18 Σεπ 2013

Τα θύματα ρατσιστικής βίας έχουν αυξημένες πιθανότητες ανάπτυξης κατάθλιψης και άγχους

Ο ρατσισμός περιγράφει ένα μεγάλο εύρος συμπεριφορών οι οποίες στρέφονται εναντίον ατόμων διαφορετικών εθνοτικών, θρησκευτικών, πολιτικών, κοινωνικών, σεξουαλικών ή άλλων ομάδων οι οποίες συνήθως είναι η μειονότητα σε μια συγκεκριμένη κοινωνία. Το φαινόμενο του ρατσισμού έχει απασχολήσει την επιστημονική κοινότητα εδώ και πολλές δεκαετίες, καθώς τα ερωτήματα γύρω από την ανάπτυξη, την εκδήλωση και τις επιπτώσεις αυτών των συμπεριφορών είναι πολλά. Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα είναι ο αντίκτυπος που έχει η ρατσιστική συμπεριφορά στα θύματά του. Τι βλάβες μπορεί να προκαλέσει σε ένα άτομο η έκθεσή του επί μεγάλο χρονικό διάστημα σε ένα εχθρικό, ρατσιστικό περιβάλλον που στρέφεται εναντίον του;

Έρευνες στον χώρο είχαν βρει ότι τα άτομα που δηλώνουν ότι έχουν νοιώθουν θύματα τέτοιων συμπεριφορών στην καθημερινότητά τους, έχουν αυξημένες πιθανότητες να αντιμετωπίζουν ψυχικές διαταραχές, προσέχουν λιγότερο την υγεία τους και αναφέρουν περισσότερα προβλήματα υγείας [1] . Επίσης έχουν χαμηλότερα επίπεδα αυτοπεποίθησης και έχουν αυξημένες πιθανότητες να αναπτύξουν αντικοινωνική συμπεριφορά. Όταν ο ρατσισμός λαμβάνει χώρα όχι απλά σε ατομικό αλλά σε ένα συστημικό επίπεδο (δηλαδή όταν ολόκληρη η κοινωνία στην οποία ζει κάποιος έχει ένα ρεπερτόριο συμπεριφορών και κανόνων που βάζουν το μειονοτικό άτομο σε μειονεκτική θέση) τα επίπεδα άγχους αυξάνονται, κάτι το οποίο μπορεί να επηρεάσει τη ζωή του ατόμου σε πολλαπλά επίπεδα. Οι ίδιες έρευνες έχουν δείξει ότι οι εγκυμονούσες που βιώνουν συστημικό ρατσισμό είναι πιο πιθανό να αντιμετωπίσουν προβλήματα κατά τη διάρκεια της γέννας σε σχέση με γυναίκες που δεν είναι θύματα συστημικής ρατσιστικής συμπεριφοράς.

Μια πρόσφατη μετα-έρευνα του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης η οποία εστίασε κυρίως στην βιβλιογραφία για τις επιπτώσεις του ρατσισμού στους νέους, βρήκε ότι ο αντίκτυπος των ρατσιστικών συμπεριφορών για τα άτομα των μειονοτικών ομάδων ξεκινούν ήδη από την εφηβική ηλικία [2] . Οι νέοι αυτοί αισθάνονται ξένοι, απομονωμένοι και σε πολλές περιπτώσεις πέφτουν θύματα ακόμη και σωματικής βίας από τους συνομήλικους τους, κάτι το οποίο έχει επιπτώσεις μεταξύ άλλων και στην ψυχική τους υγεία. Συγκεκριμένα, τα νεαρά θύματα ρατσιστικής συμπεριφοράς αναπτύσσουν πιο συχνά συμπτώματα κατάθλιψης, ενώ σε πολλές περιπτώσεις εκφράζουν έντονο άγχος. Όπως είναι εμφανές, η ρατσιστική συμπεριφορά έχει δραματικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των θυμάτων της σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι περισσότερες έρευνες έχουν γίνει στις ΗΠΑ, το Η.Β. και την Αυστραλία, πολυπολιτισμικές χώρες στις οποίες γίνονται ήδη προσπάθειες να περιοριστούν τα φαινόμενα ρατσισμού και να μειωθεί όσο είναι δυνατόν η συστημική ρατσιστική συμπεριφορά, προστατεύοντας τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των μειονοτικών ομάδων. Θα είχε ενδιαφέρον να βλέπαμε τα ανάλογα αποτελέσματα σε λιγότερο πολυπολιτισμικές χώρες όπου οι μειονότητες αντιμετωπίζουν ακόμη μεγαλύτερη πίεση από την υπόλοιπη κοινωνία.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Βιβλιογραφία / Περισσότερες Πληροφορίες

  1. Paradies, Y. (2006). A systematic review of empirical research on self-reported racism and health. international Journal of Epidemiology35(4), 888-901 [PDF]
  2. Priest, N., Paradies, Y., Trenerry, B., Truong, M., Karlsen, S., & Kelly, Y. (2012). A systematic review of studies examining the relationship between reported racism and health and wellbeing for children and young people. Social Science & Medicine.
]]>

04 Ιούν 2013

Ψυχοϊστορικά: 4 Ιουνίου 1938 – Ο Φρόιντ διώκεται από τους ναζί

Σαν σήμερα, στις 4 Ιουνίου 1938, ο Σίγκμουντ Φρόιντ αναγκάζεται να φύγει από την Αυστρία υπό καθεστώς διωγμού από τους ναζί. Ο λόγος της δίωξης ήταν η εβραϊκή καταγωγή του πατέρα της ψυχανάλυσης, κάτι που ήταν κόκκινο πανί για το κυβερνών εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα της γερμανίας το οποίο ήλεγχε πλέον και την Αυστρία. Την ίδια ή και χειρότερη τύχη με τον Φρόιντ είχαν περίπου 180.000 άλλοι Αυστριακοί εβραϊκής καταγωγής οι οποίοι είτε έφυγαν από τη χώρα είτε πέθαναν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των ναζί.

Ο Φρόιντ φεύγοντας από τη χώρα αναγκάστηκε να υπογράψει ένα έγγραφο στο οποίο δήλωνε ότι οι ναζί του είχαν φερθεί αξιοπρεπώς. Πάνω από την υπογραφή του όμως ο Φρόιντ έγραψε με μια μεγάλη δόση σαρκασμού ότι «προτείνει την Γκεστάπο στον οποιοδήποτε». Αφήνοντας την Βιέννη, ο Φρόιντ πήγε στο Παρίσι και από εκεί στο Λονδίνο, όπου έμεινε στην οδό Maresfield Gardens 20 στο Hampstead έως και το θάνατό του ένα χρόνο αργότερα (23 Σεπτεμβρίου 1939).

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

24 Απρ 2012

Ψυχοϊστορικά: 24 Απριλίου 1926 – Γεννιέται ο Charles Thomas, ο πατέρας του "Συνδέσμου Μαύρων Ψυχολόγων" στις ΗΠΑ

Σαν σήμερα, στις 24 Απριλίου 1926, γεννιέται ο Charles W. Thomas. Ο Thomas ήταν ο συνιδρυτής του Συνδέσμου Μαύρων Ψυχολόγων στις ΗΠΑ, ένας σύνδεσμος που ιδρύθηκε το 1968 (μετά την δολοφονία του Martin Luther King) και είχε ως σκοπό την συσπείρωση των αφροαμερικανών ψυχολόγων και την μελέτη παραγόντων όπως το χρώμα του δέρματος και ο ρατσισμός κατά την διάρκεια της ψυχοθεραπείας. Στην προσωπική του έρευνα ασχολήθηκε με παρόμοια θέματα ρατσισμού, αλλά και την σημαντικότητα των φυλετικών παραγόντων στην αλληλεπίδραση των ατόμων.

]]>

11 Απρ 2012

Η ομοφοβία παρατηρείται σε άτομα με υποβόσκουσες ομοφυλοφιλικές τάσεις'

Η ομοφοβία αναφέρεται σε ένα σύνολο σκέψεων, πράξεων και ιδεολογιών που εναντιώνονται στον σεξουαλικό προσανατολισμό, τον τρόπο ζωής και τα δικαιώματα που διεκδικούν οι ομοφυλόφιλοι. Επί της ουσίας πρόκειται για μια γενικευμένου τύπου φοβική αντίδραση προς άτομα με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό από αυτόν του ομοφοβικού. Ή τουλάχιστον αυτή είναι η πιο συνήθης περιγραφή, η οποία όμως σύμφωνα με μελέτες των τελευταίων ετών έχει μια μικρή ανακρίβεια: ο ομοφοβικός δεν έχει απαραίτητα ετεροσεξουαλικό σεξουαλικό προσανατολισμό. Αυτή η παραραήρηση για την ομοφοβία δεν είναι κάτι καινούργιο, καθώς η ψυχαναλυτική προσέγγιση εδώ και δεκαετίες ερμηνεύει την ομοφοβία ως εκδήλωση καταπιεσμένης ομοφυλοφιλίας. Πλέον όμως, αυτή η θεωρία υποστηρίζεται και από εμπειρικά πειραματικά δεδομένα.

Μια χαρακτηριστική πρόσφατη έρευνα των πανεπιστημίων Rochester, Essex, England και California12 υπογραμμίζει το γεγονός ότι άτομα που αυτοπεριγράφονται ως ετεροφυλόφιλοι αλλά εμφανίζουν ομοφυλοφιλικές τάσεις βάσει των απαντήσεών τους σε ψυχολογικά τεστ, είναι πιθανό να αναπτύσουν ομοφοβικές αντιδράσεις, καθώς οι ομοφυλοφιλικές συμπεριφορές τους θυμίζουν τα δικά τους καταπιεσμένα συναισθήματα. Στρέφουν δηλαδή την εσωτερική τους οργή στο περιβάλλον τους, στοχοποιόντας τρίτους και όχι τον εαυτό τους, ενεργοποιώντας έτσι έναν μηχανισμό άμυνας του εγώ τους.

Τα πειράματα

Στην έρευνα έγιναν πολλά και διαφορετικά πειράματα σε φοιτητικό πληθυσμό των πανεπιστημίων που συμμετείχαν σε αυτή. Στο πρώτο, οι συμμετέχοντες έπρεπε να αντιστοιχίσουν δύο κατηγορίες λέξεων ή εικόνων όσο πιο γρήγορα μπορούσαν. Ανάμεσα στις λέξεις συμπεριλαμβάνονταν οι λέξεις «εγώ», «άλλοι», «ομοφυλοφιλία», «ετεροφυλοφιλία», καθώς και εικόνες ομοφυλόφιλων ή ετεροφυλόφιλων ζευγαριών. Το τεστ αυτό, γνωστό και ως Implicit Association Test (IAT) χρησιμοποιείται ευρέως στην μελέτη υποσυνείδητων τάσεων όπως π.χ. ομοφυλοφιλικές, ομοφοβικές ή ρατσιστικές τάσεις (δείτε μια επίδειξη εδώ). Ο συμμετέχοντας βλέπει μια λέξη για στο κέντρο της οθόνης του για λίγα χιλιοστά του δευτερολέπτου (π.χ. τη λέξη «εγώ» και στη συνέχεια παρουσιάζονται δύο κατηγορίες αριστερά και δεξιά στην οθόνη (π.χ. οι λέξεις «ομοφυλοφιλία» και «ετεροφυλοφιλία»). Σκοπός του είναι να αντιστοιχίσει τη λέξη με την σωστή κατηγορία. Φυσικά, πριν από κάθε πείραμα έχουν δωθεί οδηγίες για την σωστή αντιστοιχεία (π.χ. «αντιστοίχισε τη λέξη ‘εγώ’ με την λέξη ‘ομοφυλοφιλια’ και τη λεξη ‘αυτοι’ με τη λεξη ‘ετεροφυλοφιλία'» ή και το αντίστροφο (βλ. Εικόνες 1 και 2). Οι καταπιεσμένοι ομοφυλόφιλοι τείνουν να απαντούν πιο γρήγορα και με λιγότερα λάθη όταν πρέπει να αντιστοιχίσουν τη λέξη «εγώ» με την «ομοφυλοφιλία», παρά όταν πρέπει να αντιστοιχίσουν το «εγώ» με την «ετεροφυλοφιλία».

[caption id="attachment_2447" align="aligncenter" width="300"] Εικόνα 1: IAT test όπου ο συμμετέχοντας πρέπει να αντιστοιχίσει το «εγώ» με τη λέξη «ομοφυλοφιλία»[/caption] [caption id="attachment_2448" align="aligncenter" width="300"] Εικόνα 2: IAT test όπου ο συμμετέχοντας πρέπει να αντιστοιχίσει το «εγώ» με τη λέξη «ετεροφυλοφιλία»[/caption]

Σε ένα δεύτερο πείραμα, οι συμμετέχοντες μπορούσαν να περιηγούνται ελεύθερα σε φωτογραφίες που έδειχναν ομόφυλα (άνδρες) ή ετερόφυλα άτομα (γυναίκες). Οι καταπιεσμένοι άνδρες ομοφυλόφιλοι παιρνούσαν σημαντικά περισσότερο χρόνο κοιτάζοντας τις φωτογραφίες που έδειχναν άνδρες, παρά αυτές που έδειχναν γυναίκες. Στο τρίτο πείραμα οι συμμετέχοντες απάντησαν σε μια σειρά από ερωτήματα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο μεγάλωσαν και την προσωπικότητα των γονιών τους, κάτι που επέτρεψε στους επιστήμονες να δουν ότι οι καταπιεσμένοι ομοφυλόφιλοι μεγάλωσαν σε ένα αυστηρό περιβάλλον με αυστηρές ομοφοβικούς κανόνες συμπεριφοράς (π.χ. με αυστηρά όρια στο τι επιτρέπεται να κάνει ένας άνδρας και μια γυναίκα ή για το εάν επιτρέπεται στα μέλη της οικογένειας να κάνουν παρέα με ομοφυλόφιλα άτομα). Τέλος, οι συμμετέχοντες ενός τέταρτου πειράματος απάντησαν σε μια σειρά ερωτηματολογίων που μετρούσαν τα επίπεδα ομοφοβίας, τόσο της έκδηλης, όσο και της υποσυνείδητης.

Αποτελέσματα

Οι συμμετέχοντες με υποστηρικτικούς, λιγότερο αυστηρούς και ανοιχτόμυαλους γονείς αντιμετώπιζαν λιγότερες συγκρούσεις στην αποδοχή της «κρυφής» σεξουαλικότητας τους, ακόμη και αν αυτή ερχόταν σε σύγκρουση με την έκδηλη σεξουαλικότητα (αυτή που δήλωναν δηλαδή όταν ρωτούνταν εάν είναι ετεροφυλόφιλοι ή ομοφυλόφιλοι). Αντίθετα, οι συμμετέχοντες με αυστηρούς και αυταρχικούς γονείς έδειχναν έντονες εσωτερικές συγκρούσεις και δεν είχαν επαφή με την υποβόσκουσα σεξουαλικότητά τους.

Το πιο σημαντικό εύρημα όμως ήταν πως οι συμμετέχοντες που έτειναν να βλέπουν τον εαυτό τους περισσότερο ετεροσεξουαλικό σε σχέση με την «κρυφή» σεξουαλικότητα, έτειναν να παρουσιάζουν μεγαλύτερα επίπεδα ομοφοβίας. Με άλλα λόγια, όσο μεγαλύτερη είναι η εσωτερική σύγκρουση που νιώθει το άτομο για την σεξουαλικότητά του, τόσο πιο έντονη θα είναι η βίαιη συμπεριφορά και οι αρνητικές και στερεοτυπικές σκέψεις για τα ομοφυλόφιλα άτομα.

Τα αποτελέσματα αυτά υποστηρίζουν αυτό το οποίο υπογραμμίζουν εδώ και πολλές δεκαετίες οι ψυχοδυναμικοί ψυχαναλυτές, ότι δηλαδή οι ομοφοβικές αντιδράσεις είναι ουσιαστικά ένας μηχανισμός προστασίας του εγώ, αποτέλεσμα του οποίου είναι η εσωτερική σύγκρουση να μεταφέρεται στο περιβάλλον και -κυρίως- προς αυτούς που αναπτύσσουν τις ομοφυλόφιλες συμπεριφορές, τις οποίες το άτομο θεωρεί απαγορευμένες.

Εισαγωγική Φωτογραφία
]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Mental Health Today: Is Some Homophobia Self-Phobia? []
  2. The Situationist: Homophobia = Self-phobia? []
07 Απρ 2011

Ευγονική: Μια επιστημονικοφανής πολιτική θεωρία

Το παραπάνω βίντεο μιλάει για την ιστορία μίας από τις πιο αμφιλεγόμενες θεωρίες όλων των εποχών: της ευγονικής. Δίδυμη αδερφή της φρενολογίας, η ευγονική βασίζεται στην ιδέα πως μπορούμε να επέμβουμε στην διαδικασία της φυσικής επιλογής με σκοπό να περάσουμε στις επόμενες γενιές όσο το δυνατόν «καλύτερα» γονίδια. Πως μπορεί να γίνει αυτό; Σύμφωνα με τον εμπνευστή της ιδέας, Φράνσις Γκάλτον (Francis Galton), πρώτου ξαδέρφου του Κάρολου Δαρβίνου, μπορούμε να εμποδίσουμε την αναπαραγωγή ατόμων με φυσικές ή πνευματικές ασθένειες ώστε να εμποδίσουμε την διαιώνιση των ασθενειών από τους απογόνους τους.

Δεν ήταν τυχαίο πως οι ιδέες του Γκάλντον βρήκαν ιδιαίτερη απήχηση ανάμεσα στους πρωτεργάτες των Ναζί στη Γερμανία, οι οποίοι επέκτειναν την ήδη ρατσιστική θεωρία ώστε να περιλαμβάνει όλους όσους θεωρούσαν οι ίδιοι ως εχθρούς της ανθρωπότητας και -κυρίως- της Αρείας Φυλής που φαντασιώνονταν: εβραίους, τσιγκάνους, μαύρους κτλ.

Παρόλο που σε θεωρητικό επίπεδο η ιδέα της επέμβασης στην φυσική επιλογή μπορεί να φαίνεται λογική, θα πρέπει να τονιστεί πως τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι. Καταρχήν ο άνθρωπος οφείλει την εξέλιξή του στην ποικιλία των γονιδίων και στην ανάμειξη πολλών και διαφορετικών στοιχείων γεννετικού κώδικα. Η τεχνητή δημιουργία μιας περιορισμένης δεξαμενής γονιδίων προς διαιώνιση σημαίνει αυτόματα και αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης γενετικών ασθενειών. Κανένας γεννετικός κώδικας δεν είναι τέλειος. Όλοι κουβαλάμε στα γονίδιά μας ασθένειες και ανωμαλίες οι οποίες όμως δεν εκδηλώνονται χάρη στο μείγμα DNA που έχουμε από τους γονείς μας. Για παράδειγμα, εάν, θεωρητικά, τα γονίδια του πατέρα μας έχουν την τάση για ανάπτυξη καρδιακών παθήσεων, αυτές μπορεί να μην αναπτυχθούν καθώς θα επικρατήσει ο γενετικός κώδικας της μητέρας μας ο οποίος -στο συγκεκριμένο σημείο- είναι καλύτερος από αυτόν του πατέρα μας. Εάν οι γονείς μας είχαν πανομοιότυπο γενετικό υλικό με τάση στις καρδιακές παθήσεις, αυτό θα σήμαινε πως θα είχαμε ιδιαίτερα αυξημένες πιθανότητες ανάπτυξης καρδιακών παθήσεων.

Πέραν αυτού, το θέμα του τι είναι ανά πάσα στιγμή «καλό» και θεμιτό είναι χρονικά και τοπικά περιορισμένο. Ένα άτομο με μια Α βιολογία (π.χ. σκούρο δέρμα) είναι καλύτερα προετοιμασμένο για να ζήσει σε έναν συγκεκριμένο τόπο (π.χ. Αφρική) από ότι ένα άλλο άτομο με Β βιολογία (π.χ. λευκό δέρμα). Η εξάλιψη όλων των ατόμων με Α ή Β βιολογία θα σήμαινε ουσιαστικά πως κάποια μέρη του πλανήτη μας θα ήταν εξαιρετικά δυσπρόσιτα για τον μέσο πληθυσμό. Έπειτα, η κουλτούρα και οι κυρίαρχες ιδεολογίες (όπως στην περίπτωση των ναζί ή στην περίπτωση του φυλετικού εμφυλίου της Ρουάντα) έχουν έντονο αντίκτυπο πάνω στο ποια χαρακτηριστικά θεωρούνται «αγνά» ή θεμιτά.

Λόγω της θεωρίας της ευγνονικής εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι εκτελέστηκαν, στειρώθηκαν, εξορίστηκαν ή στιγματίστηκαν από τα εκάστοτε καθεστώτα. Αυτή η χρήση της ιδέας της ευγονικής την έχει καθιερώσει πρωτίστως ως μια ρατσιστική πολιτική θεώρηση και εργαλείο επιστημονικοφανούς αιτιολόγησης απεχθών εγκλημάτων.

]]>

23 Μαρ 2011

Μικρά και Ενδιαφέροντα #23

  • Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει τα άτομα με διαταραχή κοινωνικού άγχους (Κοινωνική Φοβία) και αυτό αντικατοπτρίζεται σε κάποιο βαθμό με διαφοροποιήσεις στην λειτουργία του εγκεφάλου. Αυτό ήταν το γενικό συμπέρασμα στο οποίο έφτασε μια ομάδα επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο του Waterloo στον Καναδά η οποία μελέτησε ομάδες ατόμων με κοινωνική φοβία κατά τη διάρκεια 12 εβδομάδων ομαδικής ψυχοθεραπείας. Οι ασθενείς οι οποίοι πήραν μέρος στην ψυχοθεραπεία σταδιακά απέκτησαν «ομαλή» εγκεφαλική δραστηριότητα παρόμοια με αυτή ατόμων που δεν παρουσίαζαν την διαταραχή. [PsyPost]
  • Ένα από βασικά χαρακτηριστικά του αυτισμού είναι η δυσκολία ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων. Τα αυτιστικά άτομα δυσκολεύονται να αντιληφθούν τις σκέψεις και τα συναισθήματα των συνανθρώπων τους, γεγονός που δυσκολεύει την ανάπτυξη στενών φιλικών σχέσεων. Αυτός είναι και ένας από τους κύριους λόγους που η θεραπεία του αυτισμού εστιάζει κυρίως στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που θα βοηθήσουν το άτομο να ανταπεξέλθει στις κοινωνικές του συναναστροφές. Πρόσφατη έρευνα σε αυτόν στον τομέα έδειξε πως οι εικονικές συζητήσεις ενηλίκων αυτιστικών με προγράμματα υπολογιστή βοηθάει σημαντικά στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων οι οποίες αργότερα μπορούν να εφαρμοστούν και στην καθημερινότητα του ατόμου. Άλλη μια απόδειξη πως οι νέες τεχνολογίες δεν φέρνουν αποκλειστικά και μόνο την καταστροφή, αλλά μπορούν να γίνουν πολύτιμα εργαλεία εάν χρησιμοποιηθούν σωστά. [Science Daily]
  • Ο ρατσισμός και η ξενοφοβία μπορεί να είναι μορφές συμπεριφοράς κωδικοποιημένες γενετικά (στα γονίδιά μας). Αυτό τουλάχιστον δείχνει μια έρευνα του Πανεπιστημίου του Yale στην οποία οι επιστήμονες παρατήρησαν την συμπεριφορά των πιθήκων προς άτομα που δεν ανήκαν στην ομάδα τους. Όταν οι επιστήμονες έδειχναν φωτογραφίες «ξένων» πιθήκων σε μέλη μιας συγκεκριμένης ομάδας, οι πίθηκοι αντιμετώπιζαν το νέο ερέθισμα με καχυποψία και φόβο. Επιπλέον, μέσα από μια σειρά από πολύ έξυπνα πειράματα φάνηκε ότι οι πίθηκοι -σχεδόν αυτόματα- είχαν συσχετίσει τους «ξένους» πιθήκους με άσχημα συναισθήματα. Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ανθρωπολογικές έρευνες που έχω διαβάσει τελευταία. Ρίξτε οπωσδήποτε μια ματιά στον πειραματικό σχεδιασμό (έγινε χρήση test IAT!). [Science News]
  • Ψυχο…ιστορικά

    Σαν σήμερα, στις 23 Μαρτίου 1933 γεννήθηκε ο Δρ. Philip G. Zimbardo, ένας από τους σημαντικότερους ερευνητές στον τομέα της κοινωνικής ψυχολογίας. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του έχει ερευνήσει θέματα όπως η αποπροσωποίηση, ο θυμός, η υποταγή στην εξουσία, το κοινωνικό άγχος, η ντροπή αλλά και τις επιπτώσεις του χρονικού αποπροσανατολισμού. Ένα από τα πιο γνωστά του πειράματα είναι το πείραμα της φυλακής του Στάνφορντ, όπου παρατήρησε πως ένα εικονικό περιβάλλον μπορεί να κάνει απλούς καθημερινούς ανθρώπους να διαπράξουν αδιανόητες πράξεις βίας εναντίον αθώων συνανθρώπων τους. Στο βιβλίο του «The Lucifer Effect» αναφέρεται εκτενώς τόσο στο συγκεκριμένο πείραμα, όσο και στις διαπιστώσεις που έχει φτάσει αναλύοντας τα γεγονότα που σχετίζονται με τις αγριότητες Αμερικανών στρατιωτών στο Ιράκ. Αυτή τη στιγμή είναι επίτιμος καθηγητής Ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο του Στάνφορντ.

    ]]>

    05 Νοέ 2010

    Η γλώσσα επηρεάζει την σκέψη

    Η γλώσσα είναι ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία του ανθρώπου. Χάρη στη γλώσσα μπορούμε να επικοινωνούμε μεταξύ μας, να εκφράζουμε τις επιθυμίες μας αλλά και γενικότερα να εξωτερικεύουμε τις σκέψεις μας είτε αυτές αναφέρονται σε απτά αντικείμενα είτε σε μεταφορικές έννοιες. Όμως ποια ακριβώς είναι η σχέση μεταξύ σκέψης και γλώσσας; Πρόκειται για μια γραμμική σχέση ή για μια σχέση αλληλοεξάρτησης; Με άλλα λόγια η γλώσσα είναι απλά ένα μέσο έκφρασης της σκέψης ή μήπως μπορεί να επηρεάσει την ίδια τη σκέψη;

    Οι έρευνες των τελευταίων ετών τείνουν προς τη δεύτερη περίπτωση. Ξέρουμε πως η γλώσσα που μιλάει κάποιος μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που σκέφτεται για τον εαυτό του και τις ικανότητές του. Για παράδειγμα θυμάμαι πως πριν από λίγους μήνες μια έρευνα είχε δείξει πως οι Αμερικανοί φοιτητές με καταγωγή από την Λατινική Αμερική έτειναν να περιγράφουν τον εαυτό τους διαφορετικά ανάλογα με το έαν η συνέντευξη δινόταν στην αγγλική η την ισπανική γλώσσα. Όσοι μιλούσαν στα ισπανικά έτειναν να δίνουν αυτοπεριγραφές που έδιναν μεγαλύτερη βαρύτητα στις κοινωνικές σχέσεις και την σημασία του κοινωνικού συνόλου, μια έννοια που έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στους ισπανόφωνους πληθυσμούς. Βλέπουμε δηλαδή πως η γλώσσα μπορεί να μας κάνει να αλλάζουμε από τη μια ταυτότητα στην άλλη, ίσως λόγω της βαρύτητας που έχει κατά τη διάρκεια σχηματισμού της ατομικής μας ταυτότητάς.

    Αλλά πειράματα όπως το παραπάνω έχουν να κάνουν με τα συνειδητά χαρακτηριστικά που αποδίδουμε στον εαυτό μας. Τι γίνεται όμως με τις ασυνείδητες σκέψεις μας που ίσως βρίσκονται ακόμη πιο κοντά στον πυρήνα της προσωπικότητάς μας; Αυτές μπορούν επίσης να επηρεαστούν από την ομιλούμενη γλώσσα;

    Μια νέα έρευνα του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ προσπάθησε να ερευνήσει αυτό το ερώτημα χορηγώντας τεστ τύπου ΙΑΤ (Implicit Association Test) σε πολύγλωσσους φοιτητές1 . Το ΙΑΤ είναι ένα τεστ που χορηγείται με υπολογιστή και σκοπό έχει να μετρήσει τον βαθμό των ασυνείδητων συνδέσεων που έχουμε μεταξύ δύο αντικειμένων-εννοιών. Έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν κυρίως σε έρευνες για τον ρατσισμό. Στο τεστ αυτό δίνονται δύο κατηγορίες εννοιών (π.χ. λευκός-μαύρος) και στη συνέχεια παρουσιάζονται κάποιες άλλες λέξεις (π.χ. κακοποιός, άσχημος, όμορφος, αγάπη κ.α.). Το υποκείμενο καλείται να κατηγοριοποιήσει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα τις λέξεις στις δύο κατηγορίες, μία φορά συνδέοντας τις αρνητικές λέξεις με τη μία κατηγορία (π.χ. μαύρος) και μετά με την άλλη κατηγορία (π.χ. λευκός). Η θεωρία είναι πως εάν το υποκείμενο έχει προκατάληψη υπέρ ή κατά μίας από τις δύο κατηγορίες αυτό θα φανεί καθώς θα τείνει να κατηγοριοποιεί πιο συχνά τις αρνητικές λέξεις με τη μία κατηγορία και τις θετικές με την άλλη, ανεξάρτητα από το ποιες είναι οι οδηγίες που έχουν δοθεί. Μπορείτε να πάρετε μια γεύση από το ΙΑΤ και -γιατί όχι- να συμμετέχετε σε μια online έρευνα στην ιστοσελίδα του Χάρβαρντ.

    Η εν λόγω έρευνα για τη γλώσσα λοιπόν έγινε με πληθυσμούς δίγλωσσων φοιτητών: στο Μαρόκο (γαλλικά και αραβικά) και στις ΗΠΑ (αγγλικά και ισπανικά). Το θέμα του ΙΑΤ ήταν η κατηγοριοποίηση θετικών και αρνητικών χαρακτηριστικών προς άραβες και άτομα με καταγωγή από την Λατινική Αμερική αντίστοιχα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ξεκάθαρα πως οι φοιτητές που κάνανε το ΙΑΤ στα αραβικά έτειναν να έχουν μια θετική προκατάληψη προς τους άραβες, όπως και οι ισπανόφωνοι φοιτητές είχαν μια θετική προκατάληψη προς τους ισπανόφωνους πληθυσμούς. Το φαινόμενο αυτό όμως δεν ήταν παρουσιάστηκε σε αυτούς που έκαναν το ΙΑΤ στις άλλες γλώσσες (αγγλικά και γαλλικά). Τα αποτελέσματα αντιστρέφονταν ακόμη και όταν το ίδιο το άτομο έκανε ξανά το ΙΑΤ σε διαφορετική γλώσσα! Η έρευνα αυτή είναι αξιοσημείωτη καθώς υποδεικνύει πως η γλώσσα μπορεί να μας επηρεάσει σε σημαντικό βαθμό ακόμη και σε ένα εντελώς ασυνείδητο επίπεδο και έχει την δύναμη να αλλάζει δυναμικά τα πιστεύω μας και την ατομική μας ταυτότητά.

    Εισαγωγική Εικόνα:

    ]]>

    Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

    1. PsyPost: «Language appears to shape our implicit preferences« []
    13 Αυγ 2010

    Ρατσισμός: ψυχική και σωματική βία

    Ο άνθρωπος είναι ων κοινωνικό. Αναπόφευκτα, γεννιόμαστε, μεγαλώνουμε και ζούμε μέσα σε ένα δεδομένο κοινωνικό περιβάλλον και συνήθως εντός μιας συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας. Σύντομα, νιώθουμε μέλη αυτή της ομάδας (ενδο-ομάδα) και την βλέπουμε σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ομάδες του περιβάλλοντός μας (έξω-ομάδες), για τις οποίες μπορεί να αδιαφορούμε ή ακόμη και να μισούμε. Είτε έχουμε γεννηθεί σε κάποια χώρα της Δύσης, είτε στη ζούγκλα του Αμαζονίου, η κοινωνία μας έχει πλάσει έτσι ώστε ήδη από την ηλικία των 5 ετών δείχνουμε μια σταθερή προτίμηση για μέλη της ενδο-ομάδας μας1 . Αυτός ο κοινωνικός μηχανισμός φυσικα μας έχει βοηθήσει να επιβιώσουμε ανά τους αιώνες και ειναι εξαιρετικά χρήσιμος από μια δαρβινική σκοπιά.

    Δυστυχώς όμως, αυτή η κοινωνική κατηγοριοποίηση οδηγεί αρκετές φορές στη δημιουργία προβληματικών έως και επικίνδυνων αντιλήψεων, όπως ο ακραίος εθνικισμός και ο ρατσισμός. Σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία όπου το κεφάλαιο και το ανθρώπινο δυναμικό ρέει (σχεδόν) ελεύθερα ανά το παγκόσμιο το πρόβλημα του ρατσισμού αποκτά όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις. Ως ρατσισμός ορίζεται οποιαδήποτε στάση, συμπεριφορά ή πεποίθηση που στρέφεται εναντίον κάποιας κοινωνικής ομάδας λόγω της εθνικότητας, της φυλής ή του χρώματος των μελών της. Το εύρος των ρατσιστικών πράξεων είναι αρκετά μεγάλο και περιλαμβάνει από τον ξυλοδαρμό αλλοδαπών και τις εργασιακές/μισθολογικές διάκρισεις εναντίον αλλοεθνών, έως τα ρατσιστικά ανέκδοτα και τα στερεότυπα.

    Ο ρατσισμός μπορεί να λειτουργεί τόσο σε ατομικό, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Σε ατομικό επίπεδο ο φορέας της ρατσιστικής πράξης είναι ένα μεμονωμένο άτομο το οποίο στρέφεται εναντίον άλλων κοινωνικών ομάδων, χωρίς απαραίτητα να έχει την ανοικτή κοινωνική υποστήριξη των υπολοίπων μελών της κοινωνικής ομάδας στην οποία ανήκει. Όταν όμως ο ρατσισμός εξαπλωθεί, τότε δεν αποκλείεται ολόκληρες κοινωνίες να δρουν συστηματικά εναντίων ολόκληρων κοινωνικών ομάδων. Τέτοια παραδείγματα είναι η θέσπιση σκληρών νόμων εναντίον οτιδήποτε θεωρείται «ξένο» (π.χ. απαγόρευση ένδυσης με έναν συγκεκριμένο τρόπο, δια νόμου απέλαση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, νομιμοποίηση της εργασιακής ανισότητας κ.α.), αλλά ακόμη και η άτυπη ενίχυση ρατσιστικών ιδεολογιών από το Κράτος ή κάποια τοπική κοινότητα.

    Όπως καταλαβαίνετε, ο ρατσισμός δημιουργεί πολλαπλά προβλήματα στο θύμα. Ο κοινωνικός αποκλεισμός, η «ειδική» μεταχείρισή του από τους εργοδότες και τους προϊσταμένους του αλλά και το συνεχές αίσθημα καταδίωξης επιδυνώνει σημαντικά την ψυχική υγεία, αυξάνοντας κατακόρυφα τα επίπεδα άγχους και θυμού και δημιουργώντας ακόμη και προβλήματα συγκέντρωσης2. Ως γνωστό, το χρόνιο άγχος σχετίζεται άμεσα και με προβλήματα όπως έλκος του στομάχου και αυξημένη πίεση. Έτσι, τα θύματα ρατσισμού όχι μόνο καλούνται να ανταπεξέλθουν σε ένα αφιλόξενο περιβάλλον, αλλά και να αντιμετωπίσουν μια κακή ποιότητα ζωής εξαιτίας της απομόνωσής τους.

    Δεδομένων των τελευταίων υπολογισμών που μετράνε τον παγκόσμιο αριθμό μεταναστών στα 200 εκατομμύρια, είναι επόμενο πως οι ειδικοί ψυχικής υγείας θα κληθούν να αντιμετωπίζουν έναν όλο και μεγαλύτερο αριθμό ατόμων με δυσπροσαρμοστικές τάσεις λόγω προβλημάτων σχετιζόμενων με προκαταλήψεις και ρατσιστικές συμπεριφορές.

    Εισαγωγική Φωτογραφία:

    ]]>

    Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

    1. Barrett, M. , Wilson, H. & Lyons, E. (1999). Self-categorization theory and the development of national identity in English children. Poster presented at the Biennial Meeting of the Society for Research in Child Development, Albuquerque, New Mexico, USA, April 1999 []
    2. Winnipeg Free Press: «Exposure to prejudice may cause aggression, overeating, lack of focus: study» []
    01 Αυγ 2010

    Μικρά και Ενδιαφέροντα #14

  • Σύμφωνα με μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στο PloS ONE, οι πολιτικοί τείνουν να χρησιμοποιούν το κυρίαρχο χέρι τους (δεξί ή αριστερό) όταν κάνουν αναφορά σε θετικές ιδέες, ειδήσεις και εκτιμήσεις και το άλλο χέρι για αρνητικές. Αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον από ψυχο-κοινωνιολογική σκοπιά και σίγουρα μπορεί να αξιοποιηθεί ως ένα πολύ καλό εργαλείο μετάφρασης της γλώσσας του σώματος γενικότερα. [PsyPost]
  • Τι σκέφτονται οι βομβιστές αυτοκτονίας; Τι είδους ηθικούς κανόνες έχουν; Μήπως είναι διαφορετικοί από όλους εμάς; Η ψυχολόγος Ariel Merari μίλησε με βομβιστές αυτοκτονίας και με άτομα που ανήκουν στον πυρήνα οργανώσεων στρατολόγησης νέων για τέτοιου είδους αποστολές και σε μια συνέντευξή της παρουσιάζει το προφίλ των ατόμων αυτών. Ίσως τελικά είναι πολύ λιγότερο σκοτεινές προσωπικότητες από όσο νομίζουμε. [New Scientist]
  • Ένας ερευνητής του ΜΙΤ δημιούργησε ένα ψεύτικο προφίλ στο Facebook, το LinkedIn, το Twitter και σε άλλα κοινωνικά δίκτυα το οποίο κατάφερε να γίνει «φίλος» με χιλιάδες άνδρες ανά το παγκόσμιο, μεταξύ των οποίων και υπεύθυνων εθνικής ασφαλείας των ΗΠΑ. Με αυτόν τον τρόπο κατάφερε να έχει πληροφορίες για πολύ ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα τα οποία κάποιος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει εναντίον τους. Ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα κοινωνικής ψυχολογίας που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούνται οι σύγχρονες e-φιλίες. [Guardian]
  • Εάν αυτό τον καιρό ψάχνετε για δουλειά και πηγαίνετε σε interviews, προσέξτε τον τρόπο συμπεριφοράς σας, ιδιαίτερα εάν είστε άνδρες. Σύμφωνα με μια νέα έρευνα στις ΗΠΑ οι άνδρες που είναι πιο σιωπηλοί τείνουν να κρίνονται πιο αρνητικά σε σχέση με αυτούς που είναι πιο ανοιχτοί και μιλάνε για τις επιτυχίες και τις αποτυχίες τους. Αυτό όμως δεν φαίνεται να ισχύει και για τις γυναίκες υποψηφίους [Medical News Today]
  • Ψυχο…ιστορικά

    Σαν σήμερα, στις 1 Αυγούστου 1880 ανοίγει τις πόρτες του το δεύτερο ψυχιατρικό κέντρο στις ΗΠΑ, το οποίο είναι ειδικά για Αφροαμερικανούς. Το «Eastern Asylum for the Colored Insane«, όπως ήταν το όνομά του χτίστηκε στην πόλη Goldsboro της Νότιας Καρολίνας. Έως και τα μέσα του προηγούμενου αιώνα οι Αφροαμερικανοί είχαν ειδική μεταχείριση και έπρεπε να χρησιμοποιούν ειδικούς χώρους, ξεχωριστά από τους λευκούς, θυμίζοντας έντονα τακτικές τύπου Απαρτχάιντ. Έτσι, δεν ήταν καθόλου περίεργο θέαμα να βλέπει κανείς τουαλέτες, λεωφορεία και καταστήματα που ήταν για αποκλειστική χρήση από μαύρους πολίτες. Για να κατανοήσουμε καλύτερα το πλαίσιο στο οποίο δημιουργήθηκαν τα ειδικά ψυχιατρικά κέντρα στα τέλη του 19ου αιώνα, θα πρέπει να μην ξεχνάμε ότι την εποχή εκείνη οι μαύροι ανήκαν στα χαμηλότερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα και απασχολούνταν κυρίως ως υπηρετικό προσωπικό σε σπίτια πλουσίων, ως εργάτες σε βαριές χειρωνακτικές εργασίες και ως αγρότες σε «τσιφλίκια». Επομένως η εισαγωγή μαύρων ασθενών σε κλινικές με λευκούς ήταν επόμενο να δημιουργεί αντιδράσεις από τους λευκούς που το έβλεπαν ως υποτιμητικό οι άνθρωποί τους να φιλοξενούνται στον ίδιο χώρο με το … υπηρετικό τους προσωπικό. Αυτό το κλίμα δημιούργησε τα ψυχιατρεία τύπου «Απαρτχάιντ».

    ]]>