14 Μαΐ 2013

Διημερίδα στο ΑΠΘ: Φύλο και Σεξουαλικότητα

Η κοινότητα LGBTIQ της Θεσ/νίκης διοργανώνει διημερίδα με θέμα το φύλο και τη σεξουαλικότητα, κατά την οποία θα παρουσιαστούν και θα συζητηθούν πολλά θέματα που αφορούν την κοινότητα αλλά και όλους όσοι ενδιαφέρονται για θέματα ισότητας των φύλων.

Ακολουθεί το δελτίο τύπου της οργάνωσης

Δελτίο Τύπου

Η Good As You(th), κοινότητα LGBTIQ νέων Θεσσαλονίκης, σας προσκαλεί το Σάββατο 18 και την Κυριακή 19 Μαΐου 2013, στο χώρο της Σχολής Θετικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, σε διημερίδα εκδηλώσεων με κεντρικό θέμα το φύλο και τη σεξουαλικότητα.

Το εγχείρημα της διοργάνωσης μιας εκδήλωσης από εμάς για εμάς προέκυψε έπειτα από μια σειρά συζητήσεων, με κοινό γνώμονα την επικοινωνία των εμπειριών μας και τη διαπραγμάτευση ανάλογης θεματολογίας σε ένα ανοιχτό, ελεύθερο και δημόσιο Πανεπιστήμιο.

Ξεκινάμε με σημείο αναφοράς τις ζωές και τα προσωπικά μας βιώματα, και με αφορμή αυτά επεκτεινόμαστε σε ένα θεωρητικό διάλογο πάνω στις ταυτότητες, τις επιθυμίες και τη σεξουαλικότητα, με μέλημα την ανάδειξη της έμφυλης ποικιλομορφίας και την εναντίωση στον κυρίαρχο και καταπιεστικό λόγο. Εκτιμούμε ότι η θεωρητική/επιστημονική γνώση τείνει να απομονώνεται από την καθημερινή/πρακτική εμπειρία, δημιουργώντας ανάμεσά τους ένα χάσμα εμφανές, αλλά όχι αγεφύρωτο. Για το λόγο αυτό, προσανατολιζόμαστε σε μια σύνδεση των εμπειριών μας με το θεωρητικό υπόβαθρο που κινείται γύρω από αυτές. Επιχειρούμε να θέσουμε το πλαίσιο για διάλογο, αυτοκριτική ή/και εναντίωση, παρέχοντας τη δυνατότητα εξερεύνησης και αξιοποίησης των εναλλακτικών θεωρήσεων μέσα στην ακαδημαϊκή κοινότητα. Με αυτό το σκεπτικό, ζητήσαμε από τους εισηγητές μας (ακαδημαϊκούς, θεωρητικούς και μέλη της κοινότητας) μια κριτική προσέγγιση στα θέματα που θα αναλύσουν και όχι μια ακαδημαϊκή διάλεξη. Το σημαντικότερο για εμάς είναι οι εισηγήσεις να λειτουργήσουν σαν εισαγωγή για έναν περαιτέρω μεταξύ μας διάλογο πάνω σε θέματα-τόπους της καθημερινότητάς μας.

  • Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, προβληματιζόμαστε και συζητάμε πάνω στις ακόλουθες θεματικές ενότητες:
  • Θεωρίες φύλου, αποδόμηση έμφυλων ρόλων και (ετερο)κανονικότητας
  • Επιστημονικό κύρος και διεμφυλικότητα: αποκλεισμός και παθολογικοποίηση
  • Αναπαραστάσεις της ποικιλομορφίας φύλου και σεξουαλικότητας στην τέχνη και το λόγο
  • Πολιτικά συστήματα και ομοφυλοφιλία
  • ΛΟΑΤ Κίνημα: ιστορική αναδρομή & δικαιώματα, στερήσεις και διεκδικήσεις

Πρόγραμμα Διημερίδας

Πηγή / Περισσότερες Πληροφορίες

Εισαγωγική Φωτογραφία ]]>

11 Απρ 2012

Η ομοφοβία παρατηρείται σε άτομα με υποβόσκουσες ομοφυλοφιλικές τάσεις'

Η ομοφοβία αναφέρεται σε ένα σύνολο σκέψεων, πράξεων και ιδεολογιών που εναντιώνονται στον σεξουαλικό προσανατολισμό, τον τρόπο ζωής και τα δικαιώματα που διεκδικούν οι ομοφυλόφιλοι. Επί της ουσίας πρόκειται για μια γενικευμένου τύπου φοβική αντίδραση προς άτομα με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό από αυτόν του ομοφοβικού. Ή τουλάχιστον αυτή είναι η πιο συνήθης περιγραφή, η οποία όμως σύμφωνα με μελέτες των τελευταίων ετών έχει μια μικρή ανακρίβεια: ο ομοφοβικός δεν έχει απαραίτητα ετεροσεξουαλικό σεξουαλικό προσανατολισμό. Αυτή η παραραήρηση για την ομοφοβία δεν είναι κάτι καινούργιο, καθώς η ψυχαναλυτική προσέγγιση εδώ και δεκαετίες ερμηνεύει την ομοφοβία ως εκδήλωση καταπιεσμένης ομοφυλοφιλίας. Πλέον όμως, αυτή η θεωρία υποστηρίζεται και από εμπειρικά πειραματικά δεδομένα.

Μια χαρακτηριστική πρόσφατη έρευνα των πανεπιστημίων Rochester, Essex, England και California12 υπογραμμίζει το γεγονός ότι άτομα που αυτοπεριγράφονται ως ετεροφυλόφιλοι αλλά εμφανίζουν ομοφυλοφιλικές τάσεις βάσει των απαντήσεών τους σε ψυχολογικά τεστ, είναι πιθανό να αναπτύσουν ομοφοβικές αντιδράσεις, καθώς οι ομοφυλοφιλικές συμπεριφορές τους θυμίζουν τα δικά τους καταπιεσμένα συναισθήματα. Στρέφουν δηλαδή την εσωτερική τους οργή στο περιβάλλον τους, στοχοποιόντας τρίτους και όχι τον εαυτό τους, ενεργοποιώντας έτσι έναν μηχανισμό άμυνας του εγώ τους.

Τα πειράματα

Στην έρευνα έγιναν πολλά και διαφορετικά πειράματα σε φοιτητικό πληθυσμό των πανεπιστημίων που συμμετείχαν σε αυτή. Στο πρώτο, οι συμμετέχοντες έπρεπε να αντιστοιχίσουν δύο κατηγορίες λέξεων ή εικόνων όσο πιο γρήγορα μπορούσαν. Ανάμεσα στις λέξεις συμπεριλαμβάνονταν οι λέξεις «εγώ», «άλλοι», «ομοφυλοφιλία», «ετεροφυλοφιλία», καθώς και εικόνες ομοφυλόφιλων ή ετεροφυλόφιλων ζευγαριών. Το τεστ αυτό, γνωστό και ως Implicit Association Test (IAT) χρησιμοποιείται ευρέως στην μελέτη υποσυνείδητων τάσεων όπως π.χ. ομοφυλοφιλικές, ομοφοβικές ή ρατσιστικές τάσεις (δείτε μια επίδειξη εδώ). Ο συμμετέχοντας βλέπει μια λέξη για στο κέντρο της οθόνης του για λίγα χιλιοστά του δευτερολέπτου (π.χ. τη λέξη «εγώ» και στη συνέχεια παρουσιάζονται δύο κατηγορίες αριστερά και δεξιά στην οθόνη (π.χ. οι λέξεις «ομοφυλοφιλία» και «ετεροφυλοφιλία»). Σκοπός του είναι να αντιστοιχίσει τη λέξη με την σωστή κατηγορία. Φυσικά, πριν από κάθε πείραμα έχουν δωθεί οδηγίες για την σωστή αντιστοιχεία (π.χ. «αντιστοίχισε τη λέξη ‘εγώ’ με την λέξη ‘ομοφυλοφιλια’ και τη λεξη ‘αυτοι’ με τη λεξη ‘ετεροφυλοφιλία'» ή και το αντίστροφο (βλ. Εικόνες 1 και 2). Οι καταπιεσμένοι ομοφυλόφιλοι τείνουν να απαντούν πιο γρήγορα και με λιγότερα λάθη όταν πρέπει να αντιστοιχίσουν τη λέξη «εγώ» με την «ομοφυλοφιλία», παρά όταν πρέπει να αντιστοιχίσουν το «εγώ» με την «ετεροφυλοφιλία».

[caption id="attachment_2447" align="aligncenter" width="300"] Εικόνα 1: IAT test όπου ο συμμετέχοντας πρέπει να αντιστοιχίσει το «εγώ» με τη λέξη «ομοφυλοφιλία»[/caption] [caption id="attachment_2448" align="aligncenter" width="300"] Εικόνα 2: IAT test όπου ο συμμετέχοντας πρέπει να αντιστοιχίσει το «εγώ» με τη λέξη «ετεροφυλοφιλία»[/caption]

Σε ένα δεύτερο πείραμα, οι συμμετέχοντες μπορούσαν να περιηγούνται ελεύθερα σε φωτογραφίες που έδειχναν ομόφυλα (άνδρες) ή ετερόφυλα άτομα (γυναίκες). Οι καταπιεσμένοι άνδρες ομοφυλόφιλοι παιρνούσαν σημαντικά περισσότερο χρόνο κοιτάζοντας τις φωτογραφίες που έδειχναν άνδρες, παρά αυτές που έδειχναν γυναίκες. Στο τρίτο πείραμα οι συμμετέχοντες απάντησαν σε μια σειρά από ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μεγάλωσαν και την προσωπικότητα των γονιών τους, κάτι που επέτρεψε στους επιστήμονες να δουν ότι οι καταπιεσμένοι ομοφυλόφιλοι μεγάλωσαν σε ένα αυστηρό περιβάλλον με αυστηρές ομοφοβικούς κανόνες συμπεριφοράς (π.χ. με αυστηρά όρια στο τι επιτρέπεται να κάνει ένας άνδρας και μια γυναίκα ή για το εάν επιτρέπεται στα μέλη της οικογένειας να κάνουν παρέα με ομοφυλόφιλα άτομα). Τέλος, οι συμμετέχοντες ενός τέταρτου πειράματος απάντησαν σε μια σειρά ερωτηματολογίων που μετρούσαν τα επίπεδα ομοφοβίας, τόσο της έκδηλης, όσο και της υποσυνείδητης.

Αποτελέσματα

Οι συμμετέχοντες με υποστηρικτικούς, λιγότερο αυστηρούς και ανοιχτόμυαλους γονείς αντιμετώπιζαν λιγότερες συγκρούσεις στην αποδοχή της «κρυφής» σεξουαλικότητας τους, ακόμη και αν αυτή ερχόταν σε σύγκρουση με την έκδηλη σεξουαλικότητα (αυτή που δήλωναν δηλαδή όταν ρωτούνταν εάν είναι ετεροφυλόφιλοι ή ομοφυλόφιλοι). Αντίθετα, οι συμμετέχοντες με αυστηρούς και αυταρχικούς γονείς έδειχναν έντονες εσωτερικές συγκρούσεις και δεν είχαν επαφή με την υποβόσκουσα σεξουαλικότητά τους.

Το πιο σημαντικό εύρημα όμως ήταν πως οι συμμετέχοντες που έτειναν να βλέπουν τον εαυτό τους περισσότερο ετεροσεξουαλικό σε σχέση με την «κρυφή» σεξουαλικότητα, έτειναν να παρουσιάζουν μεγαλύτερα επίπεδα ομοφοβίας. Με άλλα λόγια, όσο μεγαλύτερη είναι η εσωτερική σύγκρουση που νιώθει το άτομο για την σεξουαλικότητά του, τόσο πιο έντονη θα είναι η βίαιη συμπεριφορά και οι αρνητικές και στερεοτυπικές σκέψεις για τα ομοφυλόφιλα άτομα.

Τα αποτελέσματα αυτά υποστηρίζουν αυτό το οποίο υπογραμμίζουν εδώ και πολλές δεκαετίες οι ψυχοδυναμικοί ψυχαναλυτές, ότι δηλαδή οι ομοφοβικές αντιδράσεις είναι ουσιαστικά ένας μηχανισμός προστασίας του εγώ, αποτέλεσμα του οποίου είναι η εσωτερική σύγκρουση να μεταφέρεται στο περιβάλλον και -κυρίως- προς αυτούς που αναπτύσσουν τις ομοφυλόφιλες συμπεριφορές, τις οποίες το άτομο θεωρεί απαγορευμένες.

Εισαγωγική Φωτογραφία
]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Mental Health Today: Is Some Homophobia Self-Phobia? []
  2. The Situationist: Homophobia = Self-phobia? []
10 Οκτ 2011

Το φαινόμενο της ομοφοβίας

Η Ομοφοβία η Ομοερωτοφοβία ορίζεται από το Journal of Homosexuality ως μια παθολογική έκφραση αρνητικών συναισθημάτων καθώς και συμπεριφορών κατά των ομοφυλόφιλων. Πολλές μελέτες έχουν αποδείξει ότι αυτό το φαινόμενο βασίζεται στην προκατάληψη που δημιουργείται από την άγνοια και καταλήγει σε διάκριση ενάντια στους ομοφυλόφιλους. Το μίσος αυτό έχει ως βάση του το φόβο καθώς και την έλλειψη ανοχής προς τη διαφορετικότητα και είναι άμεσα συνδεδεμένο με το ρατσισμό και το σεξισμό.

Η ομοφοβια μπορεί να εκφραστεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους όπως λεκτικές επιθέσεις, εξευτελισμό, διακρίσεις στο χώρο εργασίας, λογοκρισία στα Μ.Μ.Ε, ακόμη και με ακραίες μορφές βίας τα λεγόμενα εγκλήματα μίσους (εξαιτίας σεξουαλικού προσανατολισμού) που επιφέρουν ακόμα και το θάνατο. Τα άτομα που ενεργούν με τέτοιους τρόπους χαρακτηρίζονται ως ομοφοβικά.

Υποσυνείδητος σκοπός του ομοφοβικού ατόμου είναι μέσω των παραπάνω αρνητικών εκδηλώσεων απέναντι στου ομοφυλόφιλους να διαφοροποιήσει τη θέση του και να δείξει έμπρακτα ότι δεν ανήκει και δεν θέλει να ανήκει σε αυτή την κατηγόρια ατόμων που θεωρεί ως μη φυσιολογικά. Πολλές έρευνες έχουν δείξει ότι οι ομοφοβικές συμπεριφορές συνδέονται άμεσα με χαμηλή αυτοεκτίμηση, ανασφαλή κοινωνική ταυτότητα καθώς και με καταπιεσμένα ομοερωτικά συναισθήματα. Μόνο άτομα που είναι αμφιλεγόμενα ως προς τη δική τους ταυτότητα αντιλαμβάνονται την ομοφυλοφιλία ως απειλή και αντιδρούν με βία όταν έρχονται αντιμέτωποι με τη διαφορετικότητα η οποία τους προκαλεί μεγάλο ποσοστό άγχους (Simoni & Walters 2001).

Τύποι Ομοφοβίας

  • Προσωπική Ομοφοβία : Η άποψη ότι οι ομοφυλόφιλοι είναι ανήθικοι, αμαρτωλοί, άρρωστοι και κατώτεροι από τους ετεροφυλόφιλους. Όταν παρατηρείται αυτό το φαινόμενο σε ομοφυλόφιλο άτομο ονομάζεται Εσωτερικευμένη Ομοφοβια.
  • Διαπροσωπική Ομοφοβια : Είναι ο φόβος και το μίσος απέναντι στους ομοφυλόφιλους που εκφράζεται με αρνητικές συμπεριφορές και επιθετικές τάσεις.
  • Ομοφοβια της Κουλτούρας : Αναφέρεται στις κοινωνικές δομές και τις άγραφες “νόρμες” που υποδεικνύουν πως το να είσαι ετεροφυλόφιλος είναι το μόνο φυσιολογικό και αποδεκτό από το κοινωνικό σύνολο.
  • Θεσμική Ομοφοβια : Το φαινόμενο όπου η Κυβέρνηση, η Εκκλησία ,η Παιδεία καθώς και διάφορες επιχειρήσεις κάνουν διακρίσεις με βάση τον σεξουαλικό προσανατολισμό.

Στην Ελλάδα, τη χώρα που γέννησε τη δημοκρατία, από πρόσφατη ερευνά αποδεικνύεται ότι παρόλο που το 17% του δείγματος αναφέρει ότι έχει φίλους ομοφυλόφιλους, το 84% διαφωνεί με το γάμο μεταξύ ομοφυλόφιλων και το 89% διαφωνεί με την υιοθεσία παιδιών από ζευγάρια του ίδιου φύλου (Ευρωβαρόμετρο 2006-2008). Αυτά τα ποσοστά είναι πολύ μεγαλύτερα συγκριτικά με την υπόλοιπη Ευρώπη με αποτέλεσμα η Ελλάδα να τοποθετείται ανάμεσα στις πιο ομοφοβικές χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Paulou,2009).

Ας ελπίσουμε ότι με σωστή παιδεία και ενημέρωση θα μειωθεί η άγνοια και το φαινόμενο της ομοφοβιας στο μέλλον θα εξαλειφθεί. Παρόλο που η ομοφοβία δεν έχει καταχωρηθεί ποτέ ως επίσημη διαταραχή στο DSM προσωπικά πιστεύω ότι εάν η ερευνά το υποστηρίξει ίσως στο μέλλον και να δούμε μια τέτοια καταχώρηση.

Αναδημοσίευση από το Healthier World έπειτα από σχετική άδεια: Το φαινόμενο της ομοφοβίας

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

04 Οκτ 2010

Υπόθεση Tyler Clementi: ομοφυλοφιλία, cyber-bullying και διαδίκτυο

Πριν από 2-3 μήνες ανέβασα ένα άρθρο για το φαινόμενο της διαδικτυακής βίας, το λεγόμενο cyber-bullying, και τις διάφορες μορφές που έχει αρχίσει να παίρνει η παρενόχληση μέσω διαδικτύου. Μάλιστα, όπως εξηγούσα και εκεί, ανάμεσα στις πιο συνηθισμένες μορφές παρενόχλησης είναι η αποκάλυψη προσωπικών δεδομένων (π.χ. τηλέφωνα, διευθύνσεις, φωτογραφίες, βίντεο κτλ) δίχως την συγκατάθεση του θύματος. Σίγουρα όταν έγραφα εκείνο το άρθρο δεν φανταζόμουν πως λίγους μήνες μετά θα μιλούσαμε για μία από τις τραγικότερες επιβεβαιώσεις για την επικινδυνότητα του φαινομένου αυτού. Μιλάω φυσικά για την υπόθεση του Tyler Clementi.

Για όσους δεν γνωρίζουν, ο Clementi ήταν ένας πρωτοετής φοιτητής και ταλαντούχος βιολιστής σε ένα πανεπιστήμιο των ΗΠΑ, ο οποίος αυτοκτόνησε πριν από περίπου 10 ημέρες πηδώντας από μια γέφυρα. Ο λόγος; Οι συγκάτοικοί του ανέβασαν στο διαδίκτυο ένα σύντομο βίντεο που τράβηαν κρυφά στο οποίο φαινόταν ο Clementi να βρίσκεται σε ερωτικές περιπτύξεις με τον σύντροφό του. Βλέπετε τύχαινε να είναι ομοφυλόφιλος και από ότι φαίνεται δεν άντεξε το στίγμα το οποίο του φόρτωσαν οι δύο συγκάτοικοί του.

Η είδηση αυτή δημιούργησε ένα κύμα αντιδράσεων σε όλες τις ΗΠΑ, με φοιτητές και γονείς να διαδηλώνουν υπέρ της ανεκτικότητας (αν όχι αποδοχής) απέναντι στην ομοφυλοφιλία. Δεν είναι άλλωστε η μόνη αυτοκτονία ομοφυλόφιλου μετά από παρενόχλησή του που συμβαίνει στις ΗΠΑ. Υπάρχουν τουλάχιστον άλλες 3 περιπτώσεις μέσα στον τελευταίο μήνα και πολλοί φοβούνται ότι ο πραγματικός αριθμός μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερος.

Το περιστατικό αυτό έχει αρκετές πτυχές. Πρώτα και κύρια εγείρει το θέμα της σεξουαλικής ελευθερίας και της αποδοχής της ομοφυλοφιλίας ή έστω την ανεκτικότητά της από την σύγχρονη δυτική κοινωνία (δεν αναφερόμαστε καν στις ανατολικές και δη στις μουσουλμανικές κοινωνίες που σε πολλές περιπτώσεις η ομοφλοφιλία τιμωρείται ακόμη και σήμερα με θάνατο). Οι νεαροί που όχι μόνο θεώρησαν ότι έχουν το δικαίωμα να παραβιάσουν την ιδιωτική ζωή του Clementi και του συντρόφου του, αλλά και ότι θα ήταν αστείο να το δημοσιεύσουν στο διαδίκτυο, δεν είναι κάποιοι εκτός κοινωνίας. Τα άτομα αυτά μεγάλωσαν και γαλουχήθηκαν με συγκεκριμένες αρχές -τις οποίες δεν θα ήθελα να κρίνω εφόσον δεν γνωρίζω περισσότερα για το περιβάλλον τους- για τις οποίες ευθύνη φέρει το σύνολο της κοινωνίας που δεν έχει πάρει κάποια ξεκάθαρη θέση απέναντι στην ομοφυλοφιλία.

Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι οι νεαροί ήθελαν απλά να πειράξουν τον Clementi και ότι θα ανέβαζαν το βίντεο στο διαδίκτυο, αυτό εγείρει άλλα ερωτήματα σχετικά με την προστασία της ιδιωτικής ζωής την εποχή του διαδικτύου. Μήπως τελικά τα διάφορα εργαλεία που υπάρχουν στο διαδίκτυο έχουν αρχίσει και δημιουργούν κάποιες διαφορετικές νόρμες όσον αφορά την ιδιωτικότητα; Πριν από 10-15 χρόνια ο στιγματισμός σε παρόμοιες περιπτώσεις είχε εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά. Καταρχήν ήταν εστιασμένος τοπικά, που σημαίνει ότι μια μικρή κοινότητα ήταν αυτή που γνώριζε και που ασκούσε πίεση στον στιγματισμένο, οπότε η λύση μερικές φορές ήταν προφανής: αλλαγή περιβάλλοντος. Έπειτα, χρονικά, το στίγμα είχε συγκεκριμένη διάρκεια ζωής. Δεν μπορούσε εύκολα να επηρεάσει την ζωή σου π.χ. σε βάθος δέκα χρόνων. Όλα αυτά έχουν αλλοιωθεί με την επέλλαση του διαδικτύου. Πλέον οι δημόσιες αποκαλύψεις (οι οποίες έχουν γίνει πολύ πιο εύκολες χάρη στην υπεροχή της τεχνολογίας) κάνουν το γύρο ολόκληρου του κόσμου σε ελάχιστα λεπτά και τα δεδομένα αυτά παραμένουν σχεδόν για πάντα διαθέσιμα online, δημιουργώντας τον κίνδυνο πρόσβασης σε αυτά από μελλοντικούς εργοδότες, φίλους κτλ

Το διαδίκτυο δεν είναι απλά ένα εργαλείο. Είναι ένας ολόκληρος νέος αχανής κόσμος μέσα στον οποίο ζούμε, με όλα τα θετικά και τα αρνητικά του. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως όταν καθόμαστε πίσω από μια οθόνη και ένα πληκτρολόγιο, τα όσα θα πούμε ή θα κάνουμε online σίγουρα έχουν αντίκτυπο στην «πραγματική» ζωή των συνανθρώπων μας. Η ελευθερία θέλει και υπευθυνότητα.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

28 Οκτ 2009

Ο Δρ. Breeding για την Ψυχολογία του Μίσους

Ο Δρ. Breeding, μιλάει για την ψυχολογία του μίσους, τον θυμό, την προκατάληψη, την έλλειψη ενσυναίσθησης και την επίθεση που δέχονται κοινωνικές μειονότητες όπως αλλόθρησκοι, αλλοεθνείς, ομοφυλόφιλοι κτλ..]]>

24 Ιαν 2008

Ομοφυλοφιλία και Ψυχολογία

Η ομοφυλοφιλία είναι μια συμπεριφορά που έχει γίνει αντικείμενο μεγάλης διαμάχης κατά τη διάρκεια σχεδόν όλου του περασμένου αιώνα έως και σήμερα. Ίσως γιατί -όπως κάθε αποκλίνουσα συμπεριφορά- έχει το στοιχείο του ξένου, του διαφορετικού, του «άλλου» που αυτόματα ταυτίζεται με την απειλή και τον κίνδυνο. Τα τελευταία χρόνια η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από την φύση της ομοφυλοφιλίας. Γεννιόμαστε ομοφυλόφιλοι ή γινόμαστε; Προσωπικά δεν μπορώ να κατανοήσω τον λόγο που υπάρχει τόσο μεγάλο ενδιαφέρον -δεν αναφέρομαι στο επιστημονικό ενδιαφέρον- για τα αίτια της ομοφυλοφιλίας. Όπως και να έχει αυτή παραμένει μια κατάσταση, μια ροπή, μια επιλογή ή μια ανάγκη ενός ανθρώπου και άσχετα από το που πηγάζει είναι ευθύνη όλων μας να την σεβαστούμε.

Σε αυτό το post δεν θα εστιάσω στις έρευνες που γίνονται γύρω από τα αίτια της ομοφυλοφιλίας, αλλά στην σχέση αυτής της «αποκλίνουσας» σεξουαλικής συμπεριφοράς με την Ψυχολογία.

Πριν ξεκινήσουμε όμως θα ήταν χρήσιμο, όπως πάντα, να δώσουμε έναν ορισμό στον όρο που μας ενδιαφέρει. Πως ορίζεται η ομοφυλοφιλία; Καταρχήν η λέξη προφανώς και είναι ελληνική και προέρχεται από την σύνθεση τριών λέξεων: «όμοιος», «φύλο» και «φίλος». Κυριολεκτικά λοιπόν σημαίνει «αυτός που είναι φίλος του ίδιου φύλου». Για μια ακόμη φορά όμως (όπως είχαμε αναφέρει και στην περίπτωση της «παιδοφιλίας»), η λέξη «φίλος» δεν νοείται με την έννοια που την χρησιμοποιούμε σήμερα, αλλά με την έννοια του «εραστής». Οπότε φτάνουμε και στον τελικό ορισμό της ομοφυλοφιλίας η οποία ορίζεται ως την σεξουαλική έλξη ή συμπεριφορά ενός ατόμου που έχει ως αποδέκτη άτομο του ίδιου φύλου. Δύο σημαντικές διευκρινήσεις είναι πως: α) Μιλάμε όχι μόνο για συμπεριφορά, αλλά ακόμη και για σεξουαλική έλξη, αλλά… β) Για να χαρακτηριστεί κάποιος ως ομοφυλόφιλος θα πρέπει να έχει συνεχιζόμενες τέτοιου είδους συμπεριφορές (ή σκέψεις/ορμές στην περίπτωση της έλξης). Οπότε ο φόβος των περισσοτέρων (ανδρών κυρίως) ότι αν τυχόν τους περάσει από το μυαλό η παραμικρή ομοφυλοφιλική σκέψη/εικόνα, τότε αυτόματα αυτό σημαίνει ότι έχουν … αλλάξει σεξουαλική ταυτότητα, προφανώς και δεν στέκει. γ) Παρόλο που μας ενδιαφέρει η ανθρώπινη σεξουαλική δραστηριότητα, ωστόσο είναι χρήσιμο να πούμε πως η ομοφυλοφιλία συναντάται γενικότερα στο ζωικό βασίλειο. Πολλοί μάλιστα πιστεύουν ότι η ομοφυλοφιλία αποτελεί εξελικτικό μηχανισμό του ανθρώπινου είδους (έλεγχος της υπεργεννητικότητας).

Φυσικά η έντονη σχέση που είχε η επιστήμη και η θρησκεία είχε αφήσει τα σημάδια της πάνω στο θέμα της ομοφυλοφιλίας, αφού θεωρείται αμαρτία σε θρησκευτικό επίπεδο, η ομοφυλοφιλία μεταφράστηκε αυτόματα σε παθολογία σε ιατρικό (και αργότερα ψυχιατρικό) επίπεδο. Αυτή η ρετσινιά έμελλε να ακολουθεί τους ομοφυλόφιλους τουλάχιστον ως τα τέλη του 19ου αιώνα, όπου άρχισαν σιγά-σιγά να ακούγονται και νέες -επιστημονικές και μη- απόψεις πάνω στο θέμα.

Ο Φρόιντ και η ομοφυλοφιλία

Από τους πρώτους που μίλησαν για την ομοφυλοφιλία ήταν και ο πατέρας της ψυχοδυναμικής θεωρίας, Σ. Φρόιντ. ο Φρόιντ πίστευε ότι η ομοφυλοφιλία δεν είναι έμφυτη, αλλά αποτελεί αποτέλεσμα συγκεκριμένων ψυχολογικών ενεργειών κατά την παιδική ηλικία. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την θεωρία του, ο καθοριστικός παράγοντας για να γίνει κάποιος ομοφυλόφιλος αποτελεί η «φάση πολύ ισχυρής αλλά σύντομης δυνατής συσχέτισης του παιδιού με κάποια γυναίκα». Η γυναίκα αυτή προφανώς είναι η μητέρα του παιδιού ή οποιαδήποτε θηλυκή (-μητρική) φιγούρα ήταν παρούσα τόσο έντονα στην παιδική ηλικία του ατόμου. Ύστερα από αυτή τη φάση ενασχόλησης η κυρίαρχη θηλυκή φιγούρα χάνεται και μαζί με αυτή χάνεται και το Αντικείμενο του παιδιού. Έτσι – πάντα σύμφωνα με τον Φρόιντ- το Εγώ αντικειμενικοποιεί τον ίδιο του τον εαυτό μετατρέποντάς τον στην φιγούρα αυτή. Άλλος καθοριστικός παράγοντας είναι η έντονη απουσία του πατέρα η οποία σύμφωνα με τον Φρόιντ «δεν είναι απίθανο να οδηγήσει στην ίδια ψυχολογική αποτύπωση».

Φυσικά ο Φρόιντ αναφέρθηκε κυρίως στην ανδρική ομοφυλοφιλία, αφήνοντας την εξήγηση της γυναικείας ομοφυλοφιλίας στην γενικότερη θεωρία του (η οποία φυσικά κρίνεται άκρως φαλλοκρατική και γι’ αυτό μερικοί μεταφροϋδικοί ψυχολόγοι προσπάθησαν να την αλλάξουν).

Τέλος, αξίζει να αναφερθεί το βάθος που έδωσε ο Φρόιντ στην ομοφυλόφιλη σχέση, το οποίο είναι πρωτάκουστο ως σκέψη για πολλούς ακόμη και σήμερα, πόσο μάλλον 100 χρόνια πριν. Σύμφωνα λοιπόν με τον πατέρα της Ψυχανάλυσης, μια ομοφυλόφιλη σχέση δεν είναι απλά μια ερωτική επαφή μεταξύ δύο ανδρών με την οποία ικανοποιούν τις σεξουαλικές ορμές τους. Είναι κάτι πολύ περισσότερο από αυτό, μιας και εμπλέκει μια βαθύτερη συναισθηματική και ψυχολογική σύνδεση των δύο ατόμων, όπως ακριβώς μιλάμε και για τις ετεροφυλόφιλες σχέσεις. Φυσικά η οπτική γωνία από την οποία έβλεπε τις ομοφυλόφιλες σχέσεις ήταν εντελώς διαφορετική από αυτήν των ετεροφυλόφιλων σχέσεων, αλλά σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε ότι ο Φρόιντ εξέφρασε αρκετά προοδευτικές ιδέες για την εποχή του. Μάλιστα μερικοί μεταφροϋδικοί ψυχαναλυτές κατηγορήθηκαν για την αυστηρή, άδικη και ίσως και «αντιεπιστημονική» τους εμμονή εναντίον της ομοφυλοφιλίας. Ένα καλό παράδειγμα είναι ο δεύτερος πιο γνωστός ψυχοδυναμικός ψυχολόγος, ο Γιούνκ, ο οποίος σε αρκετά σημεία στα γραπτά του αφήνει να εννοηθεί ότι οι ομοφυλόφιλοι έχουν συγκεκριμένα αρνητικά χαρακτηριστικά λόγω ακριβώς της σεξουαλικής τους προτίμησης.

Όπως και να έχει οι ψυχοδυναμικοί ψυχολόγοι παραμένουν μέχρι και σήμερα το κύριο σώμα «κατηγόρων» εναντίον της ομοφυλοφιλίας.

Η ομοφυλοφιλία και ο Αμερικανικός Σύνδεσμος Ψυχιατρικής

Η ομοφυλοφιλία αρχικά είχε καταχωρηθεί ως ψυχική διαταραχή στο επίσημο διαγνωστικό εγχειρίδιο (DSM) του Αμερικανικού Συνδέσμου Ψυχιατρικής (APA). Στα τέλη της δεκαετίας του 60′ και κατά τις αρχές της δεκαετίας του 70′, ο APA αναγκάστηκε αν αλλάξει τακτική για δύο κυρίως λόγους: λόγω των κοινωνικών ζυμώσεων που είχαν ξεκινήσει οι οποίες έδειχναν μια πιο αποδεκτική διάθεση απέναντι στην ομοφυλοφιλία, αλλά και φυσικά λόγω των έντονων  πιέσεων πολλών μελών του APA, τα οποία είχαν έντονες διαφωνίες με την αντιμετώπιση της ομοφυλοφιλίας ως ψυχική διαταραχή. Έτσι, το DSM-ΙΙ κυκλοφόρησε μη έχοντας την ομοφυλοφιλία στις σεξουαλικές διαταραχές. Στη θέση της όμως μπήκε μια γενικότερη σεξουαλική διαταραχή, αυτή του «Διαταραγμένου Σεξουαλικού Προσανατολισμού» (Sexual Orientation Disturbance). Αυτό αποτέλεσε ένα ορόσημο για την αντιμετώπιση της ομοφυλοφιλίας από την επίσημη ψυχιατρική, μιας και έθεσε τα θεμέλια για έναν νέο τρόπο σκέψης γύρω από αυτή την αποκλίνουσα συμπεριφορά.

Όμως λίγα χρόνια αργότερα -και συγκεκριμένα το 1980- η νέα έκδοση του DSM (η τρίτη) περιείχε μια νέα διαταραχή η οποία στιγμάτιζε για άλλη μια φορά την ομοφυλοφιλία. Η διαταραχή είχε την ονομασία «Εγω-δυστονική ομοφυλοφιλία» (ego-dystonic homosexuality) και τα χαρακτηριστικά της ήταν: 1)Επίμονη έλλειψη ετεροφυλοφιλικής σεξουαλικής διέγερσης την οποία ο ασθενής βιώνει ως εμπόδιο για την έναρξη ή την διατήρηση μιας επιθυμητής ετεροσεξουαλικής σχέσης. 2)Συνεχιζόμενο άγχος από την επίμονη, ανεπιθύμητη ομοφυλοφιλική σεξουαλική διέγερση.

Το πρόβλημα με την συγκεκριμένη διαταραχή δεν ήταν τα χαρακτηριστικά της, τα οποία πράγματι μπορούν να μεταφραστούν σε διαταραχή, αλλά με το γεγονός ότι η συγκεκριμένη διαταραχή αναφερόταν αποκλειστικά στους ομοφυλόφιλους. Δεν υπήρχε δηλαδή κάποια αντίστοιχη ψυχική διαταραχή για τις ανεπιθύμητες ετεροφυλόφιλες σχέσεις, υπονοώντας ότι αυτές δεν μπορούν να υπάρχουν, υπόθεση που πλέον έχει καταρριφθεί αν αναλογιστούμε τον μεγάλο αριθμό ατόμων με ομοφυλοφιλικές τάσεις που προσπαθούν να μείνουν σε μια ετεροφυλοφιλική σχέση λόγω κοινωνικής πίεσης.

Το οριστικό τέλος της διαταραχοποίησης της ομοφυλοφιλίας δόθηκε έξι χρόνια αργότερα, όταν με την ανανεωμένη τρίτη έκδοση του DSM ο APA αφαίρεσε εντελώς την ομοφυλοφιλία από τον κατάλογο των σεξουαλικών διαταραχών, αντικαθιστώντας την «εγω-δυστονική ομοφυλοφιλία» και πάλι με μια γενικότερη διαταραχή όπου το άτομο (ομοφυλόφιλο ή ετεροφυλόφιλο) νιώθει έντονο άγχος για τον σεξουαλικό του προσανατολισμό.

Η ομοφυλοφιλία σήμερα

Σήμερα, μετά από πολλές παγκόσμιες προσπάθειες συζήτησης του θέματος και εξοικείωσης των κοινωνιών με την ομοφυλοφιλία, το στίγμα κατά της ομοφυλοφιλίας όσο πάει γίνεται και λιγότερο έντονο και σε μερικές χώρες της Δύσης τείνει να εκλείψει. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και σε επαγγελματικό επίπεδο μεταξύ των θεραπευτών. Οι περισσότεροι πρακτικοί ψυχικής υγείας δεν θεωρούν σε καμία περίπτωση την ομοφυλοφιλία διαταραχή και τους ομοφυλόφιλους «ανώμαλους». Φυσικά αυτό ισχύει κυρίως για τις δυτικού τύπου κοινωνίες, καθώς είναι δύσκολο να υπάρξουν στοιχεία για άλλες χώρες όπου η ομοφυλοφιλία (εκτός από ανωμαλία ή αμαρτία) θεωρείται και ποινικό αδίκημα το οποίο μπορεί να τιμωρηθεί μέχρι και με την θανατική ποινή! Είναι πρακτικά αδύνατο ένας λειτουργός ψυχικής υγείας να υπερασπιστεί ανοιχτά τους ομοφυλόφιλους, από τη στιγμή που η πράξη της ομοφυλοφιλίας ισοδυναμεί με έγκλημα.

Αυτό που έχει αλλάξει σήμερα στον τρόπο που οι επιστήμονες προσεγγίζουν το θέμα της ομοφυλοφιλίας είναι η μεγάλη γκάμα εργαλείων που έχουμε στην διάθεσή μας για να εξετάσουμε το φαινόμενο από πολλές διαφορετικές σκοπιές: ψυχικά αίτια, βιολογικά αίτια, κοινωνικά αίτια κτλ. Σε αυτό βοήθησε πολύ το κίνημα των προηγούμενων δεκαετιών το οποίο έδωσε την ευκαιρία στους ομοφυλόφιλους να βγουν προς τα έξω και να πάψουν να κρύβονται και να προσποιούνται, γεγονός που έκανε την πρόσβαση σε αυτές τις ομάδες πολύ ευκολότερη.

Πηγές / Περισσότερες Πληροφορίες

[Photo by Orin Optiglot]

]]>