15 Ιούν 2013

Παρουσίαση Βιβλίου: Εναλλακτική Ψυχιατρική

Ομολογώ ότι το όνομα του Μπαζάλια το είχα μονάχα ακουστά, δίχως να γνωρίζω το ακριβές έργο του. Πρόκειται για μία από εκείνες τις ταπεινές φιγούρες της ιστορίας οι οποίες μπορεί να μην έχουν καταφέρει να γίνουν γνωστές στο ευρύ κοινό, αλλά που κατάφεραν να αλλάξουν ριζικά πολλά πράγματα στο επιστημονικό τους πεδίο. Ο Μπαζάλια σπούδασε ιατρική και ειδικεύτηκε στην ψυχιατρική. Ως φοιτητής ανέπτυξε έντονη πολιτική δραστηριότητα στον αντιφασιστικό χώρο, για την οποία φυλακίστηκε από τις φασιστικές δυνάμεις της Ιταλίας. Αργότερα έγινε καθηγητής Ψυχιατρικής και στη συνέχεια μεταπήδησε στην διεύθυνση του ψυχιατρείου στην Γκορίτσια, στο οποίο ξεκίνησε τον αγώνα του για μια ουσιαστική ψυχιατρική μεταρρύθμιση.

Πίστευε ακράδαντα ότι τα υπάρχοντα ψυχιατρεία, με τον τρόπο λειτουργίας τους, δεν αντιμετώπιζαν με έναν ουσιαστικό τρόπο την ψυχική ασθένεια γιατί απλούστατα έμεναν στο σύμπτωμα της διαταραγμένης συμπεριφοράς και σκέψης, αδιαφορώντας για τα βαθύτερα αίτια ανάπτυξης της ψυχοπαθολογίας, καθιστώντας μάλιστα πολλούς έγκλειστους «κρατούμενους» του συστήματος. Ο Μπαζάλια μίλησε ανοιχτά για την σχέση μεταξύ των κοινωνικών δομών και του κοινωνικού-οικονομικού συστήματος με την αντίληψη και αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών. Πίστευε ότι για να μπορέσει να σταθεί στα πόδια του ένας ψυχικά ασθενής αυτό το οποίο χρειάζεται πρωτίστως δεν είναι η ψυχιατρική αγωγή, αλλά να βρεθεί σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που τον αποδέχεται και δεν τον κρατά απομακρυσμένο, λες και πρόκειται για κάποιο μίασμα που πρέπει να μείνει μακριά από το υγιές κομμάτι της κοινωνίας.

Αποτέλεσε τη βασική κινητήριο δύναμη για ένα ιταλικό κίνημα ψυχιατρικής μεταρρύθμισης το οποίο κατάφερε να περάσει τον περίφημο «νόμο 180» ο οποίος θεσμοθετούσε και επίσημα την κατάργηση των ψυχιατρείων στην Ιταλία και την αντικατάστασή τους από ποικίλες ανοιχτές δομές ψυχικής υγείας εντός του κοινωνικού συνόλου, οι οποίες ως σκοπό έχουν την αντιμετώπιση τόσο των συμπτωμάτων της ψυχικής διαταραχής, όσο και την κοινωνική επανένταξη όσων αντιμετωπίζουν ψυχικές διαταραχές. Οι αρχές του «νόμου 180» ξεπέρασαν τα ιταλικά σύνορα και κατάφεραν να επηρεάσουν την ψυχιατρική μεταρρύθμιση παγκοσμίως, με πολλές χώρες να υιοθετούν μοντέλα ανάλογα αυτού που εφαρμόστηκε στην Ιταλία.

Στο βιβλίο «Εναλλακτική Ψυχιατρική» ο αναγνώστης θα βρει μια σειρά από ομιλίες που έκανε ο Μπαζάλια στην Βραζιλία το 1979, στις οποίες μιλάει στους συναδέλφους του για τις ιδέες του, την εμπειρία του με τον «νόμο 180», την σχέση μεταξύ κοινωνικής πολιτικής και ψυχιατρικής και τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να εφαρμοστεί το ιταλικό μοντέλο σε μια ξένη χώρα. Οι ομιλίες του εστιάζουν κυρίως στο θεωρητικό κομμάτι, κάνοντας ελάχιστες αναφορές σε πρακτικές λύσεις στο πρόβλημα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Αυτό όμως, όπως επαναλαμβάνει συχνά ο Μπαζάλια, δεν γίνεται γιατί δεν υπάρχουν πρακτικές λύσεις σε τέτοια θέματα, αλλά γιατί η κάθε κοινωνία οφείλει να βρει τις δικές της λύσεις σε αυτό το πρόβλημα, καθώς η κάθε χώρα χρειάζεται το δικό της μοντέλο το οποίο θα πρέπει να είναι εναρμονισμένο με τις εκάστοτε κοινωνικές νόρμες. Δεν θα μπορούσε για παράδειγμα η Βραζιλία απλά να αντιγράψει το ιταλικό μοντέλο ψυχιατρικής μεταρρύθμισης. Αντίθετα, θα πρέπει μέσα από συζητήσεις και αγώνες να αναπτυχθεί ένα βραζιλιάνικο μοντέλο το οποίο να ταιριάζει στα κύρια προβλήματα του βραζιλιάνικου ψυχιατρικού χώρου.

Προσωπικά πιστεύω ότι κέρδισα δύο κυρίως πράγματα διαβάζοντας αυτό το βιβλίο: α)το βιβλίο αποτέλεσε το έναυσμα να μάθω περισσότερα για το έργο του Μπαζάλια και β)με βοήθησε να στοχαστώ πάνω στη σχέση μεταξύ ψυχιατρικής, πολιτικής και κοινωνικών δομών. Μετά το τέλος της ανάγνωσης, πιστεύω ότι ο καθένας θα αντιληφθεί πως δεν μπορούμε να μιλάμε για ψυχικές διαταραχές εάν πρώτα δεν αντιληφθούμε το πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι μέσα στο οποίο αναπτύσσονται αυτές. Όπως έχουμε επαναλάβει πολλές φορές μέσα από διάφορα άρθρα σε αυτό το ιστολόγιο η βιολογία είναι μονάχα ένας από τους παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την πορεία μια ψυχικής διαταραχής. Ο δεύτερος μεγάλος παράγοντας είναι το περιβάλλον του ατόμου, στα πλαίσια του οποίου εντάσσονται και οι κοινωνικές-οικονομικές συνθήκες στις οποίες ζει, οι απαιτήσεις που έχει το κοινωνικό σύνολο από αυτό το άτομο αλλά και ο τρόπος με τον οποίον το ίδιο το άτομο αντιλαμβάνεται την κοινωνία.

Εάν σας ενδιαφέρει το θέμα της κοινωνικής ψυχιατρικής και θέλετε να μάθετε για τους πρωτεργάτες εναλλακτικών ψυχιατρικών μεθόδων («Νέα Ψυχιατρική»), τότε σίγουρα αυτό το βιβλίο δεν πρέπει να λείπει από τη βιβλιοθήκη σας. Δεν είμαι σίγουρος βέβαια κατά πόσο το βιβλίο απευθύνεται σε άτομα που έχουν εντρυφήσει στο θέμα, αλλά σίγουρα είναι μια πρώτης τάξεως επιλογή για νέους αναγνώστες.

]]>

19 Νοέ 2012

Mental : A History of the Mad House

Ένα ντοκιμαντέρ του BBC με θέμα την αποασυλοποίηση των ψυχικά ασθενών που έλαβε χώρα στο Ηνωμένο Βασίλειο τις τελευταίες δεκαετίες. Υπολογίζεται ότι μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο περίπου 150000 ψυχικά ασθενείς ήταν έγκλειστοι σε κάκιστα ιδρύματα που χρονολογούνταν από την βικτωριανή εποχή. Το ντοκιμαντέρ φιλοξενεί συνεντεύξεις ασθενών, γιατρών και νοσοκόμων που εργάζονταν σε τέτοια ιδρύματα.

]]>

21 Σεπ 2012

Ψυχοϊστορικά: 21 Σεπτεμβρίου 1839

Σαν σήμερα, στις 21 Σεπτεμβρίου 1839, ο Άγγλος ψυχίατρος John Conolly προχώρησε σε ένα πολύ σημαντικό βήμα για την ψυχιατρική και συγκεκριμένα για τον τρόπο λειτουργίας των ψυχιατρικών κλινικών: σταμάτησε τη χρήση μηχανισμών ακινησίας των ασθενών. Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα όλες οι ψυχιατρικές κλινικές χρησιμοποιούσαν τέτοιου είδους μηχανισμούς για να περιορίζουν τις κινήσεις όσων ασθενών θεωρούσαν πως είναι επικίνδυνοι. Οι μηχανισμοί αυτοί συνήθως αποτελούνταν από κλασσικούς δερμάτινους ιμάντες για να δένουν τα άκρα των ασθενών.

Η ψυχιατρική κλινική στην οποία το εφάρμοσε, το Hanwell County Asylum of Middlesex, αποτέλεσε πρότυπο για την δημιουργία παρόμοιων κλινικών σε όλη την Αγγλία και αργότερα και σε άλλα μέρη του κόσμου. Μάλιστα ο Conolly έγραψε και ένα πολύ σημαντικό έργο1 με θέμα την φροντίδα και τη θεραπεία ψυχιατρικά ασθενών σε ένα πιο ελεύθερο περιβάλλον, το οποίο έγραψε ιστορία και το οποίο προώθησε ακόμη περισσότερο τις ιδέες του.

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. J. Conolly, «The Treatment of the Insane Without Mechanical Restraints» (1856)  []
01 Μαΐ 2012

Ψυχοϊστορικά: 1 Μαϊου 1657: Ανοίγει το άσυλο Salpêtrière στο Παρίσι

Σαν σήμερα, την 1η Μαϊου 1657, ανοίγει το άσυλο Salpêtrière στο Παρίσι, το οποίο αρχικά δεχόταν όλους όσοι ήταν μη επιθυμητοί από τον κοινωνικό τους περίγυρο ή το κράτος. Τη δεκαετία του 1830 ήταν ένα από τα πρώτα άσυλα το οποίο υπέστη σημαντικές αλλαγές ανθρωπιστικού χαρακτήρα ώστε να φιλοξενεί αποκλειστικά και μόνο άτομο με ψυχικές παθήσεις και νοητική υστέρηση. Οι αλλαγές στο σύστημα του ασύλου σε μεγάλο βαθμό έγιναν χάρη στην προσωπική δουλειά και ενδιαφέρον του Δρ. Philippe Pinel, ενός από τους πρώτους Γάλλους γιατρούς που ασχολήθηκε με το θέμα των ψυχικών παθήσεων και τα δικαιώματα των εγκλείστων σε άσυλα τύπου Salpêtrière.

Εισαγωγική Φωτογραφία
  • Philippe Pinel Releasing Lunatics from Their Chains at the Salpetriere Asylum in Paris in 1795, by Tony Robert-fleury
]]>

06 Οκτ 2011

Καταδίκη της Ελλάδας για τον υποχρεωτικό εγκλεισμό δύο ψυχικά ασθενών

Όπως αναφέρει και το Έθνος, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταδίκασε την χώρα μας καθώς δύο πολίτες οδηγήθηκαν σιδεροδέσμιοι σε ψυχιατρικά ιδρύματα δίχως να τηρηθούν οι διαδικασίες που προβλέπονται από το Νόμο. Με άλλα λόγια το ίδιο το κράτος παρανομεί εις βάρος των πολιτών, καταπατώντας τους νόμους και κάθε έννοια ανθρωπίνου δικαιώματος. Όπως αναφέρει το ίδιο άρθρο:

Σύμφωνα με αυτές [τις νόμιμες διαδικασίες] ο ασθενής θα πρέπει να εξεταστεί από ειδικό για να διατυπωθεί η ιατρική εκτίμηση του περιστατικού το πολύ μέσα σε 48 ώρες (μετά την υποβολή του αιτήματος για αναγκαστικό εγκλεισμό είτε από συγγενείς, είτε αυτεπαγγέλτως). Εάν ο εισαγγελέας αποφασίσει -βάσει της ιατρικής γνωμάτευσης- τον εγκλεισμό προσώπου σε ψυχιατρείο οφείλει μέσα σε 3 ημέρες να υποβάλει σχετικό αίτημα στο αρμόδιο Πρωτοδικείο το οποίο στη συνέχεια θα πρέπει να συνεδριάσει μέσα σε 10 ημέρες για να αποφασίσει για ενδεχόμενη εισαγωγή και νοσηλεία (σύνολο 13 ημέρες).

Αυτό που έχει επίσης ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ότι η απόφαση κάνει λόγο στις ελληνικές «πατέντες» όσον αφορά τις ιατρικές γνωματεύσεις. Καθώς ο νόμος απαιτεί ιατρική γνωμάτευση, πολλές φορές αυτή περιορίζεται σε μερικές λέξεις και αοριστολογίες τύπου «ψυχωσικό σύνδρομο» δίχως να περιγράφει επαρκώς τους λόγους για τους οποίους το άτομο πρέπει να εγκλειστεί υποχρεωτικά σε ψυχιατρική κλινική. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι ψυχιατρικές κλινικές στην Ελλάδα -με αποκλειστική ευθύνη του Κράτους με τους νομικούς λαβύρινθους που δημιουργεί- δεν είναι ιδιαίτερα υψηλών προδιαγραφών, ιδιαίτερα όσον αφορά αυτούς που νοσηλεύονται και πολλές φορές καθηλώνονται υποχρεωτικά . Όσοι έχουμε εμπειρία από τον Ελληνικό Στρατό και την Ομάδα Ψυχοκοινωνικής Μέριμνας γνωρίζουμε από πρώτο χέρι αυτού του τύπου τις ελληνικές πατέντες στα παραπεμπτικά και στις γνωματεύσεις των ψυχιατρικά ασθενών.

Μία από τις πιο ανατριχιαστικές πραγματικότητες που περιγράφει η απόφαση είναι η τακτική ο ψυχικά ασθενής να οδηγείται στην ψυχιατρική κλινική με περιπολικό της Αστυνομίας, φορώντας χειροπέδες, με ότι αυτό συνεπάγεται για την επίπτωση που θα έχουν αυτά τα γεγονότα στην ψυχική ή/και την σωματική υγεία του. Όσοι μένουν σε νησιά δε, μετεπιβιβάζονται από πλοίο σε πλοίο για μερικές μέρες μένωντας στο ενδοιάμεσο ακόμη και στα Τμήματα Μεταγωγών!

Η πρωτόγονη κατάσταση που επικραττεί στην Ελλάδα στον τομέα της ψυχικής υγείας είναι απλά απαράδεκτη. Το πρόσωπο μιας κοινωνίας φαίνεται στο πως φέρεται στους αδύναμους και στις εσωτερικές «εξωομάδες» όπως είναι οι φυλακισμένοι, οι ψυχικά ασθενείς και οι μετανάστες οι οποίες κρατούνται σε απόσταση ασφαλείας και πολλές φορές γίνονται θύματα καταπάτησης των βασικών νομικών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

24 Σεπ 2011

Καμπάνια για την κατάργηση των μηχανικών καθηλώσεων

Στην εκδήλωση «Διεκδικώντας τα δικαιώματά μας στο χώρο στη ψυχικής υγείας- χαράζοντας διαδρομές ανάρρωσης», που οργανώθηκε, στις 8-9 Ιουνίου 2011, από τα ΚΨΥ Αγίων Αναργύρων και από Δίκτυο Hearing Voices Αθήνας, πάρθηκε, ως προϊόν μιας συζήτησης που αναπτύχθηκε σε μεγάλο μέρος της διημερίδας, η πρωτοβουλία να ξεκινήσει μια καμπάνια κατά των μηχανικών καθηλώσεων και γενικά της κατασταλτικής λογικής και πρακτικής που διέπει την ψυχιατρική φροντίδα, όπως αυτή ασκείται στην συντριπτική πλειονότητα των υπηρεσιών (στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, νοσοκομειακών και στεγαστικών) , αλλά και την φροντίδα όλων γενι

κώς των ατόμων με ποικίλα προβλήματα και ανάγκες, παιδιών, ενηλίκων και ηλικιωμένων, που περιθάλπονται στα πάσης φύσεως ιδρύματα.

Αρχικά, στην εκδήλωση, 50 άτομα υπέγραψαν την έκκληση για μια «εκστρατεία κατά την μηχανικών καθηλώσεων». Εν συνεχεία, έγιναν δυο συναντήσεις όπου προσκλήθηκαν όλοι όσοι υπέγραψαν (παρά την καλοκαιρινή περίοδο, προσήλθαν αρκετοί από αυτούς) για να συνταχθεί ένα κείμενο, το οποίο θα αποτελούσε τη βάση αυτής της καμπάνιας. Το κείμενο αυτό κυκλοφορεί τώρα για περαιτέρω υπογραφές, με κάθε τρόπο – και μέσω διαδικτύου. Η συλλογή υπογραφών αποτελεί μέρος της καμπάνας, πλευρές της οποίας είναι όσα αναφέρονται στο ίδιο το κείμενο. Μια επόμενη στιγμή θα είναι η οργάνωση, το φθινόπωρο, μιας δημόσιας εκδήλωσης με αυτό το θέμα, όπου θα κληθούν να μιλήσουν τόσο αυτοί/τές που υφίστανται την ιδρυματική βία, όσο και αυτοί που λειτουργούν εντός των θεσμών που την ασκούν – όπως, φυσικά, και κάθε άλλος ενδιαφερόμενος.

Το κείμενο προς υπογραφή

«Είναι γνωστή η εκτεταμένη και άκρως αυθαίρετη χρήση που γίνεται, σε όλες σχεδόν τις μονάδες ψυχικής υγείας, της μηχανικής καθήλωσης και της απομόνωσης (στα ‘λευκά κελιά’) για την αντιμετώπιση περιστάσεων «επικίνδυνης», υποτίθεται, συμπεριφοράς, αλλά, πολύ συχνά και για τον έλεγχο συμπεριφορών ψυχικά πασχόντων ατόμων που δεν παρουσιάζουν καμιά «επικινδυνότητα», όπως κι΄ αν αυτή οριστεί.

Πέραν, όμως, από το χώρο της ψυχικής υγείας, η μηχανική καθήλωση, το δέσιμο του προσώπου πάνω στο κρεβάτι του (ενίοτε του ποδιού του από ένα πάγκο κοκ), είναι μια ευρέως εφαρμοζόμενη πρακτική, εμβληματική μιας απρόσωπης, απάνθρωπης και ανέξοδης διαχείρισης των πολύπλοκων αναγκών και των ποικίλων δυσκολιών των εγκλείστων σε όλο τα φάσμα των τα κλειστών ιδρυμάτων, από αυτά που είναι εντεταλμένα να φροντίζουν παιδιά μέχρι αυτά που φροντίζουν ηλικιωμένους. Οι μέθοδοι αυτές συνιστούν κατάχρηση και παραβίαση στοιχειωδών ατομικών ελευθεριών και δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων ατόμων. Αυτή η παραβίαση των δικαιωμάτων φτάνει μέχρι του σημείου να θεωρείται απολύτως φυσικό, στην κατεστημένη ψυχιατρική του σήμερα, να καθηλώνονται μηχανικά ακόμα και άτομα που προσέρχονται εκουσίως για νοσηλεία. Οι πρακτικές αυτές αποτελούν, όπως και η χημική καθήλωση, μια κορυφαία στιγμή στην διαδικασία ακύρωσης του προσώπου, μιαν ακραία μορφή του κατασταλτικού χαρακτήρα της κατεστημένης ψυχιατρικής, αυτής που ‘χάνει τον άνθρωπο πίσω από την αρρώστια’, καθώς την αντιμετωπίζει σαν ‘πράγμα’, ξεκομμένο από το όλο της ύπαρξης και το κοινωνικό σώμα. Σηματοδοτούν τον ανεξέλεγκτο χαρακτήρα μιας ψυχιατρικής εξουσίας, που θεωρεί ότι μόνο αυτή μπορεί να γνωρίζει, να αξιολογεί και ν΄ αποδίδει νόημα στις σκέψεις, στα συναισθήματα και στις επιθυμίες του ‘πάσχοντος άλλου’, μια γνώση/εξουσία (πιο πολύ εξουσία, παρά γνώση) που θεωρεί ότι της δίνει την πλήρη δικαιοδοσία για να κάνει πάνω στο σώμα του άλλου ό,τι στην δεδομένη στιγμή, αυθαίρετα και υποκειμενικά, κρίνει : να το περιορίσει, να το δέσει, να το απομονώσει, να το ναρκώσει – αντί ν΄ αφιερώσει χρόνο, να επικοινωνήσει, να συνομιλήσει, να κατανοήσει. Σε μια τέτοια ψυχιατρική, οι εκδηλώσεις του ψυχικού πόνου (με όσο ακραίο τρόπο κι΄ αν, ενίοτε, οδηγούνται να εκφραστούν) αντί να κατανοηθούν στην πολυπλοκότητα τους και μάλιστα ως συνέπειες, σε μεγάλο βαθμό, του ίδιου του μηχανισμού λειτουργίας της κατασταλτικής ψυχιατρικής, με την πληθώρα των ακούσιων νοσηλειών και των βίαιων προσαγωγών, ακυρώνονται πλήρως ως προς το νόημά τους και απλώς καταστέλλονται. Στο βαθμό που ενσαρκώνουν τον τρόπο που η κατεστημένη ψυχιατρική προσλαμβάνει την ψυχική οδύνη, οι λογικές που διέπουν αυτές τις πρακτικές διαχέονται εκτός ψυχιατρείου και γενικά των μονάδων νοσηλείας, μέσα στις υπηρεσίες που υποτίθεται ότι θα το υποκαθιστούσαν, μετατρέποντας σε επιδερμική την όποια ‘μετάβαση στην κοινότητα’. Αναπαράγουν και διαιωνίζουν τις πρακτικές της φύλαξης και της στέρηση της ελευθερίας στο όνομα της προστασίας και της θεραπείας, εμποδίζοντας την ανάπτυξη νέων και δημιουργικών μεθόδων αντιμετώπισης του ψυχικά πάσχοντος.

Υπογράφετε εδώ

Στο βαθμό, μάλιστα, που εφαρμόζονται κατά κόρον και μέσα στις δομές της λεγόμενης ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης (ξενώνες και οικοτροφεία), δεν κάνουν άλλο από τα να μετατρέπουν αυτές τις δομές σε απλό περιτύλιγμα της διαιώνισης του παλιού σκληρού ιδρυματισμού.

Η εφαρμογή «πρωτοκόλλων», που υποτίθεται ότι συνιστούν «εξορθολογισμό» στη χρήση των πρακτικών αυτών, ενάντια στην καταχρηστική εφαρμογή τους, δεν λειτουργούν παρά ως άλλοθι για την ανεμπόδιστη χρήση τους. Η μηχανική καθήλωση (και η απομόνωση) δεν είναι ιατρική πράξη. Πολύ περισσότερο, δεν είναι μια ουδέτερη ‘διαχείριση του κινδύνου’. Τραυματίζει, συχνά ανεπανόρθωτα, το άτομο που την υφίσταται, ενώ δεν είναι σπάνιοι οι θάνατοι μηχανικά καθηλωμένων ατόμων, συχνά ξεχασμένων για μέρες δεμένων στο κρεβάτι τους – θάνατοι πολύ πιο συχνοί απ΄ όσο συνήθως νομίζεται και που σχεδόν πάντα συγκαλύπτονται από την ‘αλληλεγγύη της συντεχνίας’ και αποδίδονται εντελώς παράνομα σε άλλες αιτίες. Καλούμε όλους τους φορείς και τις ενώσεις της ψυχιατρικής κοινότητας και όλων των επαγγελματιών ψυχικής υγείας, τις ενώσεις και τα κινήματα των χρηστών και των οικογενειών, να πάρουν ανοιχτή και δημόσια θέση ενάντια στην εφαρμογή της μηχανικής καθήλωσης και της απομόνωσης, παντού και κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, για την άμεση κατάργησή τους, τον χαρακτηρισμό τους ως μεθόδων κατάφωρα αντιθεραπευτικών και καταχρηστικών των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων και ως εκ τούτου ως ποινικού αδικήματος, που θα τελεί όποιος τις χρησιμοποιεί. Δεσμευόμαστε στην προσπάθεια δημιουργίας εκείνων των προϋποθέσεων ώστε άτομα που έχουν υποστεί αυτές τις τραυματικές εμπειρίες και /ή άτομα του περιβάλλοντος τους που παρακολούθησαν ανήμπορα να αντιδράσουν την άσκηση αυτής της ιδρυματικής βαρβαρότητας, ή και τον θάνατο των προσφιλών τους προσώπων εξαιτίας αυτών των πρακτικών, να μπορούν να βρουν την αναγκαία στήριξη για δημόσια καταγγελία των όσων υπέστησαν και για νομική συμπαράσταση στις όποιες διεκδικήσεις τους απέναντι σε όσους τους/τις υπέβαλλαν σ΄ αυτή τη βάναυση και απανθρωποποιητική μεταχείριση. Διεκδικούμε όλους εκείνους τους αναγκαίους όρους (ποσοτικούς και ποιοτικούς, μεταξύ των οποίων και την κατάλληλη προς τούτο εκπαίδευση), που έχουν ανάγκη οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας και, πάνω απ΄ όλα, τη ριζικά εναλλακτική κουλτούρα, για μια διαφορετική προσέγγιση στο πρόβλημα της ψυχικού πόνου και στις αναπάντητες ανάγκες που αυτός εκφράζει, η οποία θα αναδεικνύει τις πραγματικές αξίες και αρχές μιας εναλλακτικής ψυχιατρικής ως άρνησης και ξεπεράσματος των πρακτικών του εγκλεισμού και της ιδρυματικής βίας.» Εισαγωγική Εικόνα      ]]>

06 Ιούν 2011

Βάναυση καταπάτηση των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων στην Ελλάδα

Αναδημοσίευση άρθρου του Ν. Μορφονιού στην εφημερίδα Αυγή

Xάσμα ανάμεσα στις αναγγελθείσες πολιτικές για τη φροντίδα προς τους ψυχικά πάσχοντες και την ουσιαστική εφαρμογή τους στο πεδίο, με αποτέλεσμα τη συνέχιση του στιγματισμού και του κοινωνικού αποκλεισμού διαπιστώνει η έκθεση της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου με θέμα την «προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία στο πλαίσιο της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης στην Ελλάδα».

Η έκθεση της ΕΕΔΑ αναγνωρίζει αρχικά ότι, σε συνθήκες κρίσης και ασφυκτικών πιέσεων για εξοικονόμηση πόρων, ο πάσχων καταδικάζεται σε ακόμα πιο βάρβαρη απόρριψη και η φροντίδα για τον ίδιο και τα δικαιώματά του κινδυνεύει να συρρικνωθεί. Σύμφωνα με την έκθεση, τα πιο ακανθώδη προβλήματα που αναδύθηκαν στη μέχρι τώρα εφαρμογή του υπάρχοντος θεσμικού πλαισίου και του προγράμματος «Ψυχαργώ», έτσι όπως τα έχουν προσδιορίσει οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, οι ίδιοι οι ψυχικά πάσχοντες και οι φορείς που δραστηριοποιούνται για την προστασία τους, εντοπίζονται σε 5 πεδία: α) Η μεταχείριση και φύλαξη των ποινικά ακαταλόγιστων ψυχικά πασχόντων προσώπων σε δημόσιο θεραπευτικό κατάστημα, β) οι ακούσιες νοσηλείες, γ) οι δυσλειτουργίες του συστήματος της δικαστικής συμπαράστασης, δ) το δικαίωμα πρόσβασης στον ιατρικό και διοικητικό φάκελο του ψυχικά πάσχοντος, και ε) οι συνθήκες νοσηλείας αυτές καθαυτές.

Σχετικά με τη φύλαξη των ακαταλόγιστων, η ΕΕΔΑ διαπιστώνει ότι εκ των πραγμάτων καταλήγει σε σύγχυση αρμοδιοτήτων μεταξύ του ΥΥΚΑ (και των Ψυχιατρείων όπου αυτοί φυλάσσονται) και του υπουργείου Δικαιοσύνης, στο οποίο κατ’ αρχήν εμπίπτει η αρμοδιότητα διαχείρισης των ακαταλόγιστων. Για παράδειγμα, η Διοίκηση και το προσωπικό του ΨΝΑ Δαφνίου, στο πλαίσιο του οποίου λειτουργεί ‘στεγνό’ πρόγραμμα απεξάρτησης του 18ΑΝΩ, εκφράζουν με κάθε τρόπο τη δυσφορία τους για το γεγονός ότι υποχρεώνονται να δεχθούν στους χώρους τους εξαρτημένους ακαταλόγιστους δράστες, οι οποίοι αξιώνουν τη συνέχιση της συμμετοχής τους σε πρόγραμμα υποκατάστασης του ΟΚΑΝΑ, πράγμα το οποίο έρχεται σε σύγκρουση με τη θεραπευτική μέθοδο την οποία έχει επιλέξει το Ψυχιατρείο για τους νοσηλευόμενους.

Στο ζήτημα της ακούσιας νοσηλείας, το πόρισμα στιγματίζει την εφαρμογή του σχετικού νόμου 2071/1992 ως «προβληματική» και ως διαδικασία per se, αλλά και κυρίως επειδή δεν έχουν δημιουργηθεί όλες εκείνες οι εκτός ψυχιατρείου υπηρεσίες που θα μπορούσαν να δώσουν απαντήσεις/λύσεις εκτός του εγκλεισμού. Τρανή απόδειξη αποτελεί ο αριθμός των ακούσιων νοσηλειών, το ποσοστό των οποίων κυμαίνεται από το 55% ώς το 65%, ενώ σε καμιά χώρα της Ε.Ε. το αντίστοιχο ποσοστό δεν ξεπερνά το 7 ή 8%. Ο αριθμός από μόνος του δείχνει ότι καταστρατηγείται η πρόθεση του νόμου για δικαστική προστασία.

Στην περίπτωση του θεσμού της δικαστικής συμπαράστασης, επισημαίνει ότι η επιλογή των ‘κατάλληλων’ ατόμων να λειτουργήσουν ως συμπαραστάτες γίνεται βιαστικά, το δικαστήριο εκδικάζει την υπόθεση διεκπεραιωτικά, ενώ οι κοινωνικές υπηρεσίες υπολειτουργούν. Στο ζήτημα της πρόσβασης στον ιατρικό φάκελο, η ΕΕΔΑ είναι κατηγορηματική ώς προς τη σημασία της αναγνώρισης και της τήρησης των προβλέψεων του νόμου από όλες τις αρμόδιες αρχές του δικαιώματος πρόσβασης του ψυχικά ασθενούς στον φάκελό του.

Τέλος, η έκθεση διαπιστώνει ότι τα μέτρα και τα μέσα που εφαρμόζονται για τη θεραπευτική αντιμετώπιση των ψυχικά πασχόντων είναι ακόμη ένα πεδίο στο οποίο κάμπτεται ο σεβασμός των δικαιωμάτων. Η κατάχρηση των μηχανικών καθηλώσεων και της απομόνωσης, όπως και η υπερβολική χορήγηση κατασταλτικών φαρμάκων για την αντιμετώπιση περιστατικών με προβλήματα επιθετικότητας/διαταρακτικότητας, παρατηρούνται σε αρκετά Τμήματα των ΨΝ, και όχι μόνο στα «κλειστά τμήματα» των λεγόμενων «ακαταλόγιστων». Καταγγέλλεται όμως πως, εξαιτίας της μη αυστηρής τήρησης πρωτοκόλλων θεραπείας και με την πάγια επίκληση της έλλειψης προσωπικού, ή όταν το ψυχιατρικό τμήμα του νοσοκομείου εφημερεύει και έχουν προστεθεί 20 ράντζα/κλίνες, στις μεθόδους αυτές υποβάλλονται και άλλοι ασθενείς που μπορεί να εκδηλώσουν απλούστερα συμπτώματα αποπροσανατολισμού ή υπερκινητικότητας. Είναι, δε, ασαφές το πώς γίνεται ο έλεγχος, και μεταξύ ποιων επιμερίζεται η ευθύνη στην περίπτωση που θα επέλθει δυσμενές αποτέλεσμα για τον ασθενή, λόγω της επιλογής αυτών των μεθόδων (έχουν γίνει ευρέως γνωστές οι ιστορίες νοσηλευόμενων που πριν από λίγα χρόνια κάηκαν ζωντανοί, όντας καθηλωμένοι στον Ψυχιατρείο).

Εισαγωγική Φωτογραφία:

]]>

18 Φεβ 2011

Μαρτυρία εθελόντριας για την τριτοκοσμική κατάσταση που επικρατεί στο ΚΕΠΕΚ Λεχαινών

Η Ελευθεροτυπία φιλοξενεί ένα άρθρο του Μάκη Νόδαρου1 , το οποίο νομίζω πρέπει να διαβαστεί από όλους. Σε αυτό περιγράφεται η απόλυτη φρίκη που επικρατεί σε ένα από τα πολλά ιδρύματα φιλοξενίας παιδιών με ψυχολογικά και αναπτυξιακά προβλήματα, αυτό του ΚΕΠΕΚ Λεχαινών. Αυτό που δίνει ιδιαίτερη αξία στο άρθρο είναι πως αποτελεί προσωπική μαρτυρία μιας εθελόντριας φυσιοθεραπεύτριας η οποία εργάστηκε στο ΚΕΠΕΚ πριν από περίπου 2 χρόνια και καταγγέλλει τα όσα είδε. Υπογραμμίστε πως το εν λόγω ίδρυμα είναι ήδη κατηγορούμενο για την σοβαρή κακοποίηση ενός παιδιού και το θάνατο ενός άλλου (από το 1988 έχουν πεθάνει τουλάχιστον 30 παιδιά που φιλοξενούνταν εκεί)2 .

Ακολουθούν κάποια αποσπάσματα του άρθρου που περιγράφουν την κατάσταση στο ίδρυμα: Το ΚΕΠΕΠ έχει τρεις ορόφους για τα παιδιά, στο ισόγειο βρίσκονται αυτά με τα λιγότερα κινητικά προβλήματα και οι άλλοι δύο όροφοι είναι για τα παιδιά που βρίσκονται μέσα σε κλουβιά ή είναι δεμένα στα κρεβάτια τους. Η καθημερινότητα στο ισόγειο ξεκινά με ένα υποτιμητικό γδύσιμο για όλα τα παιδιά, μαζί, στο διάδρομο, για να κάνουν ένα σύντομο ντους (συνήθως πλένονται μόνο 3 φορές την εβδομάδα) και το υπόλοιπο πρωινό μένουν μέσα στο κοινό σαλόνι. Πρόκειται για μια μεγάλη αίθουσα, με μοκέτα και τοίχους βαμμένους με αδιάφορα χρώματα- υπάρχει μία τηλεόραση, δεν υπάρχουν καρέκλες, παιχνίδια ή κάτι που να προσφέρει ερεθίσματα. Στους άλλους δύο ορόφους υπάρχουν παιδιά που έχουν διάφορα προβλήματα- από αυτισμό και σύνδρομο Ντάουν, παράλυση, εγκεφαλικές βλάβες και γενετικά προβλήματα. Τα παιδιά που έχουν κάποια κινητική δυνατότητα βρίσκονται μέσα σε ξύλινα κλουβιά με μόνο ένα στρώμα. Ορισμένα από α υτά είναι αυτιστικά ή έχουν δυσκολίες οράσεως, παρ’ όλα αυτά όμως κάποια έχουν συνείδηση και κατανοούν. Οταν αναγκάζονται να ζουν σε αυτές τις συνθήκες συχνά χτυπούν το κεφάλι τους στον τοίχο ή ξεριζώνουν τα μαλλιά τους (ένδειξη σοβαρού ψυχολογικού τραύματος στα παιδιά). Συχνά ακούγεται μουσική από το ραδιόφωνο, που αποτελεί ένα κάποιο ερέθισμα, αλλά τα δωμάτια είναι γυμνά και πολύ ζεστά το καλοκαίρι. Τα περισσότερα παιδιά παραμένουν στα κρεβάτια τους 24 ώρες την ημέρα, 7 ημέρες την εβδομάδα, εκτός από την ώρα που βρίσκονται στο ντους ή είναι τυχερά και τα επιλέγουν οι εθελοντές για να παίξουν μαζί τους. Κατά βάσιν το προσωπικό είναι καλοί άνθρωποι, αλλά το κέντρο μπλοκάρει με τις διαδικασίες και τη ρουτίνα (γραφειοκρατία) που σε καμία περίπτωση δεν αντανακλούν τα δικαιώματα και τις ανάγκες των συγκεκριμένων παιδιών. Το κέντρο χαρακτηρίζεται από την έλλειψη δημιουργικότητας και καινοτομίας, έχει ελάχιστους πόρους και τα παιδιά είναι σοβαρά παραμελημένα για μεγάλες περιόδους, γεγονός που επιδεινώνει την κατάστασή τους. Ενα από τα παραδείγματα που θλίβει τους εθελοντές είναι αυτό ενός 9χρονου κοριτσιού. Υποφέρει από οστεοπόρωση- τα κόκαλά της είναι εύθραυστα και έχουν σπάσει αρκετές φορές. Το προσωπικό φοβάται τόσο πολύ ότι αυτό θα συμβεί και πάλι ώστε έχουν τοποθετήσει το παιδί ανάσκελα δεμένο σε ένα κλουβί, με τα χέρια του δεμένα στις δύο πλευρές του κλουβιού. Στους εθελοντές δεν επιτρέπεται να τη βγάλουν από το κλουβί και ποτέ δεν παίζει ούτε και βγαίνει από το κτίριο. Είναι ένα παιδί γεμάτο αγάπη που υποφέρει, αλλά γελά και ανταποκρίνεται όταν χοροπηδάμε μπροστά από το κλουβί της- δυστυχώς όμως αυτή είναι η μόνη ευχαρίστηση που μπορεί να αντλήσει για λίγα λεπτά κάθε μέρα. Τα ρούχα είναι κοινά, τα παιδιά δεν έχουν δικά τους. Το νερό δίνεται συγκεκριμένες ώρες εκτός και αν κάποια παιδιά μπορούν να εκφράσουν τις ανάγκες τους. Τα περισσότερα παιδιά δεν έχουν εκπαιδευτεί για να πηγαίνουν στην τουαλέτα και φορούν δύο πάνες ταυτόχρονα για να αποφεύγεται το συχνό άλλαγμα- αυτές οι πάνες συνήθως «πνίγουν» τα μικρότερα παιδιά. Εάν τα παιδιά δεν μπορούν να απολαμβάνουν τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, πώς θα μπορέσουν να προοδεύσουν ως ανθρώπινα όντα και να απολαύσουν τη ζωή τους. Πώς γίνεται σε μια ευρωπαϊκή χώρα, τον 21ο αιώνα, παιδιά με προβλήματα υγείας να στερούνται τα βασικά δικαιώματα για μια καλή ζωή; Τα παιδιά με ειδικές ανάγκες είναι πάνω από όλα ανθρώπινα όντα με δικαιώματα και επιθυμίες, είναι παιδιά που θα πρέπει να μπορούν να προσμένουν ένα καλύτερο μέλλον

Αυτή είναι η Ελλάδα του 2011 κυρίες και κύριοι. Αυτή είναι η ποιότητα της ψυχικής υγείας σε διάφορα ιδρύματα της χώρας μας. Ευτυχώς τόσο ακραίες καταστάσεις είναι μόνο η μειοψηφία ή τουλάχιστον έτσι θέλω να πιστεύω. Όταν διάβασα αυτό το άρθρο δεν ήξερα με ποιον να πρωτο-εκνευριστώ. Με τους υπεύθυνους του ιδρύματος; Με τους προϊσταμένους τους; Με τον εκάστοτε υπουργό Υγείας που επέτρεψε να λειτουργεί ένα τέτοιο κολαστήριο επί των ημερών του; Ή μήπως με την αδιαφορία όλων των υπολοίπων, «απλών πολιτών»; Όταν η ψυχική ασθένεια αποτελεί ακόμη θέμα ταμπού στην ελληνική κοινωνία η οποία προσπαθεί να κρύψει τα παιδιά με τέτοια προβλήματα κάτω από το χαλάκι υπό το φόβο του «τι θα πει η γειτονιά» δεν νομίζω πως θα έπρεπε να περιμένουμε κάτι λιγότερο από το να ανακαλύπτουμε κατά καιρούς αυτά τα «χαλάκια»…

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Μάκης Νόδαρος. «Πολλές φορές η τροφή σπρώχνεται μέσα στο στόμα τους». Ελευθεροτυπία (Τετάρτη, 16 Φεβρουαρίου 2011) []
  2. Σχολιαστές Χωρίς Σύνορα: «Η θυσία των ψυχών» []