30 Ιούν 2013

Τα βρέφη κατανοούν τα συναισθήματα άλλων βρεφών από την ηλικία των πέντε μηνών

Πολλοί θεωρούν ότι όταν ερχόμαστε στον κόσμο δεν καταλαβαίνουμε πολλά από αυτά που συμβαίνουν γύρω μας. Αν και κάτι τέτοιο είναι εν μέρει αλήθεια, πλέον γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος είναι σε θέση να καταγράψει τις πρώτες του εικόνες και να εκδηλώσει τα πρώτα συναισθήματα ήδη από τους πρώτους μήνες της ζωής του. Τα μωρά μπορούν να ξεχωρίζουν ανθρώπινα πρόσωπα ήδη από τις πρώτες ώρες της ζωής τους και είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τη φωνή της μητέρας τους ήδη από την περίοδο που βρίσκονται στη μήτρα, ενώ αρκούν κάποιες εβδομάδες εξωμήτριας ζωής για να μπορέσουν να αναγνωρίσουν και το πρόσωπό της.

Μια νέα έρευνα12 υποδεικνύει ότι τα μωρά είναι σε θέση να διαβάσουν συναισθήματα άλλων ατόμων ήδη από την ηλικία των πέντε μηνών. Η εν λόγω έρευνα επικεντρώθηκε στην ικανότητα των μωρών να αναγνωρίσουν συναισθήματα στα πρόσωπα άλλων μωρών.

Ο σχεδιασμός του πειράματος ήταν πολύ απλός, αλλά σίγουρα αποτελεσματικός. Τα μωρά καθόντουσαν μπροστά σε δύο οθόνες, η μία από τις οποίες έδειχνε ένα στεναχωρημένο, κατσούφικο πρόσωπο μωρού, ενώ η άλλη να χαρούμενο πρόσωπο. Όταν οι ερευνητές έβαζαν τον ήχο ενός χαρούμενου μωρού να ακούγεται από τα ηχεία του υπολογιστή τα μωρά της έρευνας έτειναν να στρέφουν το βλέμμα τους στο χαρούμενο πρόσωπο, ενώ όταν έπαιζαν τον ήχο ενός στεναχωρημένου μωρού, τα μωρά κοιτούσαν το στεναχωρημένο πρόσωπο.

Παρόλο που στα αυτιά ενός ενήλικα οι ήχοι των μωρών μοιάζουν αρκετά μεταξύ τους, τα μωρά είναι σε θέση να αναγνωρίσουν μικρές αλλαγές στον τόνο της φωνής τους οι οποίες κάνουν τη διαφορά μεταξύ χαράς και λύπης σε αυτή την ηλικία. Αυτή η έρευνα είναι η πρώτη τους είδους της με συμμετέχοντες βρέφη τόσο μικρής ηλικίας.

Η συναισθηματική έκφραση είναι ίσως το πιο σημαντικό εργαλείο επικοινωνίας και κατανόησης του κόσμου το οποίο έχουν τα βρέφη, δεδομένου ότι δεν είναι σε θέση ακόμη να κατανοήσουν και να παράγουν λόγο. Αυτή η έρευνα έρχεται να υπογραμμίσει το γεγονός ότι ο άνθρωπος όχι μόνο εκφράζεται συναισθηματικά σε αυτή τη φάση της ζωής του, αλλά είναι ήδη σε θέση να κατανοήσει και συναισθήματα τρίτων προσώπων, πιθανότατα κάνοντας τη σύνδεση του εκφραζόμενου συναισθήματος με τα συναισθήματα που έχει εκφράσει και ο ίδιος στο παρελθόν.

Πιθανόν αυτό το αναπτυξιακό στάδιο να είναι ένα από τα πρώτα στο δρόμο της δημιουργίας της λεγόμενης «θεωρίας του νου» αλλά και της ανάπτυξης της ενσυναίσθησης, έννοιες οι οποίες περιγράφουν την ικανότητά μας να κατανοούμε την σκέψη και τα συναισθήματα τρίτων προσώπων, μπαίνοντας ουσιαστικά στη θέση τους.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Vaillant-Molina, M., Bahrick, L. E., & Flom, R. (2013). Young Infants Match Facial and Vocal Emotional Expressions of Other Infants. Infancy, n/a–n/a. doi:10.1111/infa.12017 []
  2. Medical Daily: From One Baby to Another: Infants Can Read Each Other’s Emotions []
23 Σεπ 2011

Όταν ο υπολογιστής "βλέπει" αυτό που βλέπεις

Όσοι αρέσκονται στην επιστημονική φαντασία θα έχουν ευχηθεί πολλές φορές οι εικόνες που βλέπουν στον κινηματογράφο και αυτά που διαβάζουν στα βιβλία να γίνουν πραγματικότητα. Τα αλματώδη βήματα της σύγχρονης επιστήμης έχουν πραγματοποιήσει ουκ ολίγες φορές τέτοιου είδους ευχές. Εικόνες που κάποτε ήταν εξωπραγματικές πλέον είναι κομμάτι της καθημερινότητάς μας, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό.

Μια νέα έρευνα  στον τομέα των γνωστικών νευροεπιστημών έρχεται να εξάψει εκ νέου τους πιο ευφάνταστους λάτρεις της τεχνολογίας. Ο λόγος για μία από τις πιο πρόσφατες έρευνες του  «Gallant Group» του Πανεπιστημίου του Berkley οι οποίοι κατάφεραν να αναδομήσουν οπτικά ερεθίσματα αξιοποιώντας την καταγεγραμμένη εγκεφαλική δραστηριότητα την ώρα που οι συμμετέχοντες έβλεπαν σύντομα βιντεο. Με άλλα λόγια, οι επιστήμονες προγραμμάτισαν έναν υπολογιστή να διαβάσει την εγκεφαλική δραστηριότητα στον ινιακό λοβό των συμμετεχόντων καθώς αυτοί έβλεπαν κάποια σύντομα βίντεο σε μια οθόνη. Αξιοποιώντας αυτή την καταγεγρραμμένη δραστηριότητα και μετά από αρκετή επεξεργασία ο υπολογιστής δημιούργησε ένα βίντεο το οποίο «πίστευε» ότι έβλεπαν οι συμμετέχοντες. Όπως θα δείτε και στο βίντεο που ακολουθεί, το βίντεο που δημιούργησε ο υπολογιστής είναι αρκετά κοντά στο πραγματικό βίντεο που έβλεπαν οι συμμετέχοντες, αν και σε καμμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί (ακόμη) λεπτομερές.

Η διαδικασία που ακολούθησαν οι επιστήμονες ήταν σχετικά απλή. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να δουν κάποια σύντομα βίντεο, τα οποία απεικόνιζαν ανθρώπους, ζώα, αντικείμενα ή ήταν εντελώς αφηρημένα. Την στιγμή που έβλεπαν τα βίντεο η εγκεφαλική δραστηριότητα του ινιακού λοβού καταγραφόταν μέσω λειτουργικής απεικόνισης μαγνητικού συντονισμού (fMRI) και ο υπολογιστής συσχέτιζε την δραστηριότητα με τα κάποια στοιχεία του βίντεο που έβλεπε ο συμμετέχοντας ανά πάσα στιγμή. Για παράδειγμα, ο υπολογιστής μάθαινε να συσχετίζει την δραστηριότητα στην περιοχή Α και Β με παρουσία φωτός και την δραστηριότητα στην περιοχή Γ και Δ με απουσία φωτός. Στη συνέχεια, δημιούργησαν έναν αλγόριθμο ο οποίος ανέλυε χιλιάδες τυχαία βίντεο από το YouTube (στα οποία δεν συμπεριλαμβάνονταν τα βίντεο που έβλεπαν οι συμμετέχοντες) και ο υπολογιστής «επέλεγε» αυτά που πίστευε ότι ταίριαζαν πιο πολύ με την εγκεφαλική δραστηριότητα που κατέγραψε προηγουμένως. Στη συνέχεια, τα συνέθετε όλα μαζί και παρουσίαζε το τελικό βίντεο. Ακολουθεί ένα παράδειγμα σύνθεσης βίντεο για τέσσερις διαφορετικούς συμμετέχοντες. Πάνω αριστερά βλέπετε το βίντεο που είδαν οι συμμετέχοντες και κάτω βλέπετε την επιλογή των τυχαίων βίντεο που ο υπολογιστής επέλεξε για να αναδομήσει το αρχικό βίντεο.

Η συγκεκριμένη έρευνα έχει βρεθεί στο επίκεντρο διάφορων τεχνολογικών sites στο διαδίκτυο (π.χ. Gizmodo) καθώς τα αποτελέσματά της θυμίζουν έντονα εικόνες από ταινίες επιστημονικής φαντασίας όπου «τρελοί επιστήμονες» καταφέρνουν να διαβάζουν τα όνειρα και τις σκέψεις των ανθρώπων χρησιμοποιώντας διάφορες συσκευές. Παρόλο που οι ερευνητές στην ιστοσελίδα τους αναφέρουν ξεκάθαρα πως τα αποτελέσματα της έρευνάς τους δεν σχετίζονται σε καμία περίπτωση με ανάγνωση της σκέψης και ονείρων, παρά μονάχα με την αναδόμηση -πολύπλοκων είναι η αλήθεια- οπτικών ερεθισμάτων, υπαινίσονται ανοιχτά πως αυτού του είδους η έρευνα είναι ένα πρώτο μικρό βήμα προς μια όλο και πιο λεπτομερή καταγραφή και ανάγνωση της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Οι πρακτικές εφαρμογές μιας τέτοιας μελλοντικής τεχνολογίας είναι πάρα πολλές: βοήθεια σε ασθενείς που βρίσκονται σε κωματώδη κατάσταση ή αδυνατούν να επικοινωνήσουν με τον έξω κόσμο παρόλο που μπορούν να σκέφτονται και να φαντάζονται, ανάπτυξη καλύτερων εφαρμογών διεπαφής ανθρώπου-υπολογιστή με ανάλογη προώθηση της τεχνολογίας στο χώρο της βιομηχανίας ή της προσωπικής ψυχαγωγίας. Βεβαίως στις αρνητικές συνέπειες μιας τέτοιας τεχνολογίας θα είναι η ενίσχυση μιας κοινωνίας «Μεγάλου Αδερφού» όπου άτομα ή συλλογικότητες θα μπορούν νόμιμα ή παράνομα να καταγράφουν την εγκεγαλική μας δραστηριότητα και να βγάζουν συμπεράσματα για τα όσα σκεφτόμαστε ή φανταζόμαστε (π.χ. ανάπτυξη ανιχνευτή ψεύδους). Φυσικά βρισκόμαστε ακόμη αρκετά μακριά από την ανάπτυξη τέτοιων εφαρμογών, οπότε προς το παρόν μπορούμε να κοιμόμαστε ήσυχοι και να αντιστεκόμαστε στις υπερβολές των ΜΜΕ.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Shinji Nishimoto, An T. Vu, Thomas Naselaris, Yuval Benjamini, Bin Yu & Jack L. Gallant

 Πηγές/Περισσότερες Πληροφορίες

]]>

16 Ιούν 2010

Μικρά και Ενδιαφέροντα #8

  • Στις εποχές τρομολαγνείας που διανύουμε τα αίσθηματα ανασφάλειας και απάθειας δεν είναι καθόλου σπάνια. Πως μπορούμε όμως να ενδυναμώσουμε το εγώ μας και να αποφύγουμε να μένουμε άπραγοι μπροστά στις αλλαγές που αποφασίζουν άλλοι για εμάς; Ένα άρθρο του Psychology Today αναλύει το εν λόγω θέμα. [Psychology Today]
  • Μπορούμε να χειριστούμε υπολογιστές απλά με το λόγο ή τη… σκέψη; Ένα νέο gadget υπόσχεται να κάνει αυτό ακριβώς. Ο λόγος για το Kinect, το οποίο παρουσιάστηκε στην Ε3. Η συνέχεια στον Ελεύθερο Νευρώνα. [Ελεύθερος Νευρώνας]
  • Οι πειραματικές θεραπείες με τη χρήση βλαστικών κυττάρων όσο περνάει ο καιρός θα αυξάνονται γεωμετρικά, ιδιαίτερα μετά την άρση της απαγόρευσης που είχε επιβάλλει η κυβέρνηση Μπους στις ΗΠΑ. Τι ρίσκα έχουν αυτές οι θεραπείες για τους πρώτους ασθενείς-πειραματόζωα και τι προβλήματα συναντούν ακόμη αυτές οι θεραπείες πριν βγουν στην αγορά; Ο λόγος στο εξαιρετικό άρθρο του ShrinkWrapped Blog. [ShrinkWrapped Blog]
  • Ψυχο…ιστορικά

    Σαν σήμερα, στις 16 Ιουνίου 1863 γεννήθηκε ο Friedrich Schumann. Οι έρευνες του Schumann για τον μηχανισμό της αντίληψης έδωσαν ώθηση στην ανάπτυξη της σχολής της Gestalt, η οποία εστιάζει στα γενικότερα γνωστικά σχήματα και το νόημα που έχουν για το κάθε άτομο. Παρόλο που η σχολή ξεκίνησε μελετώντας κυρίως την οπτική αντίληψη, αργότερα οι θεωρίες της επεκτάθηκαν και σε άλλους τομείς, όπως οι γνωστικές διεργασίες.

    ]]>

    08 Ιούν 2010

    Μικρά και Ενδιαφέροντα #7

  • Τι επίδραση έχουν οι φανταστικοί ήρωες στην ψυχολογία μας; Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι τα όρια μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας μπορεί να είναι πιο δυσδιάκριτα από όσο νομίζουμε. Πράγματα που ξέρουμε ότι είναι ψεύτικα, μπορούν να έχουν μεγάλη επίδραση στον τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς μας [Mind Hacks]
  • To Prozac καθυστερεί τη γήρανση των νευρώνων του εγκεφάλου, επαναφέροντας και πάλι -σε ορισμένο βαθμό- την πλαστικότητά τους. Αυτό έχει βρεθεί πως ισχύει τουλάχιστον για περιοχές του ιπποκάμπου, μιας περιοχής που, μεταξύ άλλων, σχετίζεται και με τη μνήμη. [Mind Blog]
  • Αμερικανοί επιστήμονες προσπαθούν να εξουδετερώσουν καρκινικά κύτταρα που έχουν αναπτυχθεί στον εγκέφαλο κάποιων ασθενών μέσω τοποθέτησης βλαστικών κυττάρων στην επίμαχη περιοχή. Μετά τα επιτυχή πειράματα σε ποντίκια, η αρμόδια αμερικανική αρχή άναψε το πράσινο φως για τον έλεγχο της πειραματικής μεθόδου σε εθελοντές-ασθενείς με προσδόκιμο ζωής 3-6 μήνες. [New Scientist]
  • Μπορεί η μητρική μας γλώσσα να επηρεάζει και τον τρόπο σκέψης μας; Ορισμένοι γλωσσολόγοι και ψυχολόγοι υποστηρίζουν πως ναι. Διαφορετικές γλώσσες τείνουν να δημιουργούν διαφορετικές εννοιολογικές σχέσεις μεταξύ πραγμάτων, ατόμων και ιδεών. [New Scientist]
  • Ψυχο…ιστορικά

    Σαν σήμερα, στις 8 Ιουνίου 1948, εκδόθηκε το βιβλίο Walden Two, ένα βιβλίο επιστημονικής φαντασίας γραμμένο από τον πατέρα του σύγχρονου συμπεριφορισμού B. F. Skinner. Το βιβλίο περιγράφει μια εναλλακτική κοινωνία ανθρώπων που στην προσπάθειά τους να κάνουν καλύτερη την κοινωνία τους χρησιμοποιούν επιστημονικές μεθόδους έρευνας ώστε να συγκρίνουν τις επιλογές που έχουν και να επιλέξουν αυτή που θα φέρει το καλύτερο αποτέλεσμα στην κοινωνία. Διαφορετικά, λέει ο Skinner, η κοινωνία είναι καταδικασμένη να καταστραφεί.

    Στην φανταστική κοινωνία του Δρ. Skinner, το πολίτευμα δεν είναι δημοκρατικό, αλλά μάλλον αριστοκρατικό (την εξουσία την έχουν οι καλύτεροι), ενώ ταυτόχρονα ο συγγραφέας αποδοκιμάζει και τον ρόλο της εκπαίδευσης της δεκαετάις του 50. Το Walden Two είναι ένα βιβλίο που δημιούργησε ανάμεικτα συναισθήματα στο κοινό, και κατακρίθηκε ιδιαίτερα για το είδος της ουτοπίας που περιγράφει, στο οποίο οι άνθρωποι δεν είναι τίποτε άλλο από γρανάζια μιας κρατικής μηχανής που «οδεύει προς το καλύτερο».

    Φωτογραφία

    ]]>

    01 Μαΐ 2009

    Πόσο ευάλωτοι είμαστε στην επιστημονικοφάνεια;

    Σε ένα από τα προηγούμενα άρθρα μου είχα αναφερθεί στις υπεραπλουστεύσεις ή/και στις λάθος μεταφορές επιστημονικών ειδήσεων από τα ΜΜΕ, κάτι το οποίο θεωρώ ότι οφείλεται στην άγνοια από πλευράς των μεταφραστών-δημοσιογράφων ορισμένων βασικών εννοιών σχετικών με την είδηση που μεταφράζουν. Τότε είχα πει πως αυτή η λανθασμένη μεταφορά ειδήσεων μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στις αντιλήψεις που σχηματίζει ο καθημερινός πολίτης που, όπως είναι φυσικό, δεν έχει τις απαραίτητες γνώσεις για να ελέγξει αν αυτό που του μεταφέρουν τα ΜΜΕ ευσταθεί ή αν πρόκειται για δημοσιογραφικές υπερβολές.

    Ένα παρόμοιο και εξίσου «επικίνδυνο» φαινόμενο είναι η χρήση άσχετων αλλά ταυτόχρονα βαρυσήμαντων επιστημονικών όρων κατά τη μεταφορά ειδήσεων, έτσι ώστε αυτές να ακούγονται όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστες και πειστικές. Αυτή η πρακτική βεβαίως δεν αποτελεί προνόμιο των δημοσιογράφων, αλλά δυστυχώς και επικίνδυνων πολιτικών ιδεολογιών που προσπαθούν να πείσουν για τις ιδέες τους χρησιμοποιώντας επιστημονική γλώσσα ως μέσο εντυπωσιασμού (π.χ. αναφορές σε δήθεν έρευνες που αποδεικνύουν την ανωτερότητα του ελληνικού DNA έναντι άλλων).

    Πόσο ευάλωτοι είμαστε λοιπόν στην επιστημονικοφάνεια; Η ομάδα της Δρ. Weisberg1 από το MIT αποφάσισε να κάνει μια έρευνα πάνω σε αυτό το φαινόμενο, ερευνώντας κατά πόσο οι άνθρωποι πράγματι τείνουν να αποδέχονται πιο εύκολα επεξηγήσεις κάποιου ψυχολογικού φαινομένου όταν αυτές συνοδεύονται από άσχετες πληροφορίες από τον τομέα της Nευροψυχολογίας.

    Το πείραμα

    Στην έρευνα αυτή συμμετείχαν τρεις διαφορετικές ομάδες: απλοί πολίτες που δεν σχετίζονταν με την Νευροψυχολογία, πρωτοετείς φοιτητές ενός μαθήματος Γνωστικής Νευροψυχολογίας και ειδήμονες στον χώρο της Νευροψυχολογίας. Σε όλους τους συμμετέχοντες δόθηκε να διαβάσουν μια μικρή παράγραφο η οποία περιγράφονταν κάποιο ψυχολογικό φαινόμενο. Στη συνέχεια όμως υπήρχε και μια δεύτερη μικρότερη παράγραφος η οποία εξηγούσε γιατί εμφανίζεται αυτό το φαινόμενο. Υπήρχαν δύο ειδών επεξηγήσεις οι οποίες δόθηκαν τυχαία στον κάθε συμμετέχοντα: καλές και κακές. Οι καλές επεξηγήσεις πράγματι εξηγούσαν με κάποια λογικά επιχειρήματα τα αίτια του φαινομένου της πρώτης παραγράφου, ενώ οι κακές απλά επαναλάμβαναν με διαφορετικά λόγια την περιγραφή του φαινομένου για άλλη μια φορά. Πέραν αυτού όμως, τόσο οι καλές όσο και οι κακές επεξηγήσεις χωρίζονταν σε δύο επίπεδα: επεξηγήσεις που περιείχαν άχρηστες πληροφορίες Νευροψυχολογίας και επεξηγήσεις που δεν περιείχαν τέτοιου είδους πληροφορίες. 1)Καλές με άσχετες πληροφορίες Νευροψυχολογίας, 2)Καλές χωρίς πληροφορίες Νευροψυχολογίας, 3)Κακές με άσχετες πληροφορίες Νευροψυχολογίας, 4)Κακές χωρίς πληροφορίες Νευροψυχολογίας. Ακολουθεί ένα μικρό παράδειγμα μιας περιγραφής με τα τέσσερα επίπεδα επεξηγήσεων.

    Περιγραφή: «Έστω πως δίνουμε σε κάποιον μια λίστα με ερωτήσεις στις οποίες ξέρουμε πως το 50% του πληθυσμού γνωρίζει την απάντηση (π.χ. την πρωτεύουσα μιας χώρας). Έχει βρεθεί πως αν το άτομο ξέρει την απάντηση, τότε έχει την τάση να πιστεύει πως το 80% του πληθυσμού θα ήξερε να απαντήσει σωστά στην ερώτηση αυτή, παρόλο που κάτι τέτοιο δεν ισχύει.»

    Καλή Επεξήγηση, χωρίς Νευροψυχολογία: Οι άνθρωποι κάνουν αυτού του είδους τα λάθη γιατί καθώς τους είναι δύσκολο να κρίνουν αντικειμενικά τις γνώσεις τρίτων, έχουν την τάση να προβάλλουν τις δικές τους γνώσεις πάνω στους άλλους.

    Καλή Επεξήγηση, με άσχετες πληροφορίες Νευροψυχολογίας: Οι τεχνικές απεικόνισης εγκεφάλου δείχνουν πως αυτό το φαινόμενο συμβαίνει εξαιτίας της εγκεφαλικής δραστηριότητας στον πρόσθιο λοβό. Οι άνθρωποι κάνουν αυτού του είδους τα λάθη γιατί καθώς τους είναι δύσκολο να κρίνουν αντικειμενικά τις γνώσεις τρίτων, έχουν την τάση να προβάλλουν τις δικές τους γνώσεις πάνω στους άλλους.

    Κακή Επεξήγηση, χωρίς Νευροψυχολογία: Οι άνθρωποι κάνουν αυτού του είδους τα λάθη γιατί τις περισσότερες φορές κρίνουν λανθασμένα τις γνώσεις των άλλων, καθώς τους είναι πιο εύκολο να κρίνουν τις δικές τους γνώσεις.

    Κακή Επεξήγηση, με άσχετες πληροφορίες Νευροψυχολογίας: Οι τεχνικές απεικόνισης εγκεφάλου δείχνουν πως αυτό το φαινόμενο συμβαίνει εξαιτίας της εγκεφαλικής δραστηριότητας στον πρόσθιο λοβό. Οι άνθρωποι κάνουν αυτού του είδους τα λάθη γιατί τις περισσότερες φορές κρίνουν λανθασμένα τις γνώσεις των άλλων, καθώς τους είναι πιο εύκολο να κρίνουν τις δικές τους γνώσεις.

    Όλοι οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να κρίνουν το πόσο ικανοποιητική ήταν η επεξήγηση σε μια κλίμακα από το -3 (καθόλου ικανοποιητική) έως το +3 (πολύ ικανοποιητική).

    Τα αποτελέσματα έδειξαν πως ενώ οι απλοί πολίτες (Γράφημα 1) κατάφεραν να ξεχωρίσουν τις καλές από τις κακές επεξηγήσεις, όταν οι κακές επεξηγήσεις συνοδεύονταν από τις άσχετες πληροφορίες Νευροψυχολογίας τότε κρίνονταν ως σχετικά ικανοποιητικές!

    Γράφημα 1: Οι απαντήσεις των πολιτών

    Παρόμοια αποτελέσματα βρέθηκαν και για τους φοιτητές Γνωστικής Νευροψυχολογίας (Γράφημα 2), οι οποίοι αν και βαθμολόγησαν πολύ χειρότερα τις κακές επεξηγήσεις, όταν τους παρουσιάστηκαν άσχετες πληροφορίες Νευροψυχολογίας τότε έτειναν να κρίνουν θετικά τόσο τις καλές, όσο και τις κακές επεξηγήσεις.

    Γράφημα 2: Οι απαντήσεις των φοιτητών Γνωστικής Νευροψυχολογίας

    Τέλος, τα αποτελέσματα ήταν αρκετά διαφορετικά για τους ειδήμονες (Γράφημα 3), οι οποίοι έκριναν αρνητικά τις επεξηγήσεις που περιείχαν τις άσχετες πληροφορίες Νευροψυχολογίας, είτε αυτές ήταν γενικά καλές, είτε κακές. Αν και πάλι οι κακές επεξηγήσεις έγιναν λιγότερο κακές όταν περιείχαν τις άσχετες πληροφορίες, αυτό το φαινόμενο δεν ήταν τόσο έντονο όσο στις άλλες δύο ομάδες.

    Γράφημα 3: Οι απαντήσεις των ειδημόνων

    Πόσο επηρεαζόμαστε τελικά από την επιστημονικοφάνεια;

    Βάσει της πιο πάνω έρευνας μπορούμε να βγάλουμε το συμπέρασμα πως τελικά όντως έχουμε την τάση να δεχόμαστε πιο εύκολα την επιχειρηματολογία κάποιου αν αυτή έχει κάποια χροιά επιστημονικότητας, ακόμη και αν αυτή είναι άσχετη με την ουσία του επιχειρήματος και ουσιαστικά δεν το ενδυναμώνει. Όσο λιγότερα γνωρίζουμε για ένα θέμα, τόσο πιο εύκολος στόχος μπορούμε να γίνουμε για κάποιον επιτήδειο, αρκεί να ξέρει πως να μας παρουσιάσει την άποψή του.

    Δυστυχώς τέτοιες έρευνες φέρνουν στην επιφάνεια το θέμα της χειραγώγησης της μάζας και της ευαλωτότητας των απόψεων της λεγόμενης «κοινής γνώμης», του μέσου δηλαδή πολίτη. Αν κάποιος μπορεί να μας πείσει για τη λογικότητα ενός επιχειρήματος μέσα από παράλογες προτάσεις, τότε τι γίνεται αν αρχίσουν να εμπλέκονται και προσωπικοί συναισθηματικοί παράγοντες που μπορούν από μόνοι τους να μας ωθήσουν στην αποδοχή ή την απόρριψη κάποιων ιδεών; Η ιστορία έχει δείξει πως η προπαγάνδα μπορεί να έχει σχετικά γρήγορα αποτελέσματα, ακόμη και σε μάζες εκατομμυρίων ατόμων. Σχετικά πρόσφατο και ιδιαίτερα επίπονο παράδειγμα χειραγώγησης των πολιτών βάσει μιας επιστημονικοφανούς ιδέας είναι η προσπάθεια εφαρμογής του λεγόμενου «κοινωνικού δαρβινισμού» από τους Ναζί, μιας θεωρίας που ουδεμία σχέση έχει με την δαρβινική θεωρία της εξέλιξης των ειδών.

    Ποια είναι όμως η λύση; Να εμπιστευόμαστε λιγότερο όσους μας παρουσιάζουν κάποιες περίεργες θεωρίες; Πολύ πιθανόν. Ίσως να αρχίσουμε να δείχνουμε περισσότερη εμπιστοσύνη μονάχα στην άποψη των πραγματικών ειδημόνων; Δεν αποκλείεται. Αλλά θεωρώ πως η καλύτερη πρόνοια για την απόφευξη τέτοιου είδους παραπλάνησης και, κατ’ επέκταση, χειραγώγησης είναι η ανάπτυξη λογικής και κριτικής σκέψης. Δεν μπορούμε φυσικά να ξέρουμε τα πάντα, αλλά αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι αναπτύξουμε περισσότερα φίλτρα σκέψης τα οποία θα κάνουν πιο δύσκολη μια ενδεχόμενη εξαπάτηση.

    Εισαγωγική Φωτογραφία: Mad Scientist Angela, by Scott Schrantzd

    ]]>

    Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

    1. Weisberg, D.S., Keil, F.C., Goodstein, J., Rawson, E. , Gray, J.R. (2008). «The Seductive Allure of Neuroscience Explanations». Journal of Cognitive Neuroscience 20 3: 470-477. []