23 Απρ 2012

Ο όρος της εβδομάδας: Η ψευδαίσθηση της Μάρκαρετ Θάτσερ

Η ψευδαίσθηση της Μάρκαρετ Θάτσερ είναι μια οπτική ψευδαίσθηση στην αντίληψη προσώπων όταν το κεφάλι είναι αναποδογυρισμένο, ενώ το στόμα και τα μάτια παραμένουν να είναι στην σωστή κατεύθυνση. Ενώ αυτή η εικόνα είναι ιδιαίτερα τρομακτική όταν το κεφάλι είναι στη σωστή κατεύθυνση, όταν αυτό είναι αναποδογυρισμένο πολλοί δεν μπορούν καν να εντοπίσουν τις ανωμαλίες στην απεικόνιση του προσώπου (βλ. εικόνα).

Η ψευδαίσθηση αυτή οφείλεται στη δυσκολία του οπτικού μας συστήματος να εντοπίσει τοπικές ανωμαλίες στα χαρακτηριστικά ενός προσώπου όταν αυτό είναι αναποδογυρισμένο, καθώς εξελικτικά το σύστημα έχει αναπτυχθεί για να ανταπεξέρχεται σε πρόσωπα που είναι στη σωστή κατεύθυνση.

Η ψευδαίσθηση πήρε το όνομα της πρώην πρωθυπουργού της Βρετανίας όταν ο ψυχολόγος Peter G. Thompson χρησιμοποίησε μια φωτογραφία της κατά τη διάρκεια των πειραμάτων που έκανε για να ερευνήσει το φαινόμενο στις αρχές της δεκαετίας του 1980.

]]>

16 Ιαν 2012

Ο όρος της εβδομάδας: ψευδαισθήσεις

Ο όρος ψευδαίσθηση αναφέρεται σε μια αισθητηριακή εμπειρία (γίνεται αντιληπτή δηλαδή από τις αισθήσεις μας: όραση, ακόη, αφή, αίσθηση, όσφρηση) την οποία το άτομο βιώνει ως πραγματική, αλλά η οποία προκαλείται χωρίς εξωτερικά ερεθίσματα ή ερεθισμό των αισθητηριακών οργάνων. Οι ψευδαισθήσεις πολύ συχνά συγχέονται με τις παραισθήσεις, οι οποίες αναφέρονται σε λάθος ερμηνεία εξωτερικών ερεθισμών (π.χ. βλέπω την σκιά μου στον τοίχο και νομίζω ότι είναι κάποιος άνθρωπος).

Το άτομο που έχει ψευδαισθήσεις μπορεί να μην γνωρίζει πάντα ότι τα όσα βιώνει δεν ανταποκρίνονται σε ερεθίσματα που υπάρχουν στο περιβάλλον του, οπότε βιώνει τα πάντα ως πραγματικά. Για παράδειγμα, κάποιος με ακουστικές ψευδαισθήσεις μπορεί να ακούει φωνές και στην προσπάθειά του να εκλογικεύσει αυτή την αίσθηση πιστεύει πραγματικά ότι κάποιος του μιλάει μέσα στο κεφάλι του. Πολλές φορές τα άτομα με ψευδαισθήσεις αναγνωρίζουν ότι τα όσα βιώνουν δεν είναι πραγματικά.

Οι ψευδαισθήσεις συχνά -αλλά όχι πάντοτε- είναι σύμπτωμα ψυχικής διαταραχής, αλλά πάντα σε συνδυασμό με άλλα συμπτώματα.

Εισαγωγική Φωτογραφία Πηγή / Περισσότερες Πληροφορίες]]>

04 Νοέ 2011

Η αποπροσωποποίηση στη σχιζοφρένεια: το πείραμα του λαστιχένιου χεριού

Η σχιζοφρένεια, όπως έχουμε αναφέρει και στο παρελθόν είναι μια πολύ ιδιαίτερη ψυχική διαταραχή. Τα άτομα που παρουσιάζουν κάποια μορφή σχιζοφρένειας έχουν πολύ έντονα συμπτώματα όπως παραισθήσεις, αποπροσωποποίηση (διεστρεβλωμένη αίσθηση του εαυτού καθώς το άτομο δεν νιώθει ότι το σώμα του είναι ο εαυτός του), προβλήματα μνήμης, αποδιοργανωμένη ομιλία, αλαλία, συναισθηματική αποσύνδεση κ.α. Η σχιζοφρένεια σπάνια εμφανίζεται ως «καθαρή» διαταραχή, καθώς στις πλείστες των περιπτώσεων συνυπάρχει και κάποια άλλη ψυχική διαταραχή. Αυτό το πρόβλημα απασχολεί ιδιαίτερα την επιστημονική κοινότητα καθώς πολλοί αναρωτιούνται κατά πόσο έχει νόημα η κατηγοριοποίηση της διαταραχής ως ξεχωριστή διαταραχή με τα συμπτώματα που προτείνονται έως τώρα.

Σύμφωνα με το DSM-IV-TR, για να χαρακτηριστεί κάποιος ως σχιζοφρενής πρέπει να έχει τουλάχιστον δύο από τα ακόλουθα συμπτώματα:

• Παραισθήσεις (οπτικές/ακουστικές κ.α.) • Ψευδαισθήσεις (οπτικές/ακουστικές κ.α.) • Αποδιοργανωμένη ομιλία (ασύντακτες προτάσεις/ιδέες, φυγή ιδεών κ.α.) • Αποδιοργανωμένη και κατοτονική συμπεριφορά • Αρνητικά συμπτώματα (έλλειψη αναμενόμενων βασικών συμπεριφορών π.χ. αλαλία, ακινησία, συναισθηματική απάθεια κ.α.)

Ένα από τα πιο συνηθισμένα αισθήματα που περιγράφουν τα άτομα που παρουσιάζουν κάποια μορφή σχιζοφρένειας είναι αυτό της αποπροσωποποίησης, όπου το άτομο χάνει την αίσθηση του εαυτού. Αισθάνεται το σώμα του ξένο, θεωρεί ότι μπορεί να το παρατηρήσει από τρίτες οπτικές γωνίες ή ακόμη και ότι κάποιος άλλος έχει τον έλεγχό του.

Σε μια πρόσφατη έρευνα στις ΗΠΑ1 μια ομάδα επιστημόνων προσπάθησε να δει πόσο εύκολο είναι για τους σχιζοφρενείς να χάσουν την αίσθηση του εαυτού, συγκρίνοντας τα αποτελέσματα των σχιζοφρενών με αυτά ενός ουδέτερου δείγματος πληθυσμού σε ένα πείραμα «ψευδαίσθησης του λαστιχένιου χεριού» (rubber hand illusion).

Σε αυτό το πείραμα, όπως το έχουμε περιγράψει και στο παρελθόν, ο συμμετέχοντας κάθεται μπροστά σε ένα τραπέζι και κρύβει ένα από τα χέρια του κάτω από την επιφάνεια του τραπεζιού, ώστε να μην έχει οπτική επαφή με αυτό. Στη συνέχεια ένα λαστιχένιο χέρι τοποθετείται στο τραπέζι στη θέση που κανονικά θα έπρεπε να είναι το πραγματικό χέρι του συμμετέχοντα. Ο πειραματιστής αρχίζει και αγγίζει απαλά τόσο το κρυμμένο χέρι όσο και το λαστιχένιο, δημιουργώντας έτσι την ψευδαίσθηση ότι ο συμμετέχοντας μπορεί να αισθανθεί το λαστιχένιο χέρι. Μετά από λίγη ώρα εκπαίδευσης ο πειραματιστής μπορεί να μετρήσει με διάφορους τρόπους πόσο ισχυρή είναι η ψευδαίσθηση του λαστιχένιου χεριού για τον κάθε συμμετέχοντα, κάνοντας διάφορα πράγματα στο λαστιχένιο χέρι και βλέποντας την αντίδραση του συμμετέχοντα. Για παράδειγμα μπορεί να χτυπήσει το λαστιχένιο χέρι με ένα σφυρί και να δει εάν ο συμμετέχοντας θα αντιδράσει. Ή μπορεί να το γαργαλήσει και να δει εάν θα γελάσει κ.ο.κ. Σε έναν άλλο τύπο ερωτήσεων αν οι συμμετέχοντες κλείσουν τα μάτια και ερωτηθούν να δείξουν με το ελεύθερό τους χέρι που βρίσκεται το κρυμμένο χέρι τους, πολλοί δείχνουν προς το λαστιχένιο χέρι και όχι προς το πραγματικό.

Ο μέσος πληθυσμός αναπτύσει εύκολα αυτή την ψευδαίσθηση, αλλά σταδιακά η έντασή της μειώνεται και μετά από αρκετές επαναλήψεις μπορεί και να εξαφανιστεί. Αυτό που παρατήρησαν οι ερευνητές όμως με τους σχιζοφρενείς ασθενείς είναι πως άρχισαν να αισθάνονται όλο και πιο έντονα πως το λαστιχένιο χέρι είναι κομμάτι του σώματός τους, ενώ ταυτόχρονα έχαναν την αίσθηση ότι το πραγματικό τους χέρι τους ανήκει. Όσο πιο υψηλό ήταν το σκορ των ασθενών στην κλίμακα της «σχιζοτυπίας» (μετρήθηκε με ερωτηματολόγιο πριν την έρευνα), τόσο πιο έντονη ήταν η ψευδαίσθηση.

Τα ευρήματα αυτής της έρευνας δείχνουν ότι στην περίπτωση των σχιζοφρενών δεν μιλάμε απλά για μια απώλεια της ταυτότητας και της αίσθησης του σώματος, αλλά και για μια πιθανή επέκτασή της, ακόμη και σε άψυχα αντικείμενα.

Φωτογραφία:

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Medical News Today: Rubber Hand Illusion In Schizophrenia []