13 Νοέ 2012

Ψυχοθεραπεία: μύθοι και πραγματικότητα

Αρθρογράφος: Κατερινα Παπαμανουσάκη

Συχνά ακούω διάφορες ανακρίβειες για την διαδικασία της ψυχοθεραπείας οι οποίες δρουν ανασταλτικά στο να απευθυνθεί κανείς σε κάποιον ειδικό όταν το έχει ανάγκη. Ας δούμε κάποιους από τους μύθους που διαστρεβλώνουν το πραγματικό νόημα της ψυχοθεραπείας.

Όποιος κάνει ψυχοθεραπεία είναι «τρελός» ή «προβληματικός».

Τέτοιου είδους χαρακτηρισμοί όχι μόνο απέχουν από την πραγματικότητα αλλά δημιουργούν δυσάρεστα συναισθήματα και στιγματίζουν τα άτομα. Είναι αλήθεια ότι κάποιες φορές μπορεί οι θεραπευόμενοι να πάσχουν από κάποια σοβαρή ψυχική διαταραχή, συχνότατα όμως είναι άνθρωποι που πολλοί από εμάς γνωρίζουμε και συναναστρεφόμαστε στην καθημερινότητα μας, οι οποίοι αντιμετωπίζουν διάφορα θέματα που δυσκολεύουν τη ζωή τους.

Γιατί να ξεκινήσω ψυχοθεραπεία; Μπορώ και μόνος μου να αντιμετωπίσω τα προβλήματά μου.

Συχνά οι άνθρωποι που ισχυρίζονται κάτι τέτοιο κουκουλώνουν τα προβλήματά τους και έτσι τα διαιωνίζουν, παγιδεύοντας τον εαυτό τους σε αυτά. Η βοήθεια του ψυχοθεραπευτή είναι πολύτιμη καθώς «κανένα πρόβλημα δεν μπορεί να επιλυθεί στο ίδιο επίπεδο της σκέψης που το δημιούργησε» (Α. Αϊνστάιν). Έτσι, αν είναι κανείς ειλικρινής με τον εαυτό του και απευθυνθεί σε κάποιον ειδικό έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες όχι μόνο να αλλάξει τον τρόπο αντιμετώπισης των θεμάτων που τον απασχολούν αλλά και να μάθει καινούριους, πιο λειτουργικούς τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς μέσα από μια διαδικασία ψυχολογικής ωρίμανσης.

Έχω φίλους που με βοηθούν οπότε η ψυχοθεραπεία είναι περιττή.

Οι φίλοι είναι πράγματι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι στη ζωή του καθενός και μπορούν να είναι πολύ βοηθητικοί και υποστηρικτικοί. Είναι διαφορετική όμως η φιλική σχέση από την ψυχοθεραπευτική. Οι φίλοι μας δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως ψυχοθεραπευτές (δεν νομίζω πως θέλουν έναν τέτοιο ρόλο). Κάτι τέτοιο δεν είναι ρεαλιστικό αφού τους φορτώνουμε με παραπάνω προσδοκίες από όσο η σχέση αντέχει. Ο ψυχοθεραπευτής έχει την εκπαίδευση να βοηθήσει μέσα από την σχέση που σταδιακά αναπτύσσεται με τον θεραπευόμενο, μια σχέση εμπιστοσύνης όπου η εχεμύθεια, η ελεύθερη έκφραση και η έλλειψη λογοκρισίας είναι χαρακτηριστικά που παρέχονται στο σταθερό θεραπευτικό πλαίσιο. Ναι λοιπόν σε φιλικές σχέσεις που μας βοηθούν να εξελιχθούμε αλλά παράλληλα η ψυχοθεραπεία αναλυτικού τύπου όπως η ομαδική ανάλυση προσφέρει μια βαθύτερη και πιο ουσιαστική επικοινωνία με τον εαυτό μας σε ένα προστατευμένο περιβάλλον με σαφή όρια.

Ο θεραπευτής έχει και αυτός τα δικά του προβλήματα οπότε θα τα μεταφέρει και δε θα μπορεί να με βοηθήσει.

Το να υποστηρίζει κανείς ότι ο ψυχοθεραπευτής δεν έχει προβλήματα τροφοδοτεί μια ψευδή εικόνα ενός θεραπευτή στη σφαίρα του μη ανθρώπινου. Ο θεραπευτής όμως είναι κατάλληλα εκπαιδευμένος αφενός και έχει κάνει και ο ίδιος ψυχοθεραπεία αφετέρου έτσι ώστε όχι μόνο να μη προβάλλει τα προβλήματά του στο θεραπευόμενο αλλά και, τηρώντας τις αρχές δεοντολογίας που διέπουν το επάγγελμα, να προστατεύει το θεραπευόμενο και τη θεραπευτική σχέση.

Όλα είναι “στο μυαλό μας” άρα ο ψυχοθεραπευτής δεν μπορεί να βοηθήσει σε τίποτα.

Άλλη μια λανθασμένη αντίληψη που τροφοδοτεί την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας ότι δηλαδή, μόνοι μας μπορούμε να αντιμετωπίσουμε όλα τα ζητήματα που μας δυσκολεύουν. Παράλληλα, υποτιμά τις βαθύτερες ψυχοσυναισθηματικές αιτίες που προκαλούν τις δυσκολίες καθώς αφού όλα είναι στο μυαλό μας αρκεί να αλλάξουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα. Η συνδρομή του θεραπευτή είναι σημαντική καθώς πέρα από το ότι συμβάλλει στην αλλαγή δυσλειτουργικών γνωστικών αντιλήψεων βοηθάει σε μια πιο βαθιά αλλαγή της προσωπικότητας.

Εισαγωγική Φωτογραφία

Η Κατερινα Παπαμανουσάκη είναι Κοινωνική Λειτουργός MA, Ψυχοθεραπεύτρια-Ομαδική Αναλύτρια

E-mail: katerinapapamanousaki@yahoo.co.uk

]]>

24 Ιαν 2011

Μικρά και Ενδιαφέροντα #22

  • Οι φανταστικοί παιδικοί φίλοι όχι μόνο δεν είναι ένδειξη ψυχοπαθολογίας, αλλά αποτελούν μέρος της φυσιολογικής γνωστικής ανάπτυξης του παιδιού. Τα παιδιά εκφράζουν τα δικά τους «απαγορευμένα» ή καταπιεσμένα συναισθήματα προβάλλοντας τα στους φανταστικούς φίλους τους. Οι γονείς, οι δάσκαλοι και οι ψυχολόγοι μπορούν να αντλήσουν πολύτιμο υλικό για την ψυχολογική κατάσταση του παιδιού παρατηρώντας τη «συμπεριφορά» των φανταστικών φίλων. [Medical News Today]
  • Σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα του Iowa State University ο εθισμός στα βιντεοπαιχνίδια συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης κατάθλιψης, άγχους και κοινωνικής φοβίας, καθώς το άτομο απομονώνεται από το περιβάλλον και τα συναισθήματά του. Φυσικά δεν είναι όλοι οι gamers «εθισμένοι» και δεν θα εμφανίσουν όλοι οι «εθισμένοι» τα προαναφερθέντα συμπτώματα, εάν δεν έχουν ήδη κάποια τάση για κοινωνική απομόνωση. [Medical News Today]
  • Ένας στους 16 χειρούργους εμφανίζει αυτοκτονικές τάσεις. Δυστυχώς όμως μόλις το ένα τέταρτο των αυτοκτονιών ψάχνει για βοήθεια από κάποιον ψυχολόγο, καθώς οι περισσότεροι φοβούνται ότι η επίσκεψη στον ψυχολόγο μπορεί να καταστρέψει την καριέρα τους. Αυτά είναι τα αποτελέσματα μιας μεγάλης ανώνυμης έρευνας ανάμεσα στους γιατρούς στις ΗΠΑ. [Cognitive Daily]
  • Ψυχο…ιστορικά

    [caption id="attachment_1255" align="alignleft" width="150" caption="O Ivan Pavlov με ένα από τα σκυλιά-πειραματόζωά του"][/caption] Σαν σήμερα, στις 24 Ιανουαρίου 1921 ο Βλαντιμίρ Λένιν ως ένδειξη εκτίμησης της δουλειάς του Ιβάν Παβλόφ, υπέγραψε σχετικό διάταγμα σύμφωνα με το οποίο παραχωρούσε στον Ρώσο ψυχοφυσιολόγο επιπλέον τρόφιμα και περισσότερες προσωπικές ανέσεις.  Ο Pavlov αρνήθηκε την προσφορά καθώς αυτά τα ειδικά δικαιώματα δεν επεκτείνονταν στους συναδέλφους του στο εργαστήριο αλλά ούτε και στα… πειραματόζωά του! Ο Pavlov ήταν ήδη από τότε γνωστός για τα πειράματά του πάνω στην κλασσική εξαρτημένη μάθηση και θεωρούταν ένα πρότυπο και πηγή έμπνευσης για τους επιστήμονες της νεοσύστατης Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδιακής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας.]]>

    20 Ιαν 2011

    Το Φαινόμενο Χαμαιλέων

    Γράφει η Γεωργία Πανταζή*

    Σύμφωνα με τους Allan και Margaret Pease (2006), καθρεφτίζουμε ο ένας τη γλώσσα του σώματος του άλλου για να δεθούμε μεταξύ μας, να γίνουμε αποδεκτοί και να δημιουργήσουμε συμπάθεια, αλλά συχνά δεν έχουμε επίγνωση ότι το κάνουμε. Τον παλιό καιρό, ο κατοπτρισμός ήταν μια κοινωνική πρακτική που βοηθούσε τους προγόνους μας να εισέλθουν με επιτυχία σε μεγαλύτερες ομάδες. Είναι επίσης ένα απομεινάρι από την πρωτόγονη μέθοδο μάθησής που βασίζεται στη μίμηση.

    Αν και από καιρό υπήρχαν υπόνοιες ότι Τα βιβλία αυτοβοήθειας, τα εγχειρίδια πειθούς και τα άρθρα των glossy περιοδικών συχνά συμβουλεύουν ότι η μίμηση της γλώσσας του σώματος των άλλων μπορεί να αυξήσει το πόσο μας συμπαθούν. Αλλά είναι πραγματικά αλήθεια ότι η μίμηση προκαλεί τους άλλους να μας συμπαθούν, ή είναι ο μιμητισμός απλά ένα υποπροϊόν των επιτυχημένων κοινωνικών αλληλεπιδράσεων;

    Σύμφωνα με τους Allan και Margaret Pease (2006), καθρεφτίζουμε ο ένας τη γλώσσα του σώματος του άλλου για να δεθούμε μεταξύ μας, να γίνουμε αποδεκτοί και να δημιουργήσουμε συμπάθεια, αλλά συχνά δεν έχουμε επίγνωση ότι το κάνουμε. Τον παλιό καιρό, ο κατοπτρισμός ήταν μια κοινωνική πρακτική που βοηθούσε τους προγόνους μας να εισέλθουν με επιτυχία σε μεγαλύτερες ομάδες. Είναι επίσης ένα απομεινάρι από την πρωτόγονη μέθοδο μάθησής που βασίζεται στη μίμηση.

    Αν και από καιρό υπήρχαν υπόνοιες ότι η αντιγραφή της γλώσσας του σώματος άλλων ανθρώπων αυξάνει την συμπάθεια, η επίδραση δεν εξετάστηκε αυστηρά μέχρι που οι Chartrand και Bargh (1999) πραγματοποίησαν μια σειρά πειραμάτων. Υπέβαλαν τρία σχετικά ερωτήματα: 1. Οι άνθρωποι μιμούνται αυτόματα τους άλλους, ακόμη και τους ξένους; 2. Η Μίμηση αυξάνει την προτίμηση; 3. Όσοι εκδηλώνουν υψηλή αντίληψη για την προοπτική των άλλων παρουσιάζουν το «φαινόμενο του χαμαιλέοντα» περισσότερο;

    Οι άνθρωποι μιμούνται αυτόματα τους άλλους, ακόμη και τους ξένους; Το πείραμα: Εξετάζοντας τί αποκαλούν ως «φαινόμενο χαμαιλέων», στην πρώτη μελέτη τους οι 78 συμμετέχοντες κάθισαν για να συνομιλήσουν με ένα πειραματικό μέλος ή έναν «συνεργό», ο οποίος είχε την υποχρέωση να ποικίλει σε ιδιόμορφα χαρακτηριστικά και ύφος με συστηματικό τρόπο. Μερικοί χρησιμοποιούσαν περισσότερο το χαμόγελο, άλλοι περισσότερο το άγγιγμα του προσώπου τους ενώ άλλοι χρησιμοποιούσαν περισσότερο την κίνηση των ποδιών τους.

    Αποτέλεσμα: Ναι, οι συμμετέχοντες φυσικά αντέγραψαν τον πειραματικό συνεργό (το οποίο μόλις είχαν γνωρίσει) όπως μετρήθηκε από το άγγιγμα του προσώπου, το κούνημα του ποδιού και το χαμόγελο. Το άγγιγμα του προσώπου ανέβηκε μόνο 20%, αλλά το ποσοστό κουνήματος των ποδιών ανέβηκε κατά ένα εντυπωσιακό 50% όταν οι συμμετέχοντες εμπνεύστηκαν από ένα άλλο κινούμενο πόδι.

    Η Μίμηση αυξάνει την προτίμηση; Στο δεύτερο πείραμα οι Chartrand και Bargh θέλησαν να δουν εάν όλα αυτές οι κινήσεις και τα αγγίγματα έχουν οποιαδήποτε πραγματική χρήση, ή εάν είναι απλώς ένα υποπροϊόν των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων.

    Το πείραμα: 78 συμμετέχοντες οδηγήθηκαν σε ένα δωμάτιο για να συνομιλήσουν με έναν άγνωστο (ένας άλλος πειραματικός συνεργός) για μια φωτογραφία. Με μερικούς συμμετέχοντες ο συνεργός μιμήθηκε τη γλώσσα του σώματός τους, με άλλους όχι. Κατόπιν οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν πόσο συμπάθησαν το συνεργό και εκτίμησαν την ομαλότητα της αλληλεπίδρασης, σε μια κλίμακα από 1 έως 9.

    Αποτέλεσμα: Ο μιμητισμός πράγματι λειτούργησε για να αυξήσει την προτίμηση. Όταν η γλώσσα του σώματός τους αντιγράφηκε, οι συμμετέχοντες έδωσαν στο σύμμαχο έναν μέσο όρο 6.62 για την προτίμηση (και 6.76 για την ομαλότητα). Όταν δεν μιμούνταν, οι συμμετέχοντες έδωσαν στο σύμμαχο έναν μέσο όρο 5.91 για την προτίμηση (και 6.02 για την ομαλότητα). Δεν είναι και καμία τεράστια διαφορά θα μου πείτε, αλλά κι όμως, μια μετρήσιμη επίδραση για μια αλλαγή στη συμπεριφορά τόσο δυσδιάκριτη, οι περισσότεροι άνθρωποι ούτε καν την παρατηρούν.

    Όσοι εκδηλώνουν υψηλή αντίληψη στην προοπτική των άλλων παρουσιάζουν το «φαινόμενο χαμαιλέοντα» περισσότερο; Δεδομένου ότι είμαστε όλοι διαφορετικοί, μερικοί άνθρωποι θα εμπλακούν φυσικά στη μίμηση περισσότερο από άλλους. Όμως, ποια είδη ψυχολογικών διεργασιών έχουν επιπτώσεις σε αυτό; Οι Chartrand και Bargh εξέτασαν την λήψη προοπτικής: ο βαθμός στον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται φυσικά την προοπτική των άλλων ανθρώπων.

    Το πείραμα: 55 σπουδαστές συμπλήρωσαν ένα ερωτηματολόγιο για τη λήψη προοπτικής, μαζί με μια μέτρηση της ενσυναίσθησης. Κατόπιν κάθισαν απέναντι από έναν πειραματικό συνεργό, που έκανε το ίδιο παλαιό άγγιγμα του προσώπου και τη ρουτίνα κίνησης των ποδιών.

    Αποτέλεσμα: Οι συμμετέχοντες που είχαν υψηλή βαθμολογία στην λήψη προοπτικής αύξησαν το άγγιγμα του προσώπου τους κατά 30% περίπου και την κίνηση των ποδιών κατά 50% περίπου, έναντι των συμμετεχόντων με χαμηλή λήψη προοπτικής. Οι διαφορές μεταξύ των ανθρώπων στη ενσυναισθητική ανησυχία, εντούτοις, δεν είχαν καμία επίδραση στη μίμηση, γεγονός που υποδηλώνει ότι αυτό που ήταν σημαντικό στην ενθάρρυνση της μίμησης, ήταν περισσότερο η γνωστική συνιστώσα της λήψης προοπτικής, παρά η συναισθηματική.

    Άρα το «φαινόμενο χαμαιλέων», εκτός από «προνόμιο» των ψύχραιμων ερπετών, είναι πραγματικά μια θερμή απάντηση που διευκολύνει τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Αυτό το πείραμα προτείνει ότι οι περισσότεροι από μας μιμούμαστε αυτόματα σε διαφορετικό βαθμό και, ακριβώς όπως λένε και οι συμβουλές των περιοδικών, ενθαρρύνει όντως τους άλλους ανθρώπους να μας συμπαθούν.

    Επιπλέον, κατά τους Pease, oι μελέτες σχετικά με τη συγχρονισμένη γλώσσα του σώματος δείχνουν ότι οι άνθρωποι που νοιώθουν παρόμοια συναισθήματα ή κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος και συμπαθούν ο ένας τον άλλον, αρχίζουν να μιμούνται ο ένας τις εκφράσεις και τις χειρονομίες του άλλου. Ο «συγχρονισμός» με ένα άλλο άτομο ξεκινά από την εποχή που βρισκόμαστε στη μήτρα, καθώς οι λειτουργίες του σώματός μας και οι παλμοί της καρδιάς μας συνταιριάζουν με εκείνα της μητέρας μας. Eτσι, ο κατοπτρισμός είναι μια κατάσταση προς την οποία φυσιολογικά ρέπουμε όλοι.

    Ο τoνισμός και η χροιά της φωνής, η ταχύτητα, ακόμα και η προφορά, συγχρονίζονται επίσης στη διάρκεια της διαδικασίας κατοπτρισμού για να εδραιώσουν τις κοινές αντιλήψεις και να δημιουργήσουν συμπάθεια. Αυτό είναι γνωστό ως «ρυθμός» και μπορεί να φαίνεται λες και δύο άνθρωποι τραγουδούν ντουέτο. Καθώς η σχέση προχωρά, ο κατοπτρισμός των κύριων θέσεων της γλώσσας του σώματος λιγοστεύει, αφού το κάθε άτομο αρχίζει να προβλέπει τις διαθέσεις του άλλου, και έτσι το φωvητικό συνταίριασμα με το άλλο άτομο γίνεται το κύριο μέσο για τη διατήρηση της συμπάθειας.

    Η σημασία του κατοπτρισμού είναι ένα από τα πιο σημαντικά μαθήματα της γλώσσας του σώματος επειδή είναι ένας ξεκάθαρος τρόπος με τον οποίο οι άλλοι δείχνουν αν συμφωνούν μαζί μας ή τους αρέσουμε. Είναι επίσης ένας τρόπος για να δείξουμε στους άλλους ότι μας αρέσουν απλώς με το να μιμηθούμε τη γλώσσα του σώματός τους.

    Ο κατοπτρισμός της γλώσσας του σώματος και του τρόπου ομιλίας των άλλων είναι ένας από τους ισχυρότερους τρόπους για τη γρήγορη δημιουργία συμπάθειας. Σε μια πρώτη συνάντηση με κάποιον, μιμηθείτε τον τρόπο που κάθεται, τη στάση του κορμιού του, τις χειρονομίες, τις εκφράσεις και τον τόνο της φωνής του. Πριν περάσει πολύ ώρα, θα αρχίσετε να νοιώθετε ότι σας έχει συμπαθήσει, θα σας περιγράψει ως «ευχάριστη παρέα».

    *Η Γεωργία Πανταζή είναι ψυχολόγος Παντείου και εθελόντρια σε σταθμό με αυτιστικά παιδιά. Ερευνητικά ενδιαφέροντα: παιδοψυχολογία, θέματα κοινωνικής ψυχολογίας κ.τ.λ. (glpantazi@gmail.com)

    Εισαγωγική Φωτογραφία:
    • art-sci.blogspot.com
    Πηγές / Περισσότερες Πληροφορίες:
    1. www.psyblog.com “The Chameleon Effect”
    2. Pease Allan & Barbara. (2006). “Το απόλυτο βιβλίο για την Γλώσσα του σώματος. ΕΣΟΠΤΡΟΝ. ΑΘΗΝΑ.
    ]]>

    01 Αυγ 2010

    Μικρά και Ενδιαφέροντα #14

  • Σύμφωνα με μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στο PloS ONE, οι πολιτικοί τείνουν να χρησιμοποιούν το κυρίαρχο χέρι τους (δεξί ή αριστερό) όταν κάνουν αναφορά σε θετικές ιδέες, ειδήσεις και εκτιμήσεις και το άλλο χέρι για αρνητικές. Αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον από ψυχο-κοινωνιολογική σκοπιά και σίγουρα μπορεί να αξιοποιηθεί ως ένα πολύ καλό εργαλείο μετάφρασης της γλώσσας του σώματος γενικότερα. [PsyPost]
  • Τι σκέφτονται οι βομβιστές αυτοκτονίας; Τι είδους ηθικούς κανόνες έχουν; Μήπως είναι διαφορετικοί από όλους εμάς; Η ψυχολόγος Ariel Merari μίλησε με βομβιστές αυτοκτονίας και με άτομα που ανήκουν στον πυρήνα οργανώσεων στρατολόγησης νέων για τέτοιου είδους αποστολές και σε μια συνέντευξή της παρουσιάζει το προφίλ των ατόμων αυτών. Ίσως τελικά είναι πολύ λιγότερο σκοτεινές προσωπικότητες από όσο νομίζουμε. [New Scientist]
  • Ένας ερευνητής του ΜΙΤ δημιούργησε ένα ψεύτικο προφίλ στο Facebook, το LinkedIn, το Twitter και σε άλλα κοινωνικά δίκτυα το οποίο κατάφερε να γίνει «φίλος» με χιλιάδες άνδρες ανά το παγκόσμιο, μεταξύ των οποίων και υπεύθυνων εθνικής ασφαλείας των ΗΠΑ. Με αυτόν τον τρόπο κατάφερε να έχει πληροφορίες για πολύ ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα τα οποία κάποιος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει εναντίον τους. Ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα κοινωνικής ψυχολογίας που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούνται οι σύγχρονες e-φιλίες. [Guardian]
  • Εάν αυτό τον καιρό ψάχνετε για δουλειά και πηγαίνετε σε interviews, προσέξτε τον τρόπο συμπεριφοράς σας, ιδιαίτερα εάν είστε άνδρες. Σύμφωνα με μια νέα έρευνα στις ΗΠΑ οι άνδρες που είναι πιο σιωπηλοί τείνουν να κρίνονται πιο αρνητικά σε σχέση με αυτούς που είναι πιο ανοιχτοί και μιλάνε για τις επιτυχίες και τις αποτυχίες τους. Αυτό όμως δεν φαίνεται να ισχύει και για τις γυναίκες υποψηφίους [Medical News Today]
  • Ψυχο…ιστορικά

    Σαν σήμερα, στις 1 Αυγούστου 1880 ανοίγει τις πόρτες του το δεύτερο ψυχιατρικό κέντρο στις ΗΠΑ, το οποίο είναι ειδικά για Αφροαμερικανούς. Το «Eastern Asylum for the Colored Insane«, όπως ήταν το όνομά του χτίστηκε στην πόλη Goldsboro της Νότιας Καρολίνας. Έως και τα μέσα του προηγούμενου αιώνα οι Αφροαμερικανοί είχαν ειδική μεταχείριση και έπρεπε να χρησιμοποιούν ειδικούς χώρους, ξεχωριστά από τους λευκούς, θυμίζοντας έντονα τακτικές τύπου Απαρτχάιντ. Έτσι, δεν ήταν καθόλου περίεργο θέαμα να βλέπει κανείς τουαλέτες, λεωφορεία και καταστήματα που ήταν για αποκλειστική χρήση από μαύρους πολίτες. Για να κατανοήσουμε καλύτερα το πλαίσιο στο οποίο δημιουργήθηκαν τα ειδικά ψυχιατρικά κέντρα στα τέλη του 19ου αιώνα, θα πρέπει να μην ξεχνάμε ότι την εποχή εκείνη οι μαύροι ανήκαν στα χαμηλότερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα και απασχολούνταν κυρίως ως υπηρετικό προσωπικό σε σπίτια πλουσίων, ως εργάτες σε βαριές χειρωνακτικές εργασίες και ως αγρότες σε «τσιφλίκια». Επομένως η εισαγωγή μαύρων ασθενών σε κλινικές με λευκούς ήταν επόμενο να δημιουργεί αντιδράσεις από τους λευκούς που το έβλεπαν ως υποτιμητικό οι άνθρωποί τους να φιλοξενούνται στον ίδιο χώρο με το … υπηρετικό τους προσωπικό. Αυτό το κλίμα δημιούργησε τα ψυχιατρεία τύπου «Απαρτχάιντ».

    ]]>

    22 Οκτ 2008

    Ανάπτυξη φιλιών κατά την παιδική ηλικία

    Οι φιλίες παίζουν σημαντικό ρόλο τόσο στη ζωή των παιδιών, όσο και των ενηλίκων. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός πως ήδη από την ηλικία των τεσσάρων ετών τα παιδιά σε ποσοστό 75% έχουν αναπτύξει σχετικά στενές σχέσεις με συνομηλίκους τους, ενώ η φιλία είναι ένα φαινόμενο που παρουσιάζεται σε όλες τις κοινωνίες και έχει σχεδόν πάντα μια σημαντική θέση στον κατάλογο των προτεραιοτήτων όλων μας. Βεβαίως οι τρόποι με τους οποίους εκφράζονται οι φιλίες, η ποιότητά τους και η διαχρονικότητά  τους παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές από κοινωνία σε κοινωνία.

    Σε αυτό το post θα εστιάσουμε στην μορφή που παίρνουν οι φιλίες από την παιδική ηλικία έως και την εφηβεία.

    Πριν ξεκινήσουμε όμως καλό θα ήταν να δώσουμε έναν ορισμό στον όρο «φιλία». Αυτό που οι περισσότεροι εννοούμε όταν μιλάμε για «φιλία» είναι οι εκούσιες, στενές σχέσεις που βασίζονται στην συνεργασία και στην εμπιστοσύνη ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα άτομα. Θα πρέπει να τονιστεί δε πως οι έννοιες «φιλία» και «κοινωνική ένταξη» δεν ταυτίζονται, καθώς η κοινωνική αποδοχή του παιδιού από μια μεγαλύτερη ομάδα συνομηλίκων είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από το αν το παιδί έχει φίλους ή όχι.

    Ο κόσμος των παιδιών και οι σχέσεις με τους συνομηλίκους τους έχει απασχολήσει και στο παρελθόν τους εξελικτικούς ψυχολόγους και οι έρευνες που έγιναν στον τομέα αυτό είχαν ως αποτέλεσμα αρκετές ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις. Γνωρίζουμε ότι οι σχέσεις των παιδιών και των συνομηλίκων τους αλλάζουν με συστηματικό τρόπο καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν και παιρνούν σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης, αλλά και ότι αυτές οι σχέσεις εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς ανάλογα με την ηλικία.

    Οτιδήποτε συμβαίνει κατά την παιδική ηλικία στις παρέες των παιδιών επηρεάζει τη λειτουργία τους και στους άλλους τομείς της ζωής τους, συμπεριλαμβανομένης της οικογένειας, του σχολείου αλλά και της κοινωνίας γενικότερα. Συμβαίνει όμως και το αντίθετο: οτιδήποτε συμβαίνει στους άλλους τομείς της ζωής του παιδιού καθρεφτίζεται στις σχέσεις του με την παρέα του. Γι’ αυτό οι σχέσεις των παιδιών με τους συνομηλίκους τους και με τους φίλους σχετίζονται, από κάθε άποψη, με την σωστή ανάπτυξη τους, αλλά και με το αν έχουν επιτυχία, ή όχι, στο σχολείο.

    Ας δούμε όμως τα στάδια της κοινωνικής ένταξης με τη σειρά.

    Προσχολική ηλικία

    Η ανάπτυξη της κοινωνική συμπεριφοράς, όπως είναι φυσικό, έρχεται ως αποτέλεσμα της επικοινωνίας μας με τα πρώτα πρόσωπα του περιβάλλοντός μας, τα οποία κατά πάσα πιθανότητα είναι οι γονείς και στις περισσότερες περιπτώσεις η μητέρα μας. Αν οι γονείς λοιπόν ενθαρρύνουν το παιδί τότε αυτό αποκτά αυτοπεποίθηση και περιέργεια για να γνωρίσει νέα πρόσωπα, ενώ αν το αποθαρρύνουν (π.χ. με πολλαπλά αρνητικά σχόλια για το πως συμπεριφέρεται ή με το να του μαθαίνουν πως όλοι όσοι το πλησιάζουν αποτελούν έναν εν δυνάμει κίνδυνο, εκτός αν «η μαμά» δώσει την άδεια) τότε το παιδί κλείνεται περισσότερο στον εαυτό του και γίνεται δύσπιστο προς τους άλλους, κάτι που χρόνο με το χρόνο γίνεται εμπόδιο στην ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων με τους συνομολίκους του.

    Όπως αναφέραμε και πιο πάνω η ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων είναι μια δυναμική και σταδιακή διαδικασία που γίνεται βήμα-βήμα. Μερικά από τα πιο σημαντικά σημεία αυτής της ανάπτυξης κατά την προσχολική ηλικία είναι τα ακόλουθα:

    • 6-8 μηνών – Τα παιδιά αγνοούν το ένα το άλλο. Ξεκινάει η κοινωνική επαφή με απλά κοιτάγματα, χαμόγελα και άπλωμα χεριού.
    • 9-13 μηνών – Τα παιδιά μαλώνουν και το ένα προσπαθεί να πάρει τα παιχνίδια του άλλου.
    • 19-25 μηνών – Περιορίζονται οι τσακωμοί.
    • 19-25 μηνών – Παρουσιάζεται συνεργατικό και φιλικό παιχνίδι.
    Από την ηλικία που το παιδάκι θα πάει στο πρώτο του «σχολείο» -δηλαδή τουλάχιστον μετά τα δύο του χρόνια- η ανάπτυξη των κοινωνικών του δεξιοτήτων επιταχύνεται και επομένως οι φίλοι που αποκτά σε αυτό το διάστημα είναι συνήθως πολλοί σε σχέση με πριν.
    Αργότερα, στην ηλικία των τριών με τεσσάρων χρόνων, αναπτύσσεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των παιδιών ενώ στην ηλικία των τεσσάρων με πέντε ετών, ταυτόχρονα με τον ανταγωνισμό ο οποίος συνεχίζει να υπάρχει, αρχίζουν να παίζουν συνεργατικά παιχνίδια. Μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα είναι πως ο ανταγωνισμός αυτός είναι πιο έντονος στα αγόρια παρά στα κορίτσια.
    Στην ηλικία των πέντε χρονών αρχίζουν να αναγνωρίζονται οι αρχηγοί του παιχνιδιού που είναι τα παιδιά τα οποία αγαπούν όλα τα υπόλοιπα μέλη της παρέας, ενώ ταυτόχρονα οι τσακωμοί ανάμεσά τους είναι σχετικά συχνό φαινόμενο. Σε γενικές γραμμές όμως οι φιλίες σε αυτή τη φάση χαρακτηρίζονται από μια ουσιαστική φιλικότητα και τη συνεργατικότητα που υπάρχει ανάμεσά στα παιδιά.
    Μετά το πέμπτο έτος οι φίλοι αρχίζουν και περιορίζονται και πάλι, πριν το παιδί περάσει στη σχολική ηλικία η οποία αποτελεί έναν νέο διακριτό κύκλο στην ανάπτυξη της κοινωνικότητας.

    Σχολική ηλικία

    Σε αυτό το στάδιο οι φιλίες που αναπτύσονται γίνονται πιο σταθερές, καθώς δημιουργείται η διάθεση για συμμόρφωση προς στους κανόνες της ομάδας. Αυτό ήταν αδιανόητο προηγουμένως, μιας και τα μικρότερης ηλικίας παιδιά είναι σε έναν μεγάλο βαθμό εγωκεντρικά.

    Μέχρι την ηλικία των οκτώ οι φιλικές ομάδες που σχηματίζονται περιλαμβάνουν τόσο αγόρια, όσο και κορίτσια. Αλλά από την ηλικία των οκτώ και έπειτα (περίπου μέχρι τα έντεκα χρόνια) τα παιδιά προτιμούν φίλους του ίδιου φύλου.

    Τα αγόρια αυτής της ηλικίας συμμετέχουν σε ζωηρά και ανταγωνιστικά παιχνίδια και προτιμούν περιπετειώδεις ιστορίες και εξερευνήσεις, ενώ τα κορίτσι συμμετέχουν σε πιο άτονες δραστηριότητες και προτιμούν ευχάριστες και ρομαντικές ιστορίες. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ήβης τα παιδιά τείνουν να απωθούν το αντίθετο φύλο γιατί συνειδητοποιούν τον ιδιαίτερο ρόλο κάθε φύλου. Φυσικά, στη δημιουργία μιας ομάδας φιλίας ρόλο δεν παίζει μόνο το φύλο αλλά και άλλα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των παιδιών τα οποία φαντάζουν σημαντικά σε αυτές τις ηλικίες (π.χ. ομορφιά, καθαριότητα, αθλητικό παράστημα) ή η κοινή γειτονιά και το κοινό σχολείο.

    Μια σημαντική διαφοροποίηση στις φιλίες κατά την παιδική ηλικία είναι οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται στις παρέες των συνομήλικων. Στα πρώτα χρόνια τα παιδιά συνήθως εξαντλούνται στο να παίζουν με τους φίλους τους, ενώ αργότερα σιγά-σιγά διαφοροποιείται αυτή η δραστηριότητα και πλέον στην μέση παιδική ηλικία αλλά και στην εφηβική τα παιδιά προτιμούν να αθλούνται μαζί με τους φίλους τους, να βγαίνουν βόλτα, να συζητούν και να μοιράζονται τα προβλήματά τους.

    Υπάρχουν δύο κύριες κατηγορίες φιλίας. Η πρώτη κατηγορία είναι οι φιλίες μέσα σε μια μεγάλη παρέα συνομηλίκων και η δεύτερη η φιλία ανάμεσα σε δύο μόνο άτομα. Στις φιλίες μέσα στις μεγάλες ομάδες υπάρχουν ορισμένα στοιχεία τα οποία τείνουν να μην παρουσιάζονται στις δυαδικές φιλίες. Τέτοια στοιχεία είναι ο χαρακτηρισμός μιας φιλίας με βάση το βαθμό αποδοχής ενός παιδιού από την υπόλοιπη ομάδα των παιδιών, η σύνδεση του ενός παιδιού με τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας (/παρέας) αλλά και η θέση που το παιδί έχει στην ομάδα αυτή.

    Εγωκεντρισμός

    Μιας και αναφερθήκαμε λίγο πιο πάνω στον εγωκεντρισμό και τον ρόλο τους στην ανάπτυξη μιας φιλίας και στην επιλογή των μελών μιας παρέας, αξίζει να αναφέρουμε μερικές επιπλέον λεπτομέρειες σχετικά με το φαινόμενο αυτό.

    Σύμφωνα με τον Salkind ο εγωκεντρισμός μπορεί να οριστεί ως έλλειψη ικανότητας για διαφοροποίηση του υποκειμένου από το αντικείμενο. Το εγωκεντρικό παιδί (συνήθως μικρής ηλικίας) δεν μπορεί να υπολογίσει την προοπτική ενός άλλου προσώπου και αυτή η κατάσταση επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το εξελισσόμενο άτομο προσεγγίζει τον κόσμο, όπως επίσης επηρεάζει και την κοινωνική ανάπτυξη σε περιοχές όπως οι διαπροσωπικές σχέσεις, η διαμόρφωση στάσεων και η κοινωνική προσαρμογή.

    Γενικά, τα παιδιά είναι εγωκεντρικά στις σχέσεις τους και το μόνο που τους ενδιαφέρει σε μια φιλία αρχικά (ηλικία 4-5 ετών) είναι το παιχνίδι και όχι η στοργή και η αλληλοϋποστήριξη. Μεγαλώνοντας μόνο, αρχίζουν να ενδιαφέρονται για τη μονιμότητα μιας φιλίας καθώς και για το πώς βλέπουν τα πράγματα οι φίλοι τους.

    Πηγές / Περισσότερες Πληροφορίες:

    Εισαγωγική Φωτογραφία: You are the sunshines in my heart! by beija-flor]]>

    29 Δεκ 2007

    Πως μπορούμε να αγγίξουμε την ευτυχία;

    < ![CDATA[Οι γιορτινές ημέρες που διανύουμε αυτή την εποχή αποτελούν αφορμή για περισυλλογή, απολογισμό της χρονιάς που πέρασε, αλλά και σχέδια για το μέλλον. Οι περισσότεροι από εμάς ετοιμάζουμε τα σχέδιά μας με γνώμονα μόνο μία και απλή έννοια: την ευτυχία! Θέλουμε να δημιουργήσουμε το κατάλληλο περιβάλλον για να ζήσουμε ευτυχισμένοι εμείς ή οι άνθρωποι που αγαπάμε. Δυστυχώς ο σύγχρονος τρόπος ζωής έχει θεοποιήσει τα υλικά αγαθά, με αποτέλεσμα πολλοί να αναζητούν την ευτυχία σε αυτά.
    Όμως, κατά πόσο η ευτυχία μπορεί να κρύβεται στα χρήματα, τα σπίτια και γενικότερα τα πολλά υλικά αγαθά; Ποιοι άλλοι παράγοντες παίζουν σημαντικό ρόλο στην επίτευξη αυτού που ονομάζουμε «ευτυχία»; Τι είναι προτιμότερο; Ένα καλό εισόδημα ή οι ζεστές ανθρώπινες σχέσεις;
    Περισσότερα