06 Μαΐ 2010

Μικρά και Ενδιαφέροντα #4

{Ψ} Το Mind Hacks φιλοξενεί ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο με θέμα την αντικειμενικότητα των ψυχιατρικών διαγνώσεων κατά τον αιώνα που μας πέρασε, εστιάζοντας κυρίως στην σχιζοφρένεια. Μήπως τείνουμε να ψυχιατρικοποιούμε την συμπεριφορά των μειονοτήτων και των περιθωριοποιημένων ατόμων; [Mind Hacks]

{Ψ} Κάποιοι ψυχοθεραπευτές υποστηρίζουν πως είναι αναγκαίο να αλλάξει η κατηγοριοποίηση των διαταραχών διάθεσης (συγκεκριμένα της κατάθλιψης) και να επεκταθεί, ώστε να γίνει και πιο συγκεκριμένη η θεραπευτική προσέγγιση. [Medical News Today]

{Ψ} Οι αισιοδοξία δεν θωρακίζει μόνο την ψυχολογική μας ισορροπία, αλλά ενδυναμώνει και το ανοσοποιητικό μας σύστημα! [Brain Blogger]

{Ψ} Πόσο αξιόπιστο είναι το fMRI ως μέτρηση της λειτουργίας του ανθρωπίνου εγκεφάλου και κατά πόσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ανιχνευτής ψεύδους; Ο Dr. Mc Grohol παρουσιάζει τις αμφιβολίες του στο κείμενό του στο World of Psychology [WoP]

{Ψ} Το blog ShrinkWrapped παρουσιάζει ένα ενδιαφέρον άρθρο για το ρόλο που παίζει το σεξ στην τεχνολογική ανάπτυξη της σύγχρονης κοινωνίας μας. Μπορούν οι νέες ιδέες, οι αλλαγές στη φιλοσοφία διανομής υλικού και η πίεση για τεχνολογική πρόοδο να έχουν ως κινητήρια δύναμη το.. σεξ; [ShrinkWrapped]

Ψυχο… ιστορικά

Sigmund FreudΣαν σήμερα, στις 6 Μαΐου 1856, γεννήθηκε ο πατέρας της ψυχανάλυσης, Σίγκμουντ Φρόυντ. Ο Φρόυντ, τέκνο μιας Εβραϊκής οικογένειας, γεννήθηκε στην πόλη τσέχικη πόλη Příbor, η οποία τότε άνηκε στην Αυστριακή Αυτοκρατορία. Ο πατέρας του ήταν 41 ετών και είχε ήδη άλλα δύο παιδιά από προηγούμενο γάμο. Η μητέρα του ήταν μόλις 21 ετών όταν γεννήθηκε ο μικρός Σίγκμουντ. Στην συνέχεια η οικογένεια απέκτησε άλλα 7 παιδιά τα οποία μεγάλωσε με πολύ κόπο, προσπαθώντας να τους δώσουν μία όσο το δυνατόν καλύτερη εκπαίδευση. Η οικονομική κρίση του 1857 ανάγκασε την οικογένεια του Φρόυντ να μετακομίσει στη Βιέννη, όπου και εγκαταστάθηκαν μόνιμα. Ο Φρόυντ σπούδασε Ιατρική στην Βιέννη, όπου και ήρθε σε επαφή με τον δάσκαλό του Ernst Wilhelm von Brücke, οποίος είχε αρχίσει ήδη να αναπτύσσει μια θεωρία περί «δυναμικής φυσιολογίας», η οποία ενέπνευσε τον Αυστριακό ψυχίατρο να αναπτύξει τη δική του ψυχοδυναμική θεωρία για να εξηγήσει ορισμένα ψυχοσωματικά φαινόμενα (π.χ. παράλυση).

]]>

23 Απρ 2010

Μικρά και Ενδιαφέροντα

{Ψ} Συγκέντρωση Ενημέρωσης Διαμαρτυρίας στο Χαλάνδρι για την εγκατάλειψη της Ψυχικής Υγείας, στις 24/4/2010, 11:00-13:00, στην κεντρική πλατεία Χαλανδρίου. [Για Μία Κριτική και Ριζοσπαστική Ψυχολογία]

{Ψ} Μερικές πικρές αλήθειες για τα αίτια, τις συνέπειες και την αντιμετώπιση του αλκοολισμού, όπως αυτές σκιαγραφούνται μέσω της ταινίας «When Love Is Not Enough — The Lois Wilson Story» [World of Psychology]

{Ψ} Νέα μελέτη δια της μεθόδου fMRI που δημοσιεύεται στο Science καταδεικνύει τις περιορισμένες δυνατότητες του εγκεφάλου όταν κάνουμε περισσότερα από δύο πράγματα ταυτόχρονα. [Science & Ελεύθερος Νευρώνας]

{Ψ} Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης που παρουσιάστηκε στο ετήσιο συνέδριο του BPS, o σωματότυπος του παιδιού συνδέεται άμεσα με την δημοτικότητά του στο σχολείο. Τα πιο παχύσαρκα παιδιά τείνουν να είναι λιγότερο δημοφιλή στην τάξη τους. [Medical News Today]

{Ψ} Στο ίδιο συνέδριο παρουσιάστηκε και μια άλλη έρευνα του City University η οποία έδειξε πως τα βρέφη, ήδη από τους πρώτους μήνες της ζωής τους, προτιμούν αγορίστικα ή κοριτσίστικα παιχνίδια ανάλογα με το φύλο τους. [Medical News Today]

{Ψ} Τι είδους πληροφορίες μοιραζόμαστε το Facebook και ποιοι είναι αυτοί που μοιράζονται τις περισσότερες; [PsyBlog]

Ψυχο…ιστορικά

Σίγκμουντ Φρόιντ: 3η φορά εξώφυλλο στο TimeΣαν σήμερα, στις 23 Απριλίου 1956, ο πατέρας της Ψυχανάλυσης, Σιγκμουντ Φρόιντ έγινε εξώφυλλο στο περιοδικό Time για τρίτη φορά. Φυσικά ο Φρόιντ δεν μπόρεσε να δει το άρθρο που αναφερόταν στο πρόσωπό του, καθώς είχε απεβιώσει πριν από περίπου μια 20ετία (το 1939). Το άρθρο έκανε μια γενική ανασκόπηση των θεωριών του μεγάλου Αυστριακού ψυχαναλυτή και του αντίκτυπου που είχαν τόσο στον τομέα της ψυχολογίας όσο και στον σύγχρονο τρόπο σκέψης. Συνολικά ο Φρόιντ έγινε 5 φορές εξώφυλλο στο εν λόγω περιοδικό, 1 φορά εν ζωή (27 Οκτώβριου 1924) και 4 μετά θάνατον (26 Ιουνίου 1939, 24 Απριλίου 1956, 29 Νοεμβρίου 1993, 29 Μαρτίου 1999).

]]>

14 Μαΐ 2009

Η ιστορία, το παρόν και το μέλλον του υπνωτισμού

Ένα από τα σήματα κατατεθέντα του κλάδου της ψυχολογίας είναι η πρακτική του υπνωτισμού τον οποίο μάλιστα λέγεται πως πρωτοχρησιμοποίησε ο πατέρας της ψυχανάλυσης, S. Freud. Οι περισσότεροι έχουμε δει κάποια ταινία που να δείχνει κάποιον υπνωτισμό ή ακόμη έχουμε παρακολουθήσει ζωντανά (ή μέσω της τηλεόρασης) κάποιον «μάγο» να υπνωτίζει άτομα από το κοινό του, συχνά με την χρήση ενός ρολογιού τσέπης ή απλά κοιτώντας τα στα μάτια, κάνοντάς τα πειθήνια όργανά του. Σίγουρα η ικανότητα κάποιου να ελέγχει τη σκέψη σχεδόν οποιουδήποτε θελήσει ακούγεται δελεαστική και εξάπτει τη φαντασία μας. Αλλά πόσο κοντά είναι αυτές οι εικόνες στην πραγματική πρακτική της ύπνωσης; Τι είναι η ύπνωση; Μπορούν όλοι να υπνωτιστούν;

Ο ορισμός του υπνωτισμού

Καταρχήν είναι χρήσιμο να δώσουμε έναν ορισμό της ύπνωσης, αλλά και να κάνουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή από την γέννησή της έως σήμερα. Σύμφωνα με το Wiktionary η ύπνωση ορίζεται ως «μια τεχνητή κατάσταση όπου το υποσυνείδητο έρχεται στην επιφάνεια, κατά τη διάρκεια της οποίας ένα άτομο παρουσιάζει αυξημένη πιθανότητα υποβολής και είναι πιθανή η ανάκληση απωθημένων μνημών«. Εάν σε αυτόν τον ορισμό προσθέσουμε και το αίσθημα της χαλάρωσης και την κατακόρυφη αύξηση της προσοχής του ατόμου στον εαυτό του και τις σκέψεις του, τότε νομίζω πως συμπληρώνουμε αρκετά καλά την εικόνα της ύπνωσης.

Με άλλα λόγια δηλαδή είναι μια κατάσταση κατά την οποία το άτομο μεταφέρει την προσοχή του από τα εξωτερικά ερεθίσματα στον εσωτερικό του κόσμο και επομένως, κατά μία έννοια, αποκόπτεται από το περιβάλλον του. Παρόλο που η ύπνωση είναι μια τεχνητή κατάσταση, μπορεί να επέλθει και σχεδόν αυτόματα συνήθως σε περιπτώσεις όπου κάνουμε πράγματα που χρειάζονται πολύ λίγη προσοχή,  κάτι που μας δίνει τον χρόνο να στραφούμε στις σκέψεις μας και να αποκοπούμε από τα εξωτερικά ερεθίσματα. Ως έννοια είναι πολύ κοντά στο λεγόμενο «day-dreaming» όπου κάποιος «ονειρεύεται» με τα μάτια ανοιχτά, π.χ. όταν βλέπει μια ταινία, διαβάζει ένα βιβλίο, είναι κολλημένος στην κίνηση κτλ.

Ιστορική αναδρομή

Η έννοια της ύπνωσης -αντίθετα με αυτό που ίσως πιστεύουν πολλοί- δεν γεννήθηκε από τον Sigmund Freud. Ο πατέρας του υπνωτισμού είναι ο Άγγλος γιατρός James Braid, ο οποίος στα μέσα του 19ου αιώνα παρατήρησε μια μυοχαλαρωτική κατάσταση κατά την οποία «τα νεύρα κοιμούνται»1. Αυτό το φαινόμενο το ονόμασε «νευρο-υπνωτισμό»23 , θέλοντας να δώσει έμφαση στην φυσιολογική φύση του υπνωτισμού η οποία άλλωστε τον ενδιέφερε περισσότερο. Πίστευε πως όταν τα άτομα εστιάζουν την προσοχή τους για αρκετά λεπτά σε κάποιο φωτεινό, κινούμενο αντικείμενο αυτό -μέσω κάποιου μηχανισμού- προκαλεί κόπωση στον εγκέφαλο ο οποίος «κοιμάται» για να αποκαταστήσει την λειτουργία του. Συνεχίζοντας τα πειράματά του πάνω σε αυτό το φαινόμενο, κατάφερε να υπνωτίσει πολλά άτομα και να καταγράψει όλα τα στάδια του υπνωτισμού και έφτασε στο συμπέρασμα πως αυτό το φαινόμενο δεν σχετίζεται με τον ύπνο, οπότε και προσπάθησε να αλλάξει τον όρο «υπνωτισμός» με τον πιο δόκιμο, κατά την άποψή του, όρο «μονοϊδεασμός». Αν και ο όρος αυτός χρησιμοποιήθηκε για κάποια χρόνια, τελικά ο «υπνωτισμός» επικράτησε του «μονοϊδεασμού».

Μετά τον θάνατο του Braid η τεχνική του υπνωτισμού άρχισε να μελετάται από πολλούς γιατρούς στην Ευρώπη4. Ίσως ο πιο παθιασμένος μελετητής του ήταν το δάσκαλος του Freud, Jean-Martin Charcot. Ο Charcot προσπάθησε να χρησιμοποιήσει τον υπνωτισμό για να θεραπεύσει περιπτώσεις υστερίας στις γυναίκες της βικτοριανής εποχής κάτι το οποίο φάνηκε πως είχε αποτελέσματα. Ο Freud εντυπωσιάστηκε από τις θεωρίες του Charcot και αργότερα προσπάθησε μαζί με τον συνεργάτη του Josef Breuer να ενσωματώσει τον υπνωτισμό και στην δική του θεραπευτική προσέγγιση. Αν και αργότερα ο Freud σταμάτησε να χρησιμοποιεί τον υπνωτισμό καθώς πίστευε πως άλλες μέθοδοι είναι πιο αποτελεσματικές, οι μαθητές του -κυρίως ψυχίατροι στο επάγγελμα- συνέχισαν να τον χρησιμοποιούν ως ένα από τα κύρια θεραπευτικά τους εργαλεία.

Βεβαίως, πριν την συστηματική μελέτη του υπνωτισμού στα μέσα του 19ου αιώνα είχαν προηγηθεί κάποιες αναφορές γιατρών και επιστημόνων σε φαινόμενα σχετικά με τον υπνωτισμό, αλλά αυτές δεν ήταν τόσο εκτεταμένες. Η πρακτική της εσωτερικής αναζήτησης και της φυγής από τον υλικό κόσμο ήταν πολύ συνηθισμένη τόσο στις ανατολίτικες θρησκείες, ενώ υπάρχουν αναφορές εσκεμμένης ύπνωσης (μέσω εκστατικών πρακτικών) και στους αρχαίους Έλληνες και Αιγύπτιους.

Πως ακριβώς λειτουργεί ο υπνωτισμός;

Σύμφωνα με τις ψυχοδυναμικές θεωρίες ο υπνωτισμός χαλαρώνει το Εγώ και κυρίως το Υπερ-εγώ του ατόμου και επιτρέπει να έρθει στην επιφάνεια το Αυτό, δηλαδή όλες οι ασυνείδητες σκέψεις και επιθυμίες του5. Με τη χαλάρωση του Υπερ-εγώ το άτομο αδιαφορεί για τους κοινωνικούς κανόνες, ενώ με την υποχώρηση του Εγώ έχει λιγότερο έλεγχο πάνω στην επεξεργασία των υποσυνείδητων σκέψεών του οι οποίες εν τέλει αποκαλύπτονται. Αυτό επιτρέπει στον θεραπευτή να δουλέψει απευθείας πάνω στις πρωτογενείς, καθαρές σκέψεις του ατόμου αλλά και να αποκαλύψει τυχόν απωθημένες μνήμες.

Έρευνες με τεχνικές ηλεκτροεγκεφαλογράφησης (EEG) έχουν δείξει πως η εγκεφαλική δραστηριότητα παρουσιάζει διαφορές ανάμεσα στα άτομα που βρίσκονται σε ύπνωση και σε αυτά που δεν βρίσκονται , αλλά και πως ο εγκέφαλος περνάει από διάφορα στάδια δραστηριοποίησης καθώς το άτομο πέφτει σε ύπνωση και αργότερα επανέρχεται6. Καθόλη τη διάρκεια της ύπνωσης υπάρχει μια αύξηση στα εγκεφαλικά EEG σήματα τύπου θήτα τα οποία συνήθως εμφανίζονται όταν το άτομο είναι δραστήριο (π.χ. κινείται), σκέφτεται έντονα (π.χ. επίλυση προβλημάτων) ή ανακαλεί μνήμες. Αντίθετα, τα σήματα τύπου βήτα, τα οποία αυξάνονται όταν το άτομο είναι ξύπνιο, παρουσιάζουν μια σταδιακή μείωση κατά τη διάρκεια της ύπνωσης, υποδηλώνοντας πως ο υπνωτισμός πράγματι σχετίζεται με τον ύπνο. Αν σε αυτό συνυπολογίσουμε το γεγονός πως ο ρυθμός αναπνοής και οι καρδιακοί παλμοί μειώνονται σημαντικά λόγω της χαλάρωσης, υπάρχουν λίγα περιθώρια αμφισβήτησης της σχέσης υπνωτισμού και ύπνου.

Είναι αξιοσημείωτο δε πως έρευνες γνωστικής ψυχολογίας έχουν δείξει πως ο υπνωτισμός ουσιαστικά μπορεί να δημιουργήσει μια εναλλακτική πραγματικότητα για το άτομο, η οποία μπορεί να είναι τόσο δυνατή ώστε να αλλάξει ακόμη και τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου. Για παράδειγμα η ομάδα του Δρ. Kosslyn7του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ έκανε ένα πολύ απλό πείραμα γνωστικής ψυχολογίας σε υπνωτισμένα και μη υπνωτισμένα άτομα: τους έδειξε μερικές έγχρωμες και μερικές ασπρόμαυρες εικόνες, ενώ τα άτομα βρίσκονταν μέσα σε ένα PET scanner που κατέγραφε την εγκεφαλική δραστηριότητα. Αυτό που βρέθηκε ήταν πως όταν έλεγαν στους υπνωτισμένους συμμετέχοντες πως θα δουν μια σειρά από έγχρωμες φωτογραφίες ενώ στην πραγματικότητα τους έδειχναν ασπρόμαυρες, ο εγκέφαλός τους αντιδρούσε όπως θα αναμενόταν να αντιδράσει σε έγχρωμες φωτογραφίες. Με άλλα λόγια οι νευρώνες του οπτικού φλοιού που κωδικοποιούν τα χρώματα «έβλεπαν» χρώματα εκεί που δεν υπήρχαν! Παρόμοιες παρατηρήσεις έχουν γίνει και σε άλλες έρευνες όπου υπνωτισμένα άτομα αντιλαμβάνονταν διαφορετικά τις αισθήσεις του πόνου, βάρους, πίεσης κτλ

Μπορούν όλοι να υπνωτιστούν;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι ξεκάθαρη: όχι, δεν είμαστε όλοι το ευαίσθητοι απέναντι στον υπνωτισμό. Υπολογίζεται πως μόλις ένα 8% του πληθυσμού ανήκει στην ομάδα των «υπνωτιζόμενων» ατόμων, των ατόμων δηλαδή που μπορούν να βιώσουν βαθύ υπνωτισμό. Οι περισσότερες έρευνες πάνω στον υπνωτισμό, συμπεριλαμβανομένου και αυτών στις οποίες αναφερθήκαμε πιο πάνω, γίνονται αποκλειστικά πάνω σε αυτά τα άτομα, καθώς οι λιγότερο επιρρεπείς στον υπνωτισμό αντιδρούν εντελώς διαφορετικά σε σχέση με τους περισσότερο επιρρεπείς8910. Επομένως ο μύθος που θέλει τους υπνωτιστές να μπορούν να κοιμήσουν τον οποιοδήποτε δεν ισχύει σε καμμία περίπτωση.

Μπορεί ο υπνωτισμός να παραμένει μια ενδιαφέρουσα τεχνική και ένα πολύ ιδιαίτερο φυσιολογικό φαινόμενο προς έρευνα, αλλά δυστυχώς ένα μεγάλο ερώτημα παραμένει: γιατί μόνο ένα 8% μπορεί και υπνωτίζεται; Μιλάμε για ένα απλό, αλλά ιδιαίτερα ισχυρό, placebo effect; Ακόμη δεν υπάρχει μια ξεκάθαρη απάντηση, αλλά δεδομένου πως η ύπνωση άρχισε να μελετάται συστηματικά από τις θετικές συμπεριφορικές επιστήμες μόλις τα τελευταία χρόνια, αναμένεται να μάθουμε περισσότερες λεπτομέρειες στο άμεσο μέλλον.

Εισαγωγική Φωτογραφία

]]>

Πηγές / Διαβάστε περισσότερα

  1. James Braid (1853) «Neurypnology or The Rationale of Nervous Sleep Considered In Relation With Animal Magnetism.»  J. Churchill: London []
  2. Wikipedia: James Braid []
  3. James Braid Society: A Short Biography []
  4. Wikipedia: History of Hypnosis []
  5. How Stuff Works: «How Hypnosis Works» []
  6. Larry, S. et al. (2004). «Electrophysiological Alterations During Hypnosis for Ego-Enhancement: A Preliminary Investigation.» American Journal of Clinical Hypnosis 46(4):323-44. []
  7. William J. Cromie (2000). «Hypnosis found to alter the brain: Subjects see color where none exists» The University of Harvard Gazzete []
  8. DePascalis et al. (1989). «40-Hz EEG asymmetry during recall of emotional events in waking and hypnosis: Differences between low and high hypnotizables.» International Journal of Psychophysiology 7: 85-96. []
  9. Oakley et al. (in press). «Hypnotic suggestion and cognitive neuroscience»Trends in Cognitive Sciences. []
  10. Barnier et al. (2008) «Hypnosis, Memory and the Brain.» Scientific American []
15 Νοέ 2008

Βιντεοθήκη: Τελευταίες προσθήκες (1/11/2008-15/11/2008)

< ![CDATA[

Το τελευταίο δεκαπενθήμερο προστέθηκε ένα ακόμη ντοκιμαντέρ στη λίστα της Βιντεοθήκης του blog. Πρόκειται για ένα ντοκιμαντέρ που ανέβηκε στο νεοσύστατο site του Στέλιου Κούλογλου, tvxs.gr, το οποίο μιλάει για τις φροϋδικές θεωρίες και το ρόλο που έπαιξαν στην αλλαγή της κοινωνίας και του τρόπου με τον οποίον ενεργούμε ως καταναλωτές. Στο ντοκιμαντέρ δεν παρουσιάζεται τόσο η δουλεια του S. Freud, όσο του Αμερικάνου ανηψιού του, ο οποίος εφάρμοσε τις φροϋδικές θεωρίες πάνω στους καταναλωτές, αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας στον ωκεανό του καταναλωτισμού.
Περισσότερα