07 Οκτ 2011

Παρουσίαση του βιβλίου "Ξεπερνώντας το Συναίσθημα της Θλίψης και της Κατάθλιψης- Η Μέθοδος THRIVE"

Το «Καλειδοσκόπιο», Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία για την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση ατόμων από ευπαθείς ομάδες, ετοιμάζει την παρουσίαση του Τετραδίου Εργασίας «Ξεπερνώντας το Συναίσθημα της Θλίψης και της Κατάθλιψη – Η Μέθοδος THRIVE» των Marion Aslan και Mike Smith. Το Τετράδιο Εργασίας, όπως έχουμε παρουσιάσει και σε προηγούμενο post, διερευνά τις εναλλακτικές πρακτικές που μπορούν να υιοθετήσουν όσοι αντιπαλεύουν την κατάθλιψη, το στρες, το άγχος και την ανησυχία. Η παρουσίαση θα γίνει την Πέμπτη 20 Οκτωβρίου 2011, ώρα 18.00, στον Πολυχώρο των Εκδόσεων ΑΓΚΥΡΑ, Σόλωνος 124, στα Εξάρχεια

Το Πρόγραμμα της παρουσίασης

  • 18:00-19:00 Ομιλία/ Παρουσίαση & συζήτηση
  • 19:00-19:10 Kιθάρα/ Τραγούδι
  • 19:10-19:30 Διάλειμμα/ Καφές
  • 19:30-19:40 Kιθάρα/ Τραγούδι
  • 19:40-20:10 Προβολή dvd
  • 20:10-21:00 Συζήτηση
Η είσοδος είναι ελεύθερη Για προσέλευση άνω των 3 ατόμων ενημερώστε την ομάδα του Καλειδοσκόπιου: Σόλωνος 140, Τ.Κ. 10677, Αθήνα Τηλ: 210 3818300, φαξ: 210 3844009 www.kaleidoskopio.com]]>

29 Ιούλ 2011

Ξεπερνώντας το Συναίσθημα της Θλίψης και της Κατάθλιψης- Η Μέθοδος “THRIVE”

Καλειδοσκόπιο» έχει προχωρήσει στην έκδοση ενός τετραδίου εργασίας για την Κατάθλιψη υπό τον τίτλο «Ξεπερνώντας το Συναίσθημα της Θλίψης και της Κατάθλιψης- Η Μέθοδος THRIVE«. Πρόκειται για ένα βιβλίο των Marion Aslan & Mike Smith, δύο επαγγελματιών επί δεκαετίες στον ευρύτερο χώρο της ψυχικής υγείας και επανένταξης ατόμων με ψυχιατρικά προβλήματα. Το βιβλίο αναπτύσσει την θεωρία της μεθόδου THRIVE, δίνοντας συγκεκριμένες πρακτικές συμβουλές  προς όλους όσοι αντιμετωπίζουν κάποια μορφή κατάθλιψης. Η μέθοδος THRIVE χρησιμοποιείται ευρύτερα για την ψυχολογική στήριξη ατόμων με ένα φάσμα ψυχιατρικών διαταραχών, δίνοντας έμφαση στα θετικά συναισθήματα που μπορεί να βιώσει το άτομο στο παρόν και δημιουργώντας μια πιο αισιόδοξη ματιά για το μέλλον. Το βιβλίο πωλείται από το «Καλειδοσκόπιο» προς 4 ευρώ (συν έξοδα αποστολής). Για πληροφορίες επισκεφτείτε την ιστοσελίδα της εταιρείας ή επικοινωνήστε μαζί τους μέσω του τηλεφώνου  (+30) 210 38 18 300. Τα γραφεία τους βρίσκονται στην οδό Σόλωνος 140, Αθήνα. Ξεπερνώντας το Συναίσθημα της Θλίψης και της Κατάθλιψης- Η Μέθοδος “THRIVE”// Υ.Γ. Η ανάρτηση έγινε μετά από σχετικό αίτημα της εταιρείας. Δεν έχω προλάβει να διαβάσω το βιβλίο ο ίδιος. Τα όσα αναφέρω στο post μου προέρχονται από reviews που διάβασα στο διαδίκτυο.]]>

19 Ιούλ 2010

Μικρά και Ενδιαφέροντα #12

  • Κάποιοι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ έτρεξαν μια έρευνα προσπαθώντας να απαντήσουν στο ερώτημα εάν γίνεται κάποιος να αποκτήσει συμπτώματα παρόμοια με αυτά της συναισθησίας μετά από εκπαίδευση.  Προς έκπληξη πολλών τα πρώτα αποτελέσματα βγήκαν θετικά! [New Scientist]
  • Η εξωτερική εμφάνισή μας φαίνεται πως επηρεάζει σημαντικά τις πιθανότητές μας να πάρουμε μια θέση εργασίας. Σύμφωνα με μια έρευνα του Πανεπιστημίου του Μονάχου, οι πιο όμορφοι υποψήφιοι τείνουν να χαρακτηρίζονται πιο κατάλληλοι για μια εργασία που δεν σχετίζεται με την εξωτερική εμφάνιση, σε σχέση με λιγότερο όμορφους υποψήφιους. Αυτό συμβαίνει όταν ο αξιολογιτής είναι κάποιο ετεροφυλόφιλο άτομο του αντίθετου φίλου. Διαφορετικά, τα αποτελέσματα μπορεί να… αντιστρέφονται! [Mind Hacks]
  • Μια έρευνα του Πανεπιστημίου του Μάαστριχτ έφτασε στο συμπέρασμα πως εάν κάποιος ψυχικά υγιής πειστεί ότι έχει αναπτύξει μια ψυχική διαταραχή μπορεί πράγματι να αρχίσει να αναπτύσσει τα συμπτώματα αυτής της διαταραχής. Τέτοιου είδους αποτελέσματα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τις περιπτώσεις λανθασμένης διάγνωσης. [Mind Hacks]
  • Ψυχο…ιστορικά

    Σαν σήμερα, στις 19 Ιουλίου 1949 εκδόθηκε για πρώτη φορά το τεστ ευφυίας «Wechsler Intelligence Scale for Children» (WISC). Το WISC δίνεται σε παιδιά ηλικίας 6-16 ετών με σκοπό την εκτίμηση του δείκτη ευφυίας (IQ). Κύριο χαρακτηριστικό του WISC είναι δεν αποτελείται μόνο από λεκτικές δοκιμασίες, οι οποίες χρησιμοποιούνταν ευρέως έως τότε σε τεστ ευφυίας. Με αυτή την καινοτομία το WISC κατέστησε δυνατή μια πιο αντικειμενική μέτρηση του IQ, απαλλαγμένη από την καθολική επιρροή της λεκτικής ευφυίας. Το 1974 δημοσιεύθηκε η αναθεωρημένη έκδοση του τεστ (WISC-R), το 1991 η τρίτη έκδοση (WISC-IIΙ) και το 2003 η πιο πρόσφατη έκδοση (WISC-IV). Το WISC θεωρείται από τα πιο αντικειμενικά τεστ ευφυίας που υπάρχουν αυτή τη στιγμή. Η αντίστοιχη έκδοση του τεστ για ενήλικες είναι το Wechsler Adult Intelligence Scale (WAIS), το οποίο πρωτοδημοσιεύτηκε το 1955 και επανεκδόθηκε άλλες τρεις φορές. Η τελευταία του έκδοση έγινε το 2008 (WAIS-IV)]]>

    28 Οκτ 2009

    Το σκοτεινό πρόσωπο της Ψυχιατρικής

    O Leonard Roy Franks, ακτιβιστής εναντίον πολλών πρακτικών της ψυχιατρικής, μιλάει για τις ψυχικές διαταραχές, ασκεί κριτική στο DSM και εξηγεί πως η ψυχιατρική έχει χρησιμοποιηθεί για τον έλεγχο ατόμων που απλά αποκλίνουν από τα κοινωνικά πρότυπα, παραβιάζοντας με αυτόν τον τρόπο την ελευθερία των ατόμων. Μπορεί και έχει χρησιμοποιηθεί η Ψυχιατρική για δόλιους σκοπούς; Ένας πολύ ενδιαφέρων μονόλογος για το μεγάλο θέμα σχετικά με τα όρια του τι ορίζουμε ως “ψυχιατρική διαταραχή”.]]>

    28 Οκτ 2009

    Τι είναι οι ψυχικές διαταραχές;

    Τι εννοούμε όταν μιλάμε για “ψυχικές διαταραχές” και “αποκλίνουσες συμπεριφορές”; Ποια είναι η ιστορία καταλογογράφησης των διαταραχών αυτών; Βάσει ποιων κριτηρίων γίνονται οι διαγνώσεις και πόσο αξιόπιστες είναι; Βασικά ο Δρ. Breeding αναφέρεται – από μία κριτική οπτική γωνία – στο DSM, το οποίο όμως έτσι κ αλλιώς χρησιμοποιείται παγκοσμίως, οπότε θεωρώ την παρουσίασή του πολύ ενδιαφέρουσα, ανεξάρτητα για το ποια χώρα μιλάμε.]]>

    02 Δεκ 2008

    Εθισμός στο Διαδίκτυο(;)

    Αυτόν τον καιρό στην άλλη άκρη του Ατλαντικού εντείνεται η συζήτηση μεταξύ των μελών του Αμερικανικού Ψυχιατρικού Σύνδεσμου σχετικά με το περιεχόμενο της επόμενης έκδοσης του DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), η οποία αναμένεται να κυκλοφορήσει περίπου το 2011. Όπως και σε κάθε προηγούμενη έκδοση του DSM, έτσι και τώρα, γίνεται προσπάθεια οι ψυχικές διαταραχές που θα περιέχονται στη νέα έκδοση του εγχειριδίου να βασίζονται στις τελευταίες ανακαλύψεις για το βιολογικό υπόβαθρό τους αλλά και να καλύπτουν όσο το δυνατόν περισσότερες αποκλίνουσες συμπεριφορές της σημερινής εποχής, χωρίς ωστόσο να γίνονται υπεραπλουστεύσεις ή να διαταραχοποιούνται κανονικές ανθρώπινες συμπεριφορές. Μία από τις προτάσεις που έχουν πέσει στο τραπέζι των συζητήσεων είναι και αυτή που προτείνει την εισαγωγή μιας νέας διαταραχής «Εθισμού στο Διαδίκτυο«.

    Οι εισηγητές αυτής της διαταραχής ισχυρίζονται πως με τη διάδοση του διαδικτύου όλο και περισσότερα άτομα παγκοσμίως -και κυρίως στις χώρες του δυτικού κόσμου στις οποίες απευθύνεται το DSM- έχουν αρχίσει να περνάνε πάρα πολλές ώρες online κάνοντας chat, διακινόντας υλικό στο διαδίκτυο ή απλά σερφάροντας. Φυσικά δεν ισχυρίζονται πως όλοι όσοι ασχολούνται με το διαδίκτυο είναι εθισμένοι. Εθισμένος θεωρείται κάποιος ο οποίος παραμελεί σε σημαντικό βαθμό άλλες δραστηριότητες, οι οποίες είναι πιο ζωτικής σημασίας για τον ίδιο (αυτοεξυπηρέτηση, εργασία) ή για τα άτομα του περιβάλλοντός του (π.χ. παραμέληση των παιδιών του).

    Με αφορμή αυτή την πρόταση έχει ανοίξει μια συζήτηση γύρω από τα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία μια συμπεριφορά α) θα πρέπει να χαρακτηρίζεται ως ψυχική διαταραχή και β)θα πρέπει να ταυτοποιείται ως εξειδικευμένη ψυχική διαταραχή.

    Η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι σχετικά απλή. Εδώ και αρκετές δεκαετίες υπάρχουν ορισμένα «χρυσά χαρακτηριστικά» που πρέπει να είναι παρόντα σε μια συμπεριφορά ώστε να χαρακτηρισθεί ως ψυχική διαταραχή: 1) Να αποκλίνει από τις χρηστές πρακτικές της νόρμας του ατόμου 2)Να είναι στατιστικώς σπάνια 3)Να αποτελεί άμεσο κίνδυνο για το άτομο ή το περιβάλλον του. Σε γενικές γραμμές αυτά τα κριτήρια παραμένουν ακόμη και σήμερα σχεδόν αναλοίωτα και αποτελούν πολύ καλούς οδηγούς σε συζητήσεις σχετικές με την διαταραχοποίηση μιας συμπεριφοράς. Υπό το πρίσμα αυτών των κριτηρίων κάποιος ο οποίος δεν μπορεί να ξεκολλήσει από την οθόνη του υπολογιστή του (=στατιστικά σπάνια συμπεριφορά, η οποία αποκλίνει από τις νόρμες) με αποτέλεσμα να μην τρώει κανονικά και να ασθενεί (=βάζει σε κίνδυνο την υγεία του) φυσικά και ειναι ψυχικά ασθενής και χρήζει ψυχολογικής (ή/και ψυχιατρικής) βοήθειας.

    Το ερώτημα όμως το οποίο παραμένει είναι το εξής απλό: τι κάνει τον «Εθισμό στο Διαδίκτυο» τόσο διαφορετικό από τις άλλες μορφές εθισμού; Με άλλα λόγια σε τι διαφέρει ο «Εθισμός στο Διαδίκτυο» από τον «Εθισμό στην Τηλεόραση» ή από τον «Εθισμό στη Συλλογή Γραμματοσήμων»; Σε όλες τις περιπτώσεις κάποιος αφιερώνει το μεγαλύτερο χρόνο της ημέρας του σε μια δραστηριότητα, παραμελώντας τον εαυτό του. Προσωπικά δεν μπορώ να βρω κάποια άλλη σημαντική διαφορά πέραν από το αντικείμενο του εθισμού. Φυσικά δεν τίθεται θέμα σύγκρισης με τον εθισμό σε ουσίες όπως η καφείνη, η ηρωίνη ή το χασίς, τα οποία έχουν ένα άμεσο βιολογικό αντίκτυπο ο οποίος προκαλεί τον εθισμό. Κατά την άποψή μου όλοι οι τύποι συμπεριφορικού εθισμού σε δραστηριότητες (από την ανάγνωση βιβλίων και τη συλλογή γραμματοσήμων έως το 24ωρο σερφάρισμα στο διαδίκτυο) θα έπρεπε να βρίσκονται απλά κάτω από μια ομπρέλα «συμπεριφορικών εθισμών».

    Η ανάπτυξη μιας νέας ψυχικής διαταραχής εκ του μηδενός σημαίνει αυτόματη ανάπτυξη εξειδικευμένων μεθόδων καταπολέμησης της. Εκτιμώ πως μια πιθανή δημιουργία αυτής της νέας ξεχωριστής διαταραχής εκτός του ότι είναι αντιεπιστημονική, κρύβει και πολλά οικονομικά συμφέροντα. Ανάμεσα σε αυτούς που θα ωφεληθούν είναι οι φαρμακευτικές εταιρίες που θα βρουν ευκαιρία να αναπτύξουν νέα ψυχοφάρμακα αλλά και οι θεραπευτές στους οποίους θα στέλνονται μαζικά νέοι πελάτες προς θεραπεία. Στην εποχή της ευρείας χρήσης των νέων τεχνολογιών είναι αναμενόμενο πως πάρα πολλά άτομα ασχολούνται πολλές ώρες με το διαδίκτυο, είτε αναγκαστικά λόγω της φύσης της δουλειάς τους, είτε από χόμπι. Όλα αυτά τα άτομα αποτελούν εν δυνάμει αυριανούς πελάτες ενός συστήματος ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα δε αν τα όρια αυτής της νέας διαταραχής του «Εθισμού στο Διαδίκτυο» αποδειχθούν πολύ χαλαρά.

    Είναι βεβαίως απορίας άξιο γιατί στο παρελθόν δεν είχαν γίνει προσπάθειες διαταραχοποίησης δημοφιλών δραστηριοτήτων στις οποίες εμφανίστηκαν -όπως είναι αναμενώμενο- συμπτώματα εθισμού. Μερικά παραδείγματα είναι η μαζική υστερία στις ΗΠΑ κατά τη δεκαετίας του ’60 με τα αυτοκίνητα, όπου όλο και περισσότεροι άνδρες παιρνούσαν τον χρόνο τους στο συνεργείο τους παρέα με το αγαπημένο αυτοκίνητό τους, ο εθισμός στην τηλεόραση ο οποίος είναι υπαρκτός έως και σήμερα ή η καταναλωτική μανία αγοράς προϊόντων απλά και μόνο για φιγούρα (συμπεριλαμβανομένων όλων των αγαθών: ηλεκτρονικές συσκευές, ρούχα, κοσμήματα κ.α.) . Μία σκέψη είναι πως είναι τυχαίο το ότι κάποιος δεν πρόσεξε τα εμφανή σημάδια εθισμού σε αυτές τις περιπτώσεις. Μία εναλλακτική ιδέα όμως είναι πως δεν είναι καθόλου τυχαία η αδιαφορία γι’ αυτές τις βαθύτατα καταναλωτικές δραστηριότητες και η στροφή του ενδιαφέροντος προς μια σχετικά νέα και ανεξερεύνητη δραστηριότητα, όπως αυτή του σερφαρίσματος στο διαδίκτυο.

    Προσωπικά κρατάω μια σκεπτικιστική στάση γενικότερα απέναντι σε αυτό το θέμα, μιας και υπάρχουν αρκετά ερωτηματικά γύρω από το σκεπτικό της δημιουργίας μιας νέας ξεχωριστής διαταραχής εκ του μηδενός, όταν δεν συντρέχουν άμεσοι λόγοι που να επιβάλλουν κάτι τέτοιο και από τη στιγμή που οι παρούσες καταγεγραμμένες διαταραχές καλύπτουν απόλυτα τις περιπτώσεις εθισμού στο διαδίκτυο.

    Φωτογραφία: The Internet Is Addictive, by Ellipsis

    Πηγές / Περισσότερες Πληροφορίες

    ]]>

    27 Φεβ 2008

    Διαταραχοποίηση της συμπεριφοράς

    η συμπεριφορά που:

    1. αποκλίνει από την αναμενόμενη συμπεριφορά της κοινωνικής ομάδας του ατόμου
    2. δημιουργεί προσωπική δυσφορία ή ανικανότητα στο άτομο (π.χ. δεν μπορεί να αυτοεξυπηρετηθεί για τις βασικές του ανάγκες).
    3. θέτει σε κίνδυνο την ψυχική ή σωματική υγεία του ατόμου (ή των γύρω του).
    Για να οριστεί μια συμπεριφορά (σε κλινικό επίπεδο) ως αποκλίνουσα θα πρέπει να παρουσιάζει όλα (ή σχεδόν όλα) τα παραπάνω χαρακτηριστικά. Προσωπικά θεωρώ πως ο παραπάνω ορισμός είναι αρκετά ικανοποιητικός και καταφέρνει να συγκεντρώσει όλα τα χαρακτηριστικά που αποδίδουμε σε τέτοιου είδους συμπεριφορές, αλλά και να τις ξεχωρίσει από παρόμοιες συμπεριφορές που όμως δεν μπορούν να χαρακτηριστούν αποκλίνουσες. Ταυτόχρονα όμως παρουσιάζει και ελλείψεις και αναγκάζει -ορθώς κατ’ εμέ- τους λειτουργούς ψυχικής υγείας να αποφασίσουν με γνώμονα την εμπειρία και την γενικότερη εικόνα του ατόμου. Ας δούμε μερικά παραδείγματα συμπεριφορών για να καταλάβουμε καλύτερα τα πιο πάνω κριτήρια. Παράδειγμα 1ο
    Ο κύριος Πασχαλίδης, κάτοικος Αθηνών, μαζεύει καθημερινά κουμπιά κάθε χρώματος και μεγέθους εδώ και πολλά χρόνια. Έχει χιλιάδες από αυτά και πρόσφατα ξεκίνησε να καλύπτει τους τοίχους ορισμένων δωματίων του σπιτιού του όχι με ταπετσαρία, αλλά με τα… κουμπιά τα οποία κολλάει σε αυτούς.
    Είναι το παραπάνω παράδειγμα ένα παράδειγμα αποκλίνουσας συμπεριφοράς; Ας δούμε τα κριτήρια ένα-ένα. Η συμπεριφορά του σίγουρα αποκλίνει από την συμπεριφορά του μέσου Έλληνα/Αθηναίου. Αλλά δεν δημιουργεί δυσφορία στον κύριο Πασχαλίδη -το αντίθετο μάλιστα- ενώ την ίδια στιγμή δεν θέτει σε κίνδυνο τον εαυτό του ή τους γύρω του. Επομένως η συμπεριφορά του δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως κλινικώς αποκλίνουσα. Αν όμως κάνουμε μια μικρή παραλλαγή στην ιστορία τότε όλα αλλάζουν. Τι θα απαντούσαμε στο ίδιο ερώτημα αν ξέραμε ότι ο κ. Πασχαλίδης σταμάτησε να τρώει εδώ και μία εβδομάδα επειδή δεν μπορεί να σταματήσει να κολλάει τα αγαπημένα του κουμπιά στους τοίχους; Σε αυτή την περίπτωση σαφώς θέτει σε κίνδυνο τον εαυτό του και παρουσιάζει ανικανότητα να ικανοποιήσει τις βασικές βιολογικές του ανάγκες (τροφή). Επομένως, σε αυτή την περίπτωση ο κ. Πασχαλίδης χαρακτηρίζεται από κλινικώς αποκλίνουσα συμπεριφορά και κατά πάσα πιθανότητα από Ψυχαναγκαστική Διαταραχή. Παράδειγμα 2ο
    Ο Γιάννης είναι ένας νέος που του αρέσει τα Σαββατοκύριακα να πηγαίνει σην γέφυρα Ρίου Αντιρίου και να κάνει bungee jumping. Το κάνει αυτό σχεδόν κάθε Σαββατοκύριακο εδώ και ένα χρόνο.
    Ο Γιάννης σίγουρα κάνει κάτι που δεν είναι συνηθισμένο – υπό την έννοια ότι το 95% του πληθυσμού δεν θα δοκιμάσει ποτέ να πηδήξει από μια γέφυρα – και την ίδια στιγμή βάζει σε κίνδυνο την σωματική του υγεία. Καλύπτει λοιπόν τουλάχιστον δύο «κριτήρια» της αποκλίνουσας συμπεριφοράς. Ταυτόχρονα όμως δεν καλύπτει το δεύτερο κριτήριο, μιας και η συμπεριφορά του δεν τον εμποδίζει στην αυτοεξυπηρέτησή του και δεν του δημιουργεί καμμία προσωπική δυσφορία. Άρα εν τέλει κανένας ειδικός δεν θα τον χαρακτήριζε ως άτομο με κάποια διαταραχή στην συμπεριφορά. Παράδειγμα 3ο
    Η Ελένη -όντας βαθύτατα θρησκευόμενο άτομο- προσεύχεται και πηγαίνει στην Εκκλησία κάθε μέρα. Την ίδια στιγμή όμως χτυπάει την κόρη της και την αναγκάζει σε πολυήμερες νηστείες γιατί φοράει κοντές φούστες πάνω από το γόνατο, πράγμα που η Ελένη θεωρεί ανήθικο. Πιστεύει πως αυτές οι πράξεις της είναι θεάρεστες και νοιώθει καλά με τον εαυτό της, μιας και «βάζει την κόρη της στον δρόμο του Θεού».
    Αν λάβουμε υπόψη μόνο την πρώτη πρόταση και την τελευταία πρόταση του παραδείγματός μας θα λέγαμε ότι η Ελένη μάλλον δεν παρουσιάζει καμία αποκλίνουσα συμπεριφορά, μιας και θεωρείται συνηθισμένο από την ελλαδική κουλτούρα η έκφραση της θρησκευτικής πίστης. Επίσης, η ίδια νοιώθει καλά με αυτό που κάνει, ενώ δεν παρουσιάζει κανένα πρόβλημα με την αυτοεξυπηρέτησή της. Όμως διαπιστώνουμε πρόβλημα με την συμπεριφορά της όταν ακούμε πως με την αυταρχική συμπεριφορά της βάζει σε κίνδυνο την σωματική (και ψυχική) υγεία της κόρης της. Ένας ειδικός μάλλον θα κατέτασε την Μαρία στην κατηγορία των ατόμων με αποκλίνουσα συμπεριφορά.

    Είναι τα κριτήρια αλάνθαστα;

    Όπως βλέπουμε τα κριτήρια πράγματι είναι αρκετά καλοί οδηγοί για να φτάσουμε σε κάποιο σχετικά ασφαλές συμπέρασμα για την συμπεριφορά ενός ατόμου. Αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να θεωρήσουμε αυτά τα κριτήρια ως τους ασφαλείς οδηγούς με τους οποίους θα φτάσουμε σε 100% ασφαλή συμπεράσματα, μιας και μπορούν να προκύψουν διάφορα ερωτήματα γύρω από αυτά. Καταρχήν δεν είναι ξεκάθαρο τι εννοούμε όταν λέμε «κοινωνικό περίγυρο». Με αυτή την έννοια μπορούμε να περιγράψουμε την οικογένεια, την φυλή, την κοινότητα, την γενικότερη γεωγραφική περιοχή ή την χώρα του ατόμου. Σε ποιον ακριβώς «κοινωνικό περίγυρο» πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας; Κάποιος που επιμένει να καθαρίζει όπλα και να οπλοφορεί μπορεί να θεωρείται επικίνδυνος και εντελώς εκτός τόπου και χρόνου για την Αθήνα, αλλά να είναι ενας συνηθισμένος πολίτης σε κάποιο γειτονικό κράτος ή ακόμη και εντός Ελλάδας (π.χ. σε κάποια χωριά στην Κρήτη). Αν αυτός ο άνθρωπος πρέπει να αξιολογηθεί από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας σε ποια κοινωνική ομάδα θα πρέπει να στρέψει την προσοχή του; Σκεφτείτε πόσο δύσκολη γίνεται η απάντηση σε αυτό το ερώτημα σε μια εποχή όπως η σημερινή όπου η πολιτισμική παγκοσμιοποίηση έχει φέρει στον ίδιο χώρο άτομα με εντελώς διαφορετικό πολιτισμικό προφίλ. Έπειτα τα κριτήρια μπορεί να έρχονται σε σύγκρουση μεταξύ τους. Για παράδειγμα φανταστείτε την κυρία Ελένη του τρίτου παραδείγματος ως ισλαμίστρια στο θεοκρατικό Ιράν. Εκεί σίγουρα η κακή συμπεριφορά απέναντι στην κόρη της θεωρείται κάτι συνηθισμένο από την κοινωνία και τους νόμους της. Μάλιστα το ίδιο το κράτος επιβραβεύει τέτοιου είδους συμπεριφορές και τις προβάλλει ως πρότυπα. Παρόλα αυτά όμως η κόρη της συνεχίζει να διατρέχει κίνδυνο (κυρίως) για την σωματική της υγεία. Αν κάποιος Ιρανός ειδικός θελήσει να αξιολογήσει την ισλαμίστρια κυρία Ελένη (από κλινική πλευρά και όχι από νομική!) σε ποιο από τα δύο κριτήρια θα πρέπει να δώσει μεγαλύτερη έμφαση, στο ότι η συμπεριφορά της θεωρείται κανονική για την κοινωνία της ή στο ότι συστηματικά βάζει σε κίνδυνο την υγεία της κόρης της;

    Διαταραχοποίηση της συμπεριφοράς

    Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα με την ετικέτα «αποκλίνουσα συμπεριφορά» ή «ψυχική διαταραχή» είναι οι κοινωνικές προεκτάσεις που έχει για την ζωή του ατόμου που στιγματίζεται με αυτή, αλλά και η αμφιλεγόμενη χρήση του όρου για να χαρακτηρίσει άτομα και συμπεριφορές που απλά είναι διαφορετικές. Όπως είχαμε αναφέρει και σε προηγούμενο post, η ομοφυλοφιλία μέχρι και πριν από 30 περίπου χρόνια ήταν μια ψυχική διαταραχή, ενώ σήμερα η συντριπτική πλειοψηφία των λειτουργών ψυχικής υγείας δεν δέχονται κάτι τέτοιο. Τα άτομα όμως που τότε χαρακτηρίζονταν από αυτή την «ψυχική διαταραχή» είχαν τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά με τους ομοφυλόφιλους του σήμερα. Αλλά είχαν εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση τόσο από ψυχιατρικής απόψεως (ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή κτλ), όσο και από την κοινωνία. Η μόνη διαφορά είναι το χρονικό πλαίσιο της ομοφυλοφιλικής συμπεριφοράς. Αυτό βεβαίως σημαίνει ότι κάτι που σήμερα χαρακτηρίζεται ως «αποκλίνουσα συμπεριφορά», αύριο μπορεί να αποτελεί συνηθισμένη συμπεριφορά. Φυσικά όμως μπορεί να ισχύσει και το αντίθετο, δηλαδή συμπεριφορές που σήμερα θεωρούνται κανονικές, μπορεί αύριο να περάσουν τα όρια της «αποκλίνουσας συμπεριφοράς» και να φτάσουν να γίνουν ακόμη και ανεξάρτητες διαταραχές. Αυτό το φαινόμενο συνηθίζεται να ονομάζεται «διαταραχοποίηση της συμπεριφοράς» και αποτελεί βασικό προβληματισμό μεταξύ των ειδικών. Κάθε χρόνο που περνάει όλο και περισσότερες συμπεριφορές χαρακτηρίζοναι ως ψυχικές διαταραχές, με αποτέλεσμα νέες διαταραχές να ξεπετάγονται σαν τα μανιτάρια. Αξίζει να αναφερθεί για παράδειγμα πως η πρώτη έκδοση του DSM περιείχε μόνο 66 γενικές ψυχικές διαταραχές, αργότερα ο αριθμός αυτός αυξήθηκε στις 100, αργότερα στις 182, έφτασε τις 256 και αργότερα τις 287 κατά την δεκαετία του 80′, και συνέχισε την ανοδική του πορεία έως και σήμερα που το DSM περιέχει σχεδόν 300 κατηγορίες ψυχικών διαταραχών. Πολλοί εκφράζουν φόβους ότι ο αριθμός αυτός θα συνεχίσει να αυξάνεται στο μέλλον. Φυσικά κάποιος μπορεί να φέρει ως επιχείρημα την ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας στις νευροεπιστήμες η οποία επιτρέπει την συγκεκριμενοποίηση και διαφοροποίηση των διαφόρων αιτιών κάποια διαταραχής με αποτέλεσμα την δημιουργία νέων κατηγοριών. Όπως και να έχει, παραμένει γεγονός πως σίγουρα η έννοια της ψυχικής διαταραχής χρησιμοποιήθηκε κατά καιρούς για πολιτικούς και ίσως ακόμη και για οικονομικούς λόγους (περισσότερες διαταραχές=περισσότεροι πιθανοί πελάτες) και πως οι σύγχρονες επιστήμες που επικεντρώνονται στην ψυχική υγεία θα πρέπει να αντιμετωπίσουν με σοβαρότητα το θέμα της διαταραχοποίησης της συμπεριφοράς, παίρνοντας αποστάσεις από τα διάφορα συμφέροντα που επηρεάζουν τις εξελίξεις στον χώρο. Πηγές: Εικόνα #1: julkastro]]>