21 Απρ 2016

Τα τρία κοστούμια των σχέσεων

Στην αρχή της ερωτικής μας ζωής, οι άνθρωποι, φέρουμε την περιουσία της ψυχής μας απείραχτη· ανέγγιχτη από οποιονδήποτε άλλο παρά ημών, έτοιμη να επενδυθεί σε εκείνον που θα επιλέξουμε. Η λέξη επένδυση, εδώ, κρύβει μεγαλύτερη σημασία από όσο φανερώνει η πρώτη ανάγνωσή της καθώς – με μία ασυνείδητη κυριολεξία – αφορά το ντύσιμο του εκλεκτού μας με το συναισθηματικό μας ενδυματολόγιο, το οποίο, όμως, είναι στις δικές μας διαστάσεις… Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν προσπαθήσουμε να το εφαρμόσουμε στον άλλο και πώς επηρεάζει την “αναπνοή” του κάτι το οποίο ενδεχομένως τον στενεύει;

Για αρχή, καλό είναι να δούμε τι περιέχει το “ενδυματολόγιο” αυτό, που κουβαλάμε, και πόσο αποπνιχτικά καθιστά τα πράγματα για εμάς τους ίδιους. Μέσα σε αυτό, λοιπόν, εδρεύουν τρία κοστούμια…  Το πρώτο ονομάζεται εξιδανίκευση και είναι το πιο καλοσιδερωμένο απ’ όλα… Με μία απαράβατη επιμέλεια, τόσο καθαρό που μας αντικατοπτρίζει αλαβάστρινους και απερίγραπτα όμορφους. Αυτή είναι και η ανάγκη μας όταν το φοράμε στο άλλο… Να καθρεφτιστούμε επάνω του ιδανικοί και να νιώσουμε όπως θα θέλαμε να είχαμε νιώσει στην παιδική μας ηλικία. Αγαπημένοι, δηλαδή, από ένα ιδανικό πλάσμα.

Σύντομα, όμως, διαπιστώνουμε πως το κοστούμι αυτό μας εμποδίζει από το να νιώσουμε το δέρμα που στεγάζεται κάτω του και – ως εκ τούτου – να έχουμε μία βαθιά επαφή με τον σύντροφό μας. Βλέπετε, το κοστούμι αυτό, στην εσωτερική του τσέπη, έχει αυτό που ονομάζουμε έρωτα και αυτό δημιουργεί μία άηχη υπόσχεση… Έτσι, δημιουργούμε σταδιακά, επάνω του, μικρές αμυχές καθώς η λαχτάρα μας πλέον αφορά το άδραγμα της έννοιας τούτης, στην ελπίδα μας να τη βιώσουμε στον μέγιστο βαθμό. Χρειάζεται, όμως, μεγάλη προσοχή στο πως θα απογδύσουμε τον άλλο καθώς τότε, το ψύχος της πραγματικότητας, θα μας επιβάλει να βγάλουμε από την ντουλάπα μας, και να του φορέσουμε το δεύτερο κοστούμι…

Το δεύτερο κοστούμι ονομάζεται μεταβίβαση και είναι ραμμένο από ένα υλικό που θυμίζει το βέλκρο. Εκείνη την κολλώδη επιφάνεια που συγκρατεί οτιδήποτε έρθει σε επαφή μαζί της· οτιδήποτε την αγγίξει. Έτσι, οποιαδήποτε συμπεριφορά του συντρόφου μας, που μας θυμίζει συμπεριφορές που είχαμε υφισταθεί στην αρχή της ζωής μας, μπολιάζεται και με τα ανάλογα συναισθήματα… Το κοστούμι αυτό παγιδεύει το θυμό μας, τη θλίψη, ή την αμφιθυμία μας επάνω στο πρόσωπο που το φορά με αποτέλεσμα να θάβεται κάτω από αυτό και να ξεχνάμε πολλές φορές σε ποιον απευθυνόμαστε. Η ένταση των συναισθημάτων μας, σαν επιδέξιος γλύπτης, το σμιλεύει στη μορφή των πρωτόλειων φιγούρων της ζωής μας που μας πλήγωσαν ή μας πόνεσαν. Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος που φοράμε στον άλλο το κοστούμι αυτό, αυτή είναι η ανάγκη μας… Να αποβάλλουμε τον συσσωρευμένο θυμό και να επικρατήσουμε στις φιγούρες εκείνες που κάποτε υπήρξαμε πολύ αδύναμοι να αντιδράσουμε.

Το τρίτο κοστούμι ονομάζεται προβολή και μοιάζει να έχει δεκάδες τσέπες ραμμένες επάνω του. Σε κάθε μία από αυτές τοποθετούμε επιθυμίες, ιδιότητες ή και συναισθήματα, τα οποία αφαιρούμε από επάνω μας, καθώς μας είναι επίπονο να παραδεχτούμε ότι είναι δικά μας. Έτσι, τα αποδίδουμε στον άλλο και τον κρίνουμε που τα φέρει, καθώς μας είναι πιο εύκολο να λιδορήσουμε κάποιον άλλο παρά τον εαυτό μας… Εκείνα, βέβαια, προσθέτουν βάρος στο κοστούμι κάνοντας τον να φαντάζει απειλητικός, με τον όγκο του, με αποτέλεσμα να καταλήξουμε να τον αντιμαχόμαστε. Να τον απωθούμε και να προσπαθούμε να τον καθηλώσουμε προσθέτοντας όλο και περισσότερα από τα μεμπτά του χαρακτήρα μας.

Συνοψίζοντας, αυτό που πραγματικά φανερώνει το συναισθηματικό μας ενδυματολόγιο είναι η ανάγκη μας να αφομοιώσουμε τον άλλο· να τον σταθμίσουμε στα βιώματα μας, να τον κάνουμε αντιληπτό μέσα από την πορεία της δικής μας εμπειρίας αντί να δώσουμε την ευκαιρία στον εαυτό μας να βιώσει τη διαφορετικότητά του ανεπεξέργαστη. Ο, σαφώς, μονομερής τρόπος που μάθαμε να αποδεχόμαστε τον άλλο – η ομοιότητα – έγινε προστάτης μας από την απειλή της ανομοιογένειας, καθώς θεωρούμε πως οι άνθρωποι που σχετίζονται χαρακτηρίζονται από την ομοιοτυπία ενός μίγματος δύο υλικών. Η αλήθεια είναι, όμως, πως περισσότερο χαρμάνι από χοντροκομμένα κομμάτια θυμίζει, του οποίου η γεύση κρύβει τόσο την “μυρωδιά” του καθενός όσο και την επίγευση των δύο…

Μπορεί, λοιπόν, το κοστούμι της εξιδανίκευσης να φαντάζει όμορφο και πολλά υποσχόμενο… Μπορεί το κοστούμι της μεταβίβασης να φαντάζει εκτονωτικό… Μπορεί εκείνο της προβολής να μοιάζει απελευθερωτικό… Είναι, όμως, η γύμνια που απαιτείται από δύο σώματα και όχι η ένδυση, για να άγουν το ηλεκτρικό φορτίο και να χτυπήσει τους συναισθηματικούς κάλυκες της ψυχής, βάζοντας σε λειτουργία το μηχανισμό της αγάπης…

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

16 Αυγ 2015

Εργασία και ψυχική υγεία

Τι σχέση έχει η προσωπικότητά μας με το επάγγελμά μας; Οι περισσότεροι θα απαντούσαν πως είναι αλληλένδετα και θα έλεγαν πως επιλέγουμε το επάγγελμά μας, βάσει της προσωπικότητάς μας. Και μάλλον θα είχανε δίκιο, καθώς πολλές έρευνες έχουν βρει θετική συσχέτιση μεταξύ επαγγελμάτων και συγκεκριμένων τύπων προσωπικότητας. Για παράδειγμα, άτομα πιο εξωστρεφή τείνουν να καταλήγουν σε επαγγέλματα που έχουν να κάνουν με δημόσιες σχέσεις και επικοινωνία με τρίτους, ενώ πιο εσωστρεφή άτομα τείνουν να επιλέγουν επαγγέλματα που δεν απαιτούν συχνή αλληλεπίδραση με άλλα άτομα. Και αυτό είναι κάτι αναμενόμενο, καθώς ο εσωστρεφής κουράζεται και δεν αποδίδει όσο θα ήθελε όταν βρίσκεται με τρίτους, ενώ αντίστοιχα ο εξωστρεφής κουράζεται και δεν αποδίδει όταν υπάρχει έλλειψη αλληλεπίδρασης με άλλα άτομα.

Μάλιστα, ιδιαίτερα στο εξωτερικό, δεν είναι σπάνιο νέοι να επισκέπτονται ειδικούς σύμβουλους εργασίας οι οποίοι αναλύοντας τα ενδιαφέροντα και την προσωπικότητα του ατόμου, του δίνουν μια λίστα με επιλογές στις οποίες έχει αυξημένη πιθανότητα μιας επιτυχούς καριέρας1 .

Ένα ενδιαφέρον ερώτημα που προκύπτει όμως όταν σκεφτόμαστε την θετική συσχέτιση μεταξύ συγκεκριμένων στυλ προσωπικότητας και επαγγελματικών επιλογών είναι σε ποιο βαθμό η ενασχόληση με ένα επάγγελμα (από επιλογή, τυχαία ή από ανάγκη) διαμορφώνει και την προσωπικότητά μας. Μπορούμε εύκολα να φανταστούμε ότι υπάρχει κάποια αλληλεπίδραση και σε αυτό το επίπεδο.

Σκεφτείτε έναν πωλητή ο οποίος έχει να κάνει καθημερινά με πολλές προσωπικότητες με τις οποίες προσπαθεί να αλληλοεπιδράσει με έναν τρόπο ώστε να τους πείσει για την αγορά ενός προϊόντος. Είναι λογικό ότι μετά από κάποια χρόνια εργασίας ο πωλητής θα συμπεριφέρεται πιο χειριστικά με τους άλλους, ενώ θα έχει αναπτύξει και τις κοινωνικές του δεξιότητες. Ή ας σκεφτούμε το παράδειγμα ενός δικαστή, ο οποίος είναι συνέχεια καχύποπτος απέναντι στους κατηγορούμενος, προσπαθώντας να ανακαλύψει εάν και σε ποιο βαθμό είναι ένοχοι. Σίγουρα υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ο δικαστής σε βάθος χρόνου θα είναι καχύποπτος απέναντι σε όλους, ακόμη και στην προσωπική του ζωή. Τέλος, ας αναλογιστούμε το παράδειγμα ενός ατόμου που στον εργασιακό του τομέα απαιτείται πολύ αναλυτικός τρόπος σκέψης για την επίλυση προβλημάτων (π.χ. μηχανικός ή προγραμματιστής). Όταν αυτό το άτομο καθημερινά «ασκείται» στο να προσπαθεί να δει ένα πρόβλημα από πολλές διαφορετικές γωνίες ώστε να καταφέρει να το επιλύσει, είναι λογικό να αναμένουμε ότι και στα καθημερινά του προβλήματα θα ακολουθεί παρόμοιο μεθοδικό και αναλυτικό τρόπο επίλυσης των προβλημάτων του, λαμβάνοντας υπόψη πολλές οπτικές αυτού που το απασχολεί.

Τομείς ψυχολογικών χαρακτηριστικών

Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά ψυχολογικών προφίλ που μπορούν να συνδιαμορφωθούν βάσει της εργασίας μας.

Υπομονετικότητα – Ανυπομονησία

Μια βασική αρχή σε πολλούς τομείς εργασίας είναι η υπομονή. Όταν δουλεύεις σε κάτι στο οποίο δεν θα δεις άμεσα αποτελέσματα, αλλά, αντίθετα, απαιτείται χρόνος μέχρι να γευτείς τους καρπούς της εργασίας σου, τότε μαθαίνεις να είσαι υπομονετικός. Εάν κάποιος εργάζεται στο «εδώ και τώρα» (π.χ. γιατρός στα επείγοντα, πωλητής, πιλότος) δεν χρειάζεται να περιμένει για να επιτύχει τους στόχους του. Αυτοί επιτυγχάνονται σχετικά γρήγορα (στα παραδείγματά μας: όταν θα σωθεί μια ζωή, όταν γίνει η πώληση ή όταν προσγειωθεί το αεροπλάνο με επιτυχία σε λίγες ώρες).

Οπτιμισμός ή πεσιμισμός

Όταν η εργασία μας έχει να κάνει με ευχάριστες καταστάσεις (ή τουλάχιστον άμεσα δεν έχει να κάνει με δυσάρεστες), τότε τείνουμε να είμαστε πιο οπτιμιστές. Σκεφτείτε ένα άτομο το οποίο ασχολείται με άσχημες πλευρές της ζωής ή βλέπει συνεχώς πόνο και άγχος στην εργασιακή του καθημερινότητα (π.χ. πυροσβέστης, νοσοκόμος, ψυχοθεραπευτής). Αυτό το άτομο έχει αυξημένες πιθανότητες να είναι λιγότερο οπτιμιστής ή τουλάχιστον να λαμβάνει υπόψη του περισσότερο και την κακή πλευρά της ζωής σε σχέση με κάποιον που συνήθως έχει να κάνει με πιο ευχάριστες καταστάσεις (π.χ. διακοσμητής, κοσμηματοπώλης, μαιευτήρας).

Καχυποψία ή εμπιστοσύνη

Μια ακόμη ενδιαφέρουσα παράμετρος σε μια εργασία που αναφέραμε ήδη είναι ο βαθμός στον οποίο το άτομο έχει να κάνει με ειλικρινείς στάσεις συνανθρώπων του ή όχι. Για παράδειγμα κάποιος ο οποίος ασχολείται με την αποκάλυψη σκανδάλων ή απατών (π.χ. δημοσιογράφος, αστυνομικός, ασφαλιστής) είναι λογικό να τείνει να είναι πιο καχύποπτος σε σχέση με κάποιον που έρχεται αντιμέτωπος με ειλικρινείς στάσεις ανθρώπων ή δεν τον απασχολεί καν κάτι τέτοιο γιατί το επάγγελμά του είναι τεχνικό (π.χ. ψυχοθεραπευτής, δάσκαλος, τεχνίτης).

Άγχος ή ηρεμία

Επαγγελματίες σε θέσεις που δεν απαιτούν συνεχή εγρήγορση και η επαγγελματική τους εξέλιξη είναι προκαθορισμένη συνήθως από τα χρόνια εμπειρίας (π.χ. δάσκαλοι, πιλότοι, δημόσιοι υπάλληλοι) είναι λογικό να έχουν λιγότερο άγχος σε σχέση με όσους ασχολούνται με καριέρες όπου πρέπει να είναι συνεχώς σε εγρήγορση και η επαγγελματική εξέλιξη βασίζεται σε τυχαία γεγονότα, γνωριμίες ή στον υψηλό βαθμό επιτυχίας τους στην παρούσα θέση εργασίας (π.χ. δημοσιογράφοι, πολιτικοί).

Η θέση εργασίας διαμορφώνει την προσωπικότητά μας

Τα παραδείγματα θα μπορούσαν να συνεχίσουν, καθώς η λίστα των ψυχολογικών χαρακτηριστικών που επηρεάζονται από τη δουλειά μας είναι σχεδόν άπειρη. Και είναι λογικό, εάν σκεφτούμε ότι η εργασία μας είναι κάτι στο οποίο εμπλεκόμαστε σχεδόν το ένα τρίτο της ημέρας μας. Μιλάμε για πολλές ώρες ενασχόλησης σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον, με συγκεκριμένους ανθρώπους και κανόνες συμπεριφοράς. Όπως η οικογένειά μας μας διαμορφώνει κυρίως όταν είμαστε μικροί, έτσι και η δουλειά μας συνεχίζει να μας διαμορφώνει (σε μικρότερο βεβαίως βαθμό) όταν ενηλικιωνόμαστε.

Πέρα από τη συνεχή επίδραση στην προσωπικότητά μας, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η εργασιακή μας ζωή έχει πολύ μεγάλο αντίκτυπο και στην ψυχική μας υγεία ευρύτερα2 . Για παράδειγμα, υπολογίζεται ότι το εργασιακό άγχος επηρεάζει περίπου το 1/3 των εργαζομένων στη Δύση, με τις επιπτώσεις του να είναι πολλές: κακή διάθεση, αντίκτυπο στις φιλικές και οικογενειακές σχέσεις, ανάπτυξη σωματόμορφων διαταραχών, επιβάρυνση της σωματικής μας υγείας34. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να διαχωρίζουμε την εργασία από το υπόλοιπο της καθημερινότητάς μας. Όσα προβλήματα αντιμετωπίζουμε στην εργασία, συνεχίζουμε να τα κουβαλάμε και μετά τη λήξη του οκταώρου και σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να γίνει πλήρης και σαφής διαχωρισμός, όσο μεγάλη προσπάθεια και εάν καταβάλουμε.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Career Choice and Career Development: Using the MBTI and Myers Briggs Personality Type []
  2. WHO: “Mental health and work: Impact, issues and good practices”[pdf] []
  3. APA: “Coping with stress at work” []
  4. Why We Should Stop Stressing at Work []
03 Μαρ 2015

Ηθικός μαζοχισμός: Τι μας έμαθε ο Προμηθέας

Εντάξει… Όλοι έχουμε ακούσει τον όρο μαζοχισμός. Πολύ πιθανό να έχουμε και μία, περισσότερο, σεξουαλική έννοια στο μυαλό μας για το τι αφορά πράγμα που είναι – εν μέρει – σωστό. Όμως η ηθική με το μαζοχισμό πως συνταιριάζει; Πως γίνεται στην ίδια πρόταση να έχουμε το ήθος μαζί με τη διαστροφή;

Ας το εξηγήσουμε ετυμολογικά και ας καταλάβουμε ότι – πολύ απλά – ο ηθικός μαζοχισμός είναι αυτός που οδηγεί κάποιον στη θέση του θύματος. Σε αυτή τη θέση, χτίζει την ταυτότητά του όπου κάθε τι που τον πονάει επιβεβαιώνει την ύπαρξή του. Ακριβώς όπως κάνει ένα σπουργίτι χτίζοντας την φωλιά του και κάθε ξυλαράκι που προσθέτει το γδέρνει αλλά ταυτόχρονα κάνει και τη φωλιά πιο ζεστή. Πιο θερμή. Μία αίσθηση, δηλαδή, που με την έντασή της του υπενθυμίζει ότι η φωλιά του είναι αληθινή.

Πως φτάνει όμως κάποιος στον να μαζοχίζεται ηθικά; Ας γυρίσουμε στην παιδική ηλικία και ας φανταστούμε ένα παιδί το οποίο οι γονείς του δεν το αγαπούν πραγματικά. Αν και – ίσως – να είναι, ενεργά, παρόντες στη ζωή του το παιδί δεν λαμβάνει, αυτή, την συναισθηματική κάλυψη που οφείλει να λάβει. Έτσι, μέρα με τη μέρα, αρχίζει να υποθέτει ότι κάπου φταίει… Κάτι έχει κάνει για να μην το αγαπούν και πρέπει να βρει τρόπο να συγχωρεθεί. Πως όμως θα το κάνει αυτό όταν δεν γνωρίζει τι έκανε; Η λύση θα πρέπει να είναι μία… Θα υποταχθεί απόλυτα όντας υπερβολικά ευγενικό, πειθήνιο και δεχτικό γιατί – αν δεν το κάνει – θα κινδυνεύει να το εγκαταλείψουν!

Σιγά σιγά, λοιπόν, εξασφαλίζει την ικανοποίηση των γονέων (που στο μυαλό του ισούται με την αγάπη) πληρώνοντας, όμως, ένα μεγάλο τίμημα. Κάθε φορά που υποτάσσεται εμποδίζει την αυθόρμητη έκφραση της προσωπικότητάς του! Για να γίνει περισσότερο κατανοητό σκεφτείτε ένα φυτό και κάθε φορά που θέλει να ανθίσει να πρέπει να μην το κάνει γιατί έτσι θα κλέψει ήλιο από τα υπόλοιπα. Η αυτοτιμωρία του συντελεί στη μείωση του αισθήματος της ενοχής που νιώθει.

Πως συμπεριφέρεται αυτός ο μαζοχιστής μεγαλώνοντας; Μα με την ίδια υποταχτική προσέγγιση στα πράγματα φυσικά! Η ανάγκη του να γίνει αγαπητός θα τον περάσει μέσα από μία ευγενική, αβρή και αυτοταπεινωτική διαδρομή όπου θα αναζητά την τιμωρία του ίδιου πότε οδηγούμενος στην αποτυχία και πότε αποστρέφοντας τον ίδιο του τον εαυτό. Νιώθει, όμως, ηδονή με την έννοια της ευχαρίστησης; Της ηθικής ικανοποίησης; Δεν γίνεται να μην το κάνει, σωστά; Ακόμα κι αν ο πόνος είναι αυτός που τον εκπληρώνει πρέπει να μετατρέπεται σε πηγή ηδονής – έστω και δευτερογενώς – αλλιώς πιο το όφελος;

Ας φέρουμε στο νου έναν από τους πιο γνωστούς μύθους της ανθρωπότητας – αυτόν του Προμηθέα. Έκλεψε τη φωτιά από τους Θεούς και την πρόσφερε στην ανθρωπότητα. Αλτρουιστικό, σωστά; Μάλιστα, βασανίστηκε για αυτή του την πράξη από τον πατέρα των Θεών καθώς κάθε μέρα ένας αϊτός κατέτρωγε την σπλήνα του ενώ αυτή αναγεννόταν τη νύχτα ώστε να έχει διάρκεια το μαρτύριό του. Ο μύθος ολοκληρώνεται με την απελευθέρωση του Προμηθέα και την κατάληψη της θέσης του από κάποιον άλλο αφού άπαξ και το μαρτύριο ξεκίνησε θα συνεχίζετο στους αιώνες.

Τώρα, να δω αν με τη βοήθεια μίας πολύ αγαπημένης μου φιγούρας της ψυχανάλυσης, του Βίλχελμ Ράιχ, μπορώ να του δώσω μία διαφορετική “χροιά”. Για τον Ράιχ, ο μαζοχιστής είναι μια αυτοηττώμενη προσωπικότητα. Αναζητά, δηλαδή, και επιδιώκει να βιώνει μία διαρκή ήττα σε επίπεδο προσωπικότητας. Ο Προμηθέας, τάχθηκε υπέρ των ανθρώπων, κλέβοντας τη φλόγα, και αψήφησε το Δία γεγονός που τον κατέστησε δέσμιο και βασανιζόμενο. Παρατηρείται, λοιπόν, η ολιγωρία στο να προβλέψει το κόστος της πράξης του ή – για να το θέσω αλλιώς – το κόστος δεν έμοιαζε να τον επηρεάζει καθόλου κατά την απόφασή του. Ας μην ξεχνάμε ότι ως τιτάνας συντάχθηκε με το μέρος του πατέρα των Θεών και πολέμησε τους ομοίους του γεγονός που μας επιτρέπει σιγά σιγά να δούμε το σχηματισμό ενός μοτίβου στη συμπεριφορά του.

Ένα από τα πιο έκδηλα χαρακτηριστικά των αυτοηττώμενων προσωπικοτήτων είναι το πρότυπο διαμαρτυρίας και αυτοκαταστροφικότητας το οποίο προβάλλουν. Ακόμα και η πράξη του να γυρίσει την πλάτη δύο φορές τόσο στο γένος του ως Τιτάνας όσο και στο θετό του γένος ως Θεός δείχνει μία αυτουποτίμηση. Ότι, δηλαδή, ίσως ο ίδιος να μην ένιωθε ότι η κοινωνική του θέση τού άξιζε ή αντικατόπτριζε την εικόνα που είχε μέσα του.

Ως δεσμώτης, ο Προμηθέας υπόκειτο στο μαρτύριο του να κατατρώγονται οι σάρκες του και μέσα από αυτόν τον πόνο και την οδύνη είναι πιθανό να νομιμοποιούσε την ταυτότητά του όπως ακριβώς εξηγήσαμε στην αρχή. Αυτό που γίνεται ενδιαφέρον, εδώ, είναι κάτι το οποίο δεν αναφέραμε μέχρι στιγμής και απαντάει στα ερωτήματα του ποιο ήταν το δευτερογενές του όφελος ή – καλύτερα – που έγκειτο η ηδονή του… Βλέπετε, ο μαζοχιστής, κατατρέχεται από μία ασυνείδητη επιθυμία να βασανίζει τους άλλους μέσω του προσωπικού του πόνου! Ακριβώς σαν μια χύτρα η οποία μέσω της βαλβίδας ασφαλείας της εκτονώνει μέρος του ατμού ώστε η πίεση στο εσωτερικό να μην την συνθλίψει. Για τον Προμηθέα, αυτός ο άλλος δεν ήταν παρά ο Θεός Δίας που τον φυλάκισε. Ο Προμηθέας, υπέφερε βουβά και μέρος αυτής της οδύνης εκφραζόταν στην απόπειρα να αντλήσει το ενδιαφέρον του Δεσμοφύλακά του!

Τέλος, το ύπατο χαρακτηριστικό των αυτοηττώμενων προσωπικοτήτων είναι η πίστη τους στο μεγαλύτερο όφελος. Ότι, υπομένοντας όλον αυτόν τον πόνο, δηλαδή, ο Προμηθέας επιτύγχανε κάτι σημαντικότερο.

Ας αφήσουμε τον μύθο πίσω μας, τώρα, και ας αναλογιστούμε τις μυριάδες γυναίκες που γίνονται, συστηματικά, θύματα κακοποίησης από τους συζύγους τους. Σε καμία περίπτωση δεν αγαπούν τη θλίψη ή τον πόνο! Η ανοχή σε αυτή την κακοποίηση βρίσκει ανακούφιση στη πίστη ότι εάν υπομείνουν, αυτό, το μαρτύριο θα επιτύχουν να κρατήσουν το γάμος του και δεν θα εγκαταλειφθούν.

Για να συνοψίσουμε αλλά και να σταθμίσουμε τα όσα ειπώθηκαν, χωρίς καμία αμφιβολία μπορούμε να παρατηρήσουμε μαζοχιστικές συμπεριφορές στην καθημερινότητα και τους γύρω μας; Συμπεριφορές που προκύπτουν από επιλογές που επιφέρουν ταλαιπωρία, κάματο ή ακόμα και σωματικό πόνο. Ίσως, πίσω από μία χαρούμενη προσωπικότητα που προκαλεί το γέλιο με τις γκάφες της ή το “θάρρος” του να μην φοβάται να τσαλακώσει την εικόνα της να είναι μία ένδειξη αυτοηττώμενου ανθρώπου. Ακόμα και η επίδειξη τρομερής αυτοθυσίας και αλτρουισμού μπορούν να είναι ενδείξεις αφού όσο μεγαλύτερο το κόστος τόσο μεγαλύτερη η αυτοεκτίμηση που επέρχεται.

Το ερώτημα που προκύπτει, πραγματικά, είναι αν ο μαζοχισμός κρύβεται στη βιολογία – αφού η πλειοψηφία των γονέων θέτει την ευμάρεια των απογόνων του πάνω ακόμα και από την προσωπική τους επιβίωση – ή είναι δυναμικό αποτέλεσμα καλλιεργούμενης συμπεριφοράς όταν πράξεις αυτοκαταστροφής τραβούν το ενδιαφέρον των γύρω μας…

Εισαγωγική Εικόνα

Βιβλιογραφία / Περισσότερες Πληροφορίες

  • Carrington, R., S. (2003). Wilhelm Reich: Psychoanalyst and Radical Naturalist, New York: Farrar, Straus and Giroux
  • Cowan, L. (1997). Masochism, New York: Spring Publications
  • Cudney, M., R. & Hardy, R., E. (2010). Self-Defeating Behaviors, U.S.A: Harper One
  • Deleuze, G., Sacher – Masoch, L., V., V., McNeil, J. & Willm, A. (1991). Masochism: Coldness and Cruelty & Venus in Furs, New York: Zone Books
  • Fitzpatrick – Hanly, M., A. (1995). Essential Papers on Masochism, New York: University Press
  • Freud, S. & Strachey, J. (1989). Introductory Lectures on Psychoanalysis, New York: Liveright
  • Glick, R., A. & Meyers, D., I. (1993). Masochism: Current Psychoanalytic Perspectives, New York: Routledge
  • Glickauf – Hughes, C. & Wells, M. (1995). Treatment of the Masochistic Personality: An Interactional-Object Relations Approach to Psychotherapy, U.S.A: Jason Aronson
  • Noves, J., K. (1997). The Mastery of Submission: Inventions of Masochism, New York: Cornell University Press
  • Phillips, A. (1998). A Defense of Masochism, U.K: St Martins Print
  • Rancour – Lafarriere, D. (1996). The Slave Soul of Russia: Moral Masochism and the Cult of Suffering, New York: New York University Press
  • Reich, W., Carfagno, V. (1980). Character Analysis, (3rd Edition), New York: Farrar, Straus and Giroux
  • Smith, J., C. & Ferstman, C., J. (1996). The Castration of Oedipus, New York: New York University Press
  • Stekel, W. (2010). Sadism and Masochism: The Psychopathology of Sexual Cruelty, Chicago: Solar Books
]]>

04 Δεκ 2014

Τι είναι αυτοπραγμάτωση;

“Αυτό που ένας άνθρωπος μπορεί να είναι, πρέπει να είναι. Την ανάγκη αυτή την αποκαλούμε αυτοπραγμάτωση”

A.Maslow

Λίγο πριν το 1960 εμφανίσθηκε η σχολή της Ανθρωπιστικής Ψυχολογίας, που ονομάστηκε ως η «Τρίτη δύναμη», καθώς προσέφερε μια εναλλακτική φιλοσοφία και νέα τεχνικά μέσα σε σύγκριση με τις δυο προγενέστερες, τη ψυχανάλυση και τον συμπεριφορισμό. Αυτή η σχολή εστίασε στη συνείδηση, στη δύναμη της θέλησης και στην αποφασιστικότητα των ανθρώπων. O άνθρωπος είναι «φύσει καλός», διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη και αυτοπραγμάτωση γιατί είναι ένα ον κοινωνικό, λογικό και ρεαλιστικό και προσπαθεί να κατανοήσει τη συμπεριφορά από την άποψη του ίδιου του ατόμου που από τη στιγμή της γέννησης του αντιλαμβάνεται την εμπειρία του ως πραγματικότητα.

Μεταξύ των εκπροσώπων της προσέγγισης αυτής, ο Rogers αναγνωρίζει ως θεμελιώδη τάση του ανθρώπινου οργανισμού την έμφυτη τάση για πραγμάτωση. Το άτομο δεν αντιδρά παθητικά στο περιβάλλον, αλλά προχωράει με σκοπό και κινητήρια δύναμη να πραγματωθεί, να διατηρήσει και να επεκτείνει την εμπειρία του με σκοπό να μεταβεί από την εξάρτηση στην ανεξαρτησία, από τη σταθερότητα στην ακαμψία, σε μια διαδικασία αλλαγής και ελεύθερης έκφρασης. Επιπλέον, ο Maslow μίλησε για την αυτοπραγμάτωση και την έμφυτη τάση του ανθρώπου προς την υγεία και ιεράρχησε τις ανθρώπινες ανάγκες σχηματοποιώντας τες σε μια πυραμίδα, ξεκινώντας από τη βάση με τις πιο βασικές και βιολογικές ανάγκες και φτάνοντας στην κορυφή της με τις πιο «ανώτερες», όπως οι ανάγκες αυτοπραγμάτωσης. Όπως ο ίδιος αναφέρει, αυτοπραγμάτωση είναι η τάση του ατόμου να πραγματωθεί σε ό,τι δυνητικά μπορεί.

Πρότεινε, λοιπόν, μια θεώρηση της ανθρώπινης παρώθησης, η οποία διαχωρίζει τις βιολογικές ανάγκες όπως η πείνα, ο ύπνος και η δίψα από τις ψυχολογικές ανάγκες όπως η αυτοεκτίμηση, η τρυφερότητα και η αίσθηση του ανήκειν. Όπως, ως βιολογικός οργανισμός, κανείς δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς τροφή και νερό, ομοίως δεν μπορεί να αναπτυχθεί ως ψυχολογικός οργανισμός χωρίς την ικανοποίηση και άλλων αναγκών. Έτσι, οι ανάγκες αυτές είναι δυνατόν να τοποθετηθούν σε μια ιεραρχία από τις βασικές ψυχολογικές ανάγκες ως τις σημαντικές ψυχολογικές ανάγκες. Πάρα πολύ συχνά, όπως μας λέει ο Maslow, οι ψυχολόγοι ασχολήθηκαν με τις βιολογικές ανάγκες και διατύπωσαν απόψεις για την παρώθηση λέγοντας ότι οι άνθρωποι αντιδρούν μόνο στην ατέλεια και ζητούν μόνο τη μείωση της έντασης. Ενώ παραδέχεται ότι αυτό το είδος παρώθησης υπάρχει, ο Maslow μας καλεί να αναγνωρίσουμε μια παρώθηση που δεν βασίζεται στην ανεπάρκεια και που συχνά περιλαμβάνει την αύξηση της έντασης-παρώθηση που εκφράζεται μέσα από τη δημιουργικότητα των ανθρώπων και την πραγμάτωση του δυναμικού τους.

Πυραμίδα του Maslow

Από τις έρευνες και τις μελέτες του, πάνω σε υγιή άτομα τα οποία επιτυγχάνουν την αυτοεκπλήρωση και την αυτοπραγμάτωση, ο Maslow έβγαλε το συμπέρασμα ότι τα άτομα που φτάνουν στην αυτοπραγμάτωση έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

-αποδέχονται τον εαυτό τους και τους άλλους όπως είναι, είναι δυνατόν να τους απασχολεί ο εαυτός τους αλλά αναγνωρίζουν τις ανάγκες και τις επιθυμίες των άλλων, προσφέροντας παράλληλα τη βοήθεια τους.

-έχουν την ικανότητα να προσαρμόζονται στη μοναδικότητα των ανθρώπων και των καταστάσεων παρά να  έχουν μια μηχανική και στερεότυπη συμπεριφορά, είναι σε θέση να δημιουργήσουν στενές σχέσεις έστω και με λίγα ξεχωριστά άτομα.

-μπορούν να είναι αυθόρμητοι και δημιουργικοί και έχουν τη δυνατότητα να αντιστέκονται στη συμβατικότητα και να επιβάλλονται, ενώ παράλληλα ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της πραγματικότητας.

Κλείνοντας, ας σκεφτούμε ένα δέντρο που μεγαλώνει και βγάζει κλαδιά, ενώ παράλληλα εμπόδια μπροστά του, όπως κτήρια του κρύβουν τον ήλιο. Το δέντρο θα πάψει να αναπτύσσεται; όχι. Τα κλαδιά του δέντρου θα στραφούν και θα μεγαλώσουν προς το φως του ήλιου, έστω και από ένα μικρό άνοιγμα από το οποίο φαίνεται λίγο φως… Η αυτοπραγμάτωση είναι ένα ταξίδι βελτίωσης και ανάπτυξης των δυνατοτήτων και ικανοτήτων, που στηρίζεται σε βαθιά αυτογνωσία, την οποία οφείλει ο καθένας μας να φτάσει. Και όπως είπε πολύ ωραία ο Rogers: Ολοκληρωμένος άνθρωπος είναι ο άνθρωπος που μπορεί να είναι όλο και περισσότερο οι δυνατότητές του ”.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Βιβλιογραφία / Περισσότερες Πληροφορίες

  • Ιωσηφίδη, Π. & Ιωσηφίδης, Ι. (2001). Η Προσωποκεντρική προσέγγιση. Στο Π. Ασημάκης και συν. Σύγχρονες ψυχοθεραπείες: Από τη θεωρία στην εφαρμογή. Αθήνα: Ασημάκης.
  • Pervin L.A & John. O.P, (2001). Θεωρίες προσωπικότητας, έρευνα και εφαρμογές. Αθήνα: Τυπωθήτω-Γ. Δαρδανος.
  • Maslow, A. (1970). Motivation and personality (2nd ed.). New York: Harper & Row
  • McLeod, J. (2005). Εισαγωγή στη συμβουλευτική. Αθήνα: Μεταίχμιο
]]>

01 Δεκ 2014

Τα παιδιά που κάνουν ελεύθερες δραστηριότητες γίνονται πιο ανεξάρτητα

Η παιδική ηλικία είναι μία από τις πιο ευαίσθητες και σημαντικές περιόδους ανάπτυξης του ανθρώπου. Όσο είμαστε παιδιά μαθαίνουμε χιλιάδες πράγματα που διαμορφώνουν την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα μας. Ερχόμαστε σε επαφή με τον κόσμο γύρω μας, συναναστρεφόμαστε με τους ανθρώπους του περιβάλλοντός μας, πειραματιζόμαστε με αντικείμενα και «ανακαλύπτουμε» τα ταλέντα μας. Ένα πολύ μεγάλο μέρος της προσωπικότητάς μας ως ενήλικες βασίζεται στα παιδικά μας χρόνια και στην ποιότητα της αλληλεπίδρασης με τους άλλους και των εμπειριών μας με τον φυσικό κόσμο γύρω μας.΄

Ένα πολύ συχνό ερώτημα που έχουν οι γονείς είναι ο βαθμός στον οποίο τα όρια που θέτουν στα παιδιά τους τελικά τα βοηθούν ή όχι. Μήπως με τα όρια πνίγουμε την ελευθερία, την εφευρετικότητα και την αυτοπεποίθηση των παιδιών ή τελικά τα προστατεύουμε από κινδύνους και τα βοηθούμε να καταλάβουν πως πρέπει να λειτουργούν με κανόνες εντός μιας κοινωνίας;

Η αλήθεια για άλλη μια φορά βρίσκεται κάπου στη μέση. Τα όρια σε γενικές γραμμές θα λέγαμε πως πρέπει να λειτουργούν όπως τα σύνορα των χωρών: ορίζουν ένα χώρο μέσα στον οποίο το παιδί είναι ελεύθερο να κινηθεί, να πειραματιστεί και να βιώσει πράγματα. Πέρα από αυτό τον χώρο όμως η ελευθερία του παύει να υφίσταται και πρέπει να ακολουθεί κάποιους συγκεκριμένους και προκαθορισμένους κανόνες. Αυτό είναι το ιδανικό βεβαίως. Στις περιπτώσεις όμως που το παρακάνουμε με τα όρια, καταλήγουμε σε ένα παιδί που είναι συνεχώς ελεγχόμενο και παύει να έχει την ελευθερία των κινήσεων και του πειραματισμού. Συνεχίζοντας την αναλογία με τις χώρες και τα σύνορα, θα μπορούσαμε να πούμε πως τα αυστηρά όρια θα μπορούσαμε να πούμε πως μοιάζουν με την εικόνα της Β. Κορέας, όπου για κάθε μετακίνηση από την πόλη Α στην πόλη Β χρειάζεται ειδική άδεια από τις Αρχές.

Μια πρόσφατη έρευνα στον τομέα της αναπτυξιακής ψυχολογίας12 προσπάθησε να ρίξει φως στο θέμα των ορίων, συνδέοντάς τα όχι με τους κανόνες που θέτουν οι γονείς και οι δάσκαλοι, αλλά με τον τύπο των δραστηριοτήτων που κάνει το κάθε παιδί. Υπάρχουν πολλοί τύποι δραστηριοτήτων για να γεμίζει το παιδί τον ελεύθερο χρόνο του, αλλά μπορούμε να χωρίσουμε τις δραστηριότητες σε δύο γενικές κατηγορίες: τις ελεύθερες και τις δομημένες. Ως ελεύθερη εννοούμε την δραστηριότητα όπου το παιδί αφήνεται σε ένα χώρο να κάνει ότι θέλει, να παίξει με τους δικούς του κανόνες, να διαβάσει με το δικό του ρυθμό κτλ Αντίθετα, μια δομημένη δραστηριότητα είναι όταν το θέμα της, ο χρόνος που θα λάβει χώρα και ο τρόπος ενασχόλησης του παιδιού είναι προκαθορισμένο (π.χ. μαθήματα πιάνου, μπαλέτο, τζούντο κτλ).

Οι επιστήμονες παρακολούθησαν τις δραστηριότητες ενός δείγματος παιδιών πρώιμης σχολικής ηλικίας (6 ετών) και τις κατέταξαν είτε στις ελεύθερες είτε στις δομημένες, χωρίζοντας με αυτόν τον τρόπο τα παιδιά στις δύο αντίστοιχες ομάδες. Στη συνέχεια μελέτησαν τις διαφορές που εμφανίζουν αυτά τα παιδιά στην ικανότητά τους να θέτουν τα ίδια τους στόχους τους· να συμπεριφέρονται δηλαδή με έναν «αυτό-κατευθυνόμενο» (self-directed) τρόπο. Αυτό που βρήκαν είναι πως τα παιδιά των ελεύθερων δραστηριοτήτων ήταν αυτό-κατευθυνόμενα σε μεγαλύτερο βαθμό σε σχέση με τα παιδιά των δομημένων δραστηριοτήτων. Η έρευνα φυσικά είναι «φωτογραφική» και μελετά ένα πολύ μικρό δείγμα παιδιών, μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Γι’ αυτό και οι επιστήμονες θέτουν ως στόχο να διευρύνουν την έρευνά τους παρακολουθώντας σε βάθος χρόνου την αναπτυξιακή πορεία παιδιών που μεγαλώνουν με τη χρήση διαφορετικών δραστηριοτήτων.

Όσο συγκεκριμένη και περιορισμένη και εάν είναι η παρούσα έρευνα σίγουρα δείχνει μια συσχέτιση μεταξύ των δραστηριοτήτων που είναι ελεύθερα να κάνουν τα παιδιά και της ικανότητάς τους να λειτουργούν ανεξάρτητα, ως κύριοι του εαυτού τους. Το τελευταίο είναι φυσικά ένα μεγάλο ζητούμενο για την ομαλή ανάπτυξη των παιδιών και τη δημιουργία υγιών ενήλικων προσωπικοτήτων. Τα όρια που θέτουμε στα παιδιά ακόμη και στον ελεύθερο χρόνο τους έχουν αντίκτυπο στον τρόπο που δομούν την προσωπικότητά τους στο μέλλον. Και αυτό είναι μια σημαντική πληροφορία που πρέπει να έχουν στο βάθος του μυαλού τους τόσο οι γονείς όσο και οι παιδαγωγοί, δύο βασικοί πυλώνες στην ανάπτυξη των παιδιών.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Barker, J. E., Semenov, A. D., Michaelson, L., Provan, L. S., Snyder, H. R., & Munakata, Y. (2014). Less-structured time in children’s daily lives predicts self-directed executive functioning. Frontiers in Psychology, 5. doi:10.3389/fpsyg.2014.00593 []
  2. «Kids whose time is less structured are better able to meet their own goals», Be Boulder []
01 Μαρ 2014

Η διασχιστική διαταραχή ταυτότητας

Ένας διστακτικός και φοβισμένος νεαρός κάθεται απέναντι από τον ανακριτή. Εκείνος, με την επιβλητικότητά και τη ρητορεία του, τού επιτίθεται ψυχολογικά προσπαθώντας να του αποσπάσει την αλήθεια, να τον κάνει να παραδεχτεί πως είναι αυτός ο δολοφόνος. Τρέμοντας και τραυλίζοντας ο νεαρός το αρνείται, και, ενώ ο ανακριτής συνεχίζει ακόμα πιο έντονα να τον πιέζει… ξεσπά. Ο φοβισμένος νεαρός μεταμορφώνεται σε έναν επιθετικό, ευέξαπτο και θρασύ άνθρωπο, που ορμά στον ανακριτή έτοιμος να τον σκοτώσει….

Ο κινηματογράφος έχει χρησιμοποιήσει πολλές φορές τη διαταραχή αυτή προκειμένου να στήσει ένα ενδιαφέρον σκηνικό, στο οποίο ο εγκληματίας και το θύμα συνυπάρχουν στο ίδιο σώμα (π.χ. Primal Fear).

Η διασχιστική διαταραχή της ταυτότητας (dissociative identity disorder (DID)) ανήκει στις διασχιστικές διαταραχές, οι οποίες έχουν γενικά να κάνουν με διαταραχές στις οποίες εντοπίζεται μια διάσπαση στις λειτουργίες όπως αυτές της μνήμης, της αντίληψης του περιβάλλοντος, της συνείδησης και της ταυτότητας. Διακρίνονται έτσι σε πέντε είδη: διασχιστική μνήμη, διασχιστική φυγή, διασχιστική διαταραχή ταυτότητας, διασχιστική αποπροσωποποίηση και διασχιστική διαταραχή μη προσδιοριζόμενη αλλιώς (δηλαδή που έχει τα χαρακτηριστικά της διασχιστικής διαταραχής αλλά δεν εμπίπτει απόλυτα σε μία από τις προηγούμενες κατηγορίες). Στο άρθρο αυτό θα ασχοληθούμε με τη διασχιστική διαταραχή της ταυτότητας.

Η διασχιστική διαταραχή της ταυτότητας, η οποία αποκαλούνταν διαταραχή πολλαπλών προσωπικοτήτων πριν από το 1994, αναφέρεται στην ύπαρξη μέσα στο άτομο διαφορετικών, συχνά αντιφατικών, προσωπικοτήτων, οι οποίες αναλαμβάνουν τον έλεγχο εναλλάξ και μπορεί να είναι ενήμερες ή όχι της ύπαρξης άλλων προσωπικοτήτων. Ο αριθμός των διαφορετικών προσωπικοτήτων, κάθε μία από τις οποίες χαρακτηρίζεται ως «alter», μπορεί να είναι από δύο έως και εκατοντάδες.

Ως προσωπικότητα εννοούμε τον σταθερό τρόπο και τύπο αντίληψης και τις σκέψεις και σχέσεις που έχουμε για το περιβάλλον και τον εαυτό μας, όπως αυτές εκδηλώνονται σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο. Η εναλλακτική προσωπικότητα του ατόμου που πάσχει από DID είναι συνήθως αντιφατική της άλλης. Έτσι, είναι συχνό την ντροπαλή και διστακτική προσωπικότητα να διαδέχεται μια απελευθερωμένη και τολμηρή. Η διαφοροποίηση των προσωπικοτήτων αυτών δεν περιορίζεται μόνο στη συμπεριφορά αλλά και στη μνήμη. Χαρακτηριστικό φαινόμενο της διαταραχής είναι τα κενά μνήμης του πάσχοντος, τα οποία συμβαίνουν όταν εναλλάσσεται η μία προσωπικότητα της άλλης. Έτσι, είναι πιθανό το ένα «alter» να αγνοεί γεγονότα που συνέβησαν σε ένα άλλο «alter».

Η διαταραχή αυτή είναι κοινώς αποδεκτό ότι συνδέεται με καταπιεσμένες αναμνήσεις παιδικής κακοποίησης, ιδίως δε σεξουαλικής. Αναφερόμενος στους πάσχοντες από DID, ο φιλόσοφος Daniel Dennett σημειώνει: «…υπάρχουν πλέον άφθονες αποδείξεις ότι δεν είναι μερικές ή εκατοντάδες, αλλά χιλιάδες οι διαγνωσμένες περιπτώσεις διαταραχής πολλαπλώς προσωπικοτήτων σήμερα, και ότι σχεδόν πάντα οφείλει την ύπαρξή της σε εκτεταμένη παιδική κακοποίηση, συνήθως σεξουαλική, και αηδιαστικής σφοδρότητας.» Επίσης, εμφανίζεται κατά μεγαλύτερο ποσοστό στις γυναίκες, και συνήθως υπάρχει οικογενειακό ιστορικό.

Η εμφάνιση των συμπτωμάτων της διαταραχής αυτής, που γίνεται εμφανής κυρίως στην εφηβεία, συμβαίνει απότομα, συνήθως όταν το άτομο βρεθεί σε αγχώδεις καταστάσεις, καταστάσεις ψυχοκοινωνικού στρες, οπότε και ανακύπτει ένας εναλλακτικός, πλαστός εαυτός, προτιμότερος να τις αντιμετωπίσει. Οι προσωπικότητες, όπως προείπαμε, μπορεί να μην αντιλαμβάνονται η μία την ύπαρξη της άλλης ή και να συγκρούονται, να πασχίζουν για τον έλεγχο, να προκαλούν ψευδαισθήσεις και να ακούγονται σαν «φωνές» που δίνουν εντολές.

Οι προσωπικότητες αυτές δίδουν διαφορετικά ονόματα στον εαυτό τους, μαζί με τα διαφορετικά χαρακτηριστικά (αντίληψη, συμπεριφορά, μνήμη), και μπορούν ακόμα να αναφέρουν διαφορετικό φύλο, καταγωγή ή ηλικία (η οποία είναι συνήθως μικρότερη της πραγματικής).

Αξίζει να σημειώσουμε την άποψη του ψυχολόγου Νίκου. Π. Σπανού, ο οποίος ισχυρίζεται ότι καταπιεσμένες αναμνήσεις παιδικής κακοποίησης και η διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας είναι «κοινωνικές δομές θεσμοθετημένες, εγκαθιδρυμένες, νομιμοποιημένες, και συντηρούνται μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης». Υποστηρίζει δηλαδή πως η διαταραχή, ως διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας, είναι προϊόν της συνεργασίας ιατρού και ασθενή, αποτέλεσμα της κοινωνικής αντίληψης ότι το άτομο πάσχει από διαφορετικές προσωπικότητες, οι οποίες τροφοδοτούνται από τον ιατρό που το αντιμετωπίζει ως τέτοιο και «εφευρίσκει» για το λόγο αυτό και τη θεραπεία. Αμφισβητεί την ύπαρξη ενός εαυτού, όπως τον θέλει η κοινωνία,  χωρίς όμως να απορρίπτει την ύπαρξη είτε της DID είτε του εαυτού.

Όσον αφορά τη θεραπεία της διαταραχής αυτής, δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη θεραπευτική μέθοδος. Χρησιμοποιείται η ύπνωση και η συνέντευξη αμυτάλης προκειμένου να προσεγγιστούν οι προσωπικότητες, ενώ το έργω της θεραπείας αναλαμβάνει η μακρόχρονη ψυχοθεραπεία (μπορεί, με εντατικές συνεδρίες να διαρκέσει από 3 έως και 6 χρόνια). Η φαρμακευτική αγωγή στοχεύει στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της διαταραχής (κατάθλιψη, άγχος) και για το λόγο αυτό χορηγούνται αντικαταθλιπτικά.

Πηγές / Περισσότερες Πληροφορίες

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

03 Μαρ 2013

Το παιδί που κρύβεις μέσα σου…

Κάθε άνθρωπος, κάθε ενήλικας σε όποια φάση του κύκλου ζωής κι αν βρίσκεται, κρύβει βαθιά μέσα του ένα μικρό παιδί. Ένα παιδί που κατά περίσταση μπορεί να είναι πεισματάρικο, ανυπάκουο, απείθαρχο, θυμωμένο, θλιμμένο ή χαρούμενο, ενθουσιασμένο, ανώριμο, ανασφαλές, φοβισμένο… Κάποιοι ενήλικες αυτό το παιδί μέσα τους το κρατούν φιμωμένο, φυλακισμένο καλά, απαγορεύοντας του την παραμικρή έκφραση. Κάποιοι άλλοι πάλι αυτό το παιδί το αφήνουν ανεξέλεγκτο παντού και πάντα να εκφράζεται, να κάνει το δικό του, άσχετα από το αν ο χώρος και ο τόπος τη συγκεκριμένη στιγμή το επιτρέπουν.

Αυτό το παιδί μέσα μας κουβαλάει μια προσωπική ιστορία, ένα παρελθόν, βιώματα, εμπειρίες, συναισθήματα ( φανερά και καλά κρυμμένα), πρότυπα σχέσεων, συμπεριφορές. Αυτό το παρελθόν όμως επηρεάζει τη συμπεριφορά μας και τα συναισθήματά μας στο παρόν με τρόπους που οι ίδιοι δεν μπορούμε να αντιληφθούμε. Κι όταν η προσωπική ιστορία κουβαλά ψυχικά τραύματα τότε όπως λέει ο Harvey Jackins:

Το άτομο.. αιχμάλωτο ενός παλιού πόνου λέει πράγματα που δεν έχουν σχέση, κάνει πράγματα που δεν έχουν αποτέλεσμα, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μία κατάσταση, και υπομένει τρομερά αισθήματα που δεν έχουν σχέση με το παρόν.

Συνήθως οι άνθρωποι που απευθύνονται σε ψυχολόγους, ψυχιάτρους και πάσης φύσεως ειδικούς ψυχικής υγείας ανήκουν στην πρώτη κατηγορία αυτή που συνεχίζει να κακοποιεί μέσα της το παιδί, πνίγοντας την όποια έκφραση επιθυμίας και έχοντας σημαία κάθε πράξης και συμπεριφοράς το σωστό, το καλό ή/και το τέλειο. Το ρόλο του τιμωρού του κακού παιδιού τον υπηρετούν πια οι ίδιοι οι ενήλικες, βασανίζοντας τον εαυτό τους ενώ ως παιδιά τους τιμωρούσαν πρόσωπα κύρους γονιός, δάσκαλος κ.α. Όμως το βασανισμένο παιδί μέσα τους κάποια στιγμή επαναστατεί και δηλώνει την παρουσία του μέσα από συμπτώματα ( προβλήματα υγείας, ψυχοσωματικές ενοχλήσεις, έντονο άγχος κ.α.) κι έρχεται αναγκαστικά η ώρα να χτυπήσουν την πόρτα του ειδικού.

Η δεύτερη κατηγορία είναι οι άνθρωποι που αφήνουν το παιδί μέσα τους να φωνάζει αδιάκοπα τις επιθυμίες και ανάγκες του, λογικές και παράλογες, χωρίς όρια. Καταλήγουν όμως και πάλι ανικανοποίητοι ψυχικά γιατί οι υπερβολικές απαιτήσεις τους σχετικά με τα θέλω τους κουράζουν τους γύρω τους. Οι δικοί τους άνθρωποι τους χαρακτηρίζουν με φράσεις όπως: είναι ανώριμος/η, δεν καταλαβαίνει ότι δεν έχει μόνο δικαιώματα, αλλά και υποχρεώσεις; είναι ανεύθυνος/η. Βασικό στοιχείο προσωπικότητας και συμπεριφοράς αυτών των ανθρώπων είναι ότι δεν αναγνωρίζουν ποτέ ότι κάνουν λάθος ή ότι έχουν άδικο. Πάντα το άδικο και το λάθος το έχουν οι άλλοι.

Οι άνθρωποι έχουμε δύο πλευρές μια φωτεινή και μια σκοτεινή. Δεν μπορείς να επιλέξεις μόνο την μια, εξάλλου το φως είναι ορατό γιατί υπάρχει το αντίθετό του, το σκοτάδι. Το κλειδί εδώ είναι η επίγνωση της σκοτεινής πλευράς όχι η πλήρη άρνησή της. Με επίγνωση γινόμαστε πιο σοφοί στην κατανόηση και διαχείριση των συναισθημάτων μας. Με επίγνωση μπορείς να αποκτήσεις ψυχική ισορροπία χωρίς να καταλήγεις στο ένα ή στο άλλο άκρο. Γιατί όσο πιέζεις μέσα σου, το ήδη καταπιεσμένο παιδί τόσο αυτό αρρωσταίνει ψυχικά και σωματικά, όσο το αφήνεις χωρίς όριο τόσο πιο ανεύθυνο γίνεται. Η ισορροπία βρίσκεται κάπου στα μισά.

Απευθύνομαι σε αυτούς που δεν προσέχουν το παιδί που έχουν μέσα τους. Ίσως και να έχετε ξεχάσει με τα χρόνια την ύπαρξή του… ίσως να δυσκολευτείτε τουλάχιστον στην αρχή να έρθετε σε επαφή μαζί του…, ίσως η επικοινωνία να είναι αρχικά δύσκολη…όμως θα βρείτε ξανά την αισιοδοξία, τον αυθορμητισμό, το χαμόγελο του μικρού παιδιού, που τα θυσιάσατε μεγαλώνοντας στο βωμό της σοβαρότητας και της ενηλικίωσης.

Μπορείτε να ξεκινήσετε να του αφήνετε σιγά – σιγά λίγο χώρο και να του δίνετε χρόνο, χωρίς φόβο, ώστε να αναπνέει ελεύθερα. Και με τον καιρό να ξαναχτίσετε μια σχέση μαζί του.

Κρατείστε λοιπόν ζωντανό το παιδί μέσα σας…

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

10 Φεβ 2013

Παρουσίαση Βιβλίου: Θεωρίες Προσωπικότητας, Έρευνα και Εφαρμογές

Ένα από τα πρώτα βιβλία που αγόρασα ως φοιτητής ψυχολογίας είναι και το κλασικό εγχειρίδιο των Pervin και John, «Personality: Research and Methods«. Το αντίτυπο που κοσμεί τη βιβλιοθήκη μου είναι η ελληνική μετάφραση των Αλεξανδροπούλου και Δασκαλοπούλου υπό τον ελληνικό τίτλο «Θεωρίες Προσωπικότητας: Έρευνα και Εφαρμογές» (εκδόσεις Τυποθητώ). Μετά από τόσα χρόνια μπορώ να πω πως το συγκεκριμένο είναι ένα από τα αγαπημένα μου εγχειρίδια στο οποίο έχει τύχει να επιστρέψω πολλές φορές όταν χρειαζόταν να φρεσκάρω τη μνήμη μου γύρω από κάποιο θέμα που σχετίζεται με τις θεωρίες προσωπικότητας, τις διαταραχές προσωπικότητας κτλ.

Οι συγγραφείς έχουν κάνει μια πολύ καλή δουλειά, καθώς έχουν καταφέρει να συγκεντρώσουν σε έναν μόλις τόμο το σύνολο των πληροφοριών που χρειάζεται κάποιος για να κατανοήσει τις θεωρίες ανάπτυξης της προσωπικότητας, τις διαταραχές προσωπικότητας ή ακόμη και την στήριξη που πρέπει να λαμβάνει ο κάθε ασθενής σύμφωνα με την εκάστοτε θεωρητική προσέγγιση του ψυχοθεραπευτή του. Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε 15 ογκώδη κεφάλαια, κάθε ένα από τα οποία συνήθως αναλύει μία θεωρητική προσέγγιση για την ανάπτυξη της προσωπικότητας ή/και της ψυχοπαθολογικής συμπεριφοράς, όπως είναι η ψυχναλυτική, η συμπεριφορική, η ανθρωποκεντρική, η φαινομενολογική, η θεωρία προσωπικών νοητικών κατασκευών κ.α.

Η παρουσίαση της κάθε θεωρίας γίνεται ξεκινώντας από την ανασκόπηση της δημιουργίας της από τους πρωτεργάτες της, συνεχίζοντας με το γενικότερο θεωρητικό της υπόβαθρο και κλείνοντας με τις τεχνικές λεπτομέρειές της. Η χρήση εικόνων, παραδειγμάτων πραγματικών ασθενών αλλά και αποσπασμάτων από τα υλικά που αξιοποιεί η θεωρία κάνει την κατανόησή της πολύ εύκολη, ακόμη και για κάποιον με ελάχιστες ή και καθόλου γνώσεις για το θέμα.

Αν και το συγκεκριμένο βιβλίο θα το συνιστούσα κυρίως σε προπτυχιακούς φοιτητές ψυχολογίας, νομίζω ότι παρουσιάζει ενδιαφέρον για όλους όσοι θέλουν να αποκτήσουν κάποιες γνώσεις για το τι έχει να πει η επιστήμη της ψυχολογίας γύρω από το πολύπλοκο θέμα της ανάπτυξης της προσωπικότητάς μας.

]]>

23 Οκτ 2012

Γεννιόμαστε τυχεροί;

Σίγουρα θα έχετε ακούσει πολλές φορές ανθρώπους γύρω σας να παραπονιούνται πως είναι εξαιρετικά άτυχοι στην προσωπική τους ζωή, όπως αντίστοιχα θα έχετε ακούσει –ή ακόμη και παρατηρήσει- αντίστοιχα άλλους να είναι εξαιρετικά τυχεροί. Οι μεν άτυχοι είναι συνήθως την λάθος ώρα στο λάθος μέρος, ενώ οι τυχεροί φαίνεται να πέφτουν συνέχεια πάνω σε ευκαιρίες για την προσωπική ή επαγγελματική τους ζωή. Ισχύει όμως κάτι τέτοιο; Υπάρχει αυτός ο απόκοσμος παράγοντας που ονομάζουμε τύχη ή μήπως όλες αυτές οι παρατηρήσεις οφείλονται σε άλλους, πιο πεζούς, παράγοντες;

Ο Δρ. Wiseman στο βιβλίο του Quirkology1 περιγράφει ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα που είχε κάνει παλαιότερα πάνω στο θέμα. Δημιούργησε ένα ερωτηματολόγιο αξιολόγησης της «τύχης» κάποιου και το έδωσε σε μια ομάδα συμμετεχόντων, οι οποίοι πίστευαν ότι λάμβαναν συμμετοχή σε ένα πείραμα παρατηρητικότητας. Στη συνέχεια τους κατέταξε σε δύο ομάδες: τυχερούς και άτυχους. Έδωσε σε όλους τους συμμετέχοντες μια εφημερίδα και τους ζήτησε να μετρήσουν πόσες φωτογραφίες φιλοξενούσε στις σελίδες της. Πέραν των φωτογραφιών όμως, η εφημερίδα περιείχε και ένα διαφημιστικό banner το οποίο με μια μεγάλη και ευδιάκριτη γραμματοσειρά έγραφε: «Πείτε στον πειραματιστή ότι είδατε αυτή την διαφήμιση και κερδίστε άλλες 100£ για τη συμμετοχή σας στο πείραμα».

Αυτό που βρήκε ο πειραματιστής είναι ότι οι «τυχεροί» συμμετέχοντες εντόπιζαν πολύ συχνότερα την διαφήμιση σε σχέση με τους «άτυχους». Το συμπέρασμα στο οποίο έφτασε ο ερευνητής ήταν πως οι «τυχεροί» άνθρωποι είναι απλά πιο χαλαροί, ανοιχτοί στις ευκαιρίες και πιο παρατηρητικοί, με αποτέλεσμα αν μην αφήνουν ευκαιρία να πάει χαμένη. Αντίθετα, οι «άτυχοι» τείνουν να κλείνουν τον γνωστικό τους ορίζοντα, είναι λιγότερο παρατηρητικοί και πιο αγχωμένοι, με αποτέλεσμα να χάνουν τις ευκαιρίες που τους παρουσιάζονται.

Σε ένα δεύτερο πείραμα ο Δρ. Wiseman, προσπάθησε να ερευνήσει την υπόθεση πως η ημερομηνία γέννησης παίζει σημαντικό ρόλο στην «τύχη» κάποιου. Τέτοιου είδους υποθέσεις είναι συνηθισμένες για όποιους πιστεύουν στα ζώδια και την αστρολογία. Και πάλι κατασκεύασε ένα ερωτηματολόγιο αξιολόγησης της «τύχης» και το έδωσε σε μια μεγάλη ομάδα συμμετεχόντων (περίπου 40.000 άτομα). Ανάμεσα στις άλλες πληροφορίες που ζητούσαν στο ερωτηματολόγιο οι συμμετέχοντες έπρεπε να σημειώσουν και τον μήνα γέννησής τους. Αυτό το οποίο βρήκε η ομάδα του Δρ. Wiseman ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον.

Η τύχη των συμμετεχόντων είχε διακυμάνσεις ανάλογα με τον μήνα γέννησής τους. Οι πιο «τυχεροί» γεννιόντουσαν τους ανοιξιάτικους και καλοκαιρινούς μήνες, ενώ οι πιο «άτυχοι» τους φθινοπωρινούς και τους χειμερινούς μήνες.

Προσπαθώντας να εξηγήσουν τα αποτελέσματα, οι ερευνητές κατασκεύασαν μια νέα υπόθεση η οποία βασίζονταν σε μια απλή ιδέα. Οι πρώτοι μήνες της ζωής μας είναι σημαντικοί για την ανάπτυξή μας. Οι πρώτες μας εικόνες, γεύσεις, αισθήσεις, τα συναισθήματα που λαμβάνουμε από τους γύρω μας κτλ έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην μετέπειτα ανάπτυξή μας. Σύμφωνα με την υπόθεσή, αυτοί οι οποίοι γεννιούνται τους καλοκαιρινούς μήνες είναι πιο ανοιχτοί στις νέες εμπειρίες καθώς ως νεογνά οι γονείς τους ήταν πιο χαλαροί μαζί τους: έβλεπαν περισσότερο κόσμο, μετακινούνταν περισσότερο εκτός σπιτιού. Πέραν αυτού, η αίσθηση της καλής θερμοκρασίας τους δημιουργούσε ευφορία. Αντίθετα, αυτοί που γεννιούνται τους χειμερινούς μήνες τείνουν να έχουν διαφορετικές εμπειρίες ως νεογνά: βλέπουν λιγότερο κόσμο, συνήθως είναι κλεισμένοι σε έναν κλειστό χώρο και έχουν την αίσθηση της ψυχρής θερμοκρασίας (κάτι που σηματοδοτεί ένα αρνητικό περιβάλλον).

Για να ερευνήσουν εάν αυτή η υπόθεσή τους είναι σωστή, οι ερευνητές επανέλαβαν την έρευνα, αλλά αυτή τη φορά στην Νέα Ζηλανδία, όπου οι θερμοί μήνες είναι από Σεπτέμβριο έως Φεβρουάριο και οι ψυχροί από Μάρτιο έως Αύγουστο. Εάν η υπόθεση της θερμοκρασίας είναι σωστή, οι ερευνητές ανέμεναν τα αποτελέσματα να αντιστραφούν: αυτοί που γεννιούνται τους ανοιξιάτικους και καλοκαιρινούς μήνες στη Νέα Ζηλανδία θα έπρεπε να είναι «άτυχοι», ενώ αντίθετα αυτοί οι οποίοι γεννιούνται τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες θα έπρεπε να είναι πιο «τυχεροί». Αντίθετα, εάν υπάρχουν κάποιοι άλλοι παράγοντες που καθορίζουν την «τύχη» κάποιου, όπως π.χ. το ζώδιο υπό το οποίο γεννιέται κάποιος, τότε δεν θα έπρεπε να βρεθούν διαφορετικά αποτελέσματα ανάμεσα στις δύο έρευνες. Φυσικά, αυτό το οποίο έδειξε η δεύτερη έρευνα είναι πως οι «τυχεροί» στην Νέα Ζηλανδία είναι όσοι γεννιούνται τους θερμούς μήνες (Σεπτέμβριος-Φεβρουάριος), ενώ «άτυχοι» όσοι γεννιούνται τους ψυχρούς μήνες (Μάρτιος-Αύγουστος).

Οπότε, κλείνοντας, θα πρέπει να τονίσουμε δύο σημαντικά συμπεράσματα των ερευνών που παρουσιάσαμε. Δεν υπάρχει κάτι απόκοσμο στην «τύχη» ή την «ατυχία» κάποιου. Οι παράγοντες που επηρεάζουν τον αριθμό των ευκαιριών που συναντάμε και αξιοποιούμε στη ζωή μας εξαρτάται από την ανάπτυξη της προσωπικότητάς, η οποία με τη σειρά της επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουμε, αλλά και –φυσικά- οι προσπάθειες που κάνουμε να παραμένουμε ανοιχτόμυαλοι και δεκτικοί σε νέα και απροσδόκητα ερεθίσματα. Μπορεί να νοιώθουμε «τυχεροί» ή «άτυχοι», αλλά με λίγη προσπάθεια μπορούμε να αποκτήσουμε έλεγχο πάνω σε αυτή την περίεργη πτυχή της ζωής μας.

Εικόνες  ]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. R. Wiseman (2007), Quirkology: How We Discover the Big Truths in Small Things []
18 Οκτ 2012

Κρατιέμαι γιατί φοβάμαι…

Γράφει η Γεωργία Καλλιντέρη*

Το παρελθόν είμαστε εμείς, το παρόν το διαμορφώνουμε εμείς και το μέλλον εξαρτάται πάλι από εμάς. Πάντα θα υπάρχουν εξωτερικοί μη προβλέψιμοι παράγοντες οι οποίοι θα επηρεάζουν το πώς νιώθουμε, το πώς εκφράζουμε αυτό που νιώθουμε και πως συντηρούμε ή προάγουμε αυτό που μας γεμίζει. Μια φίλη μου, λέει πρόσφατα, κάποιες φορές νομίζω ότι απλά δεν πρέπει να βιάζεις καταστάσεις -έχει δίκιο- όμως πως αυτό γίνεται στην πράξη;

Απλά προσπαθώντας το. Πως θα δεις αν μπορείς αν δεν προσπαθήσεις, αν δε δεις κάτι αν σου ταιριάζει, η αν δεν σου ταιριάζει, αντίστοιχα.

Ο φόβος και η στασιμότητα σίγουρα είναι δύο καταστάσεις οι οποίες τρέφουν η μία την άλλη και δεν προωθούν την υιοθέτηση ή προοπτική μιας νέας. Δεν υποστηρίζω ότι είναι εύκολο να κάνεις ένα βήμα, αλλά δεν είναι και ακατόρθωτο. Το βήμα είναι πολύ σχετικό για τον καθένα, δεν έχει κανόνα, τον κανόνα τον δημιουργεί ο καθένας μόνος του και το πάει μέχρι εκεί που μπορεί. Μέχρι εκεί που αντέχει και βάζοντας τα δικά του προσωπικά όρια. Ο κάθε ένας από εμάς έχει τις δικές του εμπειρίες. Οι εμπειρίες μας, διαμορφώνουν αυτό που είμαστε, φτιάχνουν τις προτιμήσεις, τι μας αρέσει και τι δε μας αρέσει.

Οφείλουμε να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να έχει δικαιώματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η επιβολή των προσωπικών πεποιθήσεων -με σκοπό την εκπλήρωση των αναγκών μας- είναι απαραίτητη. Εκφράζεσαι, μοιράζεσαι, αναγνωρίζεις τις πραγματικές σου αξίες και παίρνεις αποφάσεις. Οι αποφάσεις λαμβάνονται επειδή έχεις αναγνωρίσει τις προσωπικές σου αξίες και κατάφερες να τις ιεραρχήσεις και τότε λειτουργείς αυθόρμητα.

Αυθορμητισμός δεν είναι αυθαίρετες πράξεις. Είναι κατανόηση του «εγώ», αναγνώριση του «είμαι» και διάθεση επικοινωνίας μέσα από μια υγιή αλληλεπίδραση. Έτσι είτε θα σου ταιριάξει κάτι είτε όχι, όμως εσύ θα πηγαίνεις με σημείο αναφοράς εσένα…-θέλω και προσπαθώ γι αυτό που πραγματικά επιθυμώ έχοντας σεβασμό στο «όχι» και στο «ναι» παράλληλα το δικό μου και του άλλου. Όπως εσύ έτσι και οι γύρω έχουν εμπειρίες. Έχουν πονέσει, έχουν συμβιβαστεί και έχουν φύγει ή έχουν εγκαταλειφθεί, όμως κάθε νέα εμπειρία σου δίνει τη δυνατότητα να φτιάξεις κάτι καινούριο. Να μάθεις από τα λάθη σου και να κάνεις καινούρια. Ο φόβος δεν σου επιτρέπει συχνά να δεις καθαρά, σε «κλείνει» και σε απομακρύνει από αυτό το βαθύτερο μέσα σου.

Η επαφή σου με αυτό το βαθύτερο κομμάτι απαντάται σε μια εσαεί προσπάθεια και όσο παλεύεις να στέκεσαι εκεί προσπαθώντας γι αυτό, μη φοβάσαι. Αυτό σε εξελίσσει σε πάει μπροστά σε παρακινεί και σε γεμίζει. Σε βοηθάει να δημιουργήσεις, να αναπτύξεις, να δώσεις και να πάρεις. Τι λες, δεν αξίζει τον κόπο;

Εισαγωγική Φωτογραφία

H Γεωργία Κλλιντέρη είναι κοινωνική λειτουργός και εκπαιδευόμενη ψυχοδραματίστρια στο ΨΥΚΑΠ-Ψυχοδραματικό Κέντρο Ανάπτηξης Προσωπικότητας E-mail: gkallideri@gmail.com

]]>