21 Μαρ 2013

Το μέλλον μοιάζει πιο κοντινό σε σχέση με το παρελθόν

Όσοι είστε γνώστες κάποιων βασικών εννοιών φυσικής πιθανόν γνωρίζετε το φαινόμενο Ντόπλερ, το οποίο εμφανίζεται στη φύση σε πολλές μορφές, κυρίως κατά τη μετάδοση του ήχου ή του φωτός. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το φαινόμενο αυτό, όσο πιο μακριά είναι η πηγή ενός σήματος (π.χ. ήχος) σε σχέση με τον παρατηρητή τόσο πιο ασθενές γίνεται αντιληπτό αυτό το σήμα. Καθώς η πηγή πλησιάζει τον παρατηρητή, το σήμα γίνεται όλο και πιο ισχυρό. Φανταστείτε ένα τραίνο το οποίο πλησιάζει το σημείο στο οποίο στέκεστε. Όταν είναι μακριά, δεν ακούγεται τόσο δυνατά, αλλά όσο πλησιάζει τόσο αυξάνεται ο θόρυβος που παράγει, ο οποίος εξασθενεί εκ νέου καθώς αυτό φεύγει από εσάς.

Το φαινόμενο Ντόπλερ όμως φαίνεται πως δεν εμφανίζεται μόνο στη φύση, αλλά και στην ανθρώπινη ψυχολογία. Τουλάχιστον αυτό ισχυρίζονται ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σικάγο12 , οι οποίοι σε ένα πρόσφατο άρθρο τους περιγράφουν το φαινόμενο του χρονικού φαινομένου Ντόπλερ.

Το πείραμα και τα αποτελέσματα

Σύμφωνα με την έρευνα που πραγματοποίησε η ερευνητική ομάδα του Δρ. Caruso τα γεγονότα που προσδοκούμε για το μέλλον φαίνονται πιο κοντινά σε σχέση με τα γεγονότα που έχουν γίνει στο παρελθόν. Εάν για παράδειγμα, προσδοκούμε μια εκδρομή σε μια εβδομάδα, έχουμε την αίσθηση ότι αυτό είναι πολύ κοντινό σε σχέση με μια εκδρομή που έχουμε κάνει πριν μια εβδομάδα. Παρόλο που οι χρονικές αποστάσεις είναι οι ίδιες, η τελική αίσθηση που έχουμε είναι διαφορετική.

Στο συγκεκριμένο πείραμα οι ερευνητές ρώτησαν δύο ομάδες συμμετεχόντων να βαθμολογήσουν σε μια κλίμακα από το 1 έως το 7 πόσο κοντά ένιωθαν την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου. Η μία ομάδα ρωτήθηκε μια εβδομάδα πριν τις 14 Φεβρουαρίου και η άλλη μια εβδομάδα μετά. Αυτοί οι οποίοι ρωτήθηκαν πριν, βαθμολόγησαν την χρονική απόσταση με 3.9, ενώ αυτοί που ρωτήθηκαν μια εβδομάδα μετά με 4.8. Πέραν του ότι η διαφορά αυτή βρέθηκε πως ήταν ουσιαστική (αυτό που στην έρευνα ονομάζουμε στατιστικώς σημαντική), αυτό το φαινόμενο παρουσιαζόταν ακόμη και όταν οι ερωτηθέντες απαντούσαν για γεγονότα που έγιναν πριν ένα χρόνο ή που θα γίνουν σε ένα χρόνο από τώρα.

Αυτό το οποίο κάνει τα αποτελέσματα αυτά ακόμη πιο ενδιαφέροντα είναι ένα δεύτερο πείραμα της ίδιας ομάδας, όπου οι συμμετέχοντες απαντούσαν στα ίδια ερωτήματα, αλλά αυτή τη φορά φορώντας γυαλιά εικονικής πραγματικότητας και περπατώντας σε ένα διάδρομο προς τα πίσω. Το αποτέλεσμα ήταν να χαθεί το χρονικό φαινόμενο Ντόπλερ. Δηλαδή, οι συμμετέχοντες πλέον αξιολογούσαν τα γεγονότα του παρελθόντος και του παρόντος ως το ίδιο κοντινά σε σχέση με το παρόν.

Συμπεράσματα

Αυτό το οποίο υπογραμμιζουν τα πιο πάνω ευρήματα είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο. Ο άνθρωπος έχει εξελιχθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να κάνει συνεχώς σχέδια για το μέλλον και τις μελλοντικές του κινήσεις. Αποτέλεσμα αυτής της εστίασής μας στο μέλλον είναι να δίνουμε μεγαλύτερη βαρύτητα και να προσδοκούμε αυτό το οποίο προγραμματίζουμε ότι θα ζήσουμε και όχι αυτό το οποίο έχουμε ζήσει ήδη. Μας είναι πιο εύκολο να εστιάσουμε σε αυτό το οποίο «έχουμε μπροστά μας», παρά αυτό το οποίο «έχουμ ε αφήσει πίσω μας», όπως ακριβώς συμβαίνει και με τη φυσική μας κίνηση σε έναν χώρο. Η δεύτερη παρατήρηση γίνεται πιο κατανοητή όταν λάβουμε υπόψη τα αποτελέσματα της δεύτερης έρευνας η οποία υποδεικνύει τη σχέση μεταξύ της αντίληψης του χώρου και του χρόνου. Όπως ακριβώς κινούμαστε (συνήθως) προς τα μπροστά, έτσι και ο χρόνος κυλάει προς αυτή την κατεύθυνση.

Με την παρατήρηση φαινομένων όπως το χρονικό φαινόμενο Ντόπλερ βλέπουμε όχι μόνο πως συνυπάρχουν οι έννοιες του χρόνου και του χώρου αλλά και πως μπορούν να αλληλοεπηρεάσουν η μία την άλλη. Οι τρόπος αντίληψης των εννοιών αυτών από τον ανθρώπινο εγκέφαλο και οι περιορισμοί που αντιμετωπίζουμε ως προς την κατανόησή ιδιαίτερα του χρόνου θέτουν πολλαπλά φιλοσοφικά ερωτήματα για την ακριβή αντίληψη του κόσμου γύρω μας. Δεν θα πρέπει να παραξενευόμαστε από το γεγονός ότι οι περισσότεροι άνθρωποι (ιδιαίτερα οι μη ειδικοί) αδυνατούν  να κατανοήσουν πολύπλοκες θεωρίες θεωρητικών φυσικών για τον τρόπο δημιουργίας και εξάπλωσης του σύμπαντος και των διαστάσεων που το αποτελούν.

Όμως στο κάτω-κάτω της γραφής δεν θα πρέπει να λησμονούμε πως ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει εξελιχθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι όσο το δυνατόν πιο χρήσιμος για την αντίληψη του κόσμου που μπορούμε να παρατηρήσουμε. Είμαστε δομημένοι με απώτερο σκοπό την επιβίωσή μας και όχι την αντίληψη αόριστων ή και πιο εκλεπτυσμένων εννοιών όπως ο χρόνος. Η φιλοσοφία και η μεταγνωστικές ικανότητες αναπτύχθηκαν πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια, ενώ ο εγκέφαλός μας έχει ιστορία εκατομμυρίων ετών.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Caruso, E. M., Boven, L. V., Chin, M., & Ward, A. (2013). The Temporal Doppler Effect When the Future Feels Closer Than the Past. Psychological Science. doi:10.1177/0956797612458804 []
  2. PsyBlog: The Temporal Doppler Effect: Why The Future Feels Closer Than The Past []
27 Σεπ 2010

Παρουσίαση Βιβλίου: The Human Mystery: Gifford Lectures

Τίτλος: The Human Mystery: Gifford Lectures ΣυγγραφέαςJohn C. Eccles Έτος Έκδοσης: 1978

Στις αρχές Αυγούστου έτυχε να είμαι στο Brugge (Βέλγιο). Ανάμεσα στις βόλτες και την διασκέδαση βρήκα χρόνο να επιδοθώ στο αγαπημένο μου σπορ: την αναζήτηση θησαυρών στα βιβλιοπωλεία! Και πράγματι είχα την τύχη να πέσω πάνω σε έναν θησαυρό, το «The Human Mystery: Gifford Lectures«, ένα βιβλίο που πρωτογράφτηκε το 1978. Έτυχε μάλιστα το βιβλιοπωλείο να πουλάει μία από τις πρώτες εκδόσεις του βιβλίου σε εξαιρετικά χαμηλή τιμή και με υπογραφή από τον συγγραφέα(!), οπότε δεν έχασα την ευκαιρία να το αποκτήσω.

Ο John C. Eccles ήταν ένας Αυστραλός νευροφυσιολόγος που κέρδισε το βραβείο Νόμπελ το 1963 για την δουλειά του πάνω στις νευρικές συνάψεις και τον τρόπο επικοινωνίας των νευρώνων. Όπως ήταν φυσικό, μετά την βράβευσή του η επιστημονική του περσόνα είχε πάρει την ανιούσα και δεχόταν βροχή από προσκλήσεις για ομιλίες. Το 1977 δέχτηκε την πρόσκληση του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου να μιλήσει στο Gifford Lectures, μία ετήσια σειρά διαλέξεων που τη δίνουν σημαντικοί επιστήμονες από όλες τις επιστημονικές σκοπιές με γενικότερο θέμα την Φυσική Θεολογία, μια αναζήτηση του Θεού δηλαδή μέσα από τα τελευταία επιστημονικά επιτεύγματα. Παρόλο που ο η περιγραφή και ο σκοπός των διαλέξεων ίσως θα ξενίσει και θα αποτρέψει κάποιους από το να ξεκινήσουν το διάβασμα του βιβλίου, θα συνιστούσα και σε αυτή την περίπτωση να μην κρίνετε το βιβλίο από το εξώφυλλό του.

Ο Eccles μας παίρνει από το χέρι και μας καθοδηγεί σε ένα υπέροχο ταξίδι γνώσης σχετικά με την φύση του ανθρώπου. Ξεκινάει με την περιγραφή του Big Bang, των πλανητών, των νόμων που επέτρεψαν την δημιουργία ατμόσφαιρας και των γεγονότων που οδήγησαν στην ανάπτυξη της ζωής και συνεχίζει με την εξέλιξη του ανθρώπου και την ανάπτυξη του πολιτισμού. Συνεχίζοντας, περιγράφει με μοναδικό τρόπο την ανάπτυξη του εμβρύου και την λειτουργία του ανθρώπινου κεντρικού νευρικού συστήματος, για να καταλήξει στις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες και τις εξαιρετικές ικανότητες του ανθρώπου που τον καθιστούν ξεχωριστό από τα υπόλοιπα είδη.

Παρόλο που το βιβλίο είναι πολύ παλιό και πολλές λεπτομέρειες έχουν αλλάξει από τότε, οι γενικές επιστημονικές ιδέες που περιγράφονται εκεί είναι έγκυρες (τουλάχιστον για τον τομέα των νευροεπιστημών που έχω προσωπική γνώση). Είναι σίγουρα ένα βιβλίο που θα συνιστούσα στον κάθε φίλο των επιστημών, καθώς βοηθάει τον αναγνώστη, είτε αυτός είναι επιστήμονας είτε όχι, να δει τον άνθρωπο μέσα από πολλές διαφορετικές οπτικές γωνίες: μακροσκοπικά και μικροσκοπικά. Δεν μπορεί να αγγίξει κάποιος το μεγαλείο της φύσης εάν δεν διαβάσει την μοναδική ιστορία του είδους μας.

]]>