30 Μαΐ 2014

Σώμα και Ψυχή: Όταν η ψυχή πονά το σώμα υποφέρει

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα το μεγαλύτερο λάθος στη θεραπεία των ασθενειών είναι οτι οι γιατροί χωρίζουν το σώμα από τη ψυχή με αποτέλεσμα να τους ξεφεύγουν πολλές αρρώστιες, δηλαδή δεν προσέχουν το σύνολο αλλά το μέρος που νοσεί. Όπου το σύνολο όμως είναι άρρωστο, είναι αδύνατο να έχουμε υγιές ένα μέρος.

Όπως αναφέρει ο J.Rattner στο βιβλίο του “Ψυχοσωματικές αρρώστιες” πάνω από τους μισούς ανθρώπους που επισκέπτονται το γιατρό για κάποια σωματική ασθένεια πάσχουν από ψυχική αρρώστια, χωρίς να το ξέρουν. Η αρρώστια στην οργανική της μορφή είναι έκφραση ψυχικών ανωμαλιών, είναι δηλαδή ψυχοσωματική αρρώστια, όταν το άτομο για οποιοδήποτε λόγο πιέζει σκέψεις, συναισθήματα, πόθους, τα “θέλω” του τότε αυτά σωματοποιούνται και βγαίνουν με τη μορφή κάποιας ασθένειας.

Ο πιο κατάλληλος απ’ όλους τους γιατρούς για να αναζητήσει τις βαθύτερες αιτίες της αρρώστιας είναι ο ψυχοθεραπευτής, ο οποίος διαθέτει εκείνες τις γνώσεις για να διεισδύσει βαθιά στη ψυχή του αρρώστου και θα δει τι είναι αυτό που του αρρωσταίνει το σώμα. Η αρρώστια δεν είναι τυχαία ούτε ανώνυμη σύμπτωση είναι μια δυνατότητα του αδύναμου ατόμου να αντιδράσει σε ότι τον καταπιέζει.

Όπως αναφέρει ο Ρύντιγκερ Ντάλκε στο βιβλίο του “Η ασθένεια ως γλώσσα της ψυχής” με την εμφάνιση της ασθένειας το άτομο αναδύει ένα μέρος του καταπιεσμένου του εγώ. Ό,τι δε τολμούσε το άτομο μέχρι τώρα να εκφράσει βγαίνει από τα βάθη της ψυχής του με τη μορφή της ασθένειας. Με την επιρροή της ψυχολογίας στην ιατρική αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε οτι η ασθένεια δεν είναι μόνο σωματική αλλά και ψυχική διαδικασία, έτσι εγκαταλείπεται ο μονόπλευρος προσανατολισμός της φυσικής ιατρικής ,που σίγουρα βοήθησε στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των ανθρώπων, όμως είχε μια περιορισμένη αντίληψη για την αρρώστια, να εστιάζει στο μέρος που νοσεί και όχι στο “όλον”.

Στη προεπιστημονική σκέψη ο μάγος μέσα από ειδικές τελετουργίες προσπαθούσε να διώξει τον ¨δαίμονα”. Η τεχνική του μάγου ήταν στην ουσία μια πρωτόγονη ψυχοθεραπεία ,που απευθυνόταν στη ψυχή για να θεραπεύσει το σώμα από τις αναπηρίες του, υπάρχει το συμπέρασμα οτι η ψυχή μπορεί να επιδράσει σε όλα. Η φιλοσοφία του Αριστοτέλη, η οποία κυριάρχησε σε όλο το Μεσαίωνα υποστηρίζει ότι η ψυχή είναι η πρώτη ενδεχέλεια ενός φυσικού σώματος, του οποίου αυτή είναι η κινητήρια δύναμη. Το μεγαλύτερο μέρος των σωματικών ασθενειών είναι απόρροια μιας υπαρξιακής κρίσης, σύμφωνα με τον Arthur Jores η έννοια “των ανθρώπινων ασθενειών” προβάλει καθαρά τις ψυχοσωματικές αδυναμίες και τονίζει τη σχέση ανάμεσα στην αρρώστια και την ανθρώπινή προβληματικότητα.

Πίσω από καρδιολογικά, αναπνευστικά, δερματολογικά προβλήματα αλλά και σοβαρές ασθένειες όπως ο καρκίνος, η φυματίωση, το έλκος του στομάχου, ο διαβήτης κρύβεται μια αδύναμη ψυχή που δε μπορεί να εκφραστεί και επιλέγει το δρόμο της αρρώστιας για να μπορέσει να το κάνει. Καλό θα ήταν να αναρωτηθούμε που μας “εξυπηρετεί” η εμφάνιση μιας ασθένειας, μήπως είναι ένα άλλοθι να ξεκουραστώ ή μήπως να αποφύγω κάτι ή κάποιον. Θα μπορούσε να είναι ένα καμουφλαρισμένο συναίσθημα ή η ανάγκη μου να με προσέξουν επιτέλους. Οι ψυχοθεραπευτές υποστηρίζουν οτι η έκφραση των συναισθημάτων μας βοηθά να αποβάλουμε αρνητικά συναισθήματα τα οποία είναι “τοξικά” όταν αυτά δεν εκφραστούν με αποτέλεσμα να εκδηλωθεί κάποια ασθένεια.

Στην Αμερική η ψυχοσωματική άνοιξε νέους δρόμους μέσα από το ερευνητικό έργο του φυσιολόγου W.B.Cannon,στο βιβλίο του “Η σοφία του σώματος” διατύπωσε το κανόνα οτι το σώμα προσπαθεί σε όλες τις περιπτώσεις να διατηρήσει την ισορροπία των λειτουργιών του. Αυτή η ισορροπία μπορεί να διαταραχθεί τόσο από τη φυσική όσο και από την ψυχική πλευρά. Όπως βλέπουμε γίνεται κατανοητό ότι η συνεχής ψυχική επιβάρυνση μπορεί να προκαλέσει σωματικές ασθένειες. Εκτός από τον Cannon έρευνες και άλλων επιστημόνων έφεραν μεγάλες αλλαγές στη ψυχοσωματική. Ο W.R.Hess με την εξήγηση των νευροφυτικών κύκλων λειτουργίας άνοιξε το δρόμο στη παρατήρηση ανάμεσα στο σώμα και τη ψυχή ο δε H.Selye με την έρευνα του για το Stress(δηλαδή είναι η κατάσταση του οργανισμού όταν βρεθεί κάτω από ορισμένες συνθήκες) που έγινε γνωστό ως “σύνδρομο της προσαρμογής”.

Η ιατρική, η φαρμακολογία, η έρευνα για την κληρονομικότητα ,η ενδοκρινολογία καθώς και η τεχνολογική πρόοδο στο τομέα της χειρουργικής έχουν βοηθήσει τον άνθρωπο να βελτιώσει τόσο τη ποιότητα όσο και τη διάρκεια της ζωής του , “όμως ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ένας ανατομικός και φυσιολογικός μηχανισμός, είναι ένα πλάσμα που διακατέχεται από αγάπη, μίσος ,ορμές και πάθη, τα οποία είναι ικανά να προξενήσουν βλάβες στη ψυχή αλλά και στο σώμα του (Weiss und Englich, Psychosomatic Medicine,1943).

Κλείνοντας οφείλουμε να πούμε οτι ο καθένας από μας κρατά στα χέρια την υγεία και τη ζωή του, σίγουρα παίζουν ρόλο οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, η διατροφή, η σωματική άσκηση και βέβαια η κληρονομικότητα όμως πάνω απ’ όλα σημασία έχει η ψυχή μας, αν νιώθουμε αποδεκτοί, απαλλαγμένοι από φοβίες και ενοχές, ελεύθεροι να ανοιχτούμε και να έρθουμε σε επαφή με το συναίσθημα μας ,τότε έχουμε πολλές πιθανότητες να μην έρθουμε σχεδόν ποτέ αντιμέτωποι με σοβαρές ασθένειες οι οποίες καθρεφτίζουν ψυχικά τραύματα, έλλειψη αυτοεκτίμησης, έλλειψη σκοπού ύπαρξης. Η ψυχή μας μιλά μέσα από το σώμα μας, μην αγνοείς τα μηνύματα που σου στέλνει ,άκουσε το σώμα σου και νιώσε τη ψυχή σου τότε μόνο θα αισθανθείς ισορροπημένος, γαλήνιος και έτοιμος να αντιμετωπίσεις τις προκλήσεις της ζωής, έτοιμος απλά να ζήσεις τη ζωή.

Εισαγωγική Εικόνα

Βιβλιογραφία

  • Cannon W.B.(1932). “The wisdom o the body” W.W.Norton & company.
  • Hess W.R.(1957). “The unctional organizatin o diencepholon” New York:Grune &Statton.
  • Jores A.(1959). “Der Mensch und seine Krankheit” Stuttgart.
  • Selye H.(1956). “The Stess o lie” New York,NY,US:McGrow-Hill.
  • Weiss und English (1958). “Psychosomatic Medicine” London
  • Rattner J.(1965). “Psychosomatische Medizin heute” by Werner Classen Verlag Zurich.
]]>

08 Απρ 2014

Υστερικές διαταραχές: Η μετατρεπτική υστερία

Η λέξη «υστερία», όταν ακούγεται σήμερα, φέρνει συχνά στο νου την εξής εικόνα: μια γυναίκα εκτός ελέγχου, να ουρλιάζει και να παραφέρεται σε έντονα συναισθήματα πανικού ή οργής. Μολονότι περιέχει στοιχεία αλήθειας, θα ήταν συνετό να αποσυνδεθεί αυτή η εικόνα από την υστερία, όπως χρησιμοποιείται ο όρος στην ψυχολογία.

Η υστερία κατατάσσεται στις νευρωτικές διαταραχές, και αποτέλεσε σημείο ενδιαφέροντος από πανάρχαια χρόνια. Ο Ιπποκράτης τη θεώρησε ως μια σωματική διαταραχή συνδεόμενη με τη γυναικεία σεξουαλικότητα, και πράγματι η διαταραχή αυτή θεωρούνταν για πολύ καιρό ασθένεια του γυναικείου φύλλου. Ο δε όρος «υστερία» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «υστέρα», που σημαίνει «μήτρα», καταδεικνύοντας τη στενή σχέση που πίστευαν πως είχε με τη γυναίκα. Αντίθετη άποψη προέβαλλε ο Φρόυντ, σημειώνοντας πως η υστερική διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί και σε άνδρες.

Ο Καρλ Γιουνκγ, στο βιβλίο του «Αναλυτική Ψυχολογία», παραπέμπει το εξής περιστατικό: «Θυμάμαι μια νέα γυναίκα που έπασχε από οξεία υστερία, σαν επακόλουθο ενός ξαφνικού τρόμου. Είχε πάει σε μια βραδινή διασκέδαση και τα μεσάνυχτα γύριζε στο σπίτι της με τη συντροφιά πολλών γνωστών της, όταν μια άμαξα τους πλησίασε από πίσω σε πλήρη τριποδισμό. Οι άλλοι παραμέρισαν, αλλά αυτή, σαν μαγεμένη από τον τρόμο, έμεινε στη μέση του δρόμου και έτρεχε μπροστά από τα άλογα. Ο αμαξάς χτυπούσε το μαστίγιό του και έβριζε, χωρίς όμως αποτέλεσμα, γιατί η νέα έτρεχε στη μέση του δρόμου, που οδηγούσε σε μια γέφυρα. Εκεί οι δυνάμεις της την εγκατέλειψαν, και για να αποφύγει να πατηθεί από τα άλογα, θα είχε στην απελπισία της πηδήσει στο ποτάμι, αν δεν την είχαν βοηθήσει οι διαβάτες. Τώρα η ίδια αυτή νέα συνέβη θα βρεθεί κατά τύχη στην Πετρούπολη, στα αιματηρά γεγονότα της 22ας Ιανουαρίου σε αυτόν τον ίδιο δρόμο που ξεκαθάρισε ο στρατός με πυκνούς πυροβολισμούς. Ολόγυρά της έπεφταν νεκροί ή τραυματίες. Αυτή, εν τούτοις, ολότελα ήρεμη και με πνευματική διαύγεια, ανακάλυψε μια πόρτα που έβγαζε σε μια αυλή από την οποία ξέφυγε σε ένα άλλο δρόμο. Οι τρομακτικές αυτές στιγμές δεν της προκάλεσαν καμιά περαιτέρω ενόχληση. Αισθάνονταν ύστερα πολύ καλά – πολύ καλύτερα μάλιστα από ότι συνήθως»1 .

Η υστερική διαταραχή διακρίνεται σε αποσυνδετική και μετατρεπτική. Η αποσυνδετική διαταραχή είναι η πλέον επονομαζόμενη διασχιστική, και χαρακτηρίζεται από διαταραχή στη συνείδηση του εαυτού ή της ταυτότητας του ατόμου. Η δε μετατρεπτική υστερία (την οποία θα αναλύσουμε στο παρόν άρθρο), χαρακτηρίζεται από «ακούσια απώλεια κάποιας σωματικής ή αισθητηριακής λειτουργίας, συμπτώματα που δίνουν την εντύπωση νευρολογικής διαταραχής»2 . Συγκεκριμένα, υπάρχουν επεισόδια σύγχυσης ή απώλειας συνειδήσεως, γενικοί σπασμοί και άναρθρες κραυγές, που είναι δύσκολο να διακριθούν από τις αντίστοιχες της επιληψίας. Επίσης, εκδηλώσεις της είναι η παράλυση μέλους του σώματος, το οποίο συνήθως είναι το χέρι, που έρχεται σε αντίθεση με την ανατομική διάταξη της περιοχής και παρουσιάζεται η κινητήρια ή αισθητήρια διαταραχή (η κλασική αναισθησία του γαντιού), η τύφλωση (ολική ή μερική) κ.λπ., ενώ σπανιότερα εμφανίζεται ως διαταραχή το αυτόνομου νευρικού συστήματος, με συμπτώματα όπως αυτό της ναυτίας.

Μολονότι η επιλογή συγκεκριμένου συμπτώματος είναι ακούσια, έχει γίνει αποδεκτό από την επιστημονική θεωρία ότι δεν είναι τυχαία, αλλά έχει ένα συμβολικό χαρακτήρα, μια εκδήλωση της εσωτερικής διαμάχης του ασθενούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση που απέναντι στην απαγορευμένη επιθυμία αυνανισμού, το χέρι με το οποίο ο άρρωστος αυνανίζονταν παραλύει. Η παρεμπόδιση αυτή είναι καθώς φαίνεται επιθυμητή από τον άρρωστο, ο οποίος εμφανίζεται παραδόξως ξέγνοιαστος για την όλη κατάσταση, αδιαφορώντας για το συμβάν ή περιγράφοντάς το χαμογελώντας, δίνοντας την εντύπωση του επονομαζόμενου από το Σαρκώ «belle indifference» (=μακάρια αδιαφορία) .

Η συμπεριφορά αυτή αποτελεί ένδειξη πως τα αίτια βρίσκονται σε ένα αγχωτικό γεγονός. Με την εξωτερίκευση («μετατροπή») του εσωτερικού άγχους σε μια φαινομενικά σωματική πάθηση, ο άρρωστος απαλλάσσεται από το βάρος και παράλληλα τιμωρεί τον εαυτό του. Η μεγάλη συχνότητα στις γυναίκες αιτιολογείται και από το λεγόμενο δευτερογενές όφελος της διαταραχής, που είναι η ιδιαίτερη προσοχή και φροντίδα των άλλων που επιτυγχάνεται. Η προστασία και η μέριμνα του ασθενούς δημιουργούν για αυτόν ένα ευχάριστο περιβάλλον, γεγονός που δυσκολεύει περαιτέρω τη θεραπεία. Όπως συμβαίνει με τις περισσότερες νευρώσεις, η αίτια αναζητείται σε τραυματικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, που έχουν απωθηθεί στα ασυνείδητα τμήματα του νου.

Είναι εξίσου χαρακτηριστικό πως οι σπασμωδικές κινήσεις που εμφανίζονται στην υστερία, εν αντιθέσει με την επιληψία, δεν προκαλούν τραυματισμό. Συμβαίνουν σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο που τις καθιστά ασφαλείς, όπως όταν (ο ασθενής) βρίσκεται κοντά σε μια μαλακή επιφάνεια (π.χ. καναπές) και υπό την παρουσία τρίτου προσώπου. Είναι χαρακτηριστικό πως στην ασθένεια αυτή υπάρχει μεγάλη ανάγκη για την ύπαρξη ενός προστατευτικού προσώπου επιφορτισμένου με τον ρόλο του πατέρα, από το οποίο μπορεί να εξαρτάται. Τούτο συμβαίνει με μεγαλύτερη συχνότητα στις γυναίκες, και ίσως εξηγεί κατά ένα μέρος και το ευπαθές των γυναικών προς αυτή την διαταραχή, ενώ δεν λείπει από τη θεωρία η άποψη πως τούτο οφείλεται στο οιδιπόδειο σύμπλεγμα.

Συγκεκριμένα, η μετατρεπτική υστερία εμφανίζεται κυρίως σε κοπέλες νεαρής ηλικίας, χαριτωμένης και θελκτικής προσωπικότητας. Είναι συνήθως εύπιστες και εμφανίζουν έντονη θηλυκότητα, σε «ένα κράμα σεμνότητας και διάχυτου ερωτισμού».

Τέλος, η θεραπεία περιλαμβάνει χρήση ψυχοφαρμάκων, για την κάλυψη ψυχωτικών κρίσεων (σχιζοφρενικής ή καταθλιπτικής μορφής), και ιδίως με την ψυχανάλυση. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αντιμετώπιση του περιβάλλοντος, το οποίο πρέπει να συμπαραστέκεται στον ασθενή με κατανόηση και υπομονή, αποφεύγοντας όμως το δευτερογενές όφελος της αγχώδους προσοχής.

Εισαγωγική εικόνα

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. Γιουνκγ Κ., Αναλυτική Ψυχολογία, εκδ. ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ []
  2. Χαρτοκόλλης Π., Εισαγωγή στην Ψυχιατρική, Εκδ. Θεμέλειο, δεύτερη έκδοση αναθεωρημένη, 1989 []