δημοσίευσε στην ιστοσελίδα του μια πολυσέλιδη αναφορά για το πρόβλημα της κατάθλιψης στην Ελλάδα, τα σχέδια του υπουργείου αλλά και τον τρόπο οργάνωσης της όλης εκστρατείας. Κατεβάστε ολόκληρο το σχέδιο καταπολέμησης της κατάθλιψης από εδώ (εναλλακτικό link).
Έπρεπε να περάσουν αρκετά χρόνια για να τολμήσουν οι υπεύθυνοι να κοιτάξουν κατάματα όλους αυτούς που υποφέρουν από ψυχικές διαταραχές. Αλλά -όπως λέει και η Βεατρίκη– κάλλιο αργά παρά ποτέ!
Περισσότερα

20 Φεβ 2008

Κινηματογράφος και Ψυχιατρική

< ![CDATA[Χάρη στο σχόλιο του φίλτατου Διγέλαδου έμαθα πως ο κινηματογράφος Τριανόν διοργανώνει σχεδόν έναν ολόκληρο μήνα προβολών ταινιών που σχετίζονται με την Ψυχιατρική και συγκεκριμένα την αντιμετώπιση των ψυχικά πασχόντων από την κοινωνία. Οι προβολές ξεκίνησαν ήδη από τις 9 Φεβρουαρίου, με την ταινία «Αποστροφή» (1965) και συνεχίστηκαν με την ταινία «Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη» (1961) του Bergman, στις 16 Φεβρουαρίου.
Στα πλαίσια αυτού του ειδικού αφιερώματος θα προβληθούν δύο ακόμη ταινίες:

Στο τέλος κάθε προβολής θα ακολουθήσει παρουσίαση/συζήτηση από ειδικούς εισηγητές (ψυχιάτρους, ψυχοθεραπευτές) σχετικά με το τι είναι μια ψυχική νόσος, ποια προβλήματα αντιμετωπίζουν οι ψυχικά πάσχοντες, πως πρέπει να τους αντιμετωπίζει ο περίγυρός τους και πως μπορούμε να τους βοηθήσουμε.
Ακολουθουν τα trailers των ταινιών «Η διπλανή πόρτα» και «Sybil«.
Περισσότερα

09 Ιαν 2008

Ο γάμος κάνει καλό στην υγεία

Πολλοί βλέπουν την δέσμευση του γάμου και ως το τέλος των ευτυχισμένων μερών της ζωής τους, μιας και πλέον θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τις δικές τους επιθυμίες, αλλά και του/της συντρόφου τους. Κλινικές έρευνες στο παρελθόν έδειξαν ότι αυτός ο τρόπος σκέψης κυριαρχεί περισσότερο στους άνδρες και λιγότερο στις γυναίκες, οι οποίες βλέπουν τον γάμο ως την επικύρωση μιας βαθιάς συναισθηματικής σχέσης και όχι ως ψυχική δέσμευση.

Όσοι σκέφτονται με τον πρώτο τρόπο σκέψης, μάλλον κάνουν λάθος. Πλέον γίνεται ξεκάθαρο πως ένας καλός γάμος μπορεί όχι μόνο να κάνει ευτυχισμένο έναν άνθρωπο, αλλά και τον θωρακίζει απέναντι τόσο σε πολλές ψυχικές διαταραχές, όσο και απέναντι σε σωματικές ασθένειες.

Πρόσφατα, μια έρευνα του πανεπιστημίου της Καλιφόρνια ήρθε να προστεθεί σε όλες τις έρευνες που καταδεικνύουν πως ένας ισορροπημένος γάμος είναι τελικά ότι καλύτερο για την καταπολέμηση του στρες. Στην συγκεκριμένη έρευνα βρέθηκε πως όσο πιο ευτυχισμένος είναι κάποιος από τον γάμο του, τόσο πιο χαμηλά είναι τα επίπεδα της κορτιζόλης στο σώμα του, μιας ορμόνης που σχετίζεται άμεσα με το άγχος, την αύξηση της πίεσης του αίματος και του επιπέδου των σακχάρων.

Όταν το άγχος κάνει έντονη την παρουσία του για μεγάλο χρονικό διάστημα αυτό έχει ως αποτέλεσμα – εκτός βεβαίως από την ψυχική καταπόνηση του ατόμου- πολλά σωματικά προβλήματα, με χαρακτηριστικότερο το έλκος του στομάχου. Επιπλέον, μακροχρόνια υψηλά επίπεδα κορτιζόνης έχουν συσχετιστεί με σοβαρότερα προβλήματα υγείας, όπως κατάθλιψη, έλλειψης επαρκούς κοινωνικής προσαρμογής (αντικοινωνική συμπεριφορά) ή ακόμη και… καρκίνο!

Αξίζει βεβαίως να σημειωθεί πως η παραπάνω έρευνα έδειξε ότι οι γυναίκες των «ισορροπημένων γάμων» αντιμετώπιζαν το στρες τους καλύτερα σε σχέση με τους άνδρες τους, γεγονός που υπογραμμίζει ότι υπάρχουν γνωστικού τύπου διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα. Επομένως, σε βάθος χρόνου μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι βιολογικές αντιδράσεις και επιπτώσεις στην υγεία των δύο φύλων θα διαφέρουν, με τις γυναίκες «καλών γάμων» να έχουν χαμηλότερα ποσοστά των προβλημάτων που προαναφέραμε, και τους άνδρες τους να ακολουθούν, αφήνοντας πίσω τους τους ελεύθερους και τα ζευγάρια «κακών γάμων», τα οποία επιβαρύνουν την ψυχική και σωματική τους υγεία καθημερινά μέσω των κακών σχέσεών τους.

Επομένως ένας γάμος μπορεί να λειτουργήσει ως δίκοπο μαχαίρι. Εάν είναι καλός και η σχέση που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στους δύο συντρόφους είναι βαθιά και ουσιαστική, τότε ο γάμος τους θα αποτελέσει το καταφύγιό τους για τις δύσκολες στιγμές. Αντίθετα, αν ο γάμος είναι κακός και οι σύντροφοι δεν έχουν ουσιαστική επικοινωνία, βλέπουν ο ένας τον άλλο ανταγωνιστικά ή αν φοβούνται να δοθούν στο ταίρι τους και να δημιουργήσουν μια σχέση στοργής και κατανόησης, τότε μάλλον τα προβλήματα – ψυχικά και σωματικά- είναι σχεδόν βέβαιο πως θα τους χτυπήσουν την πόρτα.

Είναι σημαντικό να τονίσουμε πως ο γάμος δεν είναι μια ακόμη απλή κοινωνική σχέση, αλλά μια σχέση ζωής, όπου καλείσαι να συζήσεις, να αγαπήσεις και να ανοιχτείς στον σύντροφό σου θεωρώντας τον κομμάτι της ζωής σου. Θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε την διαφορά των απλών κοινωνικών σχέσεων και των σχέσεων μεταξύ των συντρόφων με την διαφορά μεταξύ «οικογένειας» και «γνωστών». Είναι αναμενόμενο οι σχέσεις με την οικογένειά μας να είναι πιο ουσιαστικές από τις σχέσεις μας με τρίτα άτομα, γεγονός που τις κάνει και πιο ουσιαστικές για την ζωή μας.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Σχετικά άρθρα / Πηγές

]]>

25 Νοέ 2007

Από μικρό μαθαίνεις… την βοήθεια!

< ![CDATA[


Μία από τις πιο πολυσυζητημένες έρευνες των τελευταίων ημερών (Social evaluation by preverbal infants, Nature 450, 557-559) αναφέρει πως βρέφη ηλικίας 6 μηνών είναι ικανά να ξεχωρίσουν ανάμεσα στα «βοηθητικά» και τα «εχθρικά» άτομα του περιβάλλοντός τους. Η έρευνα αυτή ενισχύει την άποψη πως δεν είμαστε «tabula rasa» όταν γεννιόμαστε, αλλά ερχόμαστε στον κόσμο με κάποιες – έστω υποτυπώδεις – κοινωνικές δεξιότητες, τις οποίες εμπλουτίζουμε με τον καιρό μέσω της μάθησης.
Περισσότερα